«مجدالاسلام کرمانی: از نوش تا نیش عدلیه»

تو این برگ رفتیم سراغ یکی از اون آدم‌هایی که اسمش تو تاریخ حقوق ایران کم‌تر از چیزی که باید دیده شده.

این‌بار حرف از مجدالاسلام کرمانیه؛ کسی که هم مشروطه‌چی بوده، هم روزنامه‌نگار، هم اصلاح‌طلب، و هم قربانی همون عدلیه‌ای که براش جنگید.

از شعر تند و تیزش درباره عدلیه شروع کردیم و بعد قدم‌به‌قدم زندگی و مسیر فکریش رو مرور کردیم؛ از کرمانِ دوره ناصری و درس‌های حوزوی، تا اصفهان و حلقه‌های روشنفکری، تا تهران و ماجراهای پرخطر روزنامه‌نگاریِ پیش از مشروطه.

بعد رفتیم سراغ مهم‌ترین کارش: روزنامهٔ محاکمات؛ اولین تلاش جدی برای انتشار گزارش محاکمات در ایران. جایی که برای اولین بار مردم می‌تونستن بفهمن تو دادگاه‌ها چی می‌گذره.

تو ادامه، داستان عجیب و درعین‌حال دردناک «شهر خاموشان» رو تعریف کردیم؛ شعری که مجدالاسلام توش تجربهٔ تلخ خودش از یک دعوای حقوقی ده‌ساله رو روایت کرده. روایتی که هم حال‌و‌هوای دستگاه قضایی اون زمان رو نشون میده و هم متأسفانه هنوز بخش‌هایی ازش آشنا و قابل‌لمسه.

در پایان هم سری زدیم به ماجرای فرزندان و نوادگانش و ردّی که این خانواده تو حقوق و سیاست ایران گذاشتن.

این اپیزود درباره آدمیه که مجذوب عدلیه بود و هم‌زمان قربانی همون‌جا شد؛ و شاید برای همین عنوانش رو گذاشتیم «از نوش تا نیش عدلیه».

منابع این اپیزود

دامغانی، محمد تقی (1351). «جوانه های حقوق ملی ایران:روزنامه محاکمات و اولین محاکمات»، نشریه حقوق مردم، ش. 27، صص 53-48.

دامغانی، محمد تقی (1351). «جوانه های حقوق ملی ایران (2):چهره درخشان اولین وکیل دادگستریدر اولین محاکمه پس از مشروطیت»، نشریه حقوق مردم،ش. 28، صص 57-48.

دامغانی، محمد تقی (1352). «جوانه های حقوق ملی ایران:روزنامه محاکمات و اولین محاکمات»، نشریه حقوق مردم، ش. 31، صص 44-37.

دامغانی، محمد تقی (1352). «جوانه های حقوق ملی ایران: 4»،نشریه حقوق مردم، ش. 32، صص. 63-58.

مجدالاسلام کرمانی، شهر خاموشان، در: آل داود، علی(1400). نخستین کوشش های قانونگذاری در ایران، ج. 3، تهران؛ انتشارات سخن وموقوفات افشار یزدی، چ. 1، صص. 488-408.

روزنامه ی محاکمات، شماره های مختلف.

حوادث فوتبالی؛ دو پرده، یک تراژدی

در این اپیزود از پادکست «بین سطرهای حقوق»، به سراغ دو حادثه می‌ریم؛ از فاجعه ورزشگاه آزادی در سال ۱۳۸۴ تا حادثه هیلزبارو در انگلستان — دو روایت مشابه، با دو سرنوشت حقوقی متفاوت

پرده‌ی اول در تهران سال ۱۳۸۴ رقم می‌خوره؛ ورزشگاه آزادی، بازی حساس ایران و ژاپن در مقدماتی جام جهانی ۲۰۰۶.

بازی با برد ایران تموم میشه، اما لحظاتی بعد، درهای خروجی بسته می‌مونه و ازدحام مرگباری رخ می‌ده. هفت نفر جانشون رو از دست میدن، ده‌ها نفر مجروح می‌شن و پرونده‌ای باز میشه که هنوز بوی ابهام میده: چه کسی مسئول بود؟ نیروی انتظامی؟ مدیریت ورزشگاه؟

در پرده دوم، می‌ریم سراغ فاجعه هیلزبارو در انگلستان — حادثه‌ای که ده‌ها هوادار فوتبال رو به کام مرگ کشوند. این بار دستگاه قضایی، مجبور شد وارد مساله بشه تا پاسخ این پرسش‌ها رو بده:

آیا می‌شه برای درد روحی بازماندگان هم خسارت گرفت؟ آیا غم و شوک روانی هم «زیان» محسوب میشه؟

تو این اپیزود، به تفاوت رویکرد دو نظام حقوقی می‌پردازیم؛

جایی که در ایران معمولاً نخستین واکنش، شکایت کیفریه — نه برای جبران خسارت، بلکه برای مجازات.

