rozświetlOne

Dlaczego przez lata historia, również ta dotycząca kina, nie była opowiadana w sposób sprawiedliwy?

Czemu tak wiele reżyserek pamiętamy dziś tylko z jednego filmu?

Jak odzyskiwać historie kobiet, gdy zmagamy się z brakiem źródeł?

Dlaczego niektóre filmy na stałe zapisują się w kanonie, a inne znikają, jakby nigdy ich nie było?

I jak rozmawiać o przeszłości, pamiętając o jej relacji z teraźniejszością?

O tym wszystkim, z okazji zbliżającego się festiwalu HER Docs, dyskutuję z Kasią Świątoniowską (HER Docs, Another Story) oraz dr Agnieszką Jankowiak-Maik (Babka od Histy, Fundacja Muzeum Historii Kobiet).

Zapraszamy do słuchania, ale przede wszystkim: przyjrzenia się bliżej działaniom Muzeum Historii Kobiet, HER Docs i Another Story.

HER Docs Film Festival odbędzie się w Warszawie między 1 a 6 października.

Źródła:

• Strona HER Docs: Feministyczne kino dokumentalne
• HER Docs: Instagram
• Strona Fundacji Muzeum Historii Kobiet
• Muzeum Historii Kobiet: Instagram
• Babka od Histy/ Dr Agnieszka Jankowiak-Maik: Instagram
• Another Story

Montaż: Tomasz Stankiewicz

Muzyka: Patrick the Pan

Identyfikacja wizualna: Mola Piasecka

Okładka odcinka: kadr z filmu „Sufit”, reż. Věra Chytilová

Kino przez dekady było jednym z najważniejszych narzędzi budujących mity wokół miłości romantycznej – dziś coraz częściej te mity dekonstruuje.

Reżyserki, których filmy możecie zobaczyć w tegorocznym „Klubie Złamanych Serc” na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym TAURON Nowe Horyzonty, zastanawiają się, co z naszymi relacjami robi kapitalizm, pytają, jak uwolnić się od odziedziczonych scenariuszy bliskości i rozciągają wyobraźnię, by skonstruować fantazje o erotycznym spełnieniu, realizacji potrzeby wspólnotowości lub… zemście najkrwawszej z możliwych.

Pokazują, że serce może pęknąć na niezliczone sposoby i pokruszyć się na tysiące kawałków – każdy z filmów zbiera inny jego odłamek i przygląda mu się z należytą uwagą.

O „Klubie Złamanych Serc”, tegorocznej odsłonie feministycznej sekcji „Trzecie Oko”, rozmawiam z jej kuratorką i dyrektorką artystyczną MFF TAURON Nowe Horyzonty, Ewą Szabłowską.

W filmach z sekcji będzie można zakochać się od pierwszego wejrzenia (albo choć przelotnie zauroczyć!) we Wrocławiu od 23 lipca do 2 sierpnia i online od 23 lipca do 9 sierpnia.

Źródła przywołane w odcinku:

• Mona Chollet, „Wymyślić miłość na nowo. Jak patriarchat sabotuje związki między mężczyznami a kobietami”, Karakter, (2022). 
• Rachel Feder, „Mit Darcy'ego. Jane Austen, literaccy amanci i potwory, które nauczono nas kochać”, Krytyka Polityczna, (2025).
• Jane Garnett, „The Trouble With Wanting Men”, nytimes.com, (2025). 
• bell hooks, „Wszystko o miłości. Nowe wizje”, Filtry, (2023).
• Eva Illouz, „Dlaczego miłość rani? Studium z socjologii”,Krytyka Polityczna, (2016).
• Chanté Joseph, „Is Having a Boyfriend Embarrassing Now?”, www.vogue.com, (2025).
• Aline Laurent-Mayard, „Postromantyczność. Jak uratować miłość?”, Krytyka Polityczna, (2025).
• Piotr Pacewicz, „Młodzi Polacy niewrażliwi, lekkomyślni,konserwatywni. A Polki? Panorama płci w sondażach OKO.press”, oko.press,(2022).
• Carley Prendergast, „Forbes Health Survey: 78% Of All Users Report Dating App Burnout”, www.forbes.com, (2025).
• Ewa Szabłowska, Trzecie Oko: Klub Złamanych Serc, www.nowehoryzonty.pl/artykul.do?id=3407, (2026).
• Tomasz Szlendak, „Miłość nie istnieje. Związki, randki iżycie solo w XXI wieku”, Znak Literanova, (2025).
• Agnieszka Woźniak, „Młodzi rezygnują z seksu? Ekspertka wyjaśnia, co za tym stoi”, https://kobieta.wp.pl/, (2025).

