Herkese Gaziantep’ten merhaba. Acil camiası içine dahil olduğum ilk günden itibaren takip ettiğim bu güzel platformun bir parçası olmaktan mutluyum.

Bu yazıda travmada primer bakıyla ilgili taradığım kitaplardan derlemelerimden bahsedeceğim​1–4​. Asistanlık dönemimde savaşa denk gelmem ve genel olarak da acilimize travma başvurularının fazla olması sebebiyle önem verdiğim ve en sevdiğim acil konusu ‘’TRAVMA’’.

Travma hastalarının ilk değerlendirilmesi iki aşamada gerçekleşir: Hastane öncesi ve hastane değerlendirmesi. Hasta tarafımıza ulaşmadan nasıl müdahale edilmiş, tedavi verilmiş mi tüm hastane öncesi yapılanlar ayrıntılı öğrenilmelidir. Hastane öncesi için, transport zamanını kısaltmak ve kaynakları maksimum faydalı kullanabilmek için “Hastane Öncesi Travma Triyaj Kriterleri” geliştirilmiştir. Bu kriterlerin yurtdışı verileri ve kaynakları referans alınarak geliştirildiğini belirtmemde fayda var, bizde bir travma merkezi yok ve hepimizin malumu en yakın hastane neresi ise travma oraya gider.

Hastane Öncesi Travma Triyaj Kriterleri (Pediatrik/Yetişkin):

Aşağıdaki kriterleri karşılayan travma hastaları 30 dk içinde travma yönetimi yapılabilen bir sağlık kuruluşuna ulaştırılmalıdır:

Fizyolojik Kriterler

* GKS<14* Sistolik KB<90* Solunum sayısı/dk <10 ya da >29 , **1 yaştan küçük bebeklerde <20 olması

Anatomik Kriterler

* Baş, boyun, gövde ve proksimal ekstremite, el bileği, diz penetran yaralanmaları* Yelken göğüs varlığı* 2 ve daha fazla proksimal uzun kemik fraktürleri* Crush yaralanması* El-ayak bileği amputasyonu* Pelvik kırıklar* Kafatasındaki açık kırıklar ya da çökme kırıkları* Paralizi

Yaralanma Mekanizması

* Düşmeler: 20 feet ( yaklaşık 6 m) den daha yüksekten düşme, 15 yaşın altındaki çocuklarda ise 3m den ya da çocuğun boyunun 2-3 katından daha yüksekten* Yüksek riskli araba kazaları: Koltukların olduğu taraflarda>30 cm veya arabanın herhangi bir yerinde >45 cm intrüzyon olması , parsiyel ya da tamamen araçtan dışarı fırlamak, aynı araçta başka bir yolcunun ölmüş olması* Yaya, bisikletliye çarpan araba* 30 km/h den hızlı olan motor kazaları

Özel Durumlar

* Yanıklar* >20 w gebelik* >55 yaş* Antikoagülan kullanımı ve kanama diatezi varlığı* Zamanın önemli olduğu ekstremite yaralanmaları ( nörovasküler hasarın olduğu ekstremite açık kırıkları)* Hastayı gören sağlık görevlisinin travma resusitasyonu alma ihtiyacı olduğuna karar vermesi

İlk değerlendirmenin hastane fazına gelince, travma ekibi ve resüsitasyon odası hazır olmalıdır. Travma ekibi koruyucu ekipman (maske, gözlük, gömlek, eldiven) giyinmiş şekilde hazırlanmalıdır. Bize gelince, 112 tarafından her hasta gelmeden önce bilgilendirilmemiz imkansıza yakın, pandemi öncesinde haberimiz olduğunda hazırlanabilirken, şimdi travmaya yönelik olmasa bile tam korunaklı hazır bekleyebiliyoruz. Travma hastası hastaneye ulaştıktan sonra; travma hastası primer, sekonder bakı ile tekrarlayan değerlendirmelerle yönetilir.

Primer Bakı

Primer bakıyı tek cümleyle özetlememiz gerekirse : “ABCDE’de hayatı tehdit eden problemleri bul ve çözüm üret.”

Değerlendirmede takip ettiğimiz sıra ABCDE’dir. A-Airway, B-Breathing, C-Circulation, D-Diability, E- Exposure, Environment control. ABCDE değerlendirmesi genel hatlarıyla; havayolu açıklığının servikal vertebra stabilizasyonu ile birlikte sağlanması, ventilasyon desteği (5lt/dk oksijen ile) verilmesi, kanama kontrolü ile dolaşımın etkinliği sağlanması, nörolojik durumun (paralizi, nörolojik defist varlığı) kontrol edilmesi,