Ters Açı'dan

Kıvılcım’la yarida kesilen sohbetimizin ikinci kısmı:

* Cevap bulmak zor demiyorum. Yanlış soruları sorduğun için, bulduğun hiçbir cevap—esas bunu besleyen mekanizmayı sorgulamadığın için—sana hiçbir zaman “Evet, bunun cevabı şudur”a gelmeyecek sonuçta.

Keyifli dinlemeler.

[Kayıt tarihi: 8 Temmuz 2025]

Güncellemelerden haberdar olmak ve daha fazlası (bölüm notları, soru ve yorumlarınız) için: tersaci.substack.com Twitter: @trscbrs @kivilgym

This is a public episode. If you'd like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit tersaci.substack.com/subscribe

Bir takipçimizin sorusu üzerinden Kıvılcım’la yapay zeka (AI) üzerine yaptığımız sohbetin ilk bölümü.

* İnsanoğlu düşünmeye bu kadar mı gocunuyordu arkadaş falan diyorum.

Kime kitap tavsiye etsem “abi bunu vereyim yapay zekaya özetini çıkartsın diyor.” Tamam olsun çıkartsın tabii de yani... Ben hani o yüzden tavsiye etmedim ki. Ben yapay zeka ile yaparım onun muhabbetini çok tatminkar olmaz ama ben senin o kitaba bakışın nasıl olacak ve bir miktar böyle konuşabilmek için de onu tavsiye ediyorum ve ben insanlardan

açtığım mevzulardan besleniyorum.

* Pusulasızız bir şeyiz biz nasıl geldik buraya ya nereden niye geldik ki falan

diyecek bir durumda kalıyoruz.

* Söylenende bir anlam bulmaya, hani küçük bir çocuk bir şeyler

söylediğinde bir iki cümle kurduğunda aa ne kadar akıllıca şeyler söylüyor falan demeye insanoğlunun bir eğilimi var. Yani ne kadar akıllı çocuk bilmem ne falan. Evet, hakikaten akıllı ama işte ne bileyim bir yetişkinin anında cevap vereceği bir soruyu sorduğunuzda “ık” diye kalıyor. Niye ık diye kalıyor? Çünkü hani o bilgi özümsenmiş ya da işte sindirilmiş bir bilgi ya da yaşanmışlığa dayanan bir bilgi değil.

Keyifli dinlemeler.

[Kayıt tarihi: 8 Temmuz 2025]

Güncellemelerden haberdar olmak ve daha fazlası (bölüm notları, soru ve yorumlarınız) için: tersaci.substack.com Twitter: @trscbrs @kivilgym

Not: Twitter Spaces üzerinden iki defa kopan bağlantının ikinci bölümünü de yakında yükleyeceğim.

This is a public episode. If you'd like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit tersaci.substack.com/subscribe

This is a free preview of a paid episode. To hear more, visit tersaci.substack.com

Evlilik ve değişen kadın erkek ilişkileri üzerine Eleni ve Salpi ile birlikte yaptığımız sohbet. [Sohbetin tamamına tersaci.substack.com üzerinden ulaşabilirsiniz.]

SORU: Evlilik yaşının yükselmesi—sadece Türkiye'ye değil, bütün dünyada böyle— boşanma oranlarının artması buna bağlı olarak da çocuk sayıları azalıyor. Dolayısıyla yani daha geç evlenen, daha sık boşanan ve daha az evlenen toplumlarda çocuk yapma oranının düşmesi çok sürpriz değil. Ne oldu da evlilik oranları düşüyor, kadınlar beğenmez oluyor ve eligible/uygun erkek sayısı azalıyor?

“Çekirdek aile—işte bir karı koca ve çocuk—resmi aslında biraz daha bir balondu ve söndü.”

“Ben her şeyi var oturuşçu bir yerden sorguladığım için çok fazla tabii motivasyonu olabilir. Çocuk yapmaya dair insanların motivasyonları neler bunları sormak gerekir. Evliliğin devamı var, çevremde gözlenmediğim kadarıyla. Aslında o motivasyonlara girmemiz lazım.”

“Tek eşlilik bizim oluşturduğumuz bir sosyal konstrakt (yapı). Sonradan oluşturulmuş bu yapı aslında dengeli bir yapı değil bir kartel anlaşmasına benzer. Yani toplumsal olarak veya sosyal olarak bu kodun bu anlaşmanın devam etmesini istiyorsun ama bireysel olarak da cheat etmek (aldatmak) istiyorsun. Bireysel olarak da ben bu anlaşmaya uymayayım ama toplum uysun. Yani ben aldatayım ama diğerleri aldatmasın.”

