Pogawędnik Filozoficzny

Zapraszamy na opowieść o humanistyce – jej specyfice i zadaniach jakie pełni. O humanistyce, o której być może zapominamy, zapatrzeni w techniczne nowinki i porwani przez pęd nowoczesnego świata.

Humanistyka z reguły nie przynosi zysków, nie gwarantuje zawodowego sukcesu, ale nie umiemy się bez niej obyć. Staramy się nie tylko uzasadnić jej istnienie, ale i wskazać na jej nieodzowność. Czy naprawdę musi ustąpić pola innym naukom – ścisłym, biologicznym czy społecznym? A może jest tak samo jak one potrzebna, albo nawet najpotrzebniejsza?

Pogawędka jest rozwinięciem wykładu Adama Grzelińskiego, wygłoszonego podczas Inauguracji roku akademickiego 2026/27 na Wydziale Filozofii i Nauk Społecznych UMK 2 października 2026 roku. 

Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:
Andrzejowi Dziedzicowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

26 października opowiemy o humanistyce – o jej specyfice i zadaniach jakie pełni. O humanistyce, o której być może zapominamy, zapatrzeni w techniczne nowinki i porwani przez pęd nowoczesnego świata.

Humanistyka z reguły nie przynosi zysków, nie gwarantuje zawodowego sukcesu, ale nie umiemy się bez niej obyć. Postaramy się nie tylko uzasadnić jej istnienie, ale i wskazać na jej nieodzowność. Czy naprawdę musi ustąpić pola innym naukom – ścisłym, biologicznym czy społecznym? A może jest tak samo jak one potrzebna, albo nawet najpotrzebniejsza?

Zapraszamy na rozmowę o jednym z najważniejszych filozofów XX stulecia – Ludwiku Wittgensteinie. 

Nasz Gość, profesor Rafał Gruszczyński z Katedry Logiki Instytutu Filozofii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, opowiada o pierwszej fazie twórczości tego nietuzinkowego myśliciela oraz o przełomowej książce pt. „Traktat logiczno-filozoficzny”.

Gawędzimy o logicznym dziedzictwie „Traktatu”, zaprezentowanej w nim ontologii zdeterminowanej przez logikę i stworzonej przez kogoś, kto był bardzo dobrym inżynierem. Mowa jest także o istotnym kontekście biograficznym, dziwnej przerwie w twórczości Wittgensteina, o tym, że zniechęcał swoich uczniów do filozofii oraz – co może wydawać się zaskakujące – pewnych elementach mistycznych.

Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:
Andrzejowi Dziedzicowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

5  października zapraszamy na rozmowę o jednym z najważniejszych filozofów XX stulecia – Ludwiku Wittgensteinie. 

Nasz Gość, profesor Rafał Gruszczyński z Katedry Logiki Instytutu Filozofii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, opowie nam o pierwszej fazie twórczości tego nietuzinkowego myśliciela oraz o przełomowej książce pt. „Traktat logiczno-filozoficzny”.

Będzie mowa o logicznym dziedzictwie „Traktatu”, zaprezentowanej w nim ontologii zdeterminowanej przez logikę i stworzonej przez kogoś, kto był bardzo dobrym inżynierem. Ale pogawędzimy także o istotnym kontekście biograficznym, dziwnej przerwie w twórczości Wittgensteina, o tym, że zniechęcał swoich uczniów do filozofii oraz – co może wydawać się zaskakujące – pewnych elementach mistycznych.

Rozmowa z czwórką bardzo utalentowanych osób: Niną Czają, Jakubem Jagielskim, Lilianną Kłos i Łukaszem Krasoniem – młodymi adeptkami i adeptami sztuki teatralnej z Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza w Warszawie Filią w Białymstoku. 

Gawędzimy o tym, na czym polega specyfika pracy aktorów lalkowych, jak ożywia się nieżywe postaci, jak wypracowuje się ich charakter i z jakimi wyzwania się to wiąże. Być może w rozmowie pada też głęboko filozoficzne pytanie - czy lalka ma twarz?

Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:
Andrzejowi Dziedzicowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

W poniedziałek 14 września wracamy do Was po wakacyjnej przerwie i rozpoczynamy kolejny sezon naszego podkastu.

