Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau đi ngược dòng thời gian, lùi lại hơn ba trăm năm, để bạn được tận mắt sống qua một trong những chương buồn nhất của đất nước mình — cái ngày mà nước Việt, từng bước, từng bước một, rơi vào tay người Pháp. Bạn sẽ không đứng ngoài đọc sử đâu. Bạn sẽ là người có mặt ở đó: đứng trên bến cảng đón những con tàu lạ, quỳ trong triều đình nghe vua ban dụ, và run lên khi tiếng đại bác đầu tiên xé toạc bầu trời Đà Nẵng. Bạn sẽ gặp một vị giám mục đổi cả vận mệnh quốc gia, một ông hoàng lưu vong, một đứa trẻ vượt đại dương, và những món nợ mà cả một dân tộc phải trả bằng máu. 

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau trượt ngược dòng thời gian, đi về một nơi mà điện thoại chưa ra đời, xà phòng là thứ xa xỉ, và một con lợn đôi khi có nhiều quyền lợi pháp lý hơn bạn. Chúng ta sẽ cùng sống thử một ngày trong Thời Trung Cổ – cái thời mà người ta xây những lâu đài tráng lệ nhưng lại quên mất cách xây… nhà vệ sinh tử tế. Bạn sẽ đóng vai một người dân quê bình thường, thức dậy giữa bùn lầy, ăn thứ bánh mì cứng như gạch, mặc bộ đồ mà luật pháp cho phép, và cố gắng không bị lôi ra tòa chỉ vì cân thiếu vài lạng lúa mạch. Thú thật với bạn nhé, nếu bạn được thả vào thế giới này bằng xương bằng thịt, chắc bạn không sống nổi qua bữa trưa đâu – chỉ riêng việc hít thở không khí ở đây thôi đã là một thử thách sinh tồn rồi. Nhưng đừng lo, đêm nay bạn chỉ cần nằm yên, nhắm mắt, và để giọng kể này đưa bạn đi.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau trôi ngược dòng thời gian, vượt qua hai nghìn năm và mấy ngàn cây số đại dương, để bước vào đôi dép rơm ướt sũng của một Hải nữ – ama, người con gái biển của xứ sở Phù Tang thời phong kiến. Bạn sẽ tỉnh giấc trong căn nhà gỗ tối om ven bờ Shima, mặc lên người bộ đồ trắng tinh, ngậm hơi thật sâu rồi cắm đầu xuống đáy biển lạnh buốt để mò bào ngư, bắt nhím biển, và đôi khi may mắn moi được một viên ngọc trai óng ánh trong vỏ trai mở hé. Bạn sẽ học cách huýt sáo bằng hơi thở cuối cùng khi ngoi lên mặt nước, sẽ ngồi quanh đống lửa nhỏ trên bờ với các chị, các bà, sẽ cưới chồng, sinh con, rồi một ngày tóc bạc nhìn ra biển cũ. Mà thật ra, nếu phải chọn giữa việc ngồi văn phòng tám tiếng và việc nín thở lặn xuống mười mét nước lạnh ngắt mỗi sáng để mò sò, thú thật là mình đoán… chắc bạn không sống nổi đâu, nên cứ nằm đó nghe kể là vừa.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau lùi về một thời rất xa, về cái thuở mà cả một đất nước vừa rũ bùn đứng dậy sau mười năm khói lửa, và một vị vua áo vải vừa bước lên ngai vàng giữa muôn tiếng tung hô. Đây là câu chuyện của những con người từng nắm tay nhau đi qua đói khát, qua chết chóc, qua những đêm nằm rừng nghe tiếng cọp gầm - những huynh đệ vào sinh ra tử ở đất Lam Sơn. Họ đã cùng nhau đoạt lại cả giang sơn từ tay giặc phương Bắc. Vậy mà bạn sẽ thấy, chỉ ít năm sau ngày khải hoàn ấy, chính những bàn tay từng kề vai sát cánh lại lần lượt vấy máu lên nhau, người bị vu oan, người bị nghi kỵ, người chết chìm dưới sông lạnh, cho đến cái án bi thảm nhất của cả nghìn năm sử Việt. 

