Współczesna dyskusja na temat ról społecznych oraz wyborów życiowych często oscyluje wokół dylematu, czy osoba znajdująca się w kontrowersyjnej sytuacji zawodowej lub obyczajowej jest ofiarą systemu, czy też jego świadomą beneficjentką. Problem ten dotyczy w dużej mierze kobiet, które bywają nakłaniane do świadczenia usług seksualnych, ale pojawia się także w kontekstach politycznych czy artystycznych, gdzie kariera bywa budowana na fundamencie specyficznych relacji z osobami u władzy.

Analiza mechanizmów werbunku pokazuje, że nie jest on dziełem przypadku, lecz efektem precyzyjnych działań analitycznych. Wykorzystuje się do tego zaawansowane narzędzia, w tym bazy danych studentek prestiżowych uczelni, które traktowane są niemal jak panel zakupowy. Analitycy poszukują u kandydatek konkretnych cech psychologicznych, takich jak wysoka uległość wobec autorytetów przy jednoczesnej wysokiej ambicji finansowej. Często proces ten odbywa się pod przykrywką niewinnie wyglądających rekrutacji do programów edukacyjnych lub warsztatów, podczas których nieświadome niczego osoby wypełniają testy psychologiczne. Dane te pozwalają skatalogować potencjalne cele pod kątem ich ilorazu inteligencji, relacji rodzinnych czy dyskrecji.

Historycznie mechanizm ten wyglądał inaczej, ale opierał się na podobnej zasadzie wykorzystywania słabości. Dawniej na dworcach kolejowych starsze kobiety wyszukiwały dziewczyny przyjeżdżające ze wsi, które nie miały w mieście żadnego oparcia ani rodziny. Oferowały im pomoc, by stopniowo wdrażać je w proceder, z którego trudno było się później wycofać. Dzisiaj tę rolę przejął internet oraz media społecznościowe, gdzie za pomocą fałszywych kont i algorytmów można precyzyjnie docierać do osób o określonych zainteresowaniach, oferując im pozornie atrakcyjne wyjazdy zagraniczne lub stypendia.

Kwestia oceny moralnej komplikuje się, gdy zestawimy ze sobą różne sytuacje materialne. O ile w przypadku osób cierpiących skrajną biedę lub doświadczających przemocy domowej uznanie ich za ofiary nie budzi wątpliwości, o tyle sytuacja studentek prestiżowych uczelni wywołuje kontrowersje. Z jednej strony wskazuje się, że młode osoby, których mózgi są naturalnie bardziej skłonne do podejmowania ryzyka, mogą nie dostrzegać subtelnych manipulacji starszych i majętnych graczy. Z drugiej strony, pojawia się argument o obopólnej korzyści, gdzie za cenę naruszenia własnej godności uzyskuje się dostęp do luksusu, edukacji czy kontaktów z elitami, które inaczej byłyby nieosiągalne.

W tym kontekście warto zwrócić uwagę na zjawisko sponsoringu, które różni się od brutalnego handlu ludźmi. W handlu kobietami mamy do czynienia z jawnym przymusem, biciem i odbieraniem dokumentów. Sponsoring natomiast bywa postrzegany jako rodzaj transakcji, gdzie młoda osoba decyduje się na relację z majętnym mężczyzną w zamian za status i możliwości. Pojawia się jednak pytanie, czy w starciu z dojrzałym, wpływowym człowiekiem, młoda i niedoświadczona osoba faktycznie posiada wolną wolę, czy też jest jedynie przedmiotem eksploatacji. Często granica ta jest zacierana przez współczesny konsumpcjonizm, który uczy, że wartość człowieka mierzy się stanem jego posiadania, co popycha ludzi do podejmowania niemoralnych decyzji w celu szybkiego wzbogacenia się.

Problem ten dotyka również sfer najwyższej władzy i prestiżu. Istnieją podejrzenia, choć często niepotwierdzone dowodami, że niektóre kariery polityczne czy prawnicze mogły swój początek zawdzięczać relacjom o charakterze intymnym z wpływowymi mocodawcami. W takich przypadkach trudno jednoznacznie stwierdzić, czy dana osoba jest beneficjentem, który sprytnie wykorzystał okoliczności, czy ofiarą specyficznej formy korupcji, określanej mianem zapłaty w naturze. Wykorzystywanie własnego ciała jako waluty w drodze na szczyt rodzi pytania o cenę, jaką płaci się za sukces, oraz o trwałe ślady, jakie takie doświadczenia zostawiają w psychice.

Co istotne, w tym zamkniętym kręgu często pojawiają się pośredniczki, które same niegdyś mogły być ofiarami podobnego procederu. Kobiety te, starzejąc się i tracąc swoją pierwotną rolę, stają się agentkami drapieżców, pomagając im w werbowaniu kolejnych pokoleń. Tworzy to tragiczny cykl, w którym dawna ofiara staje się sprawcą, utrwalając system wyzysku. Podobne mechanizmy można zaobserwować w strukturach gangów czy nawet wewnątrz instytucji religijnych, gdzie doświadczona w przeszłości krzywda bywa powielana na innych.

Nowoczesne podejście do walki z tym zjawiskiem, testowane w krajach skandynawskich czy we Francji, przesuwa ciężar odpowiedzialności karnej na klienta. Zakłada ono, że to popyt generuje podaż, a osoby świadczące usługi powinny być objęte programami pomocowymi, które ułatwią im powrót do normalnego funkcjonowania zawodowego i społecznego. Jest to próba systemowego rozwiązania problemu, który zazwyczaj kończy się jedynie społecznym napiętnowaniem kobiet, przy jednoczesnym rozgrzeszaniu mężczyzn.

Podsumowując, ocena tego, kto jest ofiarą, a kto beneficjentem, jest niezwykle trudna i wymaga spojrzenia na każdy przypadek indywidualnie. Często osoby trzecie wydają wyroki, nie znając przeszłości ani motywacji danej kobiety. Prawda bywa ukryta głęboko w traumach z dzieciństwa, braku wzorców ojcowskich czy po prostu w presji otoczenia, które promuje posiadanie nad byciem. Choć niektórzy mogą twierdzić, że czerpią z takich sytuacji korzyści, cena za naruszenie własnej integralności i godności jest zazwyczaj wyższa, niż mogłoby się wydawać na początku tej drogi.

Elżbieta Dziedzic
https://www.facebook.com/profile.php?id=100093496456813
https://www.facebook.com/polskalitera