دکترپرویز ناتِل خانلری ادیب، سیاست‌مدار، زبان‌شناس، نویسنده و شاعر معاصر ایرانی است.که

در اسفند سال۱۲۹۲ش در مازندران متولد و در – ۱ شهریور ۱۳۶۹ش در تهران در گذشت .

خانوادهٔ پدری خانلری خیلی زودتر از شهرستان نور، روستای «ناتل» از توابع شهرستان نور کنونی

کوچ کرداند. پدر خانلری، میرزا ابوالحسن خان خانلری (۱۲۸۸–۱۳۴۹ ه‍.ق)، ابتدا در وزارت عدلیه

و سپس در وزارت امور خارجه خدمت می ‌کرد و از سال ۱۳۱۶ ه‍.ق به مدت ده سال در تفلیس و

پترزبورگ مأموریت سیاسی داشت.او در سال مشروطیت به تهران آمد و ازدواج کرد،و لقب

اعتصام‌المالک گرفت، و در سال ۱۳۰۹ ه‍.ش در تهران درگذشت.

نام خانوادگی «خانلری» از لقب جد او «خانلرخان» گرفته شده‌است. کلمهٔ «ناتل» (نام قدیمی شهری

در مازندران) به پیشنهاد نیما یوشیج (نوه خالهٔ مادرش) بر نام خانوادگی او افزوده شد .

پرویز ناتل خانلری تحصیلات ابتدایی را در مدرسهٔ سن‌لویی، مدرسهٔ آمریکایی تهران و مدرسهٔ ثروت

تهران گذراند. درس‌های دورهٔ اول دبیرستان را به‌ طور متفرقه امتحان داد، و هنگام ورود به

دارالفنون برای دورهٔ دوم متوسطه، به تشویق استاد بدیع‌الزمان فروزانفر، که آن زمان معلم دارالفنون

بود، رشتهٔ ادبی را انتخاب کرد. .سپس وارد دانشسرای عالی شد و در سال ۱۳۱۴ ه‍.ش دانشنامهٔ

لیسانس زبان و ادبیات فارسی را از دانشکدهٔ ادبیات دانشگاه تهران دریافت نمود. پس از گذراندن دورهٔ

آموزشیِ خدمت نظام وظیفه، از سال ۱۳۱۵ به خدمت وزارت فرهنگ درآمد و مدتی دبیر

دبیرستان‌های رشت بود. سپس، ضمن تدریس در دبیرستان‌ها، دورهٔ دکتری زبان و ادبیات فارسی را

گذراند.

در سال ۱۳۲۲ خانلری جزو اولین گروه دریافت ‌کنندگان دکتری زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه

تهران بود. موضوع پایان‌نامهٔ دکتری او «تحول غزل در شعر فارسی» بود که به راهنمایی

ملک‌الشعرا بهار به انجام رساند و بعداً با عنوان «تحقیق انتقادی در عروض و قافیه و چگونگی

تحول اوزان غزل فارسی» به چاپ رسید.

خانلری کرسی «تاریخ زبان فارسی» را در دانشکدهٔ ادبیات دانشگاه تهران ایجاد کرد و تا سال ۱۳۵۷،

خود متصدی تدریس آن بود. در همان اوایل دوران خدمت در دانشگاه تهران، در سال ۱۳۲۵

انتشارات دانشگاه تهران را بنیان گذاشت و خود به مدت پنج سال مدیریت آن را برعهده داشت.

خانلری از دوران دانشجویی، همکاری خود را با مطبوعات آغاز کرد و اشعار و نوشته‌هایش در مجلهٔ

«مهر» انتشار می‌یافت. در خاطرات خود، از جمعی از ادیبان نامدار آن زمان همچون محمدتقی بهار،

رشید یاسمی و سعید نفیسی یاد می‌کند که در دفتر مجلهٔ «مهر » گرد می‌آمدند و مشهور به ادبای

سبعه (هفت‌گانه) بودند. در مقابل آنان، به چهار نفر جوان‌ تران نوگرا و تحصیل‌ کردهٔ اروپا، یعنی

؛صادق هدایت، مجتبی مینوی، بزرگ علوی و مسعود فرزاد اشاره می‌کند که در «کافهٔ رزنوار» در

خیابان لاله‌زار نو جمع می‌شدند و به گروه ربعه (چهارگانه) مشهور شده‌ بودند و خانلری در حدود

سال ۱۳۱۵ با آنان نیز آشنایی یافت.

وی در سال ۱۳۲۷ به پاریس رفت و مدت دو سال در «انستیتو دو فونتیک»، که وابسته به دانشگاه

سوربن بود، به مطالعه و تحقیق مشغول شد. او اولین ایرانی‌ ای بود که با رشتهٔ فونتیک (آواشناسی)

در این مؤسسه آشنا شد و رساله‌ای نیز در این باره به زبان فرانسوی نوشت.

از مهم ترین خدمات خانلری به فرهنگ ایرانی، تأسیس« بنیاد فرهنگ ایران» با جلب همکاری عده‌ای

از پژوهشگران بود که در سال ۱۳۴۴ آغاز به کار کرد. بنیاد فرهنگ ایران در مدت فعالیت خود بیش

از سیصد عنوان کتاب را منتشر کرد که غالب آن‌ها متون و تحقیقات مهمی در جنبه‌ های مختلف ادبی

و تاریخی و علمی بود. ریاست بنیاد فرهنگ از ابتدای تأسیس تا سال ۱۳۵۷ بر عهدهٔ خانلری بود.

خانلری همچنین ریاست «فرهنگستان ادب و هنر ایران »را برعهده داشت. مدتی نیز مدیرکلیِ سازمان

پیکار با بیسوادی را برعهده گرفت.

خانلری در تحقیق و پژوهش مبتکر بود و در کلیه حوزه های زبان و ادبیات فارسی تسلط داشت .

به طوری که آواشناسی فارسی را در ایران او آغاز نمود

خانلری با تکیه بر مواریث فرهنگی گذشته پرچمدار نوخواهی و تجددی سنجیده گردید . او معتقد

بود که عروض فارسی با وسعت و غنای کم نظیری که دارد ؛ می تواند بار سنگین اندیشه های نو را

به دوش کشد و شاعران نو پرداز احتیاج به شکستن اوزان و بحور ندارند .

مجلهٔ سخن

از کارهای ارزشمند خانلری، انتشار مجلهٔ سخن از سال ۱۳۲۲ تا ۱۳۵۷ بود که جمعاً ۲۷ دوره

منتشر گردید. شمارهٔ اول مجله به صاحب‌امتیازیِ ذبیح‌الله صفا منتشر شد، اما با رسیدن خانلری به

سی سالگی، صاحب‌امتیازی مجله به او منتقل شد....