Money for Change

Nederland heeft geen verzameling losse crises, maar een fundamenteler probleem: het economische wereldbeeld waarop onze samenleving is gebouwd. Dat is de centrale stelling van Dit is geen crisis, het nieuwe boek van onze eigen hoofdeconoom Hans Stegeman.

In deze aflevering van Money for Change spreken we met Hans over de totstandkoming van zijn eerste ‘grote’ boek. Hoe heeft hij zelf het schrijven van het boek ervaren en wat verwacht hij na de publicatie? En zitten we inmiddels gevangen in een systeem dat niet zonder voortdurende groei kan? We onderzoeken ook hoe systeemverandering wél kan slagen. Wat zorgt ervoor dat een idee uitgroeit tot een maatschappelijk kantelpunt, terwijl andere veranderingen vastlopen? 

Maar eerst bespreken we ook nog het nieuws: het mysterieuze Nederlandse plan voor de afbouw van fossiele brandstoffen en de Nationale Investeringsinstelling, die met 6,6 miljard euro startkapitaal financieringsgaten moet dichten.

Wie hoor je:

• Anna Koolstra – Advocacy manager Triodos bank
• Hans Stegean – Hoofdeconoom bij Triodos bank
• Ernst Hobma – Economisch onderzoeker bij Triodos bank

Handige links en bronnen uit de aflevering

Dit is geen crisis — Hans Stegeman
Nationale Investeringsinstelling
Klimaatplan 2025–2035 – Op weg naar een klimaatneutraal Nederland
Eindrapport conferentie Transitioning Away from Fossil Fuels

02:50  Mysterieus klimaatplan
04:24  Roadmap zonder echte targets
05:56  Nieuwe nationale investeringsinstelling
07:49  Leverage van privaat kapitaal
10:35  Waarom deze titel?
13:20  Eigendom maakt ruimte dicht
19:37  De 60-procentnorm
23:27  Beleid wordt gedepolitiseerd
27:18  Crises als symptomen
31:56  Alternatieven bestaan al

Begin twintigste eeuw waarschuwde de Amerikaanse rechter Louis Brandeis voor de ‘vloek van giganten’: de gevaren voor de democratie wanneer economische macht zich ophoopt bij een kleine groep. Volgens onze gast Reijer Passchier zijn we ruim honderd jaar later geconfronteerd met een nieuwe, veel grotere vorm van privaat gigantisme: Big Tech. Hij schreef er het boek De vloek van Big Tech over.

Hoe groot is het gevaar van Big Tech? Waarom lukt het overheden maar niet om hun macht te temmen? En wat betekent de opkomst van AI? Maar vooral: hoe krijgen we de macht weer beter verdeeld? Passchier pleit niet alleen voor nieuwe regels, maar ook voor fundamentele veranderingen in eigendomsrecht en de verdeling van kapitaal.

In het nieuws deze aflevering: de plannen van het kabinet voor Prinsjesdag en het gebrek aan klimaatbeleid, de nieuwe PISA-resultaten over de leesvaardigheid van 15-jarigen en de waarschuwing voor AI van Anthropic CEO Dario Amadei. 

Wie hoor je?
Anna Koolstra — Advocacy manager bij Triodos Bank
Hans Stegeman — Econoom bij Triodos Bank
Ernst Hobma — Econoom bij Triodos Bank
Reijer Passchier — Hoogleraar digitalisering en democratische rechtsstaat

Handige links en bronnen uit de aflevering
Klimaat- en Energieverkenning (KEV) 2026 — PBL — https://www.pbl.nl/kev
PISA 2025 Results Volume I: Netherlands — OECD — https://www.oecd.org/en/publications/pisa-2025-results-volume-i-country-notes_2d4ff9ea-en/netherlands_1c998a42-en.html
Trends in reading scores over three PISA cycles (2018-2025) — OECD — https://www.oecd.org/en/publications/pisa-2025-results-volume-i_73451bc5-en/full-report/trends-in-reading-scores-over-three-pisa-cycles-2018-2025_3fb6c775.html
Voorbereiden op digitale ontwrichting — WRR — https://www.wrr.nl/binaries/wrr/documenten/rapporten/2019/09/09/voorbereiden-op-digitale-ontwrichting/R101-Voorbereiden-op-digitale-ontwrichting.pdf
Microsoft Azure — https://azure.microsoft.com/nl-nl/products/category
Amazon Web Services — https://www.aboutamazon.com/what-we-do/amazon-web-services

