Przystanek Nauka

„Łańcuchy odpowiedzialności” – tak o swojej działalności mówi dr hab. Joanna Wowrzeczka, prof. UŚ, która za pomocą sztuki poszukuje sposobów, którymi można opowiedzieć o ludzkich doświadczeniach, w tym tych szczególnie trudnych jak wojna czy katastrofy naturalne.

W podcaście „Przystanek Nauka” rozmawialiśmy z artystką m.in. o tym:

•  kiedy twórca pozostaje obserwatorem, a kiedy staje się już uczestnikiem wydarzeń,
• jak wykształcenie artystyczne i socjologiczne pozwala na wypracowanie wyjątkowej perspektywy patrzenia na świat,
• czy sztuka może być metodą badawczą,
• czy możliwe jest łączenie świata akademickiego z zaangażowaniem społecznym,
• jak własne trudne przeżycia artysty-badacza wpływają na jego działalność. 

Prof. Joanna Wowrzeczka jest socjolożką, artystką i wykładowczynią związaną z Wydziałem Sztuki i Nauk o Edukacji Uniwersytetu Śląskiego w Cieszynie, a także radną Cieszyna od 2018 roku. Była współzałożycielką Galerii „Szarej” (działającej od 2002 do 2024 roku) oraz współtwórczynią i wieloletnią koordynatorką Świetlicy Krytyki Politycznej w Cieszynie (funkcjonującej od 2009 do 2026 roku).

Rozmowę prowadziła Weronika Cygan-Adamczyk. Podcast zrealizowano w ramach Centrum Komunikacji Medialnej UŚ.

Pierwsza encyklika papieża Leona XIV „Magnifica Humanitas” poświęcona jest wolności i godności człowieka w świecie, który zmienia się szybciej niż kiedykolwiek wcześniej.

Sztuczna inteligencja coraz silniej wpływa na sposób, w jaki pracujemy, komunikujemy się i podejmujemy decyzje. Rozwój AI rodzi jednak nie tylko pytania o jej możliwości, ale także o naszą odpowiedzialność za otaczający świat. Papież nie koncentruje się wyłącznie na nowych technologiach – w centrum dokumentu stawia człowieka i jego relacje z innymi.

W czym zatem objawia się wyjątkowość ludzkości? Jaka jest rola Kościoła w odpowiedzialnym kształtowaniu przyszłości? Czy możliwe jest wypracowanie globalnych zasad regulujących kierunek rozwoju AI? Jakie jest spojrzenie papieża Leona na wojny i konflikty we współczesnym świecie? A także skąd wzięły się rozbieżności interpretacyjne w tłumaczeniach encykliki na poszczególne języki?

Na te oraz inne pytania w najnowszym odcinku podcastu „Przystanek Nauka” odpowiada ks. dr Grzegorz Strzelczyk z Wydziału Teologicznego UŚ – znany i ceniony teolog, autor licznych publikacji z zakresu teologii dogmatycznej i eklezjologii.

Rozmowę poprowadził Piotr Kaszuba z Centrum Komunikacji Medialnej UŚ.

Otwarta nauka (en. open knowledge) to dziś wspólny cel wielu środowisk związanych z nauką. Globalizacja i internet sprawiły, że dostęp do wiedzy nigdy nie był tak prosty. Wyzwaniem wydaje się jednak odnalezienie w morzu informacji, by dotrzeć do tej, która rzeczywiście jest wiarygodna.

Czy korzystanie z Wikipedii to nadal „obciach”, a może jednak jest to solidna encyklopedia tworzona przez lata i oparta na wiedzy ogromnej społeczności? Przez ćwierćwiecze medium to przeszło wiele zmian, w wyniku których dojrzało i się sprofesjonalizowało.

A co z naukowcami? Jak radzą sobie z wyzwaniami, którymi są m.in. slopy AI (zalew niskiej jakości treściami generowanymi przez sztuczną inteligencję), dezinformacja, a także niektóre nieetyczne praktyki w środowisku, jak publikacje w drapieżnych czasopismach (predatory journals) czy fabryki artykułów naukowych (paper mills)?

O komunikacji naukowej opartej na szerokim dostępie do wiedzy dla wszystkich i współpracy Wikipedii ze społecznością akademicką mówili w podcaście „Przystanek Nauka Uniwersytetu Śląskiego” prof. dr hab. Agnieszka Turska-Kawa – prorektor ds. nauki UŚ, która w nauce bada to, co dzieje się na styku psychologii i polityki, oraz Grzegorz Kopaczewski – dyrektor Wikimedia Polska, z wykształcenia politolog i absolwent Wydziału Nauk Społecznych UŚ.
Rozmowę prowadziła Weronika Cygan-Adamczyk z Centrum Komunikacji Medialnej UŚ.

Kim był Homer – postacią historyczną, legendą, a może symbolem tradycji ustnej? Dlaczego „Odyseja” jest jednym z tekstów założycielskich kultury europejskiej? I co sprawia, że opowieść sprzed niemal trzech tysięcy lat nadal działa na wyobraźnię odbiorców XXI wieku?

Między innymi na te pytania odpowiada dr hab. Jan Kucharski, prof. UŚ z Instytutu Literaturoznawstwa Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Śląskiego – badacz greckiej retoryki, ateńskiego prawa, tragedii greckiej oraz studiów nad Homerem.