“Kadınlar yani hani şimdi bu %99'un seçilip %1'in harem kurduğu mesele dün başlayan bir mesele değil. Yani bu evrimin başlangıçtan başlangıçtan itibaren var. Erkekler o dönemlerde nasıl hayatta kalıp seçilip bu zamana kadar geldilerse bu zamandan sonra da o şekilde devam edecek süreç. Yani bu yeni oluşan bir şey değil ama daha görünür oldu belki.”

“Çerçeveye oturtulan ve hedef gösterilen ve insanların bunlar da cinsel özgürlüğe ulaşmış dövmeli kız prototipi yaratıp ona saldırması da yine çok yanlış anlaşılan bir şey.”

Keyifli dinlemeler.

[Kayıt tarihi: 26 Mayıs 2025]

Güncellemelerden haberdar olmak ve daha fazlası (bölüm notları, soru ve yorumlarınız) için: tersaci.substack.com Twitter: @trscbrs

This is a free preview of a paid episode. To hear more, visit tersaci.substack.com

[Sohbetin tamamına tersaci.substack.com üzerinden ulaşabilirsiniz.]

“Burada geldin şeytanın avukatlığını yapıyorsun diye düşünenler olabilir de, bu solcu arkadaşları da anlama adına şunu da söylemek lazım: Türkiye'nin zenginleri gerçekten çok, hepsi değil ama, büyük bir kısmı çirkin insanlar. Yani davranış şekilleri bozuk.”

“Şöyle bir düzeltme yapacağım sen devam et. Yani zengin insanlar çirkin değil de çirkinlerin zengin olmasına daha fazla olanak veren bir durum var Türkiye'de desek?”

“Kapitalizmin oluşmasında gereken yedi önemli erdem vardır—ki bu erdemleri oluşturduğun zaman burjuva kültürü oluşuyor. Ama işte bu durumu mülkiyet üzerinden değil de yağma üzerinden yaptığınız zaman bu erdemleri de siliyorsunuz.”

“Ekonomi konusunda guruluğa soyunan, sosyal medyada “borsada şuna yatırım buna yatırım” falan diyen bir hesaba denk gelmiştim adam başka bir toplumsal bir konuda öyle bir şey ortaya atmış, ekonomi bilmediği ortaya çıkıyor.”

This is a free preview of a paid episode. To hear more, visit tersaci.substack.com

Uzun bir aradan sonra yeniden merhaba!

* Demokratikleşme yozlaşmayı beraberinde getirir.

* Algılara dayalı yapılan tüm demokrasi endeksleri aslında PR çalışmasıdır.

* İstatistiksel/ampirik sonuçlar teorik desteğe muhtaç….

* Demokrasinin savaşları her zaman daha maliyetli ve daha kanlı olmuştur.

Not: Zaten düzensiz olarak yayın yaptığım için çok açıklamaya gerek yok.…

Prof. Ata Özdemirci ile üniversite tercihleri ve meslek seçimi üzerine yaptığımız sohbet.

* Bu üniversiteyi bitirdiğinizde sizin mesleğiniz olmayacak, mesleksiz mezun olacaksınız. Üniversite senin koluna altın bilezik takan yer olmaktan çıktı ve çıkalı çok oldu.

* Çok çetrefilli konularda hızlı bir şekilde çözüm geliştirebilen, zamana karşı stres altında olduğunda yaratıcılığını kullanabilen elemanları arıyor iş dünyası.

* Şimdi bugünün dünyası ne tarz adama ihtiyaç var? Yapay zeka geldi, yapay zeka işimizi ellerimizden alacak falan. Peki yapay zeka hangi çocuğa ihtiyacımız ortadan kaldırdı?

* Gelecekte sadece yapay zeka ile ilgili değil, teknolojinin elimizden alınacağı ve alınmayacağı meslekler diye böyle bir liste vardı. O listenin bir numarasında yani gelecekte insanın yapmaya devam edeceği mesleklerin

bir numarasında psikiyatristleri koymuşlardı. İlk beş sırada yaralanlardan bir tanesi de din adamıydı.

* Yogaya yetişmek için koşturuyorsanız bir yerlerde bir şeyi yanlış yapıyorsunuz.

* Hatta çöp kamyonları da herkesin işine geldi. Artık çöpçüler bile elini çöpe değdirmiyor. Hatta bundan en fazla mutlu olanlar çöpçüler.

* Biz yepyeni pırıl pırıl hayatın baharında en verimli olabilecek dönemindeki kişiyi uzman yardımcısı başlangıç pozisyonuna koyuyoruz ve en dandik işi yaptırıyoruz aslında. Excel tabloların tutulması falan. Bu işler biraz sallantıya giriyor ki girsin zaten.