Còn bạn ư - bạn chỉ là một viên quan trẻ măng, mới chân ướt chân ráo bước vào chốn triều đường, mắt còn long lanh ngưỡng mộ, chưa biết rằng mình sắp phải chứng kiến tất cả. Thật lòng mà nói, với cái tính hay buột miệng và đôi chân run rẩy của bạn, đặt vào triều đình đầy gươm giáo ngầm này, chắc bạn cũng chẳng sống sót nổi qua vài chương đâu - nhưng thôi, ta cứ thử xem nhé.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau đi một chuyến thật xa – xa đến mức không có chiếc đồng hồ nào trên đời này đo nổi. Chúng ta sẽ quay ngược lại hơn ba triệu năm, về cái đêm đầu tiên mà tổ tiên của loài người ngẩng đầu nhìn lên bầu trời sao châu Phi. Bạn sẽ thấy thảm cỏ nhiệt đới cao đến tận hông, nghe tiếng sư tử gầm vọng từ phía xa, ngửi được mùi đất ẩm trộn với mùi máu của một con linh dương vừa bị báo hoa mai vồ cách đó không xa lắm. Nói thật, với cái áo thun và đôi dép mỏng bạn đang mặc bây giờ, có khi chỉ cần ba ngày ở chốn ấy thôi là bạn cũng không sống nổi đâu.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau đi ngược dòng thời gian, bước qua mấy trăm năm sương khói, để sống thử một ngày trong đôi dép rơm của một samurai thời Chiến Quốc – cái thời mà nước Nhật bị xé vụn thành mấy chục mảnh, mỗi lãnh chúa một góc, và mỗi sáng thức dậy là một lần không chắc tối đó còn được nằm xuống nguyên vẹn.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau đi ngược dòng thời gian gần bốn trăm năm, đặt chân vào một trong những khoảnh khắc kỳ lạ nhất của lịch sử Đông Á: cái ngày mà một dân tộc chỉ vỏn vẹn vài trăm nghìn người, sống lạnh giá ở vùng Đông Bắc xa xôi, lại tràn qua cửa ải để cai trị cả trăm triệu người Hán đông đúc, giàu có, văn minh hơn họ gấp bội. Bạn đừng lo, bạn không phải hoá thân thành ai cả — bạn chỉ là một lữ khách thầm lặng từ thế kỷ hai mươi mốt, từ một đất nước hình chữ S phía Nam, đứng nép trong bóng tối, lặng lẽ quan sát một đế chế cũ tan rã và một đế chế mới mọc lên. Nói thật, nếu bạn phải sống thật trong cảnh sắp tới, chắc bạn không sống nổi đâu — chỉ riêng cái lệnh cạo đầu sắp ban ra thôi cũng đủ khiến bạn mất ngủ cả tuần rồi. Nhưng yên tâm, đêm nay bạn chỉ cần nằm xuống, nhắm mắt, để câu chuyện cuốn bạn đi như một cơn gió tháng Năm thổi qua đồng cỏ Mãn Châu.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau lặng lẽ bước vào da thịt của một chàng trai trẻ người Bắc Kỳ, sống dưới bóng cờ ba sắc của nước Pháp, ngót một trăm năm về trước. Bạn sẽ là chàng trai ấy. Đôi vai gầy, đôi mắt còn tin vào những điều tốt đẹp, một bà mẹ già nằm ho khúc khắc trong chái nhà, và một tờ giao kèo mộ phu sẽ sớm lấp lánh hứa hẹn về miền đất đỏ phương Nam. Nói thật với bạn, nếu có cỗ máy thời gian thật, tôi nghĩ bạn sẽ chẳng sống nổi qua tuần đầu tiên đâu — chỉ riêng cái món cá mắm thiu chan với cơm hẩm thôi là đủ tiễn bạn về với tổ tiên rồi.

Hôm nay chúng mình sẽ cùng ngược dòng thời gian về một trong những trang sử đen tối và ám ảnh nhất nhân loại: Nạn diệt chủng Khmer Đỏ. Nói thật lòng, đặt mình vào hoàn cảnh của những người dân Campuchia thời kỳ đó, chúng mình—những con người của thế kỷ 21—sẽ không thể nào sống nổi đâu. Đói khát, lao dịch và nỗi sợ hãi tột cùng là những gì họ phải trải qua mỗi ngày. Nghe thì có vẻ đáng sợ đúng không? Nhưng hãy cùng mình tìm hiểu để biết ơn hơn cuộc sống bình yên hiện tại nhé.

Còn bây giờ, muộn rồi, chúc bạn ngủ ngon!

 Tối nay chúng ta sẽ cùng nhau lùi lại gần ba thế kỷ, về một xóm nghèo nép bên bờ sông Thiên Đức – làng Chèo, xứ Kinh Bắc, để khoác lên mình tấm áo nâu cũ của một thằng bé nghèo – kẻ sau này sẽ trở thành Hoàng Công Phụ, viên hoạn quan khét tiếng nhất Đàng Ngoài thời chúa Trịnh Giang. Bạn sẽ ngửi thấy mùi bùn non phù sa ngai ngái, nghe tiếng thoi dệt lụa lách cách trong sương sớm, và rồi bạn sẽ phải tự đặt mình vào cái ranh giới mong manh giữa một đứa trẻ nghèo và một mầm hoạn quan – chỉ để đổi lấy một suất cúi đầu trong phủ Chúa. 

Chúc bạn an giấc!