De Zin van Mijn Leven

In een tijd waarin we allemaal nee leren zeggen, onze grenzen aangeven en rondlopen met een hoofdtelefoon op, is leven volgens een ‘ja’ een kleine rebellie. Alles begint met een ja, het is een zin van Clarice Lispector en de zin van het leven van Yelena Schmitz. Hoe krijg je die ja ingepland in een druk leven? En hoe groei je over een angstige levenshouding heen? Yelena is jeugdauteur en heeft een bijzonder talent om met kinderen in gesprek te gaan. Hoe praat je met hen over moeilijke thema’s? En wat wat las ze in de ogen van koningin Mathilde?

Hij zat op het podium van een poëzie-avond toen hij Hester Knibbe de zin van zijn leven hoorde uitspreken: ‘Hoe verover je Troje? Door er te gaan wonen’. Wat betekent die zin voor Rob van Essen? Wat is Troje allemaal? En wat betekent veroveren? Zijn boeken zijn zelf een plek om in te gaan wonen en vormen een wereld op zich. In een geheel Rob van Esseniaans moment van synchroniciteit vielen er tijdens het werken aan deze aflevering plots vrouwen van een rots. Hoe zit dat? En wat is dat met dat schaap? Maar vooral: wat is de ziel van ergens te wonen, en hoe kan je een goede bewoner van jezelf zijn?

Compassion is a muscle that gets stronger with use, schreef Jonathan Safran Foer, en die zin zit als een lens voor de blik van Lieven Stoefs. Overdag ingenieur, ‘s avonds schrijver, maar altijd bewust van de wereld waarin hij leeft. Hoe ga je om met de privileges die je hebt, waar zet je ze voor in? En hoe vinden we daar de energie voor, voor het verbeteren van de wereld? Hij begon te schrijven in een minuscuul schriftje, pas later durfde hij met zijn woorden meer plek in te nemen. In zijn teksten vertelt hij steeds het grote in kleine beelden. Hoe anders kijken de wetenschapper en de schrijver naar de werkelijkheid?

Als een geliefde sterft, breekt er iets open. De kern komt bloot. Het is rauw, maar ook een manier van zelf opnieuw op de wereld gezet worden. Nothing important ever dies, schreef Romain Gary. Betekent sterven misschien ook van vorm veranderen? En waarin dan? En hoe verandert de dood wie achterblijft? Schrijver en illustrator Gerda Dendooven verloor haar dochter Alice net voor ze dertig zou worden. Nog een andere zin, een van Tove Jansson, kreeg voor haar een nieuwe dwingendheid: “Word niet moe, verlies nooit je interesse, word nooit onverschillig. Wie die onschatbare nieuwsgierigheid verliest, die laat zichzelf sterven.” Wat leert de dood ons over nieuwsgierigheid? En hoe ga je om met de verpletterende kwetsbaarheid van het leven?

Zoals we door te praten iets uiterst traag kunnen laten verdwijnen. Deze prachtige zin van Peter Verhelst gidst Myriem El Kaddouri door het leven. Welke aannames lossen op als je werkelijk met elkaar kunt praten? Als je vrijmoedig durft zijn, durft spreken vanuit de ziel? Maar kunnen wij dat eigenlijk? Hoe doe je dat? En hoe zit dat in vriendschappen, die per definitie losser zijn dan liefdesrelaties? Een gesprek over de macht van woorden, vriendschapsverdriet en de verhalen die we onszelf voorhouden.

Toen de kleine Gaea Schoeters in de bioscoop de film Henry en June zag, herkende ze op het scherm het verhaal dat ze al voelde, maar waar ze zelf nog geen woorden voor had. Een wild, vrij, queer schrijversleven. 'I really believe that if I were not a writer, not a creator, not an experimenter, I might have been a very faithful wife’, schreef Anaïs Nin, en die zin hielp haar om haar eigen pad te maken, haar weg te zoeken buiten de vaste lijnen. Maar hangt vrijheid ook samen met geluk? En hoe baan je die weg, kan je dat eigenlijk wel zelf doen? Heb je het lot in handen? Ze brengt nog anderhalve extra zin van het leven mee, want Gaea praat in dit gesprek zoals ze in het leven staat: genereus, vurig, en zonder omwegen.

“Reeds met mijn eerste zin ben ik in de val getrapt.” Met dat motto uit het toneelstuk “Kaspar” van Peter Handke opende Stefan Hertmans zijn oeuvre, nadat hij eerst tien jaar had geschreven zonder te publiceren. In welke val trap je dan, als schrijver? En is die val onvermijdelijk? We keren terug naar een dorpsplein in het Neurenberg van de negentiende eeuw, waar een mysterieuze jongen opdook die in volstrekte afzondering was grootgebracht: hij kon nauwelijks lopen, en hij sprak niet. Wat wil spreken in jou? En wat verlies je wanneer je dat in de wereld zet, en dus onderwerpt aan de regels van anderen? Zou je nu nog tien jaar kunnen werken zonder resultaatsverbintenis, in een wereld die gericht is op productiviteit?

En wie was Stefan Hertmans toen hij nog optrad als muzikant? Zit de jazz nog in de schrijver?

Je zou het vergeten, wanneer je de lange rij kinderen ziet die een handtekening van hem willen, maar Marc de Bel kende ook behoorlijk wat tegenwind. Misschien luidt de zin van zijn leven daarom wel: ‘Tegenwind doet zwevers stijgen, wie vliegt krijgt vleugels.’ Een gesprek over de schaduwkant van het licht, en over hoe ook woede een bron van zijn werk is. Want de hippie in hem heeft nooit zijn haren geknipt en draagt zijn oorbel nog met trots. De zorg om een betere wereld zit in al zijn verhalen. Is hij een zwever? En kan tegenwind ook te sterk zijn? Hoe ging hij om met persoonlijk verlies? En wat geeft hem hoop?

Wat is schrijven anders dan bewaren? Die zin uit haar boek Papavers is de zin van het leven van Ingrid Vander Veken. Ze schreef het boek nadat haar stiefzoon verloor van de demonen in zijn hoofd. Wat is normaal? Hoe ervaren we onze werkelijkheid en hoe kunnen we onszelf minder als middelpunt daarvan zien? En hoe kan je bewust leven in een wereld die voortdendert, hoe weet je wat belangrijk is om te bewaren? Een warm en kwetsbaar gesprek over hoe verder te gaan na een tragedie, en over wat er echt toe doet.

Hoe kruip je terug recht wanneer het leven je op de grond smakt? “Moed is angst in beweging”, schreef Fleur Pierets, en dat is de zin die na de dood van haar vrouw Julian voorop gaat in het leven. Welke betekenis krijgt het leven wanneer de dood er haar klauwen in heeft gezet? Hoe geef je de liefde opnieuw een plaats? Wat kan je doen wanneer angst groter is dan moed? Je staat op de rand van de afgrond en zet een stap vooruit: val je, of vlieg je?

Een gesprek dat opgenomen werd op het Festival van de Gelijkheid in Gent.