Montaż: Tomasz Stankiewicz

Identyfikacja wizualna: Mola Piasecka

Muzyka: Patrick the Pan

Czy przemoc seksualna powinna być pokazywana na ekranie? A jeśli tak, to w jaki sposób, aby uniknąć jej estetyzowania czy fetyszyzowania, a zamiast tego budować empatię?

O tym razem z Karoliną Domagalską (aktywistką i reżyserką) rozmawiam w najnowszym, specjalnym odcinku podcastu rozświetlOne, stworzonym we współpracy z Fundacją Feminoteka.

To zapis dyskusji z udziałem publiczności, która odbyła się pod koniec kwietnia w warszawskim kinie Atlantic. Punktem wyjścia do rozmowy był film „Dobra siostra” (Aurora Films).

„Dobra siostra” – debiut reżyserski Sarah Miro Fischer – opowiada o relacji między rodzeństwem, która zostaje wystawiona na próbę, gdy Rose otrzymuje wezwanie do złożenia zeznań w sprawie gwałtu, którego jej brat Samuel miał dopuścić się na innej kobiecie. Bohaterka musi zdecydować, co jest dla niej ważniejsze – więzy krwi i rola siostry w dosłownym sensie czy idea siostrzeństwa i pozostanie w zgodzie z własnymi wartościami.

Wydarzenie było pierwszym z cyklu pokazów i dyskusji „Czy wy też to widzicie? Czyli wieczory z Feminoteką”, w ramach których regularnie prezentowane będą filmy odnoszące się do tematu przemocy ze względu na płeć.

Partnerem pokazu była marka Groove Mocktails, tworząca moktajle inspirowane kultowymi koktajlami.

Montaż: Tomasz Stankiewicz

Identyfikacja wizualna: Mola Piasecka

Muzyka: Patrick the Pan

Jak to się stało, że horror – kiedyś postrzegany bardzo często jako mizoginiczny i zanurzony w przemocy wobec kobiet – z czasem zyskał znaczenie feministyczne i stał się ukochanym gatunkiem wielu współczesnych reżyserek?

Kto jest dziś horrorowym potworem czy też potworzycą? Jednostka? Kobieta? Inny? Czy raczej system? Patriarchat? Kapitalizm? Rasizm? Homofobia? Religijny fundamentalizm?

Skąd bierze się potencjał emancypacyjny horroru?

I wreszcie: dlaczego bycie kobietą tak często przypomina horror?

O tym wszystkim, przez pryzmat konkretnych filmów, rozmawiam z Kingą Kozaczką ze Szwedzkiego Stołu Filmowego.

W tym przekrojowym odcinku usłyszycie m.in. o filmach: „Titane” (reż. Julia Ducournau), „Substancja”, (reż. Coralie Fargeat), „Jennifer's Body” (reż. Karyn Kusama), „Brzydka siostra” (reż. Emilie Blichfeldt), „Midsommar” (reż. Ari Aster), „Kąpiel diabła” (reż. Severin Fiala, Veronika Franz), „Master” (reż. Mariama Diallo), „Saint Maud“ (reż. Rose Glass),„Mother’s Baby” (reż. Johanna Moder), „Thelma” (reż. Joachim Trier), „The Blood Countess” (reż. Ulrike Ottinger), „The Babadook” (reż. Jennifer Kent).

