Betrouwbare Bronnen

Het is het meest onzichtbare maar strategisch zeer belangrijke netwerk op aarde. De kaart ervan is geheim, maar alles hangt er aan vast, elke dag. Juist daarom is het militair en technologisch hoog sensitief. Vladimir Poetin weet het, Xi Jinping, Donald Trump en Ursula von der Leyen evengoed. Nederland speelt hierbij als thuisbasis van ASML en als kustland aan de Noordzee een essentiële rol.

Jaap Jansen en PG Kroeger praten met Katja Bego van Chatham House. Zij schreef het wereldwijd geprezen standaardwerk Deep Connections. The Hidden Battles to Conrol Subsea Cables. Onze mailtjes, bankzaken, Netflix, groene stroom en bovenal onze nationale veiligheid werken slechts dankzij de glasvezelkabels en andere 'dikke tuinslangen' op de oceaanbodem. Poetin en Xi brengen het in kaart en laten hun stromannen alvast oefenen met beschadigen. Een knip door de kabel is het eerste wat gebeurt bij de start van een oorlog. Katja Bego vertelt dat die 'verborgen veldslagen' om de kabelstelsels al in de 19e eeuw werden uitgevochten.

***

Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! --> Vrienden kunnen meedingen naar een exemplaar van het boek van Katja Bego! 

** Deze aflevering heeft een advertentie van Greenpeace: Er moet een nationaal verbod komen op het produceren en gebruiken van PFAS. Teken de petitie en eis een nationaal PFAS-verbod.**

** Deze aflevering heeft ook een advertentie van Nmbrs: Bevrijd je bedrijf van onnodige complexiteit. Go Go GROW met business software van Nmbrs.**

Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact.

***

Zulke kabels benutte queen Victoria al en maar één soort rubber uit Borneo en Maleisië bleek geschikt voor hun productie. De Britten en hun navy bouwden zo een monopolie en een onstuitbare kennismacht op. Duitse keizer Wilhelm II ervoer hoe dit zijn greep naar de macht al in augustus 1914 afstopte.

De zeshonderd grote, actuele complexen van glasvezelkabels zijn de slagader van communicatie, economie, financiën, dataverkeer en ons entertainment. Zij bereiken de verste uithoeken en hebben uiterst kwetsbare achilleshielen.

Jaarlijks gaat daar zo’n tweehonderd keer iets mis. Dan duiken twintig gespecialiseerde reparatieschepen en duikersteams op die kink in de kabel. Geen wonder dat Poetins militaire inlichtingendienst GRU een speciale afdeling - GUGI - heeft met een berucht schip, de Yantar, dat zulke kabels en knooppunten verkent en probeert te 'bewerken'. NAVO-topman Mark Rutte pronkt met een tegenactie als Baltic Sentry, ‘die het Kremlin haat en waar ik dus gek op ben’.

China is niet minder actief, ook zelfs in de Oostzee tussen Finland, Zweden en Estland. Amerika slaagde in de Koude Oorlog al in pogingen Sovjet-kabels stiekem af te tappen en de EU is onlangs gestart met het Global Gateway programma, zelfs onder de Noordpool. Gek genoeg is Nederland als cruciale gebruiker van 'deep connections' aan de Noordzee laks en bureaucratisch verlamd. Niet handig – zeker ook niet voor ASML en andere toppers in de Nederlandse chipindustrie en high tech sector.

Op de wereldkaart zijn de kwetsbare hotspots van de kabelstelsels vaak nog herkenbaar als een echo van de koloniale imperia van de 19e eeuw. Het Suezkanaal bijvoorbeeld, de Rode Zee en Straat van Hormuz, Singapore, de zeewegen rond Taiwan. Katja Bego waarschuwt ervoor dat de mondiale spanningen en de macht van nieuwe netwerken van satellieten - zoals Starlink van Elon Musk - ertoe leiden dat er een 'splinternet' ontstaat. Met steeds minder diepe verbindingen.

***

Verder kijken

***

Verder luisteren

Hightech ontwikkeling

• 551 – Klem tussen Amerika en China: de koude oorlog rond ASML
• 525 – Wat Brainport Eindhoven ons leert en hoe we onze economie nóg toekomstbestendiger kunnen maken
• 462 – Allard Castelein moet essentiële grondstoffen veiligstellen
• 454 – Hoe Nederland als kennisland steeds weer vastloopt in bestuurlijke spaghetti
• 516 – Files op het elektriciteitsnet: de energietransitie dreigt slachtoffer te worden van het eigen succes
• 537 – De kracht van de vijf Nederlandse zeehavens

Europa in het geding

• 567 – De geschiedenis beukt op Europa's deur
• 427 – Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben
• 419 – Europa kán sterven – Emmanuel Macrons visie op onze toekomst
• 446 – Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd
• 78 – Roberto Viola: Shaping Europe's Digital Future

Wereldwijde impact

• 571 – Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan
• 578 – Jack Watling over oorlog voeren in een verdeelde wereld
• 447 – Als Trump wint staat Europa er alleen voor
• 613 – De staat van de Straat van Hormuz
• 549 – China en Japan op ramkoers

***

Tijdlijn

00:00:00 – Deel 1

00:05:06 – Advertentie Greenpeace + Deel 2

00:55:19 – Advertentie Nmbrs + Deel 3

01:33:29 - Deel 4

01:50:07 – Einde

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De rijksoverheid is toegewijd en ijverig, maar ook log en overladen door regels en de uitzonderingen daarop die de regels onuitvoerbaar maken. Het kabinet wil stoppen met symptoombestrijding en ‘fundamenteel eenvoudiger werken’ en ‘Haagse muren doorbreken’. En daarbij meteen €3,5 miljard besparen op de overheidsdiensten. Lukt dat en kan dat allemaal tegelijk, vragen Jaap Jansen en PG Kroeger zich af. Ze praten er over met Bart Snels, in opdracht van het kabinet kwartiermaker van de taskforce slagvaardige overheid en Pieter Duisenberg, president van de Algemene Rekenkamer. Plaats van handeling de Dutch Design Week in Eindhoven.

***

Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!

** Hoeveel PFAS zit er in het kraanwater bij jou? Doe de kraanwatercheck van Greenpeace en ontdek hoeveel PFAS er in jouw postcodegebied is gemeten **

Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact.

***

Staatssecretaris Eric van der Burg (Slagvaardige Overheid) stuurde op 26 oktober een brief hierover naar de Tweede Kamer. Volgens Bart Snels moet de taskforce het regelperfectionisme aanpakken en de oorzaken van de overladen overheid. Hij wil de ‘rommelzolder’ van honderden voorschriften en detailpunten opruimen. Daarvoor komt er jaarlijks een vereenvoudigingswet. Pieter Duisenberg onderstreept dat blijkbaar alleen zo de ministeries tot heldere doelstellingen kunnen komen: "Teleurstellend is bijvoorbeeld hoe Defensie daar niets van bakt, hoewel het reusachtige investeringen moet plannen. En ook Onderwijs niet."

