🎙 Versay Sarayı kokuyor muydu?
Cevap: Evet… hem de düşündüğünüzden çok daha fazla.

Bir yanda kırmızı topuklu aristokrat ayakkabıları,
Diğer yanda sokaklara dökülen atıkların arasında yürümeyi sağlayan ahşap takunyalar…

Topukların iki hikâyesi, tarihin iki yüzünü anlatıyor.

BİRİNCİL VE İKİNCİL TARİHSEL KAYNAKLAR

Duindam, Jeroen. Vienna and Versailles: The Courts of Europe’s Dynastic Rivals, 1550–1780. Cambridge University Press, 2003.

(Saray yaşamı, hijyen, protokol ve mahremiyet üzerine temel akademik çalışma.)

Elias, Norbert. The Court Society (Saray Toplumu). Blackwell Publishing, 1969.

(Versay’ın sosyolojik yapısı, kralın beden politikası, mahremiyet meselesi.)

Hartmann, Gérard. L’hygiène à Versailles. Société Française d’Histoire de la Médecine, 1998.

(Versay’da tuvalet, koku, hijyen alışkanlıklarının tarihsel analizi.)

Shennan, J. H. The Sun King: Louis XIV. Routledge, 1993.

(XIV. Louis’nin sabah ritüelleri, saray yaşamı ve protokol.)

Lever, Evelyne. Marie Antoinette: The Last Queen of France. Farrar, Straus and Giroux, 2000.

(Kraliçenin hijyen alışkanlıkları, banyo kültürü, saray dedikoduları.)

Perkinson, Deborah. “Smells of Versailles: Hygiene and Court Culture in the 17th Century.” Journal of Early Modern History, 2015.

(Koku kültürü, parfümün yükselişi, saray hijyeni.)

GÖRGÜ TANIKLARI / HATIRATLAR

Saint-Simon, Duc de. Mémoires. (Yüzyılın en önemli saray gözlemcilerinden biri.)

(Versay’daki davranış bozuklukları, uygunsuzluklar ve pislik şikâyetleri.)

Madame de Sévigné’nin Mektupları.

(Saray kokusu, kötü hijyen ve saray dedikoduları üzerine birincil tanıklık.)