Zapraszamy na rozmowę z czwórką bardzo utalentowanych osób: Niną Czają, Jakubem Jagielskim, Lilianną Kłos i Łukaszem Krasoniem – młodymi adeptkami i adeptami sztuki teatralnej z Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza w Warszawie Filią w Białymstoku. 

Porozmawiamy o tym, na czym polega specyfika pracy aktorów lalkowych, jak ożywia się nieżywe postaci, jak wypracowuje się ich charakter i z jakimi wyzwania się to wiąże. Być może padnie też głęboko filozoficzne pytanie - czy lalka ma twarz?

Zapraszamy na krótką wakacyjną pogawędkę o ty, co czeka nas latem, co działo się w minionym roku w „Pogawędniku”, dlaczego robimy krótką przerwę, choć wciąż o Was myślimy oraz o naszych planach na jesień.

Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:
Andrzejowi Dziedzicowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Tym razem rozmawiamy o religii i przemocy. Nasz Gość, dr Antoni Torzewski (UKW w Bydgoszczy) opowiada o sceptycyzmie, tolerancji, śmierci Boga i miłości, czyli o religii postmetafizycznej. Jest to filozoficzny koncept, osłabiający niektóre roszczenia religi, która dążyć ma do tego, żeby na pierwszym miejscu postawić działanie wobec drugiego człowieka.

Omawiane w rozmowie obrazy to: “Pokłon Trzech Króli” (“De aanbidding der koningen”) Peterea Rubensa oraz “Pokłon Pasterzy” (De aanbidding der herders) ucznia Rembrandta.

Odcinek ilustrujemy fotografią naszego Gościa, który dał się nam już poznać nie tylko jako filozof, ale i fotografik w odcinku PF 135 pt. „O filozofii i fotografii”.

Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:
Andrzejowi Dziedzicowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

15 czerwca zapraszamy na pogawędkę o religii i przemocy. Nasz Rozmówca, dr Antoni Torzewski (UKW w Bydgoszczy) opowie nam o sceptycyzmie, tolerancji, śmierci Boga i miłości, czyli o religii postmetafizycznej. Jest to filozoficzny koncept, który osłabia roszczenia religi, która dążyć ma do tego, żeby na pierwszym miejscu postawić działanie wobec drugiego człowieka.

Odcinek ilustrujemy fotografią naszego Gościa, który dał się nam już poznać nie tylko jako filozof, ale i fotografik w odcinku PF 135 pt. „O filozofii i fotografii”.

Zapraszamy na rozmowę o doskonałości. Ale nie byle jakiej, bo doskonałości naukowej. Naszym Rozmówcą jest dr Jakub Krzeski (IF UMK), badacz teorii krytycznej, filozofii nauki, ontologii politycznej oraz filozofii społecznej miary i kwantyfikacji. 

Pochylamy się nad raportem pt. „Narodziny dyskursu doskonałości naukowej z ducha terapii szokowej”, który Zespół w składzie Jakub Krzeski, Olga Łojewska, Krystian Szadkowski przygotował w Pracowni Komunikacji Naukowej UAM w Poznaniu.

Gawędzimy o sięgających lat 90tych źródłach dzisiejszego sposobu rozumienia organizacji i finansowania nauki – tak przez kolejne rządy, jak i samo środowisko naukowe. Jest mowa o chronicznym niedofinansowaniu, kontrolowanej katastrofie, której nie udało się kontrolować oraz o stawie żabami, które podobno wyżej skaczą, jak im się w tym stawie zamiesza wodę.                 

Omawiany raport opracowano w ramach projektu „Konsekwencje terapii szokowej lat dziewięćdziesiątych XX wieku w Polsce dla dzisiejszych możliwości polityki nauki i szkolnictwa wyższego” kierowanego przez dr. hab. Krystiana Szadkowskiego. Można go pobrać tutaj.

Rozmowę publikujemy tuż przez protestem „3% dla nauki, 100% dla Polski”, który odbędzie się w środę 27 maja przed Sejmem RP w Warszawie. 

Do ilustracji użyliśmy parafrazy grafiki Williama Blake’a pt. „Newton”, w której zaprosiliśmy Newtona do rozrysowania idei doskonałości uniwersytetu.

Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:
Andrzejowi Dziedzicowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.