De complexiteit zit de overheid in de weg, zegt Snels. Denk aan de hardnekkigheid van 'ondoelmatige fiscale regelingen' die niet alleen tientallen miljarden euro’s verspillen, maar ook menskracht en controlewerk opsouperen. In het sociaal domein lopen vele vormen van hulpverlening elkaar in de weg – daarmee worden mensen uiteindelijk niet geholpen. Bij het beveiligen van de Noordzeebodem - kabels, energie, defensie - verlamt onduidelijkheid over bevoegdheden de slagvaardigheid, gispt Duisenberg de betrokken diensten.

Belangrijker dan ambtelijke discussies over 'welke zelfstandige bestuursorganisatie gaat waarover’,  noemt Snels de cultuur van samenwerking met uitvoerders en medeoverheden. Met Alexander Pechtold schreef Snels een boek over de ervaringen van publieke dienstverleners. In de politiek worden zij niet gezien en op de ministeries niet begrepen.

Uitvoeringsorganisaties worden vaak pas in de eindfase van het beleid maken gevraagd mee te kijken. Terwijl bijvoorbeeld bij spoedwetgeving tijdens de covid-pandemie bleek dat de omgekeerde werkwijze zeer effectief was en - inderdaad - wél slagvaardig.

Slagvaardigheid als normstelling vereist een zelf-kritischer politiek milieu. Doorwrochte uitvoeringstoetsen bij wet- en regelgeving doen de ogen daar zelden glanzen. Stoere aankondigingen of aanklachten vullen daarentegen de talkshows. Als de Tweede Kamer serieus minder regels en detailzucht wil, zal zij als wetgevende macht moeten leren daarnaar te handelen. Bijna vijfduizend moties per jaar zijn geen uitdrukking van een cultuur van 'de politiek doet het wat en de uitvoering het hoe', zoals het kabinet het graag zou willen.

Het 'doorbreken van Haagse muren' kan onspectaculair toch zeer slagvaardig gebeuren. Maar dat vereist wel daadkracht. Zoals bij het saneren van de vele 'documentmanagementsystemen' binnen de rijksoverheid of het lange termijn investeringsbeleid frustrerende kasstelsel. De rijksoverheid verdient een redesign.

***

Verder luisteren

Overheid en beleid voor de lange termijn

• 587 – Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg over 2025 als verloren jaar: ‘Stagnatie is nooit gratis’
• 112 – Snels en Sneller: Tweede Kamer moet uitgaven strenger controleren
• 554 – Vooruit durven kijken, net als 50 jaar geleden met Almere
• 446 – Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd

Dilemma’s en uitdagingen

• 120 – Roel Bekker: Waarom bij de overheid dingen zo vaak fout gaan
• 445 – Chaos en onrecht in het sociale stelsel
• 226 – In het oog van de orkaan: Roel in ’t Veld over wat er mis is met politiek en bestuur
• 222 – Na de kindertoeslagaffaire. Hoe Nederland rechtsstaat en democratie kan verbeteren. Gesprek met Richard Barrett van de Venetië Commissie
• 147 – De kindertoeslagaffaire: het ging al mis bij de wetgeving

Denkers

• 210 – Herman Tjeenk Willink over het verval van de democratische rechtsorde
• 208 – Max Weber: wetenschap als beroep en politiek als beroep

***

Tijdlijn

00:00:00 – Deel 1

00:07:30 - Advertentie Greenpeace

00:09:02 - Deel 2

00:38:19 – Deel 3

01:10:50 – Deel 4

01:27:40 – Einde

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tussentijdse verkiezingen zijn een vast gegeven in de Amerikaanse democratie. Zeker halverwege de tweede termijn van een president is hun impact vaak groot. De uitkomsten wijzen dan vaak al in een nieuwe richting die het land ook voor een nieuwe president de voorkeur geeft. Dat lijkt ook het geval voor het post-Donald Trump tijdperk vanaf 20 januari 2029.

Jaap Jansen en PG Kroeger bekijken met Amerika-deskundige Pirmin Olde Weghuis de vele historische en actuele finesses die nu aan de orde zijn. Waar moeten we op letten en op wie? Welke factoren spelen een heel eigen rol?

***

Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!

** Wil je weten welke eerste of volgende stap je kunt zetten om je huis comfortabeler en klaar voor de toekomst te maken? Kijk op Verbeterjehuis.nl voor betrouwbare, onafhankelijke informatie en hulp bij het verduurzamen van je woning **

Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact.

***

Vaak waren kiezers bij de midterms uitgekeken op de zittende president. Nieuwe  presenteerden zich. Net als Trump nu moesten ook George W. Bush en Barack Obama beleven dat hun partijgenoten hen liever niet meer in hun buurt zagen.

Vanuit de historie zijn ditmaal de midterms van 1874, 1934 en 1966 zeer instructief. In die jaren bepaalden deze verkiezingen een grote wending in de koers van het land. In 1874 speelden corruptie, ontevreden zuidelijke staten en een diepe depressie een hoofdrol. President Ulysses Grant verloor de greep op het Congres en de Democraten wonnen afgetekend. Daarmee werden de burgerrechten van de voormalige slaven drastisch en voor vele decennia teruggeschroefd.

1934 gaven de kiezers Franklin D. Roosevelt hun vertrouwen hoewel de zware depressie nog lang niet opgelost was. Zo kon hij zijn 'New Deal' en vervolgens zijn internationale beleid voortzetten. De gevolgen hebben de wereldgeschiedenis getekend. Zo ook die van 1966. Lyndon B. Johnson kreeg zware klappen wegens zijn burgerrechten-hervormingen en de Vietnamoorlog. Het werd twee jaar later dan ook het begin van een lange reeks van Republikeinse presidenten als Richard Nixon en Ronald Reagan tot aan 1992.

Zal 2026 ook zo’n richting wijzende uitslag laten zien? Veel van die historische aspecten van destijds zien we nu weer. Veel hangt af van factoren als de opkomst en dus de mobilisatie van kiezers. Blijven ontevreden Republikeinen thuis? Switchen woedende hispanic kiezers massaal naar de Democraten? Of juist ook de rurale kiezers in het Midden-Westen die het gelag betalen van Trumps oorlog bij de Straat van Hormuz? Vertaalt zijn ongekende impopulariteit zich in een scherpe wending weg van de Make America Great Again-beweging en de Republikeinen?

Welke staten gaan verrassen; het verschil maken in het Congres of laten nieuwe politieke sterren schitteren? Gebiologeerd kijkt iedereen naar het machtige Texas. Schuift dat na bijna 40 jaar naar links? Voor 2028 zou dat een politieke omwenteling van formaat zijn. Zal de eloquente Jon Ossoff in Georgia zo'n triomfale herverkiezing winnen in de Senaat dat hij voor 2028 een topkandidaat voor het Witte Huis is? Wordt het vrome boerenstaatje Iowa ineens de verrassing? Of juist conservatief South Carolina door een funest slechte MAGA-score?

Pirmin Olde Weghuis wijst op vaste swing states als Michigan en Pennsylvania, waar de Democraten hun positie moeten bevestigen. En natuurlijk is, als altijd, Wisconsin cruciaal.

