علی افشاری در تحلیلی از وضعیت کنونی جنگ ایران و آمریکا تأکید می‌کند که کاخ سفید در یک بن‌بست استراتژیک خودساخته گرفتار شده و هیچ‌یک از سه رویکرد موجود یعنی افزایش فشار نظامی، کاهش تنش با امتیازدهی، یا تداوم محاصره اقتصادی، راهبردی واقع‌بینانه و به نفع مردم ایران ارائه نمی‌دهد. به گفتهٔ او، محاصرهٔ دریایی و فشار اقتصادی نه انسجام داخلی را تقویت می‌کند و نه ساختار قدرت را به شکل واقعی تضعیف می‌کند، بلکه به واگرایی‌ها دامن می‌زند. افشاری هشدار می‌دهد که حرکت جمهوری اسلامی به سمت بازدارندگی تهاجمی وضعیت را وخیم‌تر می‌کند و از نیروهای دموکراسی‌خواه می‌خواهد ضمن مخالفت قاطع با جنگ، مسیر گذار خشونت‌پرهیز از جمهوری اسلامی را ادامه دهند و در برابر گرایش‌های جنگ‌طلبانهٔ داخلی نیز موضع‌گیری فعال داشته باشند.

مسعود دلبری، کارشناس انرژی و مسائل بین‌الملل، معتقد است بازار نفت یک سیستم خودتنظیم‌گر است که با کاهش خرید چین، استفاده از ذخایر استراتژیک، مسیرهای جایگزین و ظرفیت مازاد اوپک‌پلاس فشار را کنترل کرده. او در گفت‌وگو با ما سه سناریو برای آینده قیمت ترسیم می‌کند و هشدار می‌دهد که این تعادل در بلندمدت شکننده است. دلبری همچنین پیامدهای تورمی جهانی و آسیب به پروژه‌های تنوع‌بخشی اقتصادی کشورهای منطقه را بررسی می‌کند.

آلودگی نفتی اخیر در سواحل جنوبی قشم که به جنگل‌های حرای نقاشه رسیده، فراتر از یک حادثهٔ سطحی، تهدیدی جدی برای یکی از حساس‌ترین اکوسیستم‌های دریایی ایران محسوب می‌شود. روزبه اسکندری، کارشناس محیط‌زیست، هشدار می‌دهد که نفت سنگین با پوشاندن ریشه‌های تنفسی درختان حرا، تبادل اکسیژن را مختل کرده و با نفوذ به رسوبات کف، زنجیره غذایی آبزیان را برای سال‌ها تحت تأثیر قرار می‌دهد. او تأکید می‌کند که پاکسازی مکانیکی باید با احتیاط انجام شود تا خسارتی بیشتر از خود آلودگی وارد نشود. به گفته اسکندری، این رویداد تنها یکی از «هزار زخم» محیط‌زیستی ایران است و فقدان مدیریت پیشگیرانه، تکرار چنین بحران‌هایی را اجتناب‌ناپذیر می‌کند.

شورای انقلابی زنان که از آوریل ۲۰۲۶ با ابتکار پنج بنیان‌گذار و سپس پیوستن کنشگرانی از طیف‌های مختلف شکل گرفته، می‌کوشد تا نیروی عظیم جنبش «زن، زندگی، آزادی» را از خیابان‌ها به قدرت سیاسی سازمان‌یافته و پایدار تبدیل کند. دکتر پروانه حسینی، عضو این شورا، در گفت‌وگو با زمانه تأکید می‌کند که هدف، فراتر از افزایش نمادین شمار زنان در نهادهاست، بلکه بر تغییر بنیادین مناسبات قدرت، دموکراسی مشارکتی و تکثر واقعی تأکید دارد. به باور او، شورا با نگاه تقاطعی، درپی آن است که زنان را از حاشیه به مرکز تصمیم‌سازی‌های سیاسی ایران آینده ببرد و مانع تکرار چرخهٔ حذف آنان پس از تحولات سیاسی شود.

