คำว่า "แม่ย่านาง" หมายถึงผีผู้หญิงที่คุ้มครองเรือในความเชื่อของกลุ่มชาติพันธุ์ไท-ไต ซึ่งเชื่อว่าผีหรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์จะคุ้มครองและประทานความมั่งคั่งให้ โดยเฉพาะในกลุ่มที่ตั้งถิ่นฐานบริเวณแม่น้ำและใช้เรือเป็นพาหนะหลัก ซึ่งต้องทำพิธีเซ่นไหว้เพื่อความโชคดีและความปลอดภัยในการเดินทาง

.

ตัวอย่างการบูชาแม่ย่านาง ได้แก่ ชาวประมงที่ต้องเผชิญพายุและคลื่นลมแรงจะกล่าวคำขอให้โชคดีก่อนออกเรือ และในบางพื้นที่ เช่น จังหวัดกระบี่ ก็มีพิธีผูกผ้าเรือหัวโทงเพื่อบูชาแม่ย่านาง

.

ในปัจจุบัน แม้การใช้เรือจะน้อยลง แต่การบูชาแม่ย่านางยังคงมีอยู่ในรูปแบบต่างๆ เช่น การคล้องพวงมาลัยที่กระจกมองหลังในรถยนต์ เพื่อคงไว้ซึ่งความศักดิ์สิทธิ์และอิทธิพลในจิตใจของคนไทย