En wat gebeurt ná de uitslag? Trump zal nimmer erkennen dat hij zélf verloor. De schuld krijgen anderen. En daar moeten wij zeer alert zijn. We zien nu al dat hij Volodymyr Zelensky slachtoffert door met Poetin gemene zaak te maken. Hoe gek het ook klinkt: juist een Democratische overwinning kan het daardoor juist Europa en de NAVO lastig maken. Zijn wij en Mark Rutte daarop voorbereid?   

***

Verder luisteren

Amerikaanse verkiezingen

494 - Trumps aanval op de geschiedenis en de geest van Amerika
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/494-trumps-aanval-op-de-geschiedenis-en-de-geest-van-amerika

570 - 250 jaar VS en Huis van Afgevaardigden (met Pirmin Olde Weghuis)
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/570-250-jaar-leiderschap-in-het-amerikaanse-huis-van-afgevaardigden

497 – De krankzinnige tarievenoorlog van Donald Trump
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/497-de-krankzinnige-tarievenoorlog-van-donald-trump

481 - Donald Trumps nieuwe idool William McKinley, ‘de tarievenkoning’
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/481-donald-trumps-nieuwe-idool-william-mckinley-de-tarievenkoning

457 – Harris of Trump: de hete fase in de strijd om het Witte Huis
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/457-harris-of-trump-de-hete-fase-in-de-strijd-om-het-witte-huis

206 - 'Aardverschuiving': Michael Wolff over Donald Trumps laatste dagen als president. En: zijn bezoek aan Mar-a-Lago
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/206-aardverschuiving-michael-wolff-over-donald-trumps-laatste-dagen-als-president-en-zijn-bezoek-aan-mar-a-lago

142 - De smerigste verkiezingscampagnes in de Amerikaanse geschiedenis (met Pirmin Olde Weghuis)
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/142-de-smerigste-verkiezingscampagnes-in-de-amerikaanse-geschiedenis

263 - De Amerikaanse Burgeroorlog: de overwinning van Abraham Lincoln en Ulysses Grant (met Pirmin Olde Weghuis)
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/263-de-amerikaanse-burgeroorlog-3-de-overwinning-van-abraham-lincoln-en-ulysses-grant

281 - Fourth of July: Amerika reisgids voor politieke junkies (met Pirmin Olde Weghuis)
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/281-fourth-of-july-amerika-reisgids-voor-politieke-junkies

133 - Amerikaanse presidenten: boeken die je volgens PG móet lezen!
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/133-amerikaanse-presidenten-boeken-die-je-volgens-pg-m-et-lezen

Gevolgen voor hier

487 - Donder en bliksem in het Oval Office
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/487-donder-en-bliksem-in-het-oval-office

476 – Trump II en de gevolgen voor Europa en de NAVO
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/476-trump-ii-en-de-gevolgen-voor-europa-en-de-navo

447 - Als Trump wint staat Europa er alleen voor
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/447-als-trump-wint-staat-europa-er-alleen-voor

575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/575-nederland-staat-niet-langer-op-het-menu-maar-zit-aan-de-hoofdtafel

528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/528-europa-ontwaak-manfred-weber-en-de-eenzaamheid-van-europa-en-vicepremier-vincent-van-peteghem-over-belgi-en-nederland

***

Tijdlijn

00:00:00 – Deel 1

00:29:48 – Deel 2

01:21:28 – Deel 3

01:47:31 – Einde

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ter rechterzijde van de VVD is het landschap druk en dynamisch. Al decennia leeft de overtuiging dat daar de velden wit zijn om te oogsten, maar ook toen PVV, NSC en BBB in samenwerking met de VVD de schuren wilden vullen bij Schoof ging alles weer meteen mis. Coherentie en saamhorigheid blijken op de radicale rechterflank onhaalbaar. Toch doet Mona Keijzer met haar Project 2029 een volgende poging. Zou zij wél slagen?

***

Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!

** Wil je weten welke eerste of volgende stap je kunt zetten om je huis comfortabeler en klaar voor de toekomst te maken? Kijk op Verbeterjehuis.nl voor betrouwbare, onafhankelijke informatie en hulp bij het verduurzamen van je woning **

Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje [email protected] en wij zoeken contact.

***

De politieke historie vertelt van vele pogingen tot krachtenbundeling op rechts. Tegen 'ultralinks', tegen 'vaag compromis' en van vreemde smetten vrij. Allen mislukten door eenzelfde patroon in hun politieke cultuur. Ook in de voorbije vijfentwintig jaar, post-Pim Fortuyn.

De ontstaansgeschiedenis en drijfveren van zulke partijen zijn gedomineerd door onmin, afsplitsingen, uitsluiting en afkeer. Velen waren een residu van eerdere pogingen tot rechtse groepsvorming of wrakhout van een politieke schipbreuk van hun oprichters. Dat zag je bij Rita Verdonk en Pieter Omtzigt, bij Wybren van Haga en Keijzer zelf. Het patroon van de PVV en TON die ontstonden door scheuringen bij de VVD tot JA21 waarin zich restanten van de LPF en afsplitsers van FvD, BBB, PVV en NSC verzamelden.

Het gevolg is dat ze ondanks hun afkeer van van alles elkaar vaak nog dieper haten en de wonden van hun botsingen blijven koesteren. De dynamiek van het rechtse landschap is dan ook contrair aan de ambitie tot krachtenbundeling. Bewust verwerpen zij consensus, polderen, elkaar wat gunnen, dialoog en compromis. Dat is immers oude bestuurscultuur, dus slappe hap. Mona Keijzer vormt er zelf een patent voorbeeld van met haar ontslag uit Rutte III en haar Werdegang bij BBB en in de Schoof-coalitie.

Project 2029 claimde met dialoog over inhoud te beginnen en dan coöperatieve groepen geestverwanten te verzamelen. Feitelijk begon het met een symposium over een proces tegen de staat wegens ‘de gevolgen van massa-immigratie'. Niet inhoud maar procedures, niet dialoog maar uitsluiting.

Mona Keijzer ging op tournee om leden te werven. Bij NSC voelde dat toch een beetje als lijkenpikkerij; klassiek politiek kannibalisme als bekend patroon op de rechterflank. Van de krachtenbundeling lijkt vooralsnog niet veel te komen. Voor Geert Wilders is Keijzer lucht, Henk Vermeer en Caroline van der Plas willen niets meer van haar weten, JA21 heeft haar niet nodig en Gidi Markuszower wacht af. Alleen Van Haga is positief, maar die kan niet eens een zetel inbrengen.

Niettemin lijkt Keijzer vastbesloten tot deelname aan de Provinciale verkiezingen en daarna aan die voor de Eerste Kamer. Er zijn 3.000 leden, zegt ze, en per provincie heeft ze twintig à dertig kandidaten.