00:00  Cloud draait op twee spelers
02:32  AI-paniek als strategische afleiding
05:07  Macht achter de AI-hype
13:51  Staten naast de staat
15:11  Constitutioneel issue van Big Tech
18:43  Microsoft als overheidsrisico
21:39  Digitale soevereiniteit in Europa
24:27  Steward ownership in Denemarken
31:20  Basiskapitaal als verdelingsmodel
32:48  Limiet aan maximale bedrijfsgrootte

Met het rapport Hot Summer Economics haalden hoofdeconoom Hans Stegeman en economisch onderzoekers Ernst Hobma en Joeri de Wilde het nieuws. Ze berekenden dat de hitte en droogte van afgelopen zomer de Europese Unie maar liefst €180 miljard aan economische schade gaan kosten. Dat bedrag staat gelijk aan de volledige verwachte economische groei van heel Europa en betekent ook voor Nederland economische stagnatie.

Hoe komt het dat de kosten zo hoog oplopen? Waarom kozen de onderzoekers voor een groeiframe, waar ze normaal altijd kritiek op hebben? En wat zegt de enorme media-aandacht over hoe we naar klimaatverandering kijken? Deze en meer kritische vragen bespreken de onderzoekers en Anna Koolstra in een aflevering over hitte, droogte, groei en de rol van banken in dit geheel.

In het nieuws deze aflevering: het plan van de Europese Commissie voor een gigantisch publiek-privaat partnerschap voor AI. Publieke kosten: 10 miljard (22 euro per EU-burger) voor de bouw van zeven nieuwe grote datacentra in Europa. En de aankondiging van nieuwe bankenregels.

Zoals altijd met de onderliggende vraag: hoe bouwen we een duurzame rechtvaardige economie die bestand is tegen de toekomst?

Links:

Rapport Hitte Economie:https://www.triodos.nl/persberichten/2026/260808-extreme-hitte-in-europa-kan-economische-groei-in-2026-tenietdoen

Boek "Dit is geen crisis": https://libris.nl/a/hans-stegeman/dit-is-geen-crisis/501677947#paperback-9789044553734

Boekpresentatie "Dit is geen crisis":https://arminius.nl/programma/de-oplossing-voor-crisissen-hans-stegeman/

Wat is de weg naar een duurzame, rechtvaardige wereld? In de podcast Money for Change bespreken we het nieuws, mondiale ontwikkelingen en de wetenschap met speciale aandacht voor de economie en de rol van geld. Dit doen we samen met systeemdenker en hoofdeconoom van Triodos Bank Hans Stegeman.

Financiële instellingen als banken en pensioenfondsen bepalen wie wel of niet financiering ontvangt en onder welke voorwaarden. Daarmee vormt het financieel systeem onze economie en kan het een grote rol spelen in de transitie naar een eerlijkere en duurzamere wereld.

Maar in 𝘧𝘪𝘯𝘢𝘯𝘤𝘦 is winstmaximalisatie de voornaamste prikkel. En wat winst oplevert is niet automatisch duurzaam. Denk aan investeren in nieuwe olie- en gasvelden. We moeten dus nadenken over manieren waarop we geldstromen kunnen leiden naar de sectoren die belangrijk zijn voor onze nieuwe economie. 

In de laatste aflevering van dit seizoen geven Anna, Ernst en Hans een pleidooi voor kapitaalsturing. We bespreken de verschillende instrumenten waarmee centrale banken en overheden kapitaalstromen kunnen beïnvloeden. Daarnaast kijken we naar historische voorbeelden uit Frankrijk en Japan waar gerichte kapitaalsturing succesvol heeft bijgedragen aan economische ontwikkeling.

Verder bespreken in het nieuws de nieuwe productiviteitsraad die door het kabinet is geïnstalleerd, het uitstel van de uitfasering van emissierechten binnen het Europese ETS en de goedkeuring van de digitale euro in het Europees Parlement.=

Als je opmerkingen of vragen hebt over deze aflevering, neem dan gerust contact met ons op via het formulier op onze webpagina: https://www.triodos.nl/podcasts/money-for-change 

Veel luisterplezier en vergeet ons niet te beoordelen en te volgen! 

