تاریخ­نگاریِ فقدان رایج­ترین شیوۀ مواجهه با مظاهر فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و هنری در ایران معاصر است. مقصود از تاریخ­نگاریِ فقدان آن شکلی از فهم بسترهای زمانی و مکانیِ شکل­بندیِ حیات اجتماعی است که دگرگونی­ها، مقاومت­ها، تغییرات و تحولات را همچون دوری تکراری، جامعۀ کلنگی، انحطاط، امتناع، تقلید و اقتباس صرف و  ... می­فهمد. این شکل از فهم تاریخ، زمین مطالعۀ خود را بدل به یک نیستی می­کند و در تلاش برای فهم این زمین آشفته، بی­قاعده، ویران، ایستا، استبدادزده و... خود را در مقام آگاهی بخش، فرهنگ­ساز، دردمند و ... بازنمایی می­کند. به نظر می­رسد فهم هنر هم دچار این بن بست شده است. بن بست تفکر اجتماعی و انسانی در ایران معاصر با فروکاستنِ همه چیز به دوگانۀ سنت-مدرنیته فهم تحولات و نسبت­ها را از اساس ناممکن کرده است. حال اگر بخواهیم از منظری تبارشناسانه به امر هنری و نسبتش با حیاتِ اجتماعی-تاریخی بی­اندیشیم چگونه باید هنر را مسئله­مند سازیم. آغازین قدم فهم درون­ماندگارِ امر هنری است. هنر نه چیزی بر فراز جامعه است، نه بازنمایِ صرف وقایع اجتماعی و نه امری در خود؛ امر هنری یک هستیِ تاریخی است که دارای بالقوگی­ها و فعلیت­هایی است که در بطنِ حیات تاریخی واجد دگرگونی می­شود. هنر در نسبتش با سایر ساحت­های حیاتِ اجتماعی در بستر تاریخیش دگرگون می­شود، اثر می­پذیرد و اثر می­گذارد. آنچه مهم است چگونگی مواجه شدن با هنر همچون یک ساحت تاریخی است. تاریخ­نگاریِ رایج در بارۀ فهم هنر در ایران معاصر یا آن را به تقلید فروکاسته است، یا آن را مظهری دیگرگون از انحطاط و امتناع فرض کرده و یا چنان در فهم هنر همچون هنر غوطه خورده است که دلالت­های تاریخمند آن را در پرانتز گذاشته است. از این رو تاریخِ هنر یا به اسامی بزرگان فروکاسته شده است و یا در معرفیِ آثار درمانده است و یا در بهترین حالت وارد الگوی مقایسه­ای با هنر غرب شده است و به مسئلۀ «ما چه نیستیم» یا «ما چه نداریم» متوسل شده است. اگر بخواهیم فهمی ایجابی، تاریخمند و تبارشناسانه از امر هنری و میدانِ نیروهایش ارائه کنیم چگونه باید با هنر مواجه شویم؟

درسگفتار حاضر تلاش دارد چشم­اندازهایی تبارشناسانه در باب فهم هنر ارائه کند تا بتوان الگویی برای فهم هنر همچون نیرو و همچون دگرگونی ارائه کرد.