Uit de historie van partijfusies zijn essentiële voorwaarden voor succesvolle krachtenbundeling te herleiden. Die lijken hier afwezig. Ook haar eigen historie geen garantie voor succes. Dwarsliggerij leidde tot een uniek ontslag als CDA-staatssecretaris. Als BBB-vicepremier maakte ze amok over de opdeling van de erfenis van de vertrokken asiel en migratie-minister Marjolein Faber. BBB verloor met Mona Keijzer als prominent gezicht twee keer fors. In plaats van solidariteit koos zij op het dieptepunt afsplitsing.

De inhoudelijke ambitie van Project 2029 is pover. Het startdocument bevat niet één oorspronkelijk idee. Veel ervan is geleend uit PVV- en NSC-betogen. Deze nieuwe poging tot succesvolle eenheid op rechts herinnert nog het meest aan Trots op Nederland van Rita Verdonk.

***

Verder luisteren

560 - Een zwarte dag voor de PVV

550 - Dick Schoof, een premier om van te leren

521 - Hoe saaier de politiek, hoe gelukkiger het land

511 - De val van het kabinet-Schoof

501 - Den Haag zonder Omtzigt en een Voorjaarsnota zonder beleid

491 - De voortdurende twijfels van Nieuw Sociaal Contract

438 - Het nieuwe kabinet als kleuterklas. De koning kun je niet spelen

420 - Wilders formeert in Boedapest, niet Den Haag

332 - De lange kleurrijke traditie van ‘Boerenpartijen’

169 - Vijftien jaar Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders

152 - De 19e-eeuwse wortels van Forum voor Democratie

65 - ‘Vroeger was alles beter’, PG Kroeger: nostalgie als strategie en politiek wapen

31 - Populisten tot mislukken gedoemd 

***

Tijdlijn

00:00:00 – Deel 1

00:27:08 – Deel 2

00:56:20 – Deel 3

01:12:09 – Einde

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De belangrijkste verkiezingen van Europa zijn in aantocht. Wie volgt in mei 2027 Emmanuel Macron op? Hoe ziet de Frans-Duitse as er straks uit? Jaap Jansen en PG Kroeger belichten de allereerste president van Frankrijk, die overigens na vier jaar opnieuw een keizerrijk uitriep. De lessen van Napoleon III zijn kleurrijk, verrassend en actueel.

***

Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!

** Bevrijd je bedrijf van onnodige complexiteit. Go Go GROW met business software van Nmbrs **

Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact.

***

De eerste president van de Franse Republiek kende een avontuurlijk leven als weinig anderen. Hij deed pogingen tot staatsgreep waarvan één slaagde, leefde als jongen als balling in een kasteeltje in Zwitserland en daarna in Amerika, Italië en Londen. Maar hij begon als prinsje in Holland, want zijn vader was de eerste koning hier, Lodewijk Napoleon, de broer van Napoleon Bonaparte, die dus de oom was van het ventje.

Charles Louis Napoléon Bonaparte, zoals zijn volledige naam was, deed actief mee aan de revolutie van 1848, werd lid van de Assemblée en kandideerde zich als president van de nieuwe, democratische Republiek. Hij voerde een uitgekiende populistische campagne en zette de faam en 'grandeur' van zijn naam schaamteloos in. Hij won de eerste ronde in één klap met ruim 74 procent van de stemmen. Het mandaat van het Franse volk was verpletterend.

Democraten als Alexis de Tocqueville wantrouwden hem dan ook van nature. Niet zonder reden, want het kersvers staatshoofd bouwde een eigen politiek netwerk in heel de Republiek, was gul naar minvermogenden, boeren en kleine winkeliers en zette een megalomaan project in gang om Parijs te renoveren als mooiste stad ter wereld.

Met een coup en twee referenda liet hij zich uitroepen tot keizer Napoleon III toen zijn grondwettelijke termijn in 1851 ten einde liep. Tocqueville en vele van zijn geestverwanten werden bruut aangepakt. De nieuwe keizer ging direct in bonapartistische stijl aan de slag en accepteerde geen blokkades. Zijn beleid gaf Frankrijk dynamische impulsen, zijn 'tweede keizerrijk' was – net als dat eerste van zijn oom - allerminst reactionair of bedaagd.

Het herontwerp van Parijs werd met elan opgepakt door baron Georges-Eugène Haussmann en zo nodig tiranniek en via creatieve bekostiging doorgedrukt. De moderne infrastructuur, het OV, frisse lucht dankzij parken als groene longen, water en riolering, monumentale pleinen en uitzichten, brede boulevards en extraverte monumenten zoals 'l Opéra' zetten tot op de dag van vandaag het keizerlijk stempel op de lichtstad.

Napoleon III sloeg uiteraard ook zijn adelaarsvleugels uit over het wereldtoneel. Leger en vloot moesten schrik aanjagen. Koningin Victoria werd een vriendin, tsaar Nicolaas I in de pan gehakt en avontuurlijke koloniale expansie gaf het nieuwe imperiale imago glans. Algerije, Indochina, de Zwarte Zee en Mexico werden objecten van zijn mondiale ambitie. Hij wilde zijn oom overtreffen.

Een nieuwe opponent had dit door. De Pruisische kanselier Otto von Bismarck bespeelde de keizer als een viool. Hij stortte hem geopolitiek en militair in het verderf. Het keizerrijk werd in 1870 binnen enkele maanden door de Pruisen overweldigd. Napoléon III werd daarna in een Duits kasteel opgesloten en mocht uiteindelijk als balling zijn dagen slijten in de buurt van Victoria. In Parijs ontbrandde een communistische opstand, die met geweld werd neergeslagen door het leger van de Derde Republiek.

Kijk je naar de Franse presidenten van de Vijfde Republiek sinds 1958, dan is het  verrassend hoezeer juist Napoleon III in allerlei opzichten en kenmerken hun voorloper is. De president is een soort monarch die vaak probeert te scoren als een populist, komt met Grands Travaux, zet referenda in als machtsmiddel en pakt militair uit ook al moet hij voor al die dingen 'avontuurlijk begroten’.

***

Verder luisteren

190 - Napoleon, 200 jaar na zijn dood: zijn betekenis voor Nederland en Europa

57 - Alexis de Tocqueville

584 – Gerrit Schimmelpenninck, de vergeten minister-president

488 - Het Congres van Wenen (1814-1815) als briljant machtsspel

339 – De geopolitiek van de 19e eeuw is terug. De eeuw van Bismarck

602 – De enkelband van Jordan Bardella

567 - De geschiedenis beukt op Europa's deur. Caroline de Gruyter over zondagskinderen in een ruige wereld

566 - Emmanuel Macron, de nieuwe Baron von Munchhausen

534 - Franse schandalen: Nicolas Sarkozy en andere presidenten waar een luchtje aan zit

419 - Europa kán sterven - Emmanuel Macrons visie op onze toekomst

284 - Komt onder Macron een einde aan De Gaulles Vijfde Republiek?