* Baumol’s cost disease: Baumol Effect

Prof. Ata Ozdemirci: Yönetim bilimleri hocası. Kitap yazar, sistem kurar, bilgi yayar. Steto.com kurucusu. youtube.com/@ataozdemirci Twitter: @ataozdemirci

* Uygarlık tarihi dersleri

* Politik Yanlış

* Bilimsel Laflamalar

Keyifli dinlemeler.

[Kayıt tarihi: 25 Haziran 2024]

Güncellemelerden haberdar olmak ve daha fazlası (bölüm notları, soru ve yorumlarınız) için: tersaci.substack.com Twitter: @trscbrs

This is a public episode. If you'd like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit tersaci.substack.com/subscribe

* “Bugün dünyada mesela geçerli olarak hukuk kurallarının demokrasiye aykırı olup olmadığına bakılıyor. Bu ters bir bakış açısı. Adalet neyi gerektiriyor üzerinden demokrasinin, şeriatın veya Hammurabi kanunlarının buna uyup uymadığını test etmemiz gerekiyor.”

* “Ya özgürlüğü seçeceksiniz ya Hammurabi kanunlarını seçeceksiniz.”

* Prisoners’ Dilemma and the Theory of the State (Anthony de Jasay)

* Birinci Dünya Savaşı sırasında Alman ve Rus askerlerinin kurtlar nedeniyle geçici ateşkes olayı: Wolf Truce:

* Somali üzerine bahsettiğim kaynaklar:

* The Law of the Somalis: A Stable Foundation for Economic Development in the Horn of Africa (Michael van Notten)

* Getting Somalia Wrong? Faith, War and Hope in a Shattered State (Mary Harper)

* The Real Politics of the Horn of Africa: Money, War and the Business of Power (Alex de Waal)

“Özgür bir toplumun bireyleri şeriatı kendilerine geçerli hukuk sistemi olarak seçip gönüllü olarak bu sistemi devam ettirebilir mi?” sorusu üzerinden yaptığım Twitter Spaces yayını. [Kayıt tarihi: 7 Aralık 2023]

Güncellemelerden haberdar olmak ve daha fazlası (bölüm notları, soru ve yorumlarınız) için: tersaci.substack.com Twitter: @trscbrs

This is a public episode. If you'd like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit tersaci.substack.com/subscribe

* Biz ülkemizden kaçarak gitmedik veya ülkemize bir nefret besleyerek kaçmadık veya o şekilde gitmedik. Sadece fırsatları veya kendi fırsatını yaratma adına farklı olanakları, farklı seçenekleri değerlendirip ona göre bir yön verdik hayatımıza. Hayatının ilk 20 senesini geçirdiğin kültür her zaman için senin ana kültürün oluyor ve bundan bir şekilde kopman zaten mümkün değil.

* Türkiye'nin dışarıya veya dünyaya entegre olması yönünde teknolojik anlamda kolaylaşıyorsa bile yaşanılan sistemde gitgide bir içine kapanan bir Türkiye görüyorum ben.

* Türkler pozitif anlamda söylüyorum rahatsız bir millet. Mutlaka gittikleri yerde hiç rahat durmuyorlar. Mesela İsveç'teki, muhtemelen Almanya'da da böyle, Fransa'da da böyledir. Yabancı grupları arasında Türkler sosyal yardıma en az giden gruplardan bir tanesi.

* Birazcık önlerindeki engeller aslında aşılabilse Türkiye'nin çok hızlı bir şekilde kaybettiği yılları geri kazanabileceğini düşünüyorum açıkçası.

* İzinsiz inovasyon yapabilme ortamı Türkiye'de yok. Onun için de insanlar daha fazla karamsar. Herhangi bir şey yapmak için, bir pizza dükkanı açmak için diyorsun, Türkiye'de pizza dükkanı açmak için önce izin alman gerekiyor.

* Biz burada kabile sistemi içinde sadece kendi güvendiğimiz insanlarla iş yaparak diğer insanların tepesine çıkacağız. İnsanlar kendi hayatlarının veya kendi önüne çıkan fırsatların doğru kullanılmadığına bakmıyor. Sadece ben komşumdan daha mı iyiyim? Benim arabam komşumdan daha mı iyi? Veya Fenerbahçe ise Galatasaray'dan daha mı iyiyiz? Yani bir komperatif açgözlülük var. Bunun sürekli olarak bu şekilde devam etmesi biraz da o şeyleri tıklıyor.

* Anadolu’da yaşayan nüfus da artık bu şartlarda nasıl yaşanılması gerektiğini biraz daha kültür olarak kanıksamış bir kültür oluşturuyor. Bunlar dil değişiminde, din değişiminde ciddi etken olan şeyler. Çünkü Anadolu insanı gerektiğinde dilini değiştirir, gerektiğinde dinini değiştirir.

Böyledir. Tarih boyunca hep böyle olmuştur.

