Merhaba herkese, bu yazıda travma yönetiminde sekonder bakı ile ilgili okuduğum kitaplardan derlemelerimden bahsedeceğim​1–4​. Bir önceki yazıda travma yönetiminde primer bakıda hayatı tehdit eden durumları ABCDE değerlendirmesi ile stabilize edip, sevk kararı da almadık ve hasta hala bizimle: sekonder bakının başladığı yerdeyiz. Sekonder bakı; detaylı bir anamnez, travma ile başvuran hastanın tepeden tırnağa değerlendirilmesi ve ayrıntılı tetkiklerle atlanan bir şeyin olup olmadığının araştırılmasını kapsar.

Sekonder bakı = Travma hastasının tepeden tırnağa değerlendirilmesi

Sekonder bakı, primer bakı tamamlanmadan başlamaz ve mümkünse primer bakıyı gerçekleştiren sağlık personeli tarafından yapılmalıdır.

Özgeçmiş

AMPLE olarak kısaltılan sorgulamamız gereken ana başlıklar şunlardır: (Ample'ın kelime anlamı "etraflı, geniş"tir, sekonder bakıda hastayı etraflıca değerlendirmemize bir göndermedir.)

* Allergies: Hastanın herhangi bir allerjisinin varlığının sorgulanması* Medications: Hastanın düzenli kullandığı ilaçlar* Past illness/ Pregnancy: Daha önceki hastalık öyküleri, gebelik sorgulanması* Last meal: Muhtemel bir cerrahi operasyon açısından en son oral alımının ne zaman olduğunun sorgulanması* Events/ Environment: Olayın gerçekleşme mekanizması ve çevresel faktörlerin sorgulanması

Travmanın oluş mekanizmasını bilmek neyi beklediğimizi bilmek açısından önemlidir. Künt travmalar, penetran yaralanmalar ve termal yaralanmalar olarak sınıflandırıp, yaralanma biçimine göre neler bekleyebileceğimizi özetleyeceğim:

* Künt yaralanmalar: Vertebral yaralanmalar, kafa travması, miyokard kontüzyonu, travmatik aort rüptürü, yelken göğüs, diyafragma rüptürü, pelvis kırıkları ve başka kemik kırıkları, solid organ yaralanmaları, yumuşak doku yaralanmaları* Penetran yaralanmalar: Delici-kesici alet yaralanmalarında pnömotoraks, hemotoraks, hemopnömotoraks, diyafram yaralanması, peritonu geçerse eğer solid organ yaralanması görülebilir. Ateşli silah yaralanmalarında ise beklenen trase boyunca(kurşunun ilerlediği trase) yer alan tüm yapılarda yaralanma olabilir, ekstremite ateşli silah yaralanmalarında nörovasküler hasar, kırıklar, kompartman sendromu görülebilir.* Termal yaralanmalar: Termal yanıklarda yanmış vücut bölgeleri görülebilir ya da yanıktan kurtulmaya çalışırken başka bir travma meydana gelmiş olabilir, Elektrik yanıklarında kardiyak aritmiler, miyonekroz, kompartman sendromu görülebilir. İnhalasyon yanıklarında ise üst hava yolunda ödem, karbonmonoksit zehirlenmesi, akciğer ödemi görülebilir.

Fizik Muayene

Baş-boyun değerlendirmesi

Sekonder bakı baş değerlendirilmesi ile başlar. Nörolojik yaralanmaların ya da başka önemli yaralanmaların ilk işaretleri baş-boyun muayenesinde saklı olabilir.

* Bilateral gözlerin görme fonksiyonları, ışık refleksine yanıtları, pupillerin büyüklüğü ve bilateral eşit olmaları değerlendirilmelidir.* Sklera, konjuktivada kanama var olup olmadığına, hifema varlığına bakılmalıdır.* Maksillofasyal kırıklar eğer ki gözle görünür şekilde bariz değilse ama şüpheleniliyorsa görüntüleme planlanmalıdır, havayolunun kötüleşmesine sebep olabilir.* Hastanın Glasgow Koma Skoru hesaplanmalıdır.

Glaskow Koma Skalası