45 – De liefdesbrieven van François Mitterrand

35  - Charles De Gaulle

28 - De relatie Nederland-Frankrijk

200 - De Heerser: Machiavelli's lessen zijn nog altijd actueel

***

Tijdlijn

00:00:00 – Deel 1

00:34:08 – Deel 2

01:00:52 – Deel 3

01:25:56 – Einde

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De vraag houdt velen bezig. Wat is er aan de hand met de VVD en moet het verder met de rechtsliberalen? Ze staan all time low in de peilingen en minder dan de helft van de VVD-kiezers heeft nog vertrouwen in partijleider Dilan Yesilgöz.  

Staren ze in een gat of is er toch nog een wenkend perspectief? Waar dan? Hoe dan? Met wie dan? Dreigt het lot van de Duitse zusterpartij, de FDP? Jaap Jansen en PG Kroeger over de onheilspellende lotgevallen van de VVD.

***

Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!

Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact.

***

Kantelpunt was de val van Rutte IV en het ‘epifaan moment’ van de gevallen premier. Zijn eigen partij, aangezet door het duo Dilan Yesilgöz en Ruben Brekelmans, had geen fiducie meer in het steeds weer vinden van slimme compromissen en vage afspraken rond het midden. Er moest de kiezers stevig rechttoe-rechtaan beleid op rechts in duidelijke taal geleverd worden. Bij migratie en asiel, op veiligheid en vooral ‘rust in de portemonnee’.

De VVD maakte hier een drieledige strategische fout. Ten eerste normaliseerde ze Geert Wilders en zijn PVV. Kiezers vroegen zich af: waarom neem je de kopie als het origineel beschikbaar is? Ten tweede zagen ze niet dat voor veel kiezers NSC een 'net alternatief' op rechts bood. En ten derde geloofde de VVD tegen alle bewijzen in – nota bene officieel vastgesteld door Mark Rutte – toch weer dat de Donner-doctrine succes beloofde.

Bij de vorming van een coalitie met PVV en NSC - BBB was hierbij nooit een wezenlijke factor - merkte de VVD al direct dat ze misgegokt had. Politiek was zij niet meer leidend, inhoudelijk kon ze zich juist niet als 'stevig rechts', maar slechts als gematigd 'safe pair of hands' profileren. De Donner-doctrine bleek opnieuw niet te kloppen. De extremisten en populisten radicaliseerden en werden stuurloos in een coalitie. Schoof werd het symbool van de onmacht die de VVD zichzelf hiermee aandeed.

Daarbij herrees het midden en vond men op centrumlinks een eensgezinde machtsoptie. D66 en CDA kwamen met eigen versies van Ruttiaanse gematigdheid en dreigden de VVD electoraal in te halen. De nieuwe strategie van de liberalen werd daarom 'alleen wij kunnen links nog blokkeren'; de kiezers moesten daarom ‘toch maar weer de VVD’ stemmen. Obstructie als eindspurt-leuze. Iets liberaals was nergens nog te ontwaren.

In de kabinetsformatie bleek Yesilgöz bereid het duo Rob Jetten en Henri Bontenbal aan te vullen en meerderheidsopties 'over rechts' te laten schieten, zolang haar obstructie-attitude beloond werd. Het minderheidskabinet kon op grote thema's steun en dynamiek verwerven, van stikstof tot Europa, defensie en woningbouw. De blokkade van 'links' was al vanaf de Regeringsverklaring een fata morgana. De liberale strategie mislukte opnieuw, net als na de val van Rutte. Om nu weer een kabinet te laten vallen lijkt al te riskant.

Intussen blijken bewindslieden als David van Weel en Eelco Heinen niet slipvrij en profileert Yesilgöz zich primair als schaduwpremier en schaduwfractieleider tegelijk. Heinen deelde gunsten uit aan 'links' die gretig geïncasseerd werden zonder allianties te realiseren. Tegelijkertijd wordt de route over rechts alleen maar onbegaanbaarder. De incoherentie tussen de leidende figuren in liberale kring neemt zichtbaar toe naar mate ook hun tweede poging tot een strategische aanpak van de rails loopt.

Zorgelijke peilingen doen de rest. Achter de schermen zeggen sommige VVD’ers: misschien is het wel eens goed dat we een forse klap krijgen. Een beetje zoals CDA (van 15 naar 5) en D66 (van 24 naar 9) in 2023 overkwam. Want die moesten toen wel schoon schip maken en nieuw leiderschap een kans geven. Een dreun als redding.

Een blik naar het Oosten biedt de VVD geen hoop. De FDP blies het eigen ‘paarse kabinet’ op en ging zelf ten onder: weg uit de Bondsdag, weg uit steeds meer deelstaten. Is ook de VVD aan het einde van haar levenscyclus?

***

Verder luisteren

611 - Piet Oud, de vrijzinnig-democraat die zowel de PvdA als de VVD oprichtte

610 – Kabinet-Jetten: de Algemene Politieke Beschouwingen van 2026 als tussenstand

609 - De zes stijlen van politici

604 – D66 en CDA hadden in de kabinetsformatie te veel haast, daardoor gaat het nu zo stroef

599 - Ingrijpende plannen, maar krijgt het kabinet-Jetten voldoende steun?

594 - De komst van PRO verandert het politieke landschap

591 – Honderd dagen kabinet-Jetten

589 - Nieuwe poldervoorzitters dwingen kabinet-Jetten terug te komen op bezuinigingsplan

582 – Het kabinet-Jetten: navigeren in de mist

568 – Alsof hij er al jaren stond: het debuut van premier Rob Jetten

563 - Als minderheid meerderheden maken

477 - De VVD staat sterk, maar zit ook klem

***

Tijdlijn

00:00:00 – Deel 1

00:49:08 – deel 2

01:18:54 – Deel 3

01:33:52 – Einde

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Duitsers worstelen met zichzelf en elkaar. De regionale verkiezingen schokten velen. Ook Merz en zijn team zijn net als hun voorgangers impopulair. Wat scheelt de Duitsers? Wie alles van hen weet, van de ‘permanente Depressionen’ en van de vrolijkheid en rijke cultuur van humor en satire is Patrick Nederkoorn. Bij onze oosterburen toert hij sinds 2019 langs inmiddels uitverkochte zalen. “Grappig en tegelijk tot nadenken stemmend”, schreef een Duitse krant, die noteerde dat hij – heel bijzonder in Duitsland -  een staande ovatie kreeg.

Jaap Jansen en PG Kroeger verkennen met hem de enorme diversiteit en historie van de humor in Duitsland. De variëteit van lokale en regionale tradities in cabaret en satire is ongekend. Daarbij is het publiek in Hamburg écht anders dan in Schwaben, München of het Oosten. Patrick Nederkoorn heeft ‘een hele wereld leren kennen bij hen waar wij eigenlijk geen idee van hebben’.

***

Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!

Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact.

***

Als Nederlander heeft hij een groot voordeel. "Duitse politieke komieken zijn vaak erg stellig, minder vrolijk uitdagend." Men vindt onze taal leuk, ons accent vermakelijk en ze kunnen veel hebben als het van een Nederlander komt. "Duitsers zijn heel open voor stemmen van buiten. Want hun geschiedenis; de worsteling daarmee heeft ze bedachtzaam en nederig gemaakt." Nederkoorn heeft daarom geleerd zijn publiek aan het begin van de avond een beetje los te laten komen, zodat ze merken dat ze met hem en om hem mógen lachen.