در مرداد ۱۴۰۵، کارگران مناطق عملیاتی صنعت نفت با ازسرگیری دوشنبه‌های اعتراضی، خواست‌های دیرینه خود از جمله حذف سقف حقوق، اصلاح کف دستمزد و عدم ادغام صندوق بازنشستگی را دوباره به میدان آوردند. علیرضا نوایی، فعال کارگری، در گفت‌وگو با ما توضیح می‌دهد که کارگران پیمانکاری نیز در دو دسته ارکان ثالث و پروژه‌ای همچنان برای تبدیل وضعیت، افزایش دستمزد و دریافت به‌موقع حقوق و بیمه مبارزه می‌کنند. او تأکید دارد موقعیت جنگی به بهانه‌ای برای اخراج و تأخیر در پرداخت‌ها تبدیل شده و بدهی کلان دولت به تأمین اجتماعی این بحران را عمیق‌تر کرده است. در همان حال اما همبستگی گسترده‌ای میان تشکل‌های صنفی معلمان، کارگران، نویسندگان و دانشجویان با اعتصاب غذای زندانیان قزل‌حصار و کارزار نه به اعدام شکل گرفته است.

داریوش محمدپور، تحلیلگر سیاسی و فرهنگی، در گفت‌وگو با «زمانه» بر این نکته تأکید دارد که مسلمان‌ستیزی نه تنها راه‌حلی برای چالش‌های جهان امروز نیست، بلکه مسئولیت جنایات و استبداد را از افراد و نهادهای مشخص به موجودیتی انتزاعی به نام «اسلام» منتقل می‌کند. او با نقد ذات‌گرایی در نگاه به مسلمانان، بازگرداندن عاملیت و مسئولیت به انسان‌ها را جایگزین نفرت جمعی می‌داند و معتقد است نقد دین و حکومت‌های اسلامی نباید به بیزاری از پیروان آن بینجامد. محمدپور با تأکید بر رویکرد انسان‌گرایانه، قاعده‌ی زرین عدالت را یادآور می‌شود که هر انسانی فارغ از مذهب، نژاد یا ملیت، شأن و کرامت دارد و پیش‌داوری درباره‌ی او ناعادلانه است.

در سال‌های اخیر، کافه‌نشینی در ایران از یک عادت ساده برای نوشیدن قهوه یا گذراندن اوقات فراغت فراتر رفته و به بخشی از سبک زندگی شهری، به‌ویژه در میان نسل جوان، تبدیل شده است. اگر روزگاری قهوه‌خانه‌ها محل دیدار، گفت‌وگو و نقل روایت‌های جمعی بودند، امروز کافه‌های مدرن نقشی متفاوت اما تا حدی مشابه بر عهده گرفته‌اند؛ فضاهایی که در آن‌ها روابط اجتماعی شکل می‌گیرد، قرارهای کاری و دوستانه برگزار می‌شود و افراد هویت، سلیقه و سبک زندگی خود را بازنمایی می‌کنند. پژوهش‌های جامعه‌شناختی نشان می‌دهد که کافه‌های شهری، به‌ویژه در تهران، تنها مکان‌هایی برای مصرف نوشیدنی نیستند، بلکه به عرصه‌ای برای تولید و نمایش سرمایه فرهنگی تبدیل شده‌اند. انتخاب یک کافه خاص، نوع سفارش، طراحی داخلی، موسیقی، حتی شیوه حضور و تعامل مشتریان، همگی بخشی از تجربه‌ای هستند که فراتر از مصرف، به بیان هویت اجتماعی افراد گره خورده است.  در عین حال، کافه‌های امروز ایران ترکیبی از عناصر بومی و جهانی را در خود جای داده‌اند. بسیاری از آن‌ها در ساختمان‌های قدیمی و بازسازی‌شده فعالیت می‌کنند و در کنار حفظ بخشی از هویت معماری ایرانی، از الگوهای طراحی، منوها و فرهنگ کافه‌داری بین‌المللی نیز الهام می‌گیرند. این تلفیق باعث شده کافه به فضایی میان سنت و مدرنیته تبدیل شود؛ جایی که تجربه‌های محلی با سلیقه‌ها و جریان‌های جهانی در هم می‌آمیزند. از سوی دیگر، محدودیت‌های اقتصادی، افزایش هزینه‌های زندگی و گاه فشارهای نظارتی، فعالیت بسیاری از کافه‌ها را با چالش روبه‌رو کرده است. با این حال، گسترش تعداد کافه‌ها و استقبال مداوم مشتریان نشان می‌دهد که نیاز به چنین فضاهایی همچنان پابرجاست. فرهنگ کافه‌نشینی را می‌توانیم یکی از نشانه‌های مهم تحول سبک زندگی و روابط اجتماعی در ایران معاصر بدانیم، فرهنگی که با ترکیبی از خلاقیت و پشتکار با وجود همه محددویت ها و دشواری ها در حال توسعه است و حتی در شرایط این روزها هم  به فراموشی سپرده نشده، در این روزها که  سایه جنگ بر سر ایران افتاده است. دراینباره گفتگویی داشتیم با فرشته احمدی، جامعه‌شناس ایرانی ساکن سوئد.

