Ο θυμός, η γκρίνια, η αγανάκτηση, κατάρες, ευχές και προσευχές δεν είναι η δράση και η συμπεριφορά που αρμόζουν σε συνειδητά πλήρως αναπτυγμένα ανθρώπινα όντα. Η ζωή μας δεν προορίζεται για μια μοναχική, στυγνή ή ανάπηρη εμπειρία επιβίωσης. Ευτυχία, επιτυχία, χαρά, εμπειρία, αγάπη, φιλία, γάμος, κοινότητα, εταιρεία, συναυλία, συνέργεια, συνεργασία, χώρα και οργανισμός, … οργασμός, όλα τα ωραία βασίζονται σε μορφές στενών σχέσεων μεταξύ διαφορετικών ανθρώπων που συνεισφέρει ο ένας στην ανάπτυξη του άλλου, που συνεργάζονται κι αλληλοσυμπληρώνονται. Στη συνεισφορά πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί όταν λέμε στον άλλο τι γίνεται ή τι δεν γίνεται στη ζωή του άλλου επειδή ίσως εμείς δεν τολμήσαμε ή δεν τολμήσαμε αρκετά. Καλύτερα είναι δίνουμε παρακάτω ό,τι κατέχουμε, ό,τι γνωρίζουμε καλά. Νομίζω μια πλατφόρμα, ένας χάρτης με την εμπειρική γνώση της γενιάς μας θα έκανε θραύση στους νέους. Η ζωή μας δεν είναι αποκλειστικά δική μας. Από τη γέννηση μέχρι το θάνατο είμαστε πνευματικά και συναισθηματικά δεμένοι με άλλους. Μαζί δημιουργούμε τον κόσμο και το μέλλον μας.

Τις προάλλες είχα γενέθλια, έκλεισα τα 53. Είναι πέντε χρόνια τώρα που ζω στην Αθήνα μετά τα 30 χρόνια στο Βερολίνο και στις Γερμανίες. Αυτά τα πέντε χρόνια διαδέχτηκαν ένα εξάμηνο πολιτιστικό σοκ στη Κρήτη, στο τόπο όπου γεννήθηκα, λόγω της ριζικής αλλαγής περιβάλλοντος αλλά και νοοτροπίας ανάμεσα σε Βερολίνο και Χανιά. Εκεί συνειδητοποίησα τι θα πει ολική επαναφορά. Συμπεριλαμβάνει την αλλαγή περιβαλλοντολογικής αντίληψης και φιλοσοφίας —νοοτροπία, συμπεριφορά, την έκφραση της νοοτροπίας προς τα έξω, και τις συνήθειες του τ(ρ)όπου ζωής. Μια τέτοια εξέλιξη μπορεί να οφείλεται είτε σε μια ακούσια σύγκρουση με την κουλτούρα μιας θεμελιωδώς διαφορετικής νοοτροπίας, προϊόν διαφορετικών συνθηκών και διαφορετικής ιστορικής διαδρομής, είτε σε εκούσια ανάπτυξη της φιλοσοφίας του τρόπου ζωής, μέσα από συνειδητές αποφάσεις και ενέργειες με βάση μεταρρυθμίσεις στις οργανικές αρχές.

Όταν γύρισα έπαθα πολιτιστικό σοκ από την απότομη και μεγάλη αλλαγή στο τρόπο σκέψης και στο τρόπο ζωής ανάμεσα στους δύο τόπους. Στα 17 μου ήμουν πολύ μικρός και άπειρος για να γνωρίζω την “Ελληνική νοοτροπία”. Εγώ ήξερα βασικά μόνο τους γονείς μου και την αδερφή μου στο σπίτι. Δεν είχα εργαστεί ποτέ, δεν είχα ακόμα κάνει σχέση (ναι, υπήρχαν και τέτοιοι καιροί, not so long ago). Στην Γερμανία έμεινα όλα τα χρόνια, χωρίς να το συνειδητοποιήσω, με την εντύπωση πως εγώ ΕΙΜΑΙ ο “Έλληνας”, ό,τι νιώθω και ό,τι πιστεύω ΕΙΝΑΙ η Ελλάδα. Τις διαφορές με άλλα παιδιά από Ελλάδα τις απέδιδα σε κακή απόδοση της ελληνικότητας ή κακές επιδόσεις. Είχα τη νοοτροπία του στίβου. Ο καθένας στο κουλουάρ του, παράλληλοι βίοι, όποιος φτάσει πρώτος έχει δίκιο. Βασικά ό,τι έμαθα από πρακτική κοινωνιολογία το αντιλήφθηκα μέσα από τις σπουδές, τους θεσμούς, τις προσωπικές και εργασιακές σχέσεις στο Βερολίνο. Την Ελλάδα την έβλεπα μόνο το καλοκαίρι κυρίως τον αύγουστο, άδεια Αθήνα –δεν καταλαβαίνω γιατί γκρινιάζουν όλοι– και τα ωραιότερα νησιά και νερά της Ευρώπης. Είμαι πολύ ευγνώμων τελικά για τις συνθήκες και τις συγκυρίες της ζωής μου, επειδή με οδήγησαν να συνειδητοποιήσω το βασικό μοτίβο σε κάθε σενάριο που διαμορφώνει την νοοτροπία, που εκφράζεται στη συμπεριφορά μας, και καταλήγει στη ζωή που κάνουμε. Η νοοτροπία είναι κάτι που καλλιεργείται από πολύ νωρίς παρά τη θέλησή μας και είναι η πρώτη πράξη του τυπικού δράματος κάθε βίου. Ο πατέρας μου ήταν στρατιωτικός, δεν τον έβλεπα πολύ, δεν παίξαμε μαζί, και άλλαξα πέντε σχολεία σε 7 πόλεις της Ελλάδας πρίν τελιώσω το λύκειο. Το αποκαλώ τρυφερά το προσωπικό δράμα να-μην-σε-ρωτάει-κανείς-σε-ποιο-περιβάλλον-και-οικογένεια-θες-να-γεννηθείς. Το πρώτο μέρος λοιπόν δεν το επιλέγουμε. Μας παρέχει όμως πετυχημένα μοτίβα και στρατηγικές επιβίωσης αλλά και τα απαραίτητα προβλήματα για να αναγκαστούμε να γίνουμε εξπέρ και οι μαιτρ της ζωής μας εμείς.

Το βασικό χαρακτηριστικό στο πρώτο στάδιο της δικιάς μου ζωής, ήταν η συνεχής αλλαγή περιβάλλοντος που μου στέρησε την τυποποίηση...