"Die serieuze kant, hun ‘Ernsthaftigkeit’, is ook erg mooi, hoor. Het maakt ze namelijk ook meteen gevoelig. Als je een mooi liedje zingt bijvoorbeeld, dan krijgt dat veel weerklank. Cabaret is ook bij hen natuurlijk iets leuks, maar hoort wel degelijk bij 'die Kultur'. En die heeft diepe wortels en mooie tradities. Theaters zijn vaak van de stad, maar soms ook van traditionele 'theaterfamilies' of van heel oude verenigingen." Duitsers zijn vaak een tikje jaloers op het lossere, lichtere bij 'die Holländer'. “Ze zijn namelijk wel erge masochisten, maar ik zeg altijd dat wij wel wat meer van hun ernst zouden mogen hebben. En zij wat meer van 'das Poldern'; van minder hiërarchisch gedrag."

De politieke humor van Nederkoorn is vrolijk en indirect uitdagend. Hij verbindt klimaat met vluchtelingen – “Schaffen sie das als binnenkort 18 miljoen Hollanders de grens over komen vluchten nu de zeespiegel stijgt?” - en bespot het gebrek aan digitalisering, het fax-gebruik door het leger en de eindeloze ambtenarij. "Ze nemen publieke zaken en thema's zeer ernstig en daar kun je heerlijk mee spotten. Je merkt direct dat dit bevrijdend werkt in het publiek!"

Politici zijn een gewild object. "Sarah Wagenknecht is geweldig. Zo'n chique dame, prachtig gekleed, parelkettingen, en dan heel links voor de arbeiders zeggen op te komen én voor Poetin." Friedrich Merz is dan weer vermakelijk on zijn arrogantie en gebrek aan mensenkennis. "Wij zien hier vooral de Europeaan Merz, waardoor hij bij ons er niet zo slecht op staat, maar in eigen land..."

En zoals overal zijn er ook in Duitsland dingen die 'niet goed' of zelfs fout vallen. "Ze zijn bijvoorbeeld niet goed in wisselingen die lekker schuren in je verhaal. Dat vinden ze ongemakkelijk. " In een grap over de Nederlandse keuken kun je beter niet ineens de Hongerwinter erbij halen. "Euthanasie... Nee, dat is zó’n taboe! Echt, kan echt niet." En in het oosten kun je beter niet beginnen over het WK van 1974.

***

Verder kijken

De Nederlandse website van Patrick Nederkoorn

De Duitse website van Patrick Nederkoorn

Patrick Nederkoorn - Orangene Klimaflüchtlinge mit Wohnwagen (Die besten Comedians Deutschlands)

***

Verder luisteren

Duitse cultuur, historie en eigenaardigheden

451 - 75 jaar Duitse Democratie

366 - De zieke man van Europa: hoe komt Duitsland uit de economische verlamming?

399 - Politieke problemen in Duitsland, Nederland en Europa: de grote zorgen van Bondsdaglid Otto Fricke

572 - ondertussen in Duitsland 

444 - Het Oosten kiest, Duitsland siddert

465 – Nederland en Duitsland, labiel en leiderloos. En: de opmerkelijke overeenkomsten met Noordrijn-Westfalen 

72 – ‘Wir sind ein Volk!, Helmut Kohl in Dresden

53 – De viering van 40 jaar DDR

Duitse politiek en politici

483 - Friedrich Merz, eerzuchtig en onbesuisd

490 – Duitslands grote draai. Friedrich Merz, Europa en Nederland

467 - De twee levens van Angela Merkel

276 - 30 jaar politiek, 16 jaar bondskanselier en de hond van Poetin: Angela Merkel blikt terug

218 - Angela Merkel, een bijzondere bondskanselier - gesprek met biograaf Ralph Bollmann

42 - Merkels vertrouweling Elmar Brok: 40 jaar Europese geschiedenis

421 - Bewonderd en gevreesd. De memoires van Wolfgang Schäuble

331 – De Groenen 40 jaar in de Bondsdag: van ‘narrenschip’ naar solide regeringspartij

111 - De onverwachte herrijzenis van Helmut Kohl en van Merkel

47 - Konrad Adenauer, de eerste bondskanselier

339 – De eeuw van Bismarck

***

Tijdlijn

00:00:00 – Deel 1

00:28:51 – Deel 2

00:52:05 – Deel 3

01:35:22 – Einde

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De massale luchtoorlog van de Verenigde Staten en Israël tegen Iran begon op 28 februari. Nu 7 maanden geleden. Het zou, naar het model van Venezuela, een korte militaire operatie zijn, het bewind onthoofden en de hele situatie in het Midden-Oosten transformeren. Bondgenoten werden - opnieuw - niet geraadpleegd of betrokken. Waarin zijn we inmiddels beland? Wat wacht ons nog meer? Jaap Jansen en PG Kroeger keren terug naar Hormuz.

***

Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!

Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact.

***

Drie strategische doelen stonden voorop: onthoofding van het regime, verwoesting van het militair potentieel, denuclearisatie. De operatie werd een nog altijd voortgaande oorlog en niet één van deze doelen is gerealiseerd. Ayatollah Ali Khamenei werd als slachtoffer juist dat waarnaar iedere radicale sjiiet verlangt. Een martelaar als Imam Hoessein. Zijn bewind bleef overeind in de vuistgreep van de Revolutionaire Garde. 'Regime change' verdween al snel als oogmerk. Teheran bleek geen Caracas.

De militaire ondergang van Iran werd niet bereikt. Eerder het tegendeel. Amerikaanse steunpunten rond de Straat van Hormuz zijn zwaar beschadigd, hightech materiaal werd zo schaars dat dit overal vandaan moest worden opgehaald en de inzet ervan ingeperkt. De gedurige dreigementen van Donald Trump met 'vernietiging van de civilisatie' wijzen erop dat Iran allerminst machteloos is. Dat de Straat van Hormuz open is, klopt cynisch genoeg ongeveer. De Amerikaanse vliegdekschepen zijn namelijk weggetrokken naar veiliger wateren, terwijl Iran de toegang domineert en benut voor de eigen tactische doelen.

De denuclearisatie is het meest merkwaardige aspect van deze oorlog. Het kernwapen van Teheran is als 'Schrödingers kat'. Trump had dit in de zomer van 2025 naar eigen bewering geheel uitgewist. Om vervolgens ‘een binnenkort actief Iraans kernwapen’ te presenteren als argument voor de overval eind februari. Het bewind in Teheran herhaalde de mantra dat het geen kernwapen bezat en zich aan Barack Obama's 'deal' van 2015 zou blijven houden, maar overigens het recht had nucleaire afschrikking na te streven, omdat Trump die deal had geschrapt.

Overwinningen zien er bepaald anders uit. Een triomf, honderden miljarden van dankbare sjeiks en emirs, 'Abraham-akkoorden' en een gedroomde Nobelprijs ziet Trump allemaal verdwijnen. De boeren in het midden-westen van Amerika zien hun bedrijven en oogsten omvallen en laten MAGA in de steek.