* Parayla burjuva kültürü arasında ciddi bir fark var. Yani parayı bulmakla o burjuva kültürünü edinemiyorsun. O burjuva kültürünün içinde cesaret de var, haddini bilmek de var. Burjuva kelime kökeni olarak burç ve şehirlikten geliyor. O şehirlik kültürü nerede ne yapılacağını bilmek, bir yemek sofrasına oturduğun zaman, köyde yer sofrasına oturduğu zaman da nasıl oturacağını bilmek, Michelin restorana gittiğin zaman da çatalı nereye koyacağını, hangi çatalla hangi kaşıkla yiyeceğini, o sıralamaları bilmek.

Korkut (@5posta) ile Twitter Space üzerinden yaptığımız sohbet. Keyifli dinlemeler.

[Kayıt tarihi: 30 Mart 2024]

Güncellemelerden haberdar olmak ve daha fazlası (bölüm notları, soru ve yorumlarınız) için: tersaci.substack.com

Twitter: @trscbrs @5posta

This is a public episode. If you'd like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit tersaci.substack.com/subscribe

Dostumuz Dr. İlker Küçükparlak'la elti, bacanak ilişkilerinden geleneğin evrimine, zaman tercihlerinden güven toplumuna farklı konularda yaptığımız sohbet.

* Erkeklerin arasında biraz sosyal beceri eksikliğinden ötürü de öyle oluyor aslında ilişki çok esnek biçimde gelişemiyor.

* Kadının zaten dış dünyaya erişim olmadığı için bütün mücadelesi oradaki diğer kadın aktörler üzerinden, kadın özneler üzerinden olmak zorunda.

* Bir kadının iktidara en yakınlaştığı an aslında kocasının iktidarda olmasından çok oğlunun iktidara geçtiği zaman oluyor.

* Aslında herkesin çok eşli olabildiği bir düzen tamamen erkeklerin aleyhine.

Bugün de bu online application'larda erkeklerin %10'u kazanıyor, %90'ı orada sadece bulunuyor bir skor yapma imkanı yok.

* Modernite büyük anlatıyı insanın elinden aldığı için postmodernite —zaten genel olarak kültüre olan referansı çok kuvvetli bir düşünce akımı— yeni bir

takım anlatılar icat ederek bu anlatısızlık, büyük anlatının eksikliğine merhem olmaya dair kendini arz ediyor.

* İtalya gibi, Türkiye gibi yerler düşük güven toplumları. Yani bir yabancı gelip sana iş yapalım dediği zaman sen “bu kim ya” falan diyorsun. “Babana bile güvenme” diyor ya. Güven o kadar düşük ki bizde. Babana bile güvenmeyeceksin diyor.

* Karl Pearson’in Yahudiler hakkindaki yorumu:

* Oyun teorisinde öğrenme ve Hammurabi kanunlarındaki yargilama usulü uzerine (yayinda hatırlayamadığım çalışma): Steady State Learning and the Code of Hammurabi

Keyifli dinlemeler.

[Kayıt tarihi: 15 Mayıs 2024]

Güncellemelerden haberdar olmak ve daha fazlası (bölüm notları, soru ve yorumlarınız) için: tersaci.substack.com

Twitter: @trscbrs @IKucukparlak

This is a public episode. If you'd like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit tersaci.substack.com/subscribe

Caner Gerek: Cüneyt Bey nedir bu fahiş fiyatın tanımı iktisatta? Hatta mümkünse İngilizcesini de paylaşabilir misiniz? (exorbitant price değil herhalde) fahiş kelime anlamıyla ölçüyü aşan demek ve fahiş dendiği anda ölçünün ne olduğuna dair iktisadın net bi fikri olması gerekir ki çok iddialı

https://x.com/canergerek/status/1784176713523425663

Yayında adını hatırlamadığım Plexiglas hikayesi:

1940’larda Rohm and Haas adındaki kimyasal şirket dişçilikte de kullanılan Plexiglas (methyl methacrylate) adlı maddeyi dişçilere 22 dolardan, diğer sanayi firmalarına ise 85 kuruştan satar. Sanaycilerin bu maddeyi alıp dişçilere daha ucuza satmalarını engellemek için de içine arsenik koymayı düşünürler. Tabi hukuki problemlerden korktukları için arsenik koymazlar ama bunun dedikodusunu yayarlar. (Kaynak: The Armchair Economist, S. Landsburg)

Keyifli dinlemeler.

[Kayıt tarihi: 30 Nisan 2024]

Güncellemelerden haberdar olmak ve daha fazlası (bölüm notları, soru ve yorumlarınız) için: tersaci.substack.com

Twitter: @trscbrs

This is a public episode. If you'd like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit tersaci.substack.com/subscribe