Müzik : Erkan Oğur - Gnossienne No. 1

Şener Şen, Türk sinemasının yaşayan en büyük aktörü olabilir.

Namusluyu oynar ,Banker Biloda üçkağıtçı ve dolandırıcı, Kibar Feyzoda Zalim ağa rolünde Züğürt Ağa filminde ise tam tersine.

Çıplak Vatandaşta evini geçindiremeyen en sonunda adeta deliren memur baba, Eşkiyada ise tam bir Eşkiya.

Bu kadar farklı rolleri oynamıyor adeta yaşıyor. 

Şener Şen felsefesi,

kahvehanelerde, arka sokaklarda, devlet dairelerinin loş koridorlarında,

bankaların soğuk mermerlerinde ve insanların içe gömülmüş korkularında yazılıdır.

Şener şen,

Çiçek Abbas

Bir minibüs…

Bir direksiyon…

Ve bir hayal.

Abbas’ın derdi para değildir aslında.

Onun derdi görülmektir.

Sevilmek.

Ciddiye alınmak.

“Ben de varım” diyebilmek.

Ama hayat ona şunu öğretir:

“İyi olursan ezilirsin.”

Ve Şener Şen burada soruyu bırakır dinleyicinin önüne:

İyi kalmak mı erdemdir, yoksa ayakta kalmak mı?

Muhsin Bey

Ve belki de en ağır felsefe burada konuşur.

Şener Şen burada artık genç değildir.

Hayaller yorgundur.

İnançlar eskimiştir.

Ama vicdan hâlâ ayaktadır.

Muhsin Bey, piyasanın karşısında direnen bir ahlaktır.

Popüler olmayı reddeder.

Kolay yolu seçmez.

Ve bedelini öder..

Çıplak Vatandaş

Utancın Devlete, Bedenin İtiraza Dönüştüğü Yer

Çıplak Vatandaş, adını yanlış anlaşılmaktan alan bir filmdir.

Bu film müstehcen değildir.

Bu film mahcuptur.

Şener Şen burada güldürür gibi yapar ama aslında bir alarm çalar.

Çünkü bu kez mizah, sistemin kapısını çalmaz;

kapıyı yerinden söker.

Filmde Şener Şen’in canlandırdığı karakter,

ne kavga eder,

ne slogan atar,

ne ideoloji kurar.

O sadece şunu yapar:

Soyunur.

Çünkü elinden her şey alınmıştır.

İşi…

Onuru…

Sesi…

Geriye tek bir şey kalmıştır:

Bedeni.

Ve film burada çok sert bir felsefi cümle kurar:

“İnsanın elinden her şey alınabilir ama bedeni, son itirazdır.”

Bu, politik bir soyunma değil;

çaresizliğin en saf hâlidir.

Çıplak Vatandaş’ta asıl soru şudur:

Utanan kim?

Soyunan mı?

Yoksa onu bu noktaya getiren sistem mi?

Şener Şen’in karakteri utanmaz.

Çünkü utanmak için hâlâ bir suçun olması gerekir.

Ve film şunu söyler:

“Asıl utanması gerekenler,

insanı bu hâle getirenlerdir.”

Bu noktada çıplaklık, bir teşhir değil;

aynadır.

Devletin, bürokrasinin, kalabalığın yüzüne tutulmuş bir aynadır.

Film boyunca en acı olan şey şudur:

İnsanlar bakar.

Boş edebiyat yapar.

Dedikodu yapar.

Ama kimse durup sormaz:

“Ya Bu adam neden bu hâlde?”

Çıplak Vatandaş, kitle psikolojisini çok net anlatır:

Kalabalık, bireyin acısını eğlenceye çevirir.

Ve Şener Şen burada sessizce şunu fısıldar:

“Toplum, acıyı anlamaz;

acıyı izler.”

Bu filmde Şener Şen sadece rol yapmaz.

Risk alır.

Bedenini komedi unsuru olarak değil,

bir anlatım aracı olarak kullanır.

Omuzlar düşüktür.

Bakışlar mahcup.

Yürüyüş, özür diler gibidir.

Bu bir cesaret gösterisi değildir.

Bu, insanın düşebileceği en savunmasız hâlin kabulüdür.

Film bittiğinde şunu anlarsın:

Çıplak olan adam değildir.

Çıplak olan;

adalettir.

merhamettir.

devletin vicdanıdır.

Şener Şen bize şunu bırakır:

“İnsan bazen bağırarak değil,

soyunarak anlatır derdini.

Çünkü bazı sistemler,

ancak çıplak bir gerçeği görünce durur.”

Ve perde kapanır.

Ama insanın üstünde hâlâ bir ağırlık kalır.

Çünkü o gün şunu fark ederiz:

Bu ülkede bazen vatandaş soyunur,

ama utanç hâlâ giyiniktir.

Züğürt ağaya gelecek olursak

Züğürt ağa filminde bir sahnede Ağanın küçük  oğlu gece yarısı Hayber kalesiyle ilgili bir kitap okur ve okurken uyuyakalır

Hayber, verimli arazileri ve ticaret yollarına yakınlığı sayesinde zenginleşmiş, birbirinden bağımsız ama birbirini savunacak şekilde inşa edilmiş güçlü kalelerden oluşan bir yerleşimdi. Bu kaleler, bölgedeki Yahudi kabilelerinin kontrolündeydi ve askerî bakımdan Arabistan’ın en sağlam savunma merkezlerinden biri sayılıyordu.

Hudeybiye Antlaşması’ndan sonra Hz. Muhammed, Medine’ye yönelik tehdit oluşturan Hayber’i hedef aldı. Müslüman ordusu, kaleleri birer birer kuşatarak ele geçirdi. En kritik an, kalelerden birinin Hz. Ali tarafından fethedilmesiyle yaşandı.