ISLAMI PSIKOLOJI

Modern Fütüvvetin ihya projesi

METİN: Herbirimiz kendi âyinemiz vasıtasıyla, hususî odamızın şeklini, heyetini, rengini değiştirebiliriz. Kırmızı boya vursak, kırmızı; yeşil boyasak, yeşil gösterir. Ve hâkeza.. âyinede tasarrufla çok vaziyetler verebiliriz; çirkinleştirir, güzelleştirir, çok şekillere koyabiliriz. Fakat haricî ve umumî odayı ise kolaylıkla tasarruf ve tağyir edemeyiz. Hususî oda ile umumî oda hakikatta birbirinin aynı iken, ahkâmda ayrıdırlar. Sen bir parmak ile odanı harab edebilirsin, ötekinin bir taşını bile kımıldatamazsın.

(Mektubat - 11)

İslam düşüncesindeki tevekkül kavramını, yani insanın her işinde Allah’ın himayesine sığınarak O’na güvenmesini temel alan derin bir manevi rehberlik sunmaktadır. Gerçek iman, kişiye evrenin zorluklarına karşı büyük bir metanet kazandırırken, tevekkülün tembellik değil, aksine gerekli tüm önlemleri alıp neticeyi Allah’tan beklemek olduğu vurgulanır. 

Islami bir kavram olan reca kelimesinin sözlük anlamlarını, dini literatürdeki derinliğini ve Kur'an ayetleri ile hadisler ışığındaki yorumlarını kapsamlı bir şekilde ele almaktadır. Metin, bu kavramın "emel" ve "tama" gibi benzer ifadelerden ayrılan ince farklarını açıklarken, Allah'ın rahmetini ummanın kul üzerindeki manevi etkilerine dikkat çekmektedir. 

Bu metinler, Said Nursi’nin Risale-i Nur eserlerinden derlenen ve müminler arasındaki uhuvvet, barış ve yardımlaşmanın önemini vurgulayan mektuplardan oluşmaktadır. Üstad, talebelerini şahsi kırgınlıkları ve enaniyetten kaynaklanan ihtilafları terk ederek tam bir samimiyetle kucaklaşmaya davet eder.

İslam ahlakında su-i zan olarak adlandırılan, başkaları hakkında kötü niyetli düşüncelere sahip olmanın zararlarını ve sakınılması gereken bir davranış olduğunu anlatmaktadır. 

ISTAC

www.usul.academy

Bu sohbette, klasik mantık ve ontoloji üzerine sistematik bir rehber niteliğinde olup, varlığın kategorilerinin hiyerarşik yapısını ayrıntılı bir şekilde ele almaktadır. Yazar, varlıkları tam olarak tanımlayabilmek için "tür" ve "cins" arasındaki farkları; gerçek, izafi, yakın ve uzak seviyeler şeklinde sınıflandırarak detaylıca açıklar.

Bu eserde, bir nesneyi genel bir sınıf içinde diğerinden ayırmayı sağlayan bir araç olarak "ayrım" (fasıl) kavramına özel bir önem verilir. Ardından, Aristoteles’in on kategorisinin analizine geçilerek bunlar; temel olan "cevher" (töz) ve nicelik, nitelik, görelilik gibi dokuz "araz" (ilinti) türüne ayrılır. Matematiksel büyüklükler ve insani beceriler gibi somut örnekler üzerinden, bu kavramların insan düşüncesini ve gerçeklik algısını yapılandırmaya nasıl yardımcı olduğu açıklanır. İnceleme; evrenin mantıksal tablosunu tamamlayan fiil (etki), münfail (edilgi) ve mülkiyet (sahiplik) gibi dinamik kategorilerin betimlenmesiyle sona erer.

Bu sohbette, klasik mantığa ayrıntılı bir giriş sunmakta ve Beş Tümel (İsagoci) kavramına odaklanmaktadır: cins, tür, ayrım (fasıl), özgülük (hassa) ve genel ilinti (araz-ı amm). Yazar, bu kategorilerin nesnelerin özünü nasıl oluşturduğunu açıklayarak bunları içsel (cevherî) ve dışsal (arazi) özellikler olarak ikiye ayırır.

İnsan ve geometrik şekiller üzerinden verilen örneklerle, gerçek ve zihinsel mahiyet arasındaki farklar gösterilir; ayrıca cevher (töz) ve onun nitelikleri analiz edilir. İnsanın "düşünen canlı" (hayvân-ı nâtık) olarak tanımlanmasına özel bir önem verilir ve burada düşünme yetisi, temel ayırt edici özellik (fasıl) olarak öne çıkar. İnceleme, Türk-İslam felsefesindeki varlık hiyerarşisinin ele alınmasıyla sona erer; bu bölümde Yaratıcı, "Vâcibü'l-Vücûd" (Varlığı Zorunlu Olan) olarak tüm yaratılmış âlemin karşısında konumlandırılır.