پرونده قتل حمیدرضا رجب‌زاده، مداح جوان تهرانی، در نگاه نخست یک جنایت معمولی به نظر می‌رسد، اما ابعاد پیچیده آن، از ربایش و ارسال فیلم جنایت برای خانواده تا اعترافات متهمان درباره انگیزه‌های مالی و تحریک خارجی، همگی در بستری از قطبی‌سازی سیاسی و سابقه خشونت دولتی رخ داده‌اند. این پرونده پرسش‌های بنیادینی درباره ماهیت خشونت، بازتولید آن در شرایط سرکوب ساختاری و مرزهای باریک میان انتقام و رهایی برمی‌انگیزد. پروفسور شهرام خسروی، جامعه‌شناس، در گفت‌وگو با زمانه این پرونده را نقطه‌ای برای تأمل در نظریه «بومرنگ» خشونت، تفاوت خشونت نمادین و عریان، و ضرورت گسست از چرخه‌ای می‌داند که در آن میل به آزادی، ناخواسته به میل به انتقام بدل می‌شود.

محمد مقیمی، وکیل دادگستری و کارشناس حقوق بشر، در گفت‌وگو با زمانه وضعیت زنان زندانی در ایران را بازتابی از نگاه ایدئولوژیک حکومت، ضعف عدالت اجتماعی و نبود سازوکارهای نظارتی مستقل می‌داند. او تأکید می‌کند که محرومیت از درمان مناسب، خشونت و رفتارهای تحقیرآمیز، و دشواری اثبات این موارد، نه صرفاً ناشی از کمبود قانون، بلکه نتیجهٔ نگرش غالب به کرامت انسانی و فقدان دادگستری مستقل است. مقیمی با تفکیک میان زندانیان عادی و سیاسی، وضعیت زنان در جرایم عادی را وخیم‌تر توصیف می‌کند و معتقد است پیشگیری از طریق حمایت اجتماعی و استفاده از مجازات‌های جایگزین حبس، به‌ویژه برای مادران، می‌تواند بسیاری از این مشکلات را کاهش دهد. به باور او، تا زمانی که ساختار سیاسی و فرهنگی تغییر نکند، تحقق استانداردهای حقوق بشری در زندان‌ها دور از دسترس خواهد ماند.

تغییر رابطه دولت با جان انسان و تضمین عدم تکرار خشونت در ایران بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد. با ثبت دست‌کم ۱۶۰۰ اعدام در سال ۲۰۲۵ و تداوم این روند در سال جاری، نقش لغو مجازات مرگ در معماری عدالت انتقالی ایران به مسئله‌ای حیاتی بدل شده است. در گفت‌وگو با دکتر سهیلا انزلی، پژوهشگر و فعال مدنی، این موضوع را بررسی کرده‌ایم که چرا حذف اعدام، فراتر از یک مطالبه حقوق بشری، به‌عنوان زیربنای تحقق دموکراسی و شکستن چرخه خشونت دولتی در ایران ضروری است؛ رویکردی که با تأکید بر پاسخ‌گویی بدون انتقام، حقیقت‌یابی، جبران خسارت و اصلاح نهادها، امکان بازسازی اعتماد اجتماعی و مشروعیت نظام آینده را فراهم می‌آورد.