Źródła przywołane w odcinku:

• Franchesca Baratta, „Emilie Blichfeldt...”, Emilie Blichfeldt | WHEN THE GLASS SLIPPER GASHES A MAJOR ARTERY.
• „Beauty Ideals on the Internet”, better-internet-for-kids.europa.eu/en/news/new-study-about-beauty-ideals-internet.
• Carol J. Clover „Men, Women And Chain Saws. Gender inthe Modern Horror Film”, Princeton University Press.
• Hélène Cixous, „Śmiech Meduzy”, The Univeristy of Chicago Press.
• Barbara Creed „Return of the Monstrous-Feminine. Feminist New Wave Cinema”, Routledge.
• Barbara Creed, „The Monstrous-Feminine: Film, Feminism, Psychoanalysis”, Routledge.
• Evolution of Horror, https://open.spotify.com/episode/0e8pFyt0lIuMx6bdDHiehf?si=ccb0d574e4474e21.
• Faculty of Horror, https://open.spotify.com/show/70rf86wwnaI9aKz73hO3CF?si=7a118d43edeb428c.
• Joseph Sheridan Le Fanu, „Carmilla”, Uroboros.
• Final Girl After Dark, https://open.spotify.com/show/4jnxmP9pl1mi232h5rTXRr?si=15381c232dd74256.
• Gaylords of Darkness, www.podchaser.com/podcasts/gaylords-of-darkness-732385.
• Shawn van Horn, „This Intense...”, collider.com/the-devils-bath-true-story/.
• Horror Queers, https://open.spotify.com/show/5uqHoSoZ0JOJOqrNE0bBy2?si=162cdc89eeda492f.
• „It Came from the Closet: Queer Reflections on Horror”, The Feminist Press at CUNY.
• Paulina Klepacz, Aleksandra Nowak, Kamila Raczyńska, „Dziwki, zdziry, szmaty”, Czarna Owca.
• Julia Kristeva, „Powers of Horror: An Essay on Abjection”, Columbia University Press.
• „Megan Fox & Diablo Cody...”, www.youtube.com/watch?app=desktop&v=GpHVOBSclnE.
• Mike Miller, „The true story of The Devil’s Bath”, ew.com/true-story-devils-bath-how-forgotten-suicide-by-proxy-epidemic-inspired-terrifying-new-film-8670982.
• National Museum of African American History &Culture , „The Little Rock Nine” , nmaahc.si.edu/explore/stories/little-rock-nine.
• Aleksandra Nowak, „Agathe Rousselle: Jeśli chociaż jeden facet...”, www.girlsroom.pl/grls/7973-agathe-rousselle-jesli-chociaz-jeden-facet-po-obejrzeniu-titane-zastanowi-sie-dwa-razy-zanim-zacznie-napastowac-kobiete-bede-szczesliwa.
• Aleksandra Nowak, „Wyp***dalać! Historia kobiecego gniewu”, Znak.
• „Re-reading the Monstrous-Feminine. Art, Film,Feminism and Psychoanalysis”, Routledge.
• „Social Media and Body Image”, www.cosmeticsurgerysolicitors.co.uk/resources/social-media-and-body-image-insights-our-body-image-perception-survey.
• The A24 Podcast, „Ari Aster & Robert Eggers...”, podcasts.apple.com/pl/podcast/bonus-ari-aster-robert-eggers-extended-conversation/id1351044991?i=1000445286205&l=pl.
• The Final Girls: A Horror Film Podcast, „Julia Ducournau...”, https://open.spotify.com/episode/44j1ObgbYwakOtEdoHtKdQ?si=3ac56aa507dc4719.
• The Final Girls: A Horror Film Podcast, „Mariama Diallo...”, https://open.spotify.com/episode/1KFotuhO9pxwX7znZc7Vmo?si=945f3f7f6dba480d.
• Jess Zimmerman , „Kobiety i inne potwory”, Wydawnictwo Czarne.

„Wichrowe Wzgórza” to nie tylko książka – to swego rodzaju kulturowy fenomen. 