Financiele systeemvisie van Triodos Bank over o.a. kapitaalsturing - https://www.triodos.nl/persberichten/2025/251209-triodos-pleit-voor-fundamentele-herziening-van-het-financiele-systeem 

Wat is de weg naar een duurzame, rechtvaardige wereld? In de podcast Money for Change bespreken we het nieuws, mondiale ontwikkelingen en de wetenschap met speciale aandacht voor de economie en de rol van geld. Dit doen we samen met systeemdenker en hoofdeconoom van Triodos Bank Hans Stegeman.

Mensen, bedrijven, en andere rechtspersonen hebben allemaal bepaalde rechten. Maar hoe zit dat met de natuur? In veel wetboeken wordt zij vooral als eigendom van de mens gezien en is dus geen zelfstandig rechtspersoon.

Stichting Rechten van de Natuur maakt zich hard voor een omslag in hoe we naar natuur kijken. Zij pleiten voor juridische bescherming om daarmee te erkennen dat rivieren, bossen en ecosystemen ook op zichzelf waarde hebben, los van de waarde die mensen eraan toekennen of eraan ontlenen. Voorbeelden uit de praktijk bestaan al; in Ecuador en Nieuw-Zeeland zijn al rechten aan de natuur toegekend 

Het toekennen van deze rechten brengt de vraag met zich mee over wie de belangen van de natuur kan vertegenwoordigen. Is dat de overheid, lokale gemeenschappen of alle burgers van een land? En hoe houd je de verschillende belangen van mens en natuur met elkaar in balans op het moment dat die met elkaar botsen? We stellen deze vragen aan Jessica den Outer, oprichter van de Rechten van de Natuur-beweging beweging in Nederland. Zij laat aan de hand van mondiale en lokale voorbeelden zien hoe dit in de praktijk kan werken.

Verder bespreken we in het nieuws een rapport van het Nibud over de financiële gezondheid van Nederlanders, een artikel in ESB over groeiende vermogensongelijkheid en een nieuw onderzoek van Wageningen University & Research dat vraagtekens zet bij het narratief dat Nederland de rest van de wereld voedt.

Als je opmerkingen of vragen hebt over deze aflevering, neem dan gerust contact met ons op via het formulier op onze webpagina: https://www.triodos.nl/podcasts/money-for-change 

Veel luisterplezier en vergeet ons niet te beoordelen en te volgen!

------------------------------------------------------------------------------------------------

Website Rechten van de Natuur: https://www.rechtenvandenatuur.org/ 

Nibud rapport: https://www.nibud.nl/onderzoeksrapporten/rapport-geldzaken-in-de-praktijk-2026/ 

ESB artikel: https://esb.nu/vermogensbezit-zal-steeds-meer-bepaald-worden-door-erfenis/ 

Onderzoek voedselsysteem: https://www.nature.com/articles/s43016-026-01369-2 

Wat is de weg naar een duurzame, rechtvaardige wereld? In de podcast Money for Change bespreken we het nieuws, mondiale ontwikkelingen en de wetenschap met speciale aandacht voor de economie en de rol van geld. Dit doen we samen met systeemdenker en hoofdeconoom van Triodos Bank Hans Stegeman. 

Recent verscheen het Global Justice Report waarin verschillende economen, waaronder Thomas Piketty, hun plannen presenteren voor een grondige verbouwing van onze wereldeconomie. Het rapport formuleert een gecombineerd, ambitieus doel: mondiale gelijkheid, zowel tussen als binnen landen, en het realiseren van een economie die binnen de planetaire grenzen blijft.  

Om dat te bereiken zijn er grofweg drie dingen nodig; het vergroenen van ons energiesysteem, een omslag van efficiency naar sufficiency door een vermindering van onze werkuren en persoonlijke CO2 voetafdruk gecombineerd met een fundamentele verschuiving in de sectoren waarin we werken en het tot stand brengen van een gelijkere verdeling van inkomen en vermogen in de hele wereld.  

In deze aflevering duiken Anna, Ernst en Hans samen dieper in dit ambitieuze rapport. Zo worden de verschillende instrumenten uit de gereedschapskist besproken die de verbouwing mogelijk moeten maken; zoals een Global Justice Fund (gefinancierd met belastingen op de hoogste inkomens), wereldmunt en een vernieuwd monetair systeem. Daarnaast kijken we ook kritisch naar de verschillende aannames die in het rapport worden gemaakt, welke onderwerpen onbenoemd blijven en welke nieuwe inzichten het met zich meebrengt. 

