Fit en energiek ouder worden als je de 50 voorbij bent, het gaat niet vanzelf. Een paar goede gewoontes opbouwen, is het beste wat je kan doen. Prof. Sofie Claeys, neus-keel-oorarts aan UZ Gent, past het ook zelf toe en ze schreef er een boek over Je hoeft niet jong te zijn om gezond te zijn. 

Boek

Je hoeft niet jong te zijn om gezond te zijn - Lannoo

INHOUDELIJKE SAMENVATTING

Prof. Sofie Claeys bouwt haar visie op rond vijf pijlers die elkaar versterken en samen bepalen hoe gezond en vitaal je bent op elke leeftijd.

• Metabolisme

• Bewegen — een van de krachtigste parameters

• Slaap

• Mentale gezondheid

• Sociale interactie

Ze benadrukt dat dit geen alternatief is voor de klassieke geneeskunde, maar een aanvulling erop.

Prof. Sofie Claeys onderscheidt vijf elementen die je allemaal nodig hebt:

1. Coördinatie

2. Evenwicht / stabiliteit, vooral krachtig wanneer je het combineert met beweging (bijvoorbeeld: op één been staan en tegelijk naar voren leunen of iets grijpen).

3. Souplesse

4. Kracht, spieren hebben directe prikkels nodig, en kracht maakt ook je botten en gewrichten sterker.

5. Cardiotraining. Prof. Claeys zweert zelf bij HIIT: drie keer veertig seconden inspanning met telkens twintig seconden rust is een verrassend krachtige cardiosessie, haalbaar voor iedereen.

Ze pleit ook voor recuperatie en voorbereiding rond elke inspanning: een paar minuten gerichte oefeningen vóór het lopen, en stretching erna, om blessures te voorkomen. Over sporten zoals tennis is ze genuanceerd: een fantastische, complete sport, maar wel blessuregevoelig als je lichaam niet goed voorbereid is, een goede kinesist kan daar het verschil maken.

Een belangrijke geruststelling voor wie kampt met artrose of gewrichtsklachten: een gewricht dat geen enkele impact meer krijgt, wordt niet sterker. Voorzichtig en opgebouwd bewegen stimuleert juist het herstelvermogen van bot en gewricht.

Ademhaling als onderschatte tool

Een ander rode draad: de kracht van een goede, trage neusademhaling. Niet alleen om rustiger te worden, een korte ademhalingsoefening tijdens een drukke vergadering geeft je hersenen het signaal ‘ik ben in rust’ maar ook structureel, voor je gebit, je kaakstand en zelfs snurken of slaapapneu.

Kleine gewoontes, grote impact

Voeding, vasten met mate, voldoende water drinken, een vast dagritme, tandvlees- en mondhygiëne (ja, ook flossen). Prof. Claeys koppelt alles terug aan haar drie niveaus: preventie, herstel en verjonging. En ze is eerlijk over motivatie: een nieuwe gewoonte volhouden lukt pas na een goede zes weken. Wie afhaakt, mag gewoon opnieuw beginnen: "Begin en herbegin. Heb je het vandaag niet gedaan? Doe het dan morgen."

Aan iedereen van vijftig, zestig jaar en ouder geeft Claeys één heldere raad mee: kijk optimistisch en holistisch naar je gezondheid. Bouw kleine, goede gewoontes op — en houd die vol, levenslang.

🎧 BELUISTER DEZE AFLEVERING

Wil jij je gezondheid écht zelf in handen nemen? In deze aflevering krijg je concrete, haalbare tips van een arts die het zelf heeft uitgeprobeerd,  van veertig seconden HIIT tot de juiste manier van ademhalen. Geen extreme diëten, geen onhaalbare regels, maar wetenschappelijk onderbouwde stappen die je vandaag al kan zetten. Zet je oortjes in en luister naar dit motiverende gesprek met prof. dr. Sofie Claeys. 

TRANSCRIPT (automatisch)

Professor Sophie Claes. Eindelijk een boek van een arts met degelijke informatie over wat er belangrijk is voor je gezondheid, hoe je het kan herstellen en zelfs hoe je kan verjongen. Wat was de aanleiding voor uw boek? 

Ja, de aanleiding was eigenlijk vooral ikzelf die verouderde en die zag en die merkte dat dat iets ouder lichaam nog dingen wou doen van twintig jaar geleden die toen evident waren en dat bleek dan niet meer te gaan.

Dus ik vond mezelf een beetje sneu worden en denken van ja Goh, gaan we zo moeten verder doen. En af en toe ook wel denken van er is iets met mij. Als ik toch rond drie uur 's middags al moe werd of als ik wat pijn begon te krijgen in mijn ledematen of mijn nek door te sporten of dingen die ik dacht die gezond waren mij niet meer goed afgingen.

Dus ik vond dat eigenlijk een beetje een lastige periode. Omdat dat ik kon wat ik meestal in mijn beroep wel kon, goed antwoorden op gezondheids vragen kon ik dat nu plots voor mezelf niet eigenlijk en daarom ben ik beginnen opzoeken. 

Het uitgangspunt is een holistische aanpak. 

Absoluut. Ja. In tegenstelling wat tot nu meestal gangbaar is eigenlijk.

Wel, het is zo dat ik levensstijl of levensstijl adviezen niet wil zetten ten opzichte van de klassiekere geneeskunde, specialistische geneeskunde waar ik eigenlijk in opgeleid ben en dat ik doe. Ik wil het er eigenlijk naast zetten. Het is zo dat het beiden elkaar perfect kunnen aanvullen.