Emerald Fennell nie jest bynajmniej ani pierwszą, ani zapewne ostatnią osobą, która przedstawia nam swoją wersję tej historii. Powieść Emily Brontë z 1847 roku z biegiem lat stała się punktem wyjścia dla szeregu kolejnych tekstów kultury – adaptacji, analiz, utworów muzycznych, dzieł sztuki, wierszy, fanfiction. Wystarczy wspomnieć, że „Wichrowe Wzgórza” analizowali m.in. Virginia Woolf czy Georges Bataille, swoją  muzyczną interpretację relacji Catherine i Heathcliffa stworzyła Kate Bush, a ślady powieści znajdziemy zarówno w poezji Sylvii Plath, jak i w „Zmierzchu” Stephenie Meyer. 

Co sprawia, że „Wichrowe Wzgórza” po prawie 200 latach od publikacji wciąż nie dają o sobie zapomnieć?

Co nas w tej opowieści intryguje, a co oburza? 

Dlaczego Hollywood uparcie widzi w niej przede wszystkim romans – i co przy tym gubi? 

Jak kolejne adaptacje wybielały „Wichrowe Wzgórza” i samą postać Heathcliffa?

Co łączy Damona Salvatore z „Pamiętników wampirów” z bohaterem powieści Emily Brontë i dlaczego postaci z „Wichrowych Wzgórz” nieustannie powracają w popkulturze niczym duchy ?

I wreszcie: dlaczego film Emerald Fennell można uznać za konserwatywną wizję na temat „Wichrowych Wzgórz”? 

O tym wszystkim rozmawiamy w wielogłosie - gościniami odcinka są Agata Czajkowska oraz Asia Przyjałkowska z Warsaw Book Club. 

Źródła przywołane w odcinku:

• Georges Bataille, „Literature and Evil, Marion Boyars Publishers Ltd, (1986).
• Mona Chollet„Wymyślić miłość na nowo. Jak patriarchat sabotuje związki między mężczyznami a kobietami”, Karakter, (2022). 
• Rachel Feder, „Mit Darcy'ego. Jane Austen, literaccy amanci i potwory, które nauczono nas kochać”, Krytyka Polityczna, (2025).
• Marziyeh Foroughi, „Catherine Earnshaw’s Trauma in Emily Brontë’s Wuthering Heights: BPD and Conflicted Loyalties”, International Journal of Linguistics, (2024). 
• Jane Garnett, „The Trouble With Wanting Men”, nytimes.com, (2025). 
• Elizabeth Grenier, „Should the Berlinale film festival 'stay out of politics'?”, dw.com.
• Anna Kodé, „A Hollywood Star With a Secret That Could Have Ended Her Career”, nytimes.com, (2025).
• Deborah Lutz, „The Brontë Cabinet: Three Lives in Nine Objects”, W. W. Norton & Company, (2015). 
• Aleksandra Korczak, „Bezradne i romantyczne”, Krytyka Polityczna, (2025). 
• Aline Laurent-Mayard, „Postromantyczność. Jak uratować miłość?”, Krytyka Polityczna, (2025).
• Stephenie Meyer, „Zmierzch”, Wydawnictwo: Time4ya, (2023).
• Sylvia Plath, „Wuthering Height”s”, „The New Statesman”, (1962).
• Princess Weekes, „Heathcliff Isn’t White”, youtube.com, (2025). 
• Hayder M.Saadan, M.Ridha Al-Hasani, „Heathcliff’s Revolutionary Persona in Emily Bronte’s «Wuthering Heights», A Psychoanalytic Reading”, researchgate.net, (2023).
• Mayukh Sen, „Love, Queenie: Merle Oberon, Hollywood's First South Asian Star”, W. W. Norton & Company, (2025). 
• Tomasz Szlendak, „Miłość nie istnieje. Związki, randki i życie solo w XXI wieku”, Znak Literanova, (2025).
• The History of Literature Podcast, „Episode 738: Wuthering Heights by Emily Brontë”, (2025)
• The History of Literature Podcast, „Episode 752: The Brontes’ Sibling Rivalry (with Catherine Rayner)”, (2025).
• Gareth Williams, „The Brilliant Bronte Sisters | A Journey into Literary Genius”, youtube.com, (2013).
• Virginia Woolf,  „«Jane Eyre» and «Wuthering Heights», „The Times Literary Supplement”, (1916).

