Prof. Antoni Dudek: Rzeczypospolite

W październiku 1956 roku władzę w Polsce przejął Władysław Gomułka. To efekt tzw. odwilży październikowej, która w ZSRR przyszła wraz z niedawną śmiercią Stalina.

Mieroszewski żył w epoce wielkich kryzysów i przełomów. Doświadczył wojny, emigracji i zimnej wojny. Przez dziesięciolecia analizował zmieniającą się rzeczywistość polityczną, próbując zrozumieć procesy, które dla wielu jego współczesnych pozostawały jeszcze niewidoczne. Współtworzył intelektualne środowisko paryskiej „Kultury”, należąc do grona autorów, którzy pomogli zmienić sposób myślenia o relacjach Polski z Ukrainą, Litwą i Białorusią.

Gościem audycji jest dr Maciej Łuczak – autor biografii Pragmatyczny wizjoner. Rzecz o Juliuszu Mieroszewskim.

Jedni zakładali firmy, budowali samorządy, tworzyli media, odkrywali giełdę, reklamy, Zachód i własną sprawczość. Inni tracili pracę, bezpieczeństwo, zakłady, które przez dekady były całym ich światem. W latach dziewięćdziesiątych wszystko działo się naraz.

Na bazarach rodził się kapitalizm, w muzyce królowało disco-polo, na wsi znikały konie, a w popegeerowskich osadach ludzie uczyli się, że odtąd każdy musi radzić sobie sam. Antoni Dudek rozmawia z dr. Michałem Przeperskim o "długich latach 90." i transformacji jaka zachodziła w Polsce między 1989 a 2005.

Obchodzimy 70. rocznicę rewolty robotniczej w Poznaniu (czerwiec 1956). Jak doszło do tego, że praworządna Wielkopolska stała się aeną największego buntu przeciwko władzy komunistycznej w pierwszych dekadach PRL-u? O tym rozmawiamy z prof. Rafałem Reczkiem, dyrektorem Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Poznaniu

Przez trzy dekady po transformacji Polska goniła Zachód, a elity polityczne podporządkowywały temu celowi swoje działania. W ostatniej dekadzie ten projekt został zrealizowany - twierdzi Jakub Dymek w książce "Rewolucja ambicji: Jak zmienia się Polska?".

Druga faza politycznej epoki „dobrej zmiany”, przypadająca na lata 2019-2023, postawiła przed publiczną misją Kościoła katolickiego w Polsce wyzwania zupełnie wyjątkowe. Z jednej strony była to konieczność zmierzenia się ze skutkami pandemii Covid-19, z drugiej strony – obowiązek odpowiedzi na pełnoskalową agresję Rosji na Ukrainę 24 lutego 2022 r. i związaną z nią falę uchodźców wojennych szukających w Polsce schronienia.

Jaka jest rola i różne wymiary obecności Kościoła we współczesnej polskiej sferze publicznej? Jaki kształt relacji między państwem a Kościołem? Jakie zaangażowanie Kościoła katolickiego w przestrzeń dyplomacji i stosunków międzynarodowych? Czy istnieje strategia budowania specyficznego – publicznego, a nie politycznego czy prywatnego – statusu Kościoła? Gościem „Rzeczypospolitych” jest prof. Sławomir Sowiński z UKSW, autor książki „Ołtarz w cieniu pandemii, wojny, krzywd i niepokojów”.

Od pomocy, przez sankcje, po konkretne oczekiwania przemian politycznych i gospodarczych – tak w skrócie można by opisać stosunek władz amerykańskich do Polski w latach 80. i na początku kolejnej dekady ubiegłego wieku. Z czasem kwestie gospodarcze zaczęły być ważniejsze od politycznych. Jakie były przełomowe momenty dla tych relacji? Do czego dążyły polskie i amerykańskie władze?

Gościem "Rzeczypospolitych" był dr Tomasz Kozłowski z Instytutu Pamięci Narodowej i Instytutu Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk.

W latach 1950-1991 z Polski do Niemiec wyjechało prawie półtora miliona osób. Kim byli? Polakami czy Niemcami? Jaka była ich motywacja do opuszczenia rodzinnych stron? Odczuwali przynależność do kultury niemieckiej? Mieli dość życia w siermiężnych warunkach "realnego socjalizmu" i wykorzystywali okazję, stworzoną przez państwo niemieckie? A może jako Ślązacy, Kaszubi i Mazurzy nie mogli odnaleźć sobie miejsca w komunistycznej wizji jednorodnego narodowościowo państwa, z jego propagandową niechęcią do wszystkiego, co kojarzyło się z Niemcami?

Antoni Dudek rozmawia z prof. Ryszardem Kaczmarkiem

Jaki był stosunek do II Rzeczypospolitej Ukraińskiego Zjednoczenia Narodowo-Demokratycznego, a jaki Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów? Dlaczego celem zamachów ounowców byli politycy, którzy sprzyjali Ukraińcom? Z czego wynikało zaostrzenie przez rząd sanacyjny po 1938 roku polityki wobec Ukraińców? O relacjach polsko-ukraińskich w dwudziestoleciu międzywojennym opowiadał w "Rzeczypospolitych" prof. Grzegorz Motyka z Instytutu Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, dyrektor Wojskowego Biura Historycznego.

Ludolf von Alvenslebe był nazistą z przekonania, wiernym "ideałom" partii, zaufanym człowiekiem Heinricha Himmlera. Gdy III Rzesza najechała Polskę, kierował na podbitych terenach Selbstschutz Westpreuβen – paramilitarną formacją, słynącą z okrucieństwa. Przyczynił się w ten sposób do śmierci tysięcy Polaków, głównie przedstawicieli inteligencji. Nie znał litości. Był absolutnie przekonany o słuszności swoich działań. Gościem prof. Antoniego Dudka jest dr Filip Gańczak, autor książki "Polakożerca". To efekt kilkuletniego śledztwa dziennikarskiego, w którym Gańczak odtwarza losy nazistowskiego zbrodniarza.