Pretekstem do rozmowy jest zbliżająca się premiera filmu „The Odyssey” Christophera Nolana, zapowiedziana na 17 lipca 2026 roku. W podcaście wracamy do eposu Homera i rozmawiamy o podróży Odyseusza i jego powrocie do domu, współczesnych adaptacjach antyku a także o tym, dlaczego warto dziś studiować grekę, łacinę i kulturę starożytną.
Podcast został zrealizowany przez Centrum Komunikacji Medialnej UŚ.

Po co w 2026 roku czytać literaturę staroangielską? Czego mogą nas nauczyć teksty powstałe ponad tysiąc lat temu? I dlaczego wczesne średniowiecze wciąż przyciąga miłośników sag, historii i literatury fantasy?

Między innymi na te pytania odpowiada dr hab. Rafał Borysławski, prof. UŚ z Instytutu Literaturoznawstwa Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Śląskiego - filolog angielski, mediewista, współzałożyciel Centrum Badań Nordystycznych i Staroangielskich oraz prezes International Society for the Study of Early Medieval England.

W rozmowie pojawiają się słynne dzieła literackie, jak „Beowulf”, „Żeglarz” czy Księga z Exeter. Nie zabrakło refleksji nad średniowiecznym strachem, humorem i… zagadkami. Porozmawialiśmy także o działalności Centrum Badań Nordystycznych i Staroangielskich UŚ.

Podcast został zrealizowany przez Centrum Komunikacji Medialnej UŚ w ramach cyklu „Przystanek Nauka”.

Czy Tomasz Mann jest dziś obecny w niemieckojęzycznej pamięci kulturowej? Co wydarzyło się latem 1949 roku, gdy autor „Czarodziejskiej góry” i „Doktora Faustusa” wrócił do powojennych Niemiec? Dlaczego noblista mógł czuć się obco we własnym kraju?

Między innymi na te pytania odpowiada prof. dr hab. Renata Dampc-Jarosz, germanistka z Instytutu Literaturoznawstwa Wydziału Humanistycznego UŚ. Pretekstem do rozmowy jest zbliżająca się premiera filmu „Vaterland / Ojczyzna” Pawła Pawlikowskiego, opowiadającego o podróży Manna po podzielonych Niemczech.

W podcaście mówimy o 150. rocznicy urodzin pisarza, jego emigracji, stosunku do Trzeciej Rzeszy, politycznym zaangażowaniu, relacjach rodzinnych oraz o tym, co dla Tomasza Manna znaczyła ojczyzna.Podcast został zrealizowany przez Centrum Komunikacji Medialnej UŚ w ramach cyklu „Przystanek Nauka”.

Jak to się stało, że w połowie XIX wieku wielu Ślązaków znalazło się w dalekim Teksasie? Dlaczego ich potomkowie przez wiele dekad szukają rodzinnych korzeni? Czy język śląski w Teksasie przetrwa? I wreszcie: Kosciusko czy Kościuszko?  

Między innymi na te pytania odpowiada dr hab. Dagmara Drzazga, prof. UŚ, dziennikarka i reżyser związana ze Szkołą Filmową im. Krzysztofa Kieślowskiego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, autorka książki „Śląsk-Texas. Roots-Korzenie. 10 portretów ze Śląskiem w tle” wydanej niedawno nakładem Wydawnictwa Naukowego Śląsk.  

Działania badawcze były wsparte ze środków przyznanych w konkursie Swoboda badań w ramach programu Inicjatywa Doskonałości Badawczej Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Wydanie publikacji zostało dofinansowane przez Uniwersytet Śląski w Katowicach.  

Podcast został zrealizowany przez Centrum Komunikacji Medialnej UŚ w ramach cyklu „Przystanek Nauka”.

Po 17 latach od śmierci Michaela Jacksona do kin weszła jego biografia. Produkcja zyskała osobisty wymiar, ponieważ w rolę piosenkarza wcielił się jego bratanek Jaafar Jackson. Na świecie znów wszyscy słuchają hitów takich jak „Thriller” czy „Bad”. Czy to tylko chwilowa fascynacja, czy też Michael Jackson pozostanie z nami na dłużej?

Wspólnie z dr. Marcinem Sarnkiem i dr Ewą Wylężek-Targosz – amerykanistami z Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Śląskiego w Sosnowcu – zastanawiamy się m.in. nad tym, dlaczego to właśnie Michael Jackson został okrzyknięty Królem Popu, jak wiernie oddano prawdziwą historię życia artysty, ile prawdy było w oskarżeniach pod jego adresem i jaką rolę w zrujnowaniu wizerunku muzyka odegrały media, a także na ile trwała w popkulturze pozostaje jego spuścizna.

Rozmowę prowadziła Weronika Cygan-Adamczyk z Centrum Komunikacji Medialnej UŚ.

Jakie perspektywy rysują się przed rejonem Zatoki Perskiej w obliczu trwającego konfliktu zbrojnego po ataku Izraela i USA na Iran? Dlaczego warto interesować się tą częścią świata?
Jaki jest stan wiedzy Polek i Polaków o krajach w tym regionie i jaką rolę w tej dziedzinie może odegrać Gulf House – nowo powołana jednostka Uniwersytetu Śląskiego?  

Na te i inne pytania odpowiada pomysłodawca Gulf House – dr Jakub Sławek – arabista i dyplomata, ambasador Rzeczypospolitej Polskiej w Zjednoczonych Emiratach Arabskich w latach 2021-2024.  

Podcast został zrealizowany przez Centrum Komunikacji Medialnej UŚ.