In het nieuws bespreken we deze week het nieuws dat het SpaceX van Elon Musk naar de beurs gaat en waar de enorme waardering vandaan komt. Ook komt het Banking on Climate Chaos Report aan bod waar de ontwikkelingen in het financieren van de fossiele industrie worden beschreven.

Als je opmerkingen of vragen hebt over deze aflevering, neem dan gerust contact met ons op via het formulier op onze webpagina: https://www.triodos.nl/podcasts/money-for-change  

Veel luisterplezier en vergeet ons niet te beoordelen en te volgen! 

Global Justice Report: Global Justice Project 

Banking on Climate Chaos Report: Banking on Climate Chaos 2026 - Banking on Climate Chaos 

Wat is de weg naar een duurzame, rechtvaardige wereld? In de podcast Money for Change bespreken we het nieuws, mondiale ontwikkelingen en de wetenschap met speciale aandacht voor de economie en de rol van geld. Dit doen we samen met systeemdenker en hoofdeconoom van Triodos Bank Hans Stegeman.

Wat is de weg naar een duurzame, rechtvaardige wereld? In de podcast Money for Change bespreken we het nieuws, mondiale ontwikkelingen en de wetenschap met speciale aandacht voor de economie en de rol van geld. Dit doen we samen met systeemdenker en hoofdeconoom van Triodos Bank Hans Stegeman.

In de podcast hebben we het regelmatig gehad over de rapporten van Mario Draghi en Peter Wennink over onze economie. De strekking van de rapporten is dat Europa, en daarmee ook Nederland, op veel vlakken wordt voorbijgestreefd door andere mondiale grootmachten. Dat komt grotendeels doordat landen als China en de Verenigde Staten in de loop der jaren er steeds beter in zijn geworden om hun input efficiënt om te zetten naar economische output: productiviteitsgroei dus.

Draghi en Wennink stellen daarom dat we vol moeten inzetten op het vergroten van onze productiviteit. Naast het versterken van onze concurrentiepositie biedt dit een antwoord op de toenemende vergrijzing en vergroot het onze onafhankelijkheid. Kortom: productiviteitsgroei wordt door veel economen en beleidsmakers gezien als de heilige graal.

Toch moeten we ons niet blindstaren op productiviteitsgroei. Samen met Joeri de Wilde, economisch onderzoeker bij Triodos Bank, onderzoeken we in deze aflevering welke bezwaren er zijn aan het centraal stellen van productiviteit. We duiken dieper in de vraag wat we in de praktijk eigenlijk terugzien van de sterkere productiviteitsgroei in de Verenigde Staten ten opzichte van Europa als het gaat om levenskwaliteit. Daarnaast kijken we naar belangrijke sectoren, als het onderwijs en zorg, waar meer productiviteit lastig te realiseren is en bespreken we wat de productiviteitswinst van AI concreet voor ons kan gaan betekenen

In het nieuws bespreken we de oproep van de adviescommissie van de WHO om de klimaatcrisis uit te roepen tot wereldwijde noodcrisis, de oplopende rente in kapitaalmarkten en een nieuw rapport van de Wereldbank waaruit blijkt dater de mondiale welvaartsgroei in 75 jaar nog nooit zo beperkt is geweest.

Als je opmerkingen of vragen hebt over deze aflevering, neem dan gerust contact met ons op via het formulier op onze webpagina: https://www.triodos.nl/podcasts/money-for-change

Veel luisterplezier en vergeet ons niet te beoordelen en te volgen!

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Link naar artikel van Ernst en Joeri: https://www.triodos.com/en/articles/2026/the-limits-of-productivity-as-an-economic-compass

Wat is de weg naar een duurzame, rechtvaardige wereld? In de podcast Money for Change bespreken we het nieuws, mondiale ontwikkelingen en de wetenschap met speciale aandacht voor de economie en de rol van geld. Dit doen we samen met systeemdenker en hoofdeconoom van Triodos Bank Hans Stegeman.

Vorige week kwamen op initiatief van Nederland en Colombia in Santa Marta 56 landen bijeen om te praten over het uitfaseren van fossiele brandstoffen. In tegenstelling tot de jaarlijkse klimaat COP, waren in Colombia alleen landen welkom die bereid zijn om toe te werken naar een afscheid van fossiel. Tijdens de conferentie werden bilaterale handelsverdragen gesloten om de ontwikkeling van duurzame energie te stimuleren en werd er gezamenlijk afgesproken om fossiele subsidies in kaart te brengen. Hoewel de intentie er dus is om weg te bewegen van fossiel, maakte de conferentie duidelijk dat er nog flink wat beren op de weg zijn.

