หนังสือนิทานโบราณคดีเป็นพระนิพนธ์ในสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ พระองค์ทรงนิพนธ์ไว้เมื่อครั้งอยู่ปีนังในระหว่างปี พ.ศ. 2476 – 2478 อันเป็นการรวบรวมเรื่องราวต่างๆ ซึ่งอยู่นอกพงศาวดารเอาไว้ตามคำขอและความต้องการของหม่อมเจ้าพูนพิสมัย ดิศกุล เนื้อหาที่มีการรวบรวมทั้งหมดจะเป็นเรื่องราวที่สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงประสบเจอคราวที่พระองค์ดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงมหาดไทย ระหว่างปี พ.ศ. 2435 – 2457 ซึ่งพระองค์ได้เดินทางไปตรวจราชการตามหัวเมืองที่ห่างไกล โดยเฉพาะหัวเมืองทางภาคอีสาน