De impact van de gebeurtenissen in ongekend. In het Midden-Oosten is sprake van een volslagen impasse, waarbij ieder beseft dat Israël en Amerika geen kant meer op kunnen. Rijke landen in Europa en Azië lijken vooralsnog nog weerbaar, ondanks de verlamming van handel en energieproductie. Armere landen hebben het nu al zeer moeilijk, bijvoorbeeld met kunstmest, voedselproductie en energie.

Rusland drijft panisch handel met Iran om via de Kaspische Zee en benzinetankwagens over land de klappen op de energie-infrastructuur door Oekraïne te compenseren. De twee oorlogen zijn nu aldus vermengd geraakt. De Golfstaten staan met lege handen. Amerika is niet meer hun schild, maar de magneet van hun ellende. Deals met Teheran met de hulp van bondgenoten als Pakistan of Turkije zouden heel kostbaar worden.

China kijkt toe en ziet de VS hun wapentuig uit Azië wegtrekken en Korea, Japan en Taiwan ontredderd achterlaten. Op bezoek in Washington kon Xi Jinping de vaste, klassieke eisen van de Amerikanen negeren. Trump bood zelfs aan wapens te leveren, hoewel de wet dit verbiedt.

En Europa, Nederland? Enerzijds moeten wij vijf procent van het bbp reserveren voor defensie, anderzijds trekt Trump zich terug uit NAVO-afspraken en laat Oekraïne in de steek. ASML mag geen handeldrijven met China, terwijl Trump Xi desnoods wapens zou willen leveren. De Europese bondgenoten zijn even geïsoleerd als kroonprins Mohammed bin Salman of Zuid-Korea, terwijl hen verweten wordt niet mee te willen vechten bij Hormuz, ook al was hen dat nimmer verzocht. Ontkoppeling van allianties is alom zichtbaar. En de 'middenmachten' zoeken inmiddels elkaar op.

***

Verder luisteren

Oorlog in de Golf

577 - Hoe Jimmy Carter de bescherming van de Golfregio tot Amerika’s prioriteit maakte

574 – Hormuz: eeuwenoud brandpunt van de wereld

515 – De heftige strijd tussen Israël en Iran

315 - Vrouw, leven, vrijheid: oorzaken en achtergronden van het straatprotest in Iran. En: de rijke Perzische cultuur

76 - Rudi Vranckx: Het Midden-Oosten is het Vietnam van onze tijd

De gevolgen voor de wereld

578 - Jack Watling over oorlog voeren in een verdeelde wereld

484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft

447 - Als Trump wint staat Europa er alleen voor

571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan

612 – Investeren in een turbulente wereld

510 - Brezjnev, Poetin en hun rampzalige oorlog. Lessen voor nu uit 1980

528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa

564 – Xi Jinping en de zuivering van de Chinese legertop

549 - China en Japan op ramkoers

***

Tijdlijn

00:00:00 – Deel 1

00:37:33 – Deel 2

01:09:41 – Deel 3

01:31:02 – Einde

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Oorlogen en blokkades frustreren internationale handel. De klimaatcrisis zet voedselproductie, oogsten en het overleven van boeren onder druk. Ook Nederland lijdt er onder als Europese handelsnatie, agrarische grootmacht en kenniscentrum. Maar er zijn ook kansen, innovaties en  nieuwe partnerschappen die antwoord geven op deze uitdagingen. Jaap Jansen en PG Kroeger praten hierover met Melanie Maas Geesteranus, ceo van Invest International, en Daan Wensing van Initiatief Duurzame Handel.

***

Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door IDH en met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!

Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact.

***

Melanie Maas en Daan Wensing zijn bezorgd over de positie van Nederland en de Europese Unie in deze turbulente omstandigheden. Al zag Wensing in New York tijdens de UN Climate Week een duidelijke omslag na de grote onzekerheden daar in 2025. "Er is nu veel meer can do mentaliteit. Japan en Korea bijvoorbeeld, kijken nadrukkelijk naar ons land bij de aanpak van hun ontwikkelingssamenwerking en handelsbeleid."

Na de kredietcrisis van 2008 zijn langetermijninvesteringen in innovaties via banken veel moeizamer geworden, zegt Maas. Invest International ondersteunt daarom bedrijven die vanuit Nederland de stap van start-up naar scale-up willen maken. "In de agrosector investeren is duidelijk lonend. We zien veel kansen. Kennis is hier hoogontwikkeld. Innovaties in agritech, in kwaliteit van gewassen en in veel zorgvuldiger verwerking van grondstoffen zijn succesvolle voorbeelden.”

Maas was staatssecretaris in de kabinetten-Balkenende I, II en III en minister in Rutte I en II. Ze is blij dat haar VVD in het kabinet-Jetten – anders dan onder Schoof – de waarde weer ziet van ontwikkelingssamenwerking als complement van internationale handel: “De combinatie is essentieel voor ons verdienvermogen."

De nieuwe Nationale Investeringsinstellling die in 2028 van start gaat als opvolger van van Invest International en Invest-NL kan hier extra impulsen geven. “Met één voordeur voor bedrijven, meer geld en duidelijk toekomstperspectief voor ons verdienvermogen."

IDH en Invest International slaan de handen ineen binnen het grote EU-programma Global Gateway, dat een alternatief wil zijn voor China’s Belt and Road Initiative. Volgens Wensing was Nederland bij aanvang van de Global Gateway nogal passief. Sinds kort ziet hij meer dynamiek, maar ons land moet zich wat hem betreft als grote 'E6' economie nadrukkelijker profileren. Onder Jetten staat Nederland niet meer op het menu, maar zit aan tafel. Maar minister Sjoerd Sjoerdsma (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking) heeft nog te weinig oog voor de maatschappelijke organisaties die de Nederlandse economie wereldwijd op de kaart zetten, meent Wensing. En al is er nu financieel meer ruimte, het blijft toch wel erg 'kruidenieren'.

‘Middeleeuws boekhouden’, zei Peter Wennink onlangs over de wijze waarop Financiën omgaat met langetermijninvesteringen. Melanie Maas beaamt dat. "Je kunt veel meer investeren zonder dat je de staatsschuld laat oplopen. Dat mag van Brussel, maar Nederland doet het niet.”

Als het aan IDH én de Tweede Kamer ligt, organiseert Nederland tijdens het EU-voorzitterschap in de tweede helft van 2029 een grote topconferentie over 'voedsel en water', samen met landen, bedrijven en organisaties uit het Mondiale Zuiden. Wensink suggereert om ook de BRICS-landen hierbij te betrekken. “Landen als Brazilië en India zijn voor de EU en voor ons land als landbouwgrootmacht' essentiële partners.”