در مقابل، در نظام‌های غربی، نگاه بر پایه «مسئولیت مدنی» و «جبران زیان»ه، نه صرفاً «انتقام کیفری».

به بهانه‌ی این دو فاجعه، درباره‌ی مفاهیمی مثل سببیت، زیان معنوی، استراتژی دعوا و تفاوت فرهنگ‌های حقوقی حرف می‌زنیم.

و در پایان، نگاهی میندازیم به پرونده‌های مشابه در دیگر کشورها.

ممنون میشيم پادكست بين سطرهاى حقوق رو به افرادى كه فكر ميكنيد ممكنه اين موضوعات براشون جالب باشه معرفی كنيد.

منابع این اپیزود:

Elliott, Catherine & Frances Quinn (2017). Tort Law, Pearson 11th ed, pp. 102– 106.

گفتگو با عبدالصمد خرمشاهی، در: ایمانی، عباس و دیگران(1403). تاریخ شفاهی وکالت در ایران، تهران؛ نشر ثالث.

ماجرای فاجعه ورزشگاه آزادی در:

شرق

ایسنا.

BBC

حق؛ مفهومی بنیادین اما نه مطلق

توی این اپیزود پادکست بین سطرهای حقوق به معرفی و بررسی کتاب جدید آیت‌الله محقق داماد با عنوان «نظریه ممنوعیت سوءاستفاده از حق» می‌پردازیم؛

این کتاب در پنج بخش تنظیم شده و به پرسشی اساسی پاسخ میده:

آیا صاحب حق می‌تواند بدون هیچ محدودیتی آن را اعمال کند یا جایی باید مرز و حدیقفی برای اجرای حق قائل شد؟

نویسنده ابتدا مفاهیم «حق» و «سوءاستفاده» رو تبیین میکنه و مشخص میکنه که معیار سوءاستفاده از حق ذهنی نیست، بلکه عینیه. در ادامه با اشاره به آیات، روایات و قواعد فقهی مثل «لاضرر و لاضرار» به تبیین دیدگاه اسلامی می‌پردازه.

تو فصل بعد، سه معیار شناخته‌شده در نظام‌های حقوقی غربی ـ قصد اضرار، تقصیر در اعمال حق و غایت اجتماعی حق‌ها ـ بررسی می‌شه و مقایسه‌ای با معیارهای فقه اسلامی صورت می‌گیره.

اما این اپیزود،صرفاً معرفی کتاب نیست؛ بلکه نکاتی هم در ارزیابی کتاب داره. از جمله باید به تمرکز زیاد نویسنده‌ها روی مباحث فقهی و رجالی، بیشتر از آنچه عنوان کتاب القا میکنه، اشاره کنیم. همینطور اینکه خطاهای قابل‌تاملی مثل بی‌توجهی به نسخ قوانین یا ترجمه‌های غیردقیق از متون لاتین و عربی تو کتاب دیده میشه.

ممنون میشيم پادكست بين سطرهاى حقوق رو به افرادى كه فكر ميكنيد ممكنه اين موضوعات براشون جالب باشه معرفی كنيد.

برگ بیست‌وچهارم: توهم بزرگ

لیبرالیسمی که به صلح ختم نمیشه.

سلام!

این اپیزود کمی با برگ‌های قبلی متفاوته.

سحرگاه ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، خیلی‌هامون با صدای انفجار از خواب پریدیم. تجاوز اسرائیل به خاک کشورمون واقعیتی تلخ بود که باعث شد این بار، نه سراغ یک متن حقوقی، بلکه سراغ یک کتاب مهم در حوزه‌ی روابط بین‌الملل برم. کتابی که شاید کمک کنه کمی عمیق‌تر بفهمیم چرا جهان، با همه شعارهای صلح‌طلبانه‌اش، هنوز این‌قدر پر از جنگه.

این برگ درباره‌ی کتاب «توهم بزرگ؛ رویاهای لیبرال و واقعیت‌های بین‌الملل» نوشته‌ی جان میرشایمره.

