Այսօրվա իմ հյուրը Գուրգեն Երանոսյանն է։ Նա բավական զբաղված բժիշկ է, բայց ժամանակ գտավ մի քանի րոպե զրուցելու համար։ Հարցազրույցը սկսեցի ավանդական դարձած հարցով՝ արդյոք կպատկերացներ, որ մի օր պատերազմի մասնակից կլիներ։

Գուրգեն Երանոսյանն անպայման ուզում էր որպես բժիշկ մեկնել ռազմաճակատ, քանի որ բանակում չէր ծառայել, իսկ մասնագիտական հմտություններն օգտագործելը կարող էր մարդկանց կյանքեր փրկել։ 

Այսօրվա իմ հյուրը Հայկ Կարապետյանն է։ Նա աշխատում է Արմաթ ինժեներական լաբորատորիայում՝ որպես խմբավար։ Հերթական դասին պայմանավորվեցինք հանդիպել։

Մի պատերազմ անցնելուց հետո Հայկը վստահ գիտեր՝ ինչքան կարևոր է օգնությունը ժամկետային զինծառայողների համար։ Հենց իմացավ նոր պատերազմի մասին, միանգամից որոշեց կամավորագրվել ու իր փորձը ծառայեցնել հաղթանակի նպատակին։

Քառօրյա պատերազմից հետո Դավիթի համար արդեն պարզ էր, որ մի օր լայնածավալ պատերազմ է սկսվելու, ու կարծես մտքում պատրաստ էր դրան։ Կամավորագրվելուց հետո հասկացավ, որ ամենադժվար պահը չերկմտելն է, երբ կարդում են անունդ՝ որպես պատերազմ գնացող կամավորի։

Դավիթը կարծում է, որ իր և իր մարտական ընկերների համար պատերազմը չի ավարտվել․ մենք հիմա պատերազմի փուլում ենք ու պետք է պատրաստ լինել ցանկացած պահի։ Ազատազենը ստեղծելու նպատակը հենց սա է։ Հիմա փորձում են այլ մարդկանց պատրաստել, զենքի հետ ծանոթացնել, կրակել սովորեցնել։

Հովհաննեսը երբեք չի պատկերացրել, որ մի օր պատերազմի կմասնակցի։ Նրա ուղին մանկուց շատ հստակ էր․ տղան պետք է լավ կրթություն ստանար, երկրին պիտանի քաղաքացի դառնար ու գործով շենացներ երկիրը։ Բայց ամեն ինչ մի օր փլուզվեց։

Մինչև հիմա իր համար վերջնական չի բանաձևել՝ ինչ է պատերազմը։ Հոգում հակարամտող երկու եզրույթ կա՝ պատերազմը ուսուցիչ է կամ կյանքի ու մահվան պայքար։

Բանակը Մկրտիչ Գևորգյանի համար կարելի է ասել տարերք է․ սա պատահական չէ․ հայրը զինվորական էր, եղբայրը՝ Տավուշի սահմանային հոսպիտալի բժիշկ։ իսկ մայրը 44 օրյային նախորդած հուլիսյան դեպքերը մի կերպ էր ապրել ու  արդեն գիտեր՝ ինչ է պատերազմը․ ամեն գնով պատրաստ էր տղաներին պաշտպանել։

Ավետը մեկ տարի էր վերադարձել բանակից, և 2020 թվականի սեպտեմբերին վերջապես առաջին կուրսի ուսանող էր։  թատերական ինստիտուտում սովորեց ընդամենը 27 օր, և ընդհատվեց խաղաղությունը։

Պատերազմի օրերին բոլոր ընտանիքներում լուռ ու ծանր անհանգստություն կար․մայրերը թաքուն աղոթում ու երազում էին, որ մինչև իրենց տղայի Արցախ հասնելը պատերազմն ավարտվի։

Ավետը պատերազմի մասին պատմում է առանց ավելորդ պաթոսի, ինչը խոստովանենք հազվագյուտ երևույթ է։ Նույնչափ թեթևությամբ է խոսում նաև վնասվածքի մասին։ Նա վիրավորվեց իր կռվի 40–րդ օրը Շուշիում։

Երբ հյուրերիս հարցնում եմ՝ ինչու են զբաղվում կամավորությամբ, տարբեր պատասխաններ են տալիս, միևնույն ժամանակ բոլորն են փաստում՝ սկզբում դա միայն աշխատանք է, իսկ հետո դառնում է ապրելակերպ։ Իմ այսօրվա հյուրը Դայանա Ամիրխանյանն է։ Նա 9 տարի կամավոր է տարբեր ոլորտներում։

Կամավոր փոդքաստի զինվորների կամավորության պատմությունները բավական դժվար եմ կարողանում ներկայացնել. մի տեսակ ավելի զգուշավոր եմ, հարցրերս հեշտ չեն ձևակերպվում, ամեն բառից առաջ մտածում եմ: Ստեփան Թորոյանի հետ հանդիպումն այլ կերպ անցավ. ինքն այնքան թեթև ու կթվար ոչ էմոցիոնալ էր պատմում պատերազմի դժվարությունների մասին, որ առաջին պլան եկավ մեր պատրաստվածության կարևոր խնդիրը, ու մեր զրույցը իրատեսական ստացվեց:

Այս էպիզոդում պատմում եմ կամավորի Շողեր Հովհաննիսյանի մասին։

Նա սովորում  է Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարանի  կառավարում ֆակուլտետի 3֊րդ կուրսում։ Նրանց քննական շրջանը սկսվել է ու այդ է պատճառը, որ Շողերին հանդիպեցի քննությունից հետո։

Շողերը պատմում է` կամավորության շնորհիվ ինքն իրեն է բացահայտել։