***

Verder lezen

Melanie Maas Geesteranus - Stop met snijden in ontwikkelingssamenwerking

Middenmacht en Onmacht op een veranderend Wereldtoneel (Clingendael)

Strategisch handelen. Beleid voor een geopolitieke economie (WRR)

***

Verder luisteren

595 – Voedselzekerheid in een wankele wereld

597 - Een volle, ambitieuze agenda voor EU-voorzitter Ierland

587 – Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg over 2025 als verloren jaar: ‘Stagnatie is nooit gratis'

575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel

574 – Hormuz: eeuwenoud brandpunt van de wereld

571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan

547 – Jeroen Dijsselbloem en Pieter Duisenberg: knopen doorhakken, hervormen en stevig investeren

537 – De kracht van de vijf Nederlandse zeehavens

458 - De gedroomde nieuwe wereldorde van Poetin en Xi (over de BRICS)

446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd

431 - Handelsland Nederland staat op het spel

427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben

409 - Nederland wereldwijd handelspartner, ook van communistisch Vietnam

***

Tijdlijn

00:00:00 – Deel 1

00:36:44 – Deel 2

00:53:08 – Deel 3

01:11:24 – Einde

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Piet Oud was de brug tussen de politiek van de late 19e eeuw en het liberalisme van de VVD in de 21e eeuw. Oud was tijdgenoot, partner en opponent van grote namen als Troelstra, Wilhelmina, Kuyper, Ruys de Beerenbrouck, Colijn, Seyss Inquart, Drees, Stikker, Burger, Romme. De jonge Hans Wiegel zag hem als voorbeeld.

Jaap Jansen en PG Kroeger duiken in dat rijke politieke leven met dr. Boris van Haastrecht, die promoveerde op een indrukwekkende biografie: Strijdbaar democraat, P.J. Oud 1886-1968. Want een vechtersbaas was hij, al op zijn 21ste een fameus, door heel het land trekkende propagandist, gevreesd debater en vanaf zijn 30ste Tweede-Kamerlid voor die Vrijzinnig Democratische Bond. In 1917 gekozen in het oude districtenstelsel, in 1918 in het nieuwe kiesstelsel van evenredigheid. Zijn ideaal was een 'doorbraakcoalitie' met VDB, sociaaldemocraten en progressieve katholieken.

***

Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Als vriend maak je kans op een exemplaar van het boek over Oud.

Deze aflevering bevat een advertentie van Bestuursfilosoof. Ga naar bestuursfilosoof.nl en ontdek wat een bestuursfilosoof voor jouw organisatie kan betekenen. Daar vind je verhalen, beloften en aanbod en vraag je in één klik een kennismaking aan.

Deze aflevering heeft ook een advertentie van NordVPN. Profiteer nu van de exclusieve NordVPN-deal. Probeer NordVPN zonder risico met de 30 dagen geld-terug-garantie!

Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact.

***

Hij maakte snel carrière door binnen de VDB alle grijpbare functies te verenigen, loyaal aan en onmisbaar voor zijn partijleider en 'generaal' Henri Marchant. Oud is zo een eerste markant voorbeeld van de beroepspoliticus, zoals Max Weber die schetste. Hij was links, sociaal-cultureel als voorvechter van vrouwenkiesrecht en openbaar onderwijs, en sociaaleconomisch als bepleiter van een sterk progressief belastingstelsel met lage loonbelasting en hoge vermogensbelasting.

Tegelijkertijd was de Oud afkerig van het dogmatisme van Marx, klassenstrijd en socialistische revolutiedromen. Troelstra's poging tot een rode machtsgreep in 1918 maakte dat zijn ideale coalitie er nimmer kwam. En na bezetting en de Tweede Wereldoorlog was Oud en zijn VDB als brug tussen 'Rooms' en 'Rood' overbodig geworden.

De strijdbare kant van de politicus werd opvallend zichtbaar in de lange reeks van conflicten en heibel binnen de VDB en ook later in zijn VVD. Tragisch was de scheuring met Marchant. Niet minder die met mede VVD-oprichter Dirk Stikker.

Oud kon daarentegen goed opschieten met 'self made men' en sociale klimmers, ongeacht hun ideologie. Zo bewonderde hij Hendrik Colijn, wiens minister van Financiën hij werd in diepe crisistijd. Van Haastrecht toont een boeiend, nogal ander beeld van het beleid dat hij toen voerde. En onthult een vuige politieke intrige in 1939, die Oud bijna premier had gemaakt.

Tragiek kende Ouds leven beslist. Zijn zeer dominante vader en psychisch aangeslagen, jong gestorven moeder zijn deel van dit levensverhaal. Dat hij net burgemeester was toen Rotterdam door het Nazi-bombardement verwoest werd niet minder.

Na de bevrijding was zijn greep op de Haagse politiek sterk verminderd. En daar hield hij niet van. Hij klampte zich vast aan de nieuwe PvdA, maar Oud vond daarin geen prominente rol meer. Uitkomst bood oprichting van een nieuwe partij: de VVD. Hij regeerde deze partij als een kleine dictator, alom bewonderd in de politiek en de media als kenner van staatsrecht en politieke geschiedenis. En nog steeds als gevreesd kundig en fel debater.

Cruciaal werd zijn koerswending na 1956. De VVD zag hij ook nu als linkse partij, tegen het confessionele blok, maar hij keerde zich vooral tegen de PvdA zodra Drees die niet meer domineerde. Het leverde zetelwinst op, maar juist nu de VVD politieke macht kon veroveren, vonden velen daarbinnen dat Ouds tijd voorbij was. Een jonge generatie liberalen zag nieuwe stijl, ideeën en sociale verhoudingen opkomen. "Hoe haal je het in je hoofd?" brieste Oud toen zijn vicevoorzitter een vertrek suggereerde.

Die weigering de tijd te herkennen werd een wezenlijke impuls voor het ontstaan van D66. In zekere zin heeft Oud - zijn hele leven een fel anti-confessioneel - aan de wieg gestaan van elk van de drie paarse partijen. Zo werd hij de brug tussen de links-liberale jaren na Thorbecke, de 20e eeuw van verzuiling en modernisering en nadat 'Paars' de confessionelen buiten spel zette de 21ste eeuw waarin Mark Rutte de eerste VVD minister-president werd.

***

Verder luisteren

Ouds wortels en zijn vroege jaren

520  -  De radicaaldemocratische erfenis van Pieter Vreede

339 - De negentiende eeuw van Bismarck

274 - Thorbecke, denker en doener

149 - De zeven levens van Abraham Kuyper, een ongrijpbaar staatsman

403 - Sam van Houten, een eeuw lang verrassend dwars

Ouds politieke wording

208 - Max Weber: politiek als beroep

60 - Coen Brummer & Daniël Boomsma: De canon van het sociaal-liberalisme

Oud en zijn tijd

502 – Schipperen, laveren, boot afhouden en bakzeil halen. De Haagse ambtelijke top tijdens de Nazi-overheersing 

55 - De geboorte van het poldermodel

43 - Liberaal denker Witteveen

***

Tijdlijn

00:00:00 – Deel 1

00:43:40 – Deel 2

01:34:05 – Deel 3

02:15:30 – Einde

See omnystudio.com/listener for privacy information.