توی این اپیزود، چهار ایده‌ی اصلی این کتاب رو بررسی می‌کنیم:

اینکه چطور آمریکا تلاش کرده لیبرالیسم رو با ابزارهای مختلف گسترش بده (هژمونی لیبرال)

چطور لیبرالیسم به ضد خودش تبدیل شده و با شعار آزادی، خودش ناقض آزادی‌ها شده.

اینکه لیبرالیسم بدون ملی‌گرایی امکان‌پذیر نیست

و اینکه رئالیسم، درست‌ترین پارادایم برای فهم روابط بین‌الملله.

ولی ماجرا فقط تحلیل سیاست بین‌الملل نیست.

در ادامه، سعی کردیم این نگاه واقع‌گرایانه رو وارد دنیای حقوق خودمون کنیم.

از تابعیت و موازنه قوا در دوران قاجار گرفته تا نقدهایی بر تدوین قانون مدنی و تفکیک بین دو نوع لیبرالیسم (کلاسیک و ترقی‌خواه).

این برگ تلاشیه برای اینکه ببینیم «حقوق» فقط مجموعه‌ای از ماده‌/قانون‌ها نیست؛ بلکه می‌تونه بازتابی از جهان‌بینی یا پیش‌انگاره‌هامون باشه و گاهی لازمه از قاب دیگه‌ای—مثل رئالیسم سیاسی—بهش نگاه کنیم.

کانال تلگرام برای دسترسی به منابع:https://t.me/beinsatrha

لیست برای مطالعه بیشتر:

جان رالز، نظریه‌ای درباب عدالت، ترجمه مرتضی نوری، نشر مرکز.

دسترسی به نشر مرکز از طرق این لینک

فردریش فون هایک، قانون، قانونگذاری و آزادی، ترجمه مهشید معیری و موسی غنی‌نژاد، انتشارات دنیای اقتصاد.

دسترسی به نشر دنیای اقتصاد از طریق این لینک

«جنگ است اسماعیل، جنگ است

و اسماعیل­‌ها به­‌راستی ذبح می­شوند

و ستاره­ای در آسمانِ زمینِ ما نیست

که نیافتاده باشد»

-رضا براهنی-

برای همه­‌مان پیش‌­آمده: گاهی احساساتی‌هستند چنان عمیق که نمی­توانی در کلمات بریزی­شان. برای من همیشه حس به میهن، به‌ایران این­گونه بوده. دقیق­‌تر بنویسم: برای «ما» حس به ایران این­گونه است.

روزها و شب­ های سختی گذشت، هم بر ما وهم بر وطن. با این همه هنوز بر سردر این سرا استوار ایستاده‌­ایم. به‌­سان همیشه توشه­‌ای جز امید بر دوش نداریم و چه داشته‌­ای از این بهتر.

پیش از دست اندازی بیگانه به خاک­مان،برگ دیگری از پادکست بین سطرهای حقوق آماده انتشار بود ولی چنین نشد. اکنون تصمیم گرفتیم بی‌­آن­که تغییری در آن بدهیم، به همان صورت منتشرش کنیم تا شاید در برگ­‌های بعد به بین سطرهای این حادثه بپردازیم. تا آن زمان، تصدق همه­تان.  

5 تیرماه 1404

منابع این اپیزود:

روایت عجیب مدیرعامل دیوار از مواجه با یک قاضی، قابل دسترسی در: < https://www.aparat.com/v/xuqi1k9>

Australia's Shame - ABC 4 Corners July 2016, available at:

در این اپیزود به بررسی موضوع «تنقیح قوانین» در ایران می‌پردازیم. منظور از تنقیح، پالایش قوانین از مواد تکراری، منسوخ و نامعتبره تا فقط قوانین معتبر و لازم‌الاجرا باقی بمونن.

در ابتدا، از ضرورت این کار حرف میزنیم: وجود قوانین زیاد، تودرتو و گاهی متناقض، باعث شده که حتی قضات هم گاهی به اشتباه به قانونی استناد کنن که دیگه اعتبار نداره.

بعد از اون، تاریخچه‌ای از تنقیح قوانین در ایران رو شرح میدیم؛ از دهه ۴۰ شمسی تا به امروز، و تلاش‌هایی که برای شبیه‌سازی مدل‌های خارجی مثل نظام حقوقی فرانسه انجام شده رو با هم می‌بینیم.

