Giriş

Acil serviste hangi alanda çalışıyor olursanız olun, kontrastlı görüntüleme yapma ihtiyacı hep olacaktır. Kontrast madde vererek yapılacak görüntülemede en acil ve önemli yan etki anaflaksi olsa da, kontrast nefropatisi ilk akla gelen ve çekinilen konu olagelmiştir. Emziren annelerde ise siz görüntülemeye gönderirken hastanın " Hocam ben emziriyorum, çocuğa zararı olmaz değil mi?" sorusuyla düşüncelerin bulanıklaştığı deneyimler yaşadığınız olmuştur.

Emziren annelerde bazen iyotlu veya gadolinyum bazlı kontrast madde gerektiren görüntüleme çalışmaları gerekli olabilir. Kontrast maddenin anne sütü ile bebeğe geçmesi ve bebeğin bağırsaklarından emilerek olumsuz etki yaratması endişesi annede de, hekimde de olabilmektedir.

Terminoloji: Kontrast maddeler ve kontrast ortamı

Konu ile ilgili klavuzlar ya da yayınlarda kontrast maddeler (contrast agents) ve kontrast ortamı (contrast medium) terimleri kullanılmaktadır.

Kontrast madde, herhangi bir yöntemle üretilen görüntülerde kontrastı değiştiren bir maddedir. X-ışını, MR ve ultrason kontrast bileşikleri için kullanılabilen genel bir terimdir.

Bir kontrast ortam, X-ışını huzmelerinin iletimini değiştirerek X-ışını görüntülerinde kontrastı değiştiren bir maddedir. Bu terim, X-ışını kontrast bileşikleri için ayrılmıştır, örneğin iyot bazlı, baryum, hava ve karbondioksit.​1​

İyot Bazlı Kontrast Maddeler

İyot bazlı kontrast maddeler bilgisayarlı tomografi, anjiyografi ve geleneksel radyolojik işlemlerde kullanılırlar. Vücut boşluklarına direk verilebilirler (Gastrointestinal sistem, genitoüriner sistem gibi). Suda çözünen ve suda çözünmeyen olarak iki gruba ayrılırlar. Bütün iyotlu kontrast maddelerde bir benzen halkasına 3 iyot atomu bağlanmıştır. Monomerlerde 1 adet 3 iyot, dimerlerde ise 2 adet 3 iyot atomu bağlanmıştır. İyot bazlı kontrast maddeler iyonik ve iyonik olmayanlar olarak ikiye ayrılır. İyonik maddeler suda çözünüp negatif-pozitif iyonlara ayrılırlar. Su molekülünün negatif ve pozitif iyonlarını çekerler. İyonik olmayanlarda ise bu ayırım olmaz. İyot bazlı kontrast ajanlar iyonik olup olmamaları ve içerdikleri iyot atomu sayısına göre 4 gruba ayrılırlar.

* İyonik monomerik kontrast ajanlar (yüksek ozmolariteye sahip)* İyonik dimerik kontrast ajanlar (düşük ozmolariteye sahip)* Non-iyonik monomerik kontrast ajanlar (düşük ozmolariteye sahip)* Non-iyonik dimerik kontrast maddeler (izo-ozmolardır)

İyotlu X-ışını Kontrast Ortamı (İyonik ve Non-İyonik)

İntravenöz olarak verilen iyotlu kontrast ortamının plazma yarı ömrü yaklaşık 2 saattir. Normal böbrek fonksiyonuna sahip kişilerde verilen iyotlu ortamın kandan neredeyse %100'ünün eliminasyonu 24 saat içinde tamamlanır. Yağda çözünürlüğünün düşük olması nedeniyle iyotlu bileşiğin %1 kadarı anne sütüne geçer. ​2​ ​3​ Anne sütü alan bebek, sütteki iyotlu maddenin %1 kadarını bağırsağından emer. Denilebilir ki anneye verilen kontrastlı ortamın %0.01'i bebek tarafından sistemik olarak alınır.​4​ Bu durumun potansiyel riskleri direk toksisite ve allerjik duyarlılıktır ki ikisi de teorik düzeydedir ve raporlanmış değildir.

Annenin sütüne geçen ve bebeğin bağırsağından emilen kontrast maddedin aneye verilen miktarın çok düşük bir yüzdesi olduğundan Amerikan Radyoloji Derneği Kontrast Madde Kitapçığı'nda da, Avrupa Ürogenital Radyoloji Topluluğu klavuzunda da böyle bir madde alan annenin bebeğini emzirebileceği belirtilmektedir. ​1,5​

Eğer emziren annenin yine de endişesi varsa kontrast maddeni...