(00:00) Wstęp: „Wichrowe Wzgórza” jako kulturowy fenomen i nasze osobiste historie

(14:45) Konstrukt miłości romantycznej i refleksje po spotkaniu w Warsaw Book Club

(28:23) Kontrowersje wokół „Wichrowych Wzgórz” Emerald Fennell

(37:00) „Wichrowe Wzgórza” a kontekst rasowy

(49:00) Konserwatywny wymiar filmu Fennell

(54:30) Zdrowie psychiczne a „Wichrowe Wzgórza”

(01:01:13) Siostry Brontë

(01:07:05) Zakończenie i wizje na przyszłość

Montaż: Tomasz Stankiewicz

Identyfikacja wizualna: Mola Piasecka

Muzyka: Patrick the Pan

„Głos Hind Rajab” – historia palestyńskiej dziewczynki uwięzionej w samochodzie pod ostrzałem w Strefie Gazy oraz osób, które próbują ją uratować – stanowi punkt wyjścia dla tego odcinka.

Opowiadam w nim jednak nie tylko o „Głosie Hind Rajab”, lecz także szerzej o twórczości Kaouther Ben Hani – jednej z najciekawszych działających współcześnie reżyserek, która silne zaangażowanie społeczne łączy z eksperymentami z formą.

Usłyszycie tu m.in. o filmach: „Piękna i bestie”, „Cztery córki” oraz „Człowiek, który sprzedał swoją skórę”. A także o tym, czy kino może być narzędziem społecznej zmiany –  i gdzie zaczyna się, a gdzie kończy jego wpływ.

Źródła przywołane w odcinku:

• Aala Kaffrit (Beauty and the Dogs), an interview with Kaouther Ben Hania, festival-cannes.com, (2017).
• Judith Butler, „Frames of War: When Is Life Grievable?”, Verso Books, (2016).
• Judith Butler, „Precarious Life: The Powers of Mourning and Violence”, Verso Books, (2020).
• Cathy Caruth, „Unclaimed Experience: Trauma, Narrative, and History”, Johns Hopkins Unveristy Press, (2016).
• Ibrahim Dahman, Oren Liebermann, „Israeli military reportedly acknowledges 70,000 killed in Gaza after previously casting doubt on health ministry’s count”, cnn.com, (2026).
• Ben Dalton, „Kaouther Ben Hania talks high-profile EPs, ethical concerns in ‘The Voice Of Hind Rajab’”, screendaily.com, (2025).
• Michel Foucault, „Nadzorować i karać. Narodziny więzienia”, Wydawnictwo Aletheia, (2020).
• Four Daughters, cdn.festivalcannes.com/media/uploads/, (2023).
• Paulina Klepacz, Aleksandra Nowak, Kamila Raczyńska-Chomyn, „Dziwki,zdziry, szmaty. Opowieści o slut shamingu”, Wydawnictwo Czarna Owca (2021).
• Olivia Marks, „The Voice of Hind Rajab Director Kaouther Ben Hania on the Year’s Most Urgent Film”, „Vogue”, (2025).
• Ritesh Mehta, “On The Set It Was a Funeral Everyday”: Kaouther Ben Hania on “The Voice of Hind Rajab”, filmmakermagazine.com, (2025).
• Nicholas Mirzoeff, „The Right to Look. A Counterhistory of Visuality”, Duke University Press, (2011).
• Ben Reiff, „Now that Israel has admitted the Gaza death toll is accurate, don’t let apologists move the goalposts”, “Guardian”, (2026).
• Stephen Saito, „Kaouther Ben Hania on Setting a Stage for Reality in “Four Daughters”, moveablefest.com (2023).
• Rebeka Solnit, „Nadzieja w mroku. Nieznane opowieści, niebywałe możliwości”, Wydawnictwo Karakter, (2019).
• Susan Sontag, „O fotografii”, Wydawnictwo Karakter,(2023).
• Susan Sontag, „Widok cudzego cierpienia”, Wydawnictwo Karakter, (2023).
• Gayatri Chakravorty Spivak , „Can the Subaltern Speak?”, (1988).
• Hito Steyerl, „In Defense of the Poor Image”, e-flux.com, (2009).
• ‘We wanted Hind’s voice to echo’ — the prizewinning film about a girl’s call for help in Gaza, „Financial Times”, (2026).
• Faisal Al Zaabi, „Kaouther Ben Hania: Creative evolution of double Oscar-nominated The Voice of Hind Rajab director”, thenationalnews.com, (2025).