در ادامه، روند گام‌به‌گام تنقیح در ایران رو بررسی می‌کنیم.

در بخش پایانی اپیزود هم به برخی چالش‌های مهم می‌پردازیم؛ مثل مرز باریک بین «تنقیح» و «تفسیر»، نقش بافت تاریخی و اجتماعی قوانین، و محدودیت‌های فعلی استفاده از هوش مصنوعی در این فرآیند.

همچنین، اشاره می‌کنیم که تنقیح قوانین اگرچه یک کار فنی به نظر می‌رسه، اما تاثیرات عمیقی در شفافیت، کارایی و عدالت حقوقی داره.

ممنون می‌شيم پادكست بين سطرهاى حقوق رو به افرادى كه فكر می‌كنيد ممكنه اين موضوعات براشون جالب باشه معرفی كنيد.

دسترسی ها

کانال تلگرام بین سطر ها برای دسترسی به منابع و موسیقی ها

صحبت های رئیس مرکز پژوهش های مجلس

سخنرانی کامل دکتر مهدی مهدی زاده

منابع پیشنهاداپیزود برای مطالعهبیشتر:

الموتیان، ابوالفضل (1389). مقدمه ای بر اصول و قواعد تنقیح قوانین:مصاحبه با اساتید و صاحبنظران، تهران؛ مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.

آقایی طوق، مسلم (1398). «حلقه مفقوده نظام تدوین و تنقیح قوانین وومقررات کشور»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 83، ش. 106.

آقایی طوق، مسلم (1396). «نگاهی مفهوم شناختی به تدوین قوانین و تفکیک آناز تنقیح»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، دوره 47، ش. 1.

پژوهشکده حقوقی شهر دانش، سرگذشت تدوین و تنقیح قوانین و مقررات در ایران،قابل دسترسی در:

صحبتهای آقای بابک نگاهداری، قابل دسترسی در:

برگ بیست و یکم، ناگفته های پرونده خون های آلوده

مهمان: دکتر علی صابری

به صورت زنده با حضور برخی از شما عزیزان در خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد.

در این قسمت از پادکست، میزبان یکی از چهره‌های شاخص حوزه‌ی وکالت در ایران بودیم؛ جناب آقای دکتر علی صابری، وکیل برخی از خانواده‌های قربانیان پرونده‌ی خون‌های آلوده. در نشستی صمیمی و دقیق، به ناگفته‌ها و روایت‌های کمتر شنیده‌شده از این پرونده‌ی پرحاشیه پرداخیم.

صحبت از ناگفته ها در کنار برگ دوم پادکست بین سطر ها، تحلیلی جامع از این پرونده ارائه میکنه.

در این گفتگو، دکتر صابری به پرسش‌هایی پاسخ دادند که ذهن بسیاری از علاقه‌مندان به حقوق و همچنین خانواده‌های درگیر این پرونده را درگیر کرده بود.

کانال تلگرام دکتر علی صابری

تلگرام خانه اندیشمندان علوم انسانی

تلگرام بین سطر ها

در این اپیزود به معرفی «کتاب عجیب‌ترین پرونده‌های قضایی» نوشته‌ی پیتر سدون می‌پردازیم. این کتاب مجموعه‌ای از ۷۸ پرونده‌ی حقوقی عجیب و غریب هست که در طول تاریخ اتفاق ‌افتادن. برخی از این پرونده‌ها تأثیر زیادی روی قوانین و رویه‌های قضایی داشتند.

این کتاب به چند دسته از پرونده‌ها میپردازه:

در ابتدا، پرونده‌هایی توی این کتاب بررسی میشن که مربوط به دوران بسیار قدیم هستند، مثل محاکمه‌ی عیسی مسیح توسط کاهنان یهودی.

سپس به پرونده‌هایی پرداخته میشه که تأثیر مستقیم بر رویه‌ی قضایی داشتند. برای مثال، به یکی از مهم‌ترین پرونده‌ها در زمینه‌ی مسئولیت مدنی که باعث شد دادگاه برای اولین بار وظیفه‌ی مراقبت رو به‌طور جدی در مسئولیت تولیدکنندگان نسبت به مصرف‌کنندگان مطرح کنه می‌پردازه.

همچنین پرونده‌های مدرن‌تری بررسی میشن که بحث مهمی رو درباره‌ی محدودیت‌های آزادی بیان در فضای مجازی مطرح میکنن.