Vandaag bespreken we in Money for Change waarom het in de praktijk zo moeilijk is om afscheid te nemen van fossiele brandstoffen. Buiten kijf staat dat we met zijn allen nog behoorlijk afhankelijk zijn van niet-duurzame energie; de verwarming in je huis, het produceren van staal en het rijden met je benzineauto draaien er allemaal op. Het elektrificeren van het energieaanbod is een manier om deze afhankelijkheid te verminderen, maar het is onvermijdelijk dat er ook aan de vraagkant wat moet gebeuren. Dat betekent scherpe keuzes maken die onze totale CO₂-uitstoot terugdringen

Anna en Ernst duiken samen in de verschillende financiële barrières die een fossielvrije toekomst in de weg staan. Daarvoor kijken ze onder andere naar de beperkte winstgevendheid van duurzame energie en de ISDS-handelsverdragen die veel ambitieus klimaatbeleid belemmeren. Luister mee om erachter te komen hoe deze obstakels werken en wat er moet gebeuren om ze weg te nemen!

Daarnaast is er meer klimaatnieuws. We bespreken een nieuwe studie die laat zien dat cruciale Atlantische oceaanstroming een grotere kans hebben om in te storten dan eerder gedacht, met mogelijk desastreuze gevolgen. Ook bespreken we het recente CMIP rapport waarin de waaier mogelijke uitstootscenarios nu minder extremen bevat, wat betekent dat zowel de slechtst mogelijke als de best mogelijke uitstootscenario’s niet meer plausibel zijn.Als je opmerkingen of vragen hebt over deze aflevering, neem dan gerust contact met ons op via het formulier op onze webpagina: https://www.triodos.nl/podcasts/money-for-change

Veel luisterplezier en vergeet ons niet te beoordelen en te volgen! 

Wat is de weg naar een duurzame, rechtvaardige wereld? In de podcast Money for Change bespreken we het nieuws, mondiale ontwikkelingen en de wetenschap met speciale aandacht voor de economie en de rol van geld. Dit doen we samen met systeemdenker en hoofdeconoom van Triodos Bank Hans Stegeman.

In deze aflevering van Money for Change spreekt Ernst met Nick Mulder, economisch historicus. Voor zijn nieuwe boek Macht en Eigendom verdiepte hij zich in de geschiedenis van onteigening Onteigening is het ontnemen van eigendomsrechten in dienst van het publiek belang, bijvoorbeeld als privebezit schadelijk is voor mens, maatschappij of leefomgeving. Hoewel onteigening vaak radicale associaties oproept, is het van alle tijden en politieke stromingen.

Aan de hand van uiteenlopende voorbeelden laat Nick zien welke cruciale rol onteigening heeft gespeeld in grote maatschappelijke veranderingen. Denk bijvoorbeeld aan het afschaffen van de slavernij of de opbouw van grootschalige spoorwegnetwerken. Het laat zien dat onteigening in het verleden vaak een krachtig middel is geweest om sociale en economische vooruitgang mogelijk te maken.

We bespreken wat er aan georganiseerde onteigening ten grondslag moet liggen. Is het vooral het gevolg van een economische schok, of kan politieke mobilisatie ook op andere manieren ontstaan? We staan stil bij de compensatiemechanismen die vaak met onteigening gepaard gaan. Daarnaast trekken we de parallellen van historische voorbeelden naar actuele kwesties, zoals de energietransitie en het uitkopen van boeren.

In het begin van de aflevering praten we je bij over de ontstane controverse rondom de nieuwe schijf van vijf en de huidige staat van private credit fondsen.

Als je opmerkingen of vragen hebt over deze aflevering, neem dan gerust contact met ons op via het formulier op onze webpagina: https://www.triodos.nl/podcasts/money-for-change

Veel luisterplezier en vergeet ons niet te beoordelen en te volgen!

---------------------------------------------------------------------------------------------------Pre-order voor het boek van Nick Macht en Eigendom: https://libris.nl/raadgeepenberrevoets/a/nicholas-mulder/macht-en-eigendom/501663538