Bugün sizlerle acil serviste sık uyguladığımız bir girişimsel işlemin sonucu olan parasentez sıvısını nasıl değerlendirebileceğimiz hakkında konuşacağız.

Parasentez, iğne veya kateter yardımıyla abdominal kavitedeki asit sıvısına tanı koymak, asit sıvısını terapötik olarak boşaltmak için yapmış olduğumuz işlemin adı. Amaç, asit sıvısının etiyolojini belirlemek, asit sıvısında enfeksiyon ve/veya kanser riskinin var olup olmadığını değerlendirmektir.

Asit, abdominal kavitede biriken patolojik sıvıya denir. Bu duruma hastalık sebep olabilirken, en sık nedenleri arasında portal hipertansiyona neden olan karaciğer sirozu, malignite ve kanser yer alır.

Nereden Yapılır?

Genelde sol alt kadranda, SİAS’ın (spina iliaca anterior superior) 3cm yukarı ve 3cm medialinde belirlediğimiz noktadan girişimsel işlemimizi yaparız. Diğer bir önerilen girişim bölgesi sağ alt kadran, linea alba üzerinde mesane ile umblikus arasından yapılmasıdır ​1​(Şekil-1).Tekrarlayan parasentez öyküsü olan hastalarda en iyi giriş yerinin, hastanın tariflediği yer olduğu söylenmektedir.

Şekil-1: Parasentez işlemi için önerilen anatomik lokasyonlar

Asit Sıvısının Analizi

* Görsel inspeksiyon* Biyokimyasal testler* Biyokimyasal olmayan testler olmak üzere 3 grupta inceleriz.

1-Görsel İnspeksiyon

Asit sıvısı görsel olarak kahverengi/siyah renkte, bulanık, kanlı, şilöz ve berrak veya amber olarak gruplandırılabilir (Şekil-2).Dış görünüme bakılması kesin tanı koydurucu yöntemler arasında yer almaz; ama yol göstericidir diyebiliriz (Tablo-1).

Şekil-2: Peritoneal sıvıların örnek görüntüleri

* Siyah renk asit sıvısı, biliyer perforasyon veya sızıntıyı akla getirmelidir.​2​* Bulanık form ise, psödoşilöz olarak da bilinir, peritonit, pankreatit veya perfore bağırsak yaralanmasını akla getirmelidir.​3​* Kanlı asit sıvısı, genellikle ilk sırada maligniteyi ve travmaya sekonder gelişen parasentez işlemini düşündürür.* Şilöz asit veya süt beyazı renkli asit sıvısına rengini veren içeriğinde fazla miktarda bulunan trigliserittir. Malignite, travma, enfeksiyon, pankreatit, konjenital hastalıklar ve nedeni bilinmeyen hastalıklarda gözlenir.* Amber veya berrak renkli asit mai ise daha çok karaciğer sirozunda gözlenir.

GörünümTahmini Klinik DurumBerrak / Amber rengiKaraciğer sirozuBulanıkSpontan Bakteriyel PeritonitPerfore bağırsakPankreatitKanlıMaligniteTravmaya sekonderHemorojik pankreatit(genellikle Grey-Turner bulgusu eşlik eder)ŞilözLenfomaTüberkülozMaligniteSiyah/Koyu kahverengiPerfore safra kesesi/yollarıTablo-1

2- Biyokimyasal Testler

Serum-Asit Albumin Gradyenti (SAAG)

SAAG = (serum albümin seviyesi) - (asit sıvısındaki albümin seviyesi)

Serum asit albümin gradyenti (SAAG), portal hipertansiyon/ hepatik konjesyon ve diğer nedenlere bağlı gelişen asitleri ayırt etmede sık kullanılan bir yöntemdir. SAAG, asit sıvısı ile aynı anda alınan serum örneğindeki albümin konsantrasyonlarının farkına bakılarak hesaplanır. SAAG, doğrudan portal basınçla ilişkilidir. SAAG, asitleri portal hipertansiyon (SAAG >1.1 g/dL) ve portal olmayan hipertansiyon (SAAG < 1.1 g/dL) nedenlerine göre sınıflandırmak için kullanılan en iyi testtir (Tablo-2). SAAG ≥1.1 g/dL (≥11 g/L) bir gradyent varlığında, hastanın portal hipertansiyonu olduğunu yüzde 97 doğrulukla tahmin eder.​4​