(00:00) Intro

(03:27) Kaouther Ben Hania – twórczość

(32:41) „Głos Hind Rajab”

(49:07) Kino jako narzędzie społecznej zmiany

Montaż: Tomasz Stankiewicz

Identyfikacja wizualna: Mola Piasecka

Muzyka: Patrick the Pan

Kto opowiada nam historie na ekranie – i w jaki sposób wpływa to na ich kształt?

Jaka jest sytuacja kobiet w branży filmowej w różnych częściach świata?

Czy kino może być narzędziem zmiany społecznej? 

Jakie opowieści, tematy i spojrzenia wciąż pozostają w filmie niewidzialne? 

I przede wszystkim: co kino mówi nam o współczesnej rzeczywistości – i o nas samych?

W pierwszym, sneak peekowym odcinku podcastu rozświetlOne sięgam po dane, raporty i statystyki dotyczące pozycji kobiet w branży filmowej, a także zadaję pytania, do których będę wracać w kolejnych odcinkach – prowadząc nas przez różne historie, obrazy i konteksty. Jeśli macie ochotę wspólnie spojrzeć na kino jeszcze uważniej, szerzej i z większą czułością – zapraszam do słuchania. 

rozświetlOne to feministyczny podcast o kinie, w którym przez pryzmat filmów będę opowiadać o życiu, kulturze, sztuce, polityce, zjawiskach społecznych i wszystkim tym, na co warto rzucić zdecydowanie więcej światła.

Prowadzi: Aleksandra Nowak – dziennikarka, pisarka, kulturoznawczyni, aktywistka.

Źródła przywołane w odcinku:

• Conference of Ibero-American Audiovisual and Cinematographic Authorities, „Report on Gender and diversity in the Ibero-American Audiovisual Industry”, (2024). 

• Diane Garrett, „25 Female Directors: Groundbreaking Women in Cinema History”, „Variety”, (2020).

• Dr Martha M. Lauzen, „The Celluloid Ceiling: Employment of Behind-the-Scenes Women on Top Grossing U.S. Films”, San Diego State University, (2024).

• European Audiovisual Observatory/Council of Europe, „Female Professionals in European TV/SVOD Fiction Production – 2015-2023 Figures”, (2025).

• Joan MacDonald, „Academy Museum Screens Series Of Films By Female Korean Directors”, „Forbes”, (2023).

• Katherine L. Neff, Dr Stacy L. Smith, Dr Katherine Pieper, „USC Annenberg Inclusion Initiative: Inequality Across 1,700 Popular Films: Examining Gender, Race/Ethnicity & Age of Leads/Co Leads From 2007 to 2023”, (2024).

• Ormax Media & Film Companion, „O Womaniya! 2023: Quantifying gender diversity in Indian entertainment”, (2023).

• Polski Instytut Sztuki Filmowej, „Równe szanse w kinematografii w Polsce. Raport 2017–2022”, (2023).

• UNESCO, „The African Film Industry: Trends, Challenges and Opportunities”, (2021).

(00:00) Intro

(01:15) Aleksandra Nowak - o mnie 

(03:53) rozświetlOne - koncept podcastu

(07:12) Statystyki dotyczące kobiet w branży filmowej na świecie

(19:43) Pytania, które będzie stawiał podcast 

Montaż: Tomasz Stankiewicz

Identyfikacja wizualna: Mola Piasecka

Muzyka: Patrick the Pan

Zdjęcia: Sarah Wiśniewska