De Wereld van Geesteswetenschappen

In deze aflevering spreken we met Farida Nabibaks, filosofe, choreografe en danseres, en Eef van Breen, componist en theatermaker.

Beide gasten werken op verschillende manieren met en door middel van stilte. We leren hoe we kunnen luisteren naar de stille sporen van de koloniale geschiedenis die we in ons lichaam bewaren, en die in de omgeving zijn opgeslagen, of het nu Suriname, Indonesië of Nederland is.

Luisteren naar stilte betekent hier aandachtig worden voor de verzwegen, verborgen sporen van de geschiedenis die zowel in ons als om ons heen aanwezig zijn.

Beide gasten werken met deze stiltes in hun choreografieën en composities op het podium. We bespreken hoe schaduwen, de stemmen van voorouders, trauma's en andere stille dimensies van onze identiteit vertaald kunnen worden in geluid en beweging.

Luisteren naar stilte wordt in deze aflevering benaderd als een stap naar individuele en collectieve heling.

In deze aflevering spreken we met Vuslat Topal, spoken word-artiest en literatuurtheoreticus, en Chayenne Atmoredjo, spoken word-artiest en gezinsbegeleider.

Beide gasten werken met stilte, zowel als thema in hun poëzie en als performancemethode. Als thema bespreken ze stilte als de ruimte waarin identiteit wordt gevormd tussen talen, als een vorm van communicatie voorbij woorden, en als een ruimte en tijd die we voor onszelf creëren om het verleden te verwerken en ons voor te bereiden op de toekomst.

Als methode kan stilte een pauze of een moment van stilte zijn in een spoken word-performance, om het publiek ruimte te geven om te reageren, bijvoorbeeld door te huilen of te lachen, maar ook om te reflecteren, als een manier om na te denken over de thema's en boodschappen van het gedicht.

Voor beide gasten is stilte ook de ruimte tussen hun poëzie en hun respectievelijke beroepen, als academicus en gezinsbegeleider. Ze wenden zich tot poëzie wanneer theoretische of therapeutische analyses tekortschieten. Tegelijkertijd proberen ze beiden poëzie ook als een alledaagse strategie in hun werk te integreren.

Luisteren naar de stilte betekent hier aandachtig worden voor alles wat er tussen en buiten de regels wordt gecommuniceerd, en beseffen dat stilte geen afwezigheid is, maar een wereld vol betekenis.

In deze aflevering spreken we met Vera Taihutu, personal coach en eigenaar van een vechtsportschool, en Edward Tuheteru, systeemtherapeut, theatermaker en auteur.

Beide gasten werken op verschillende manieren met en door middel van stilte. We leren over de bedreigende rol die stilte kan spelen in gewelddadige gezinnen en bij intergenerationeel trauma. We leren ook hoe stilte een positieve, reflecterende en helende rol kan spelen in iemands leven.

We kijken naar spirituele en culturele stilte, we bespreken de manieren waarop het lichaam soms spreekt wanneer woorden tekortschieten, en hoe het soms mogelijk is om te zingen over datgene waarover we niet kunnen praten.

In deze aflevering bespreken we de rol die stilte speelt in artistic research. Beide gasten onderzoeken de invloed van het foto-archief op collectieve herinnering en identiteit, zowel dat van nationale archieven die dateren uit koloniaal Bengalen als dat van persoonlijke archieven: familiealbums van families van Chineze arbeidsmigranten in Nederland. 

De kunstenaars onderzoeken stiltes die in die archieffoto's, dingen die buiten het frame vallen, expres dan wel per ongeluk uitgewist worden door de manier waarop de foto een representatie van de werkelijkheid wordt. Welke verhalen kunnen we vinden als we naar de stiltes in de afbeeldingen gaan zoeken, hoe brengen we die stiltes tot leven. Hoe dekoloniseren we de macht van fotografie?

In deze aflevering bespreken we de rol die stilte speelt in kwesties rondom disability. Welke stiltes heersen er nog over dit onderwerp in de maatschappij, maar ook: welke vormen van stilte (bijv. Prikkelarme ruimtes)  hebben mensen met handicaps nodig in hun dagelijks leven. Wat zijn de voors en tegens van labels en maskeren? 

In deze aflevering bespreken we de stille betekenissen die in zich in objecten kunnen bevinden, en de manieren waarop we met zulke objecten kunnen communiceren, via reuk, tast, zicht en andere zintuigen.

We bespreken ook de manier waarop musea en collecties om kunnen gaan met problematische of controversiële objecten, zoals koloniale roofkunst en oorlogsbuit. Neem je zulke objecten mee in je tentoonstellingen of laat je de vitrine bijvoorbeeld leeg? 

In deze aflevering interviewt Gerlov van Engelenhoven twee beeldend kunstenaars, Sarah van Sonsbeeck en Edward Clydesdale Thomson, over het gebruik van stilte in hun werk rond het Nederlandse koloniale verleden.

We bespreken de kracht en de risico’s van het onuitgesproken laten van bepaalde zaken, en van het bieden van een stille ruimte waarin het publiek zijn eigen interpretaties kan ontwikkelen.

Stilte in hun werk fungeert als een ruimte om te luisteren en om met elkaar in verbinding te komen.

Ook gaan we in op de vraag naar positionaliteit: hoe verhouden zij zich als twee witte makers tot het werken met postkoloniale thema’s?

We bespreken beeld en beweging als stille vormen van expressie. Een beeld zegt soms meer dan duizend woorden, en het lichaam spreekt waar woorden te kort schieten! 

We focussen vandaag op de relatie tussen Suriname en Nederland. We hebben het over de geheime betekenissen in de Anansi verhalen en de vouwmethodes van de angisa. Ook denken we na over de stille spanningen tussen Winti en het Christendom.

Hoe kan stilte helpen om politieke boodschappen over te brengen, in situaties waar slogans en spanborden juist meer polarisatie zouden veroorzaken?

In deze aflevering gaat cultuurwetenschapper dr. Gerlov van Engelenhoven in gesprek met Hong Kongse kunstenares en activiste Loretta Lau, en sociaal psycholoog dr. Tom Frijns. Ze bespreken de rol van stilte in kunstzinnig protest en hoe in die praktijk non-verbale synchroniciteit onze lichamen naar elkaar laat luisteren. Ze zoomen in op hun interactieve experiment dat ze in 2025 drie dagen lang op Lowlands Science uitvoerden, samen met 300 deelnemers.

Luisteren Naar Stiltes is een tiendelige podcastserie die gekoppeld is aan het Veni-project van cultuurwetenschapper Gerlov van Engelenhoven. De helft is Nederlandstalig en de andere helft Engelstalig. In elke aflevering gaat Van Engelenhoven in gesprek met dekoloniale kunstenaars en activisten over hun actieve gebruik van stilte in hun werk.

In deze aflevering gaat Gerlov in gesprek met filmmaker Sven Peetoom en auteur Anneloes Timmerije over de rol van stilte en zwijgen  in hun werk over de Indische gemeenschap.

Wat betekent het Indisch Zwijgen precies, verbergt of communiceert het iets? Beschermt het of bezwaart het juist? En wat moet je ermee doen? Verbreken, accepteren, ernaar leren luisteren?