در بخش پایانی اپیزود، نکاتی درباره‌ی این کتاب گفته میشه و به معرفی چند اثر مشابه دیگه از همین نویسنده می‌پردازیم. همچنین، از تفاوت‌هایی که در ترجمه‌ی این کتاب به فارسی وجود داره صحبت می‌کنیم.

ممنون می‌شيم پادكست بين سطرهاى حقوق رو به افرادى كه فكر می‌كنيد ممكنه اين موضوعات براشون جالب باشه معرفی كنيد.

لینک تلگرام بین سطر ها

دسترسی به اپیزود ویدوک

توی این اپیزود به معرفی کتاب «الگوی آمریکایی هیتلر: ایالات متحده و شکل دادن به حقوق نژادی نازی» می‌پردازیم.

همچنین بررسی می‌کنیم که آلمان‌های نازی قوانین نژادی تابعیتشون رو خودشون ابداع کرده بودن یا این کار متعلق به یه نظام حقوقی ماقبل اون‌ها بوده؟

این کتاب نوشته‌ی جیمز ویتمان؛ یکی از اساتید برجسته حقوقه. نویسنده‌ی این کتاب معتقده هیتلر و حقوقدانان نازی بسیار شیفته‌ی قوانین نژادپرستانه‌ی آمریکا بودن و از اون الهام گرفتن.

ویتمان برای اثبات ایده‌ش از کمک‌های بزرگی که آمریکایی‌ها به آلمان‌های نازی میکنن اشاره میکنه که این کمک‌هارو باهم میشنویم.

و در پایان، به نکاتی درباره این کتاب پرداخته و نگاهی به این که آلمان‌های نازی به دنبال تایید خودشون توسط کشورهای دیگه بودن و رابطه این مسئله با حقوق تطبیقی خواهیم داشت.

ممنون میشيم پادكست بين سطرهاى حقوق رو به افرادى كه فكر ميكنيد ممكنه اين موضوعات براشون جالب باشه معرفی كنيد.

لینک کانال تلگرام بین سطر ها جهت دسترسی به منابع مطالعاتی بیشتر

توی این اپیزود می‌خوایم به جریان آرای فمینیستی بپردازیم.

تو فرآیند صدور رای عوامل زیادی ایفای نقش می‌کنن. یکی از این مسائل سوگیری جنسیتی هستن که قاضی در طول تحلیل پرونده و صدور رای ممکنه تحت تاثیر این سوگیری‌ها به نتیجه برسه و رای صادر کنه.

برای شروع،به سراغ چیستیِ «سوگیری جنسیتی» و ارتباطش با حیطه قضاوت میریم و بعد هم می‌خوایم ببینیم با این سوگیری‌ها چه باید کرد.

در واقع نویسنده‌های فمنیست آرای معروف و جنجالی رو انتخاب کردن و این سوگیریا رو شناسایی کردن. بعد خودشون رو جای قاضی اون پرونده میذارن و به عنوان قاضیِ فرضیِ پرونده درموردش رای صادر میکنن و ما با هم نکاتی راجع به این بازنویسی‌ها و پیشینه‌شون رو می‌شنویم.

ممنون می‌شيم پادكست بين سطرهاى حقوق رو به افرادى كه فكر می‌كنيد ممكنه اين موضوعات براشون جالب باشه معرفی كنيد.⁠

برای مطالعه بیشتر درباره این جنبش می‌تونید به این منابع سر بزنید و استفاده کنید:

Marco Evola et al. (2023) Feminist Judgments, in: Gender-competent legal education, Springer.

Rajan, Rithika, Balaji, Priyankaa, & Bommaku, Chaitanya. (2023). Critical Study of Feminist Judging. Indian Journal of Law and Legal Research, 5, 1-7.

Balkin J (ed) (2005) What Roe v. Wade should have said: the nation’s top legal experts rewrite American’s most controversial decisions. New York University Press

Balkin JM (2002) What Brown v. Board of Education should have said: the nation’s top legal expert rewrite America’s landmark civil rights decision. New York University Press, New York

The U.S. Feminist Judgments Project, available at: < https://law.unlv.edu/us-feminist-judgments>

برای دسترسی به موزیک های استفاده شده میتونید به کانال تلگرام بین سطرها سر بزنید. اگر دانلود کردن فایل صوتی با فیلترشکن اذیتتون میکنه هم میتونید همونجا پیام بدید تا براتون به طور اختصاصی ارسال بشه. ممنون میشیم ایده هایی که برای بهتر شدن کار دارید رو برامون کامنت کنید :)