Want ik denk dat de gezondheidszorg in België van heel hoge kwaliteit is, toegankelijk voor iedereen, zeer transparant is. Maar voor mijn patiënt en voor mezelf bleek het op den duur niet voldoende te zijn. Omdat ik ook in de momenten dat ik niet ziek was of niet iets mankeerde – en dat geldt voor mijn patiënten ook - toch wel nood had aan informatie die mij hielp om net iets verder te gaan dan niet ziek te zijn. Eerder te gaan in de richting van ik wil gezond zijn, ik wil toch wat meer energie. Ik wil er fit en dynamisch blijven uitzien. Ik wil nog meemaken of deelnemen aan de maatschappij. Dus niet enkel moeten afbouwen. Ook nieuwe horizonten opzoeken. Dus het was een mix van van gevoelens die ik had van voor mij is mijn zoektocht naar wat geneeskunde is, niet afgerond met de specialistische geneeskunde.

U schuwt het emotionele ook niet. U zegt dankbaarheid is belangrijk. Absoluut. Trots. Optimisme. 

Ja, de boeddhisten wisten het al heel lang hoe we het moesten doen. Nu, voor ons is dat niet realistisch om op een berg te gaan zitten op 3000 meter en dan enkel maar hele gezonde dingen te eten. Dus we leven wel in de maatschappij die we nu zitten, maar we kunnen er wel wat van leren.

En gezondheid ziekte is heel specifiek, is heel wetenschappelijk doordacht. Er zijn duidelijke oplossingen voor. Maar wat is gezondheid? Dat is een vraag die voor veel mensen moeilijker is. En en wat is die gezondheid voor mij uiteindelijk geworden na die zoektocht van toch wel vier, vijf jaar om het boek te schrijven, is dat gezondheid op vijf sterke pijlers gebaseerd is. En ik heb wel hier en daar, daar informatie over gevonden over dat principe van dat holisme, maar daar wordt er vaak wat lacherig over gedaan van holistisch. Ah ja, ze zijn daar weer. Ze moeten waarschijnlijk in de zevende hemel zijn en mediteren enzovoort.

Mediteren is heel krachtig, maar bon, het wordt allemaal wat geplaatst buiten de realiteit, terwijl dat het absoluut niet is. En dus ik heb een pentagon in mijn gedachten gevormd en dat pentagon is gebaseerd op de vijf pijlers wat in mijn visie gezondheid is. Dat is namelijk metabolisme. Heel belangrijk: bewegen. Het is een heel krachtige parameter. Slaap uiteraard mentaal, maar ook sociale interactie. Want we zijn als mens zijn wij heel sterk geprogrammeerd en heel wat stofjes in ons hoofd worden gestimuleerd, geprikkeld door sociale context, dus dat moest er zeker bij zijn. En dat was natuurlijk voor mij. Ik ben geen psycholoog, maar ik ben wel altijd een vrij intuïtieve arts geweest.

Ik voelde wel dat mensen die vereenzamen of die hun rol of hun autonomie aan het verliezen zijn, dat die ook medisch en ook lichamelijk achteruitgaan. 

Het meest opvallende in uw boek vond ik de nadruk die u legt op een goede ademhaling. Ja. Maar wat is een goede ademhaling? Wat is een goede ademhaling?

Ademhaling is iets wat we evident vinden omdat het automatisch aangereikt is. Maar ademhaling is een zeer krachtige tool om ons lichaam en hersenen signaal te geven waar we mee bezig zijn. De ademhaling is ook natuurlijk mijn stokpaardje, want het is binnen mijn specialistische deel binnen neus, keel, oor altijd heel belangrijk geweest.

En die ademhaling, daar eens over nadenken, daar eens bij stilstaan. Daarin ook oefenen kan op elke leeftijd, maar zeker ook op latere leeftijd een heel sterke tool zijn om uw gezondheid niet alleen te beschermen, te herstellen, maar ook zelfs te verjongen. Een diepe, langzame ademhaling tijdens een yogasessie geeft veel meer mogelijkheid om die yogasessie te optimaliseren naar kracht, naar intensiteit, naar souplesse.

Dus ademhaling is zeer ondersteunend. Ja. 

En u pleit dan vooral voor de neus ademhaling. Wat is het verschil eigenlijk tussen…

Ja, de neus is een filter en we, we bereiden eigenlijk de lucht in de bovenste luchtwegen bereiden we de lucht voor om in de longen te komen. En idealiter is die lucht vochtig. Is die lucht warm en is die ook gezuiverd.

En in de neus zit een aantal slimme systemen om die lucht te zuiveren, te verwarmen en te bevochtigen. En op die manier is een neus een ideale manier om de lucht binnen te trekken en voor te bereiden op de long. De mond is dat veel minder, de mond heeft daar minder. Het is ook zo dat de dynamiek van kauwen, slikken, de tandpositie, kwaliteit van de tanden en het behoud van het gebit op lange termijn vergt ook een gesloten kaakstand. Dat wil zeggen dat uw twee, uw boven- en onderkaak op elkaar moeten staan, waardoor uw gebit een zekere kracht ervaart, waardoor dat meer zal geneigd zijn om steviger ingeplant te blijven. En daardoor is een mondademhaling geen goed idee en zeker ook niet ’s nachts. Want als je met de mond open ligt 's nachts, dan gaat ook die kin vaak achteruit en komt uw tong in de luchtweg te liggen.

En dan krijg je kan je slaapapneu krijgen of kan je zwaar beginnen snurken of combinatie van de twee. 

Ja, maar dat gaat toch automatisch? Kan je daar iets...