👉 Doceń moją pracę i postaw mi kawę!  https://buycoffee.to/wiedza-w-glosie ☕

Gościem odcinka jest prof. Gościwit Malinowski, filolog klasyczny, autor podcastu Interpretacje. W rozmowie poruszamy temat pochodzenia Polaków i Słowian, znaczenia i ewolucji nazwy „Polska”, a także kontrowersji wokół teorii autochtonicznej i allochtonicznej. Zastanawiamy się, co naprawdę mówią nam źródła pisane, dlaczego historia bywa wykorzystywana politycznie, oraz czy język może powiedzieć więcej niż geny. Rozmawiamy także o języku praindoeuropejskim, cyrylicy, religii Słowian, turbosłowianizmie i... wampirach.

00:00:00 Wstęp

00:01:00 Przedstawienie gościa

00:01:20 Skąd pochodzimy?

00:02:20 Skąd nazwa Polska?

00:06:00 Pierwsza nazwa Polski

00:10:30 Kto wymyślił nazwę Polska?

00:12:10 Problemy z badaniami historycznymi 

00:16:30 Stronniczość tekstów źródłowych

00:18:20 Jak polityka ingeruje w historię?

00:21:20 Granice Słowiańszczyzny

00:22:20 Spór o (słowiańską) Macedonię

00:25:00 Konstantynopol czy Istambuł?

00:26:30 Autochtonizm i allochtonizm 

00:30:00 Kto mieszkał w Polsce w starożytności?

00:34:30 Czy ktokolwiek jest autochtonem?

00:36:50 Skąd wzięli się Węgrzy?

00:39:30 Czy język i geny są powiązane?

00:41:40 Indoeuropejczycy

00:46:10 Które języki nie są indoeuropejskie

00:47:40 Czy wszystkie języki pochodzą od jednego?

00:50:10 Czy moglibyśmy się dogadać z Bolesławem Chrobrym

00:52:10 Jak powstał język angielski

00:55:00 Jak dogadywano się bez znajomości języków?

00:59:00 Tajemnica języka baskijskiego

01:01:30 Języki azjatyckie

01:05:00 Cyrylica i cerkiewno słowiański

01:12:00 Tajemnice chrztu Mieszka

01:15:10 Słowianie w starożytności

01:19:10 Czy Słowianin to niewolnik?

01:21:00 Turbosłowianizm

01:24:00 Religia Słowian

01:27:20 Mitologia Skandynawska

01:30:00 Ewolucja religii

01:34:50 Wampiry

01:36:20 Gościwit i imiona słowiańskie

01:42:00 Imię Mieszko

01:44:00 Słowa zabytki

01:47:00 Skąd czerpać wiedzę?

👉 Doceń moją pracę i postaw mi kawę!  https://buycoffee.to/wiedza-w-glosie ☕

Gościem odcinka jest prof. Paweł Kras, historyk średniowiecza z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Rozmawiamy o Inkwizycji – czym była w rzeczywistości, dlaczego powstała i z czym faktycznie walczyła. Profesor tłumaczy genezę tej instytucji, jej funkcjonowanie oraz miejsce w systemie prawa średniowiecznego, oddzielając fakty od narosłych przez wieki mitów. W rozmowie poruszamy także kwestie herezji, kar, tortur, procesów inkwizycyjnych oraz tego, skąd wzięła się „czarna legenda” Inkwizycji i na ile odpowiada ona historycznej prawdzie.

00:00:00 Wstęp

00:01:00 Przedstawienie gościa

00:01:20 Ocena inkwizycji

00:03:00 Geneza słowa inkwizycja

00:05:30 Inkwizycja kościelna

00:10:20 Ordalia

00:11:00 Prawo kościelne a świeckie

00:15:20 Inkwizycja jako postęp w sądownictwie

00:18:30 Dominikanie i Franciszkanie

00:22:00 Niezależność inkwizytorów

00:24:20 Kto był heretykiem?

00:30:40 Heretycy a schizmatycy

00:33:00 Katarzy

00:39:10 Nawracanie

00:42:10 Co wolno było inkwizycji?

00:48:40 Biurokracja inkwizycyjna

00:53:50 Czarna legenda inkwizycji

01:00:40 Jak powszechne były wyroki śmierci?

01:08:40 Rodzaje kar

01:12:40 Tortury

01:19:24 Czarownice

01:22:40 Inkwizycja w Polsce

01:29:40 Ocena końcowa

W tej rozmowie z Miłoszem Brzezińskim, autorem książek, doradcą biznesowym i specjalistą od rozwoju, rozmawiamy o tym, czy szczęście jest rzeczywiście najważniejszą wartością, skąd wzięło się hasło „nie będziesz posiadał nic i będziesz szczęśliwy”, jak religia i język terapeutyczny wpływają na nasze życie oraz czy ludzie naprawdę tak bardzo się od siebie różnią. Pytamy też, czy psychologiczne treści mają dziś sens i skąd warto czerpać rzetelną wiedzę.

00:00:00 Wstęp i przedstawienie gościa  

00:01:10 Czy szczęście jest najważniejszą wartością?

00:07:00 Nie będziesz posiadał nic i będziesz szczęśliwy

00:13:00 Czy brak szczęścia jest motywacją?

00:18:00 Religia i kontrola społeczna

00:26:00 Myślenie magiczne

00:33:40 Religia a szczęście i cierpienie

00:39:20 Amisze i ich stosunek do technologii

00:47:00 Czy terapia zastępuje religię i przyjaciół?

00:56:00 Czy język terapeutyczny niszczy nasze relacje?

01:07:50 Czy ludzie są tacy sami?

01:15:50 Czy książki i podcasty psychologiczne mają sens?

01:20:10 Skąd czerpać wiedzę?

W tej rozmowie z prof. Andrzejem Szyjewskim, religioznawcą i antropologiem religii, rozmawiamy o naturze religii – o tym, po co człowiekowi religia, jak kształtowały się jej formy od wierzeń pierwotnych po współczesność i jakie funkcje pełni w życiu jednostki oraz wspólnoty. Pojawiają się też wątki szamanizmu, mitów, tabu, transu i neoszamanizmu – od dawnych rytuałów po ich współczesne odpowiedniki.

00:00:00 Wstęp i przedstawienie gościa  

00:01:10 Definicja religii

00:03:30 Czy każda religia ma boga

00:05:00 Filozofia i rodzinne podobieństwo

00:06:50 Czy Ateizm jest religią?

00:08:30 Po co człowiekowi religia?

00:11:20 Religioznawstwo a teologia

00:13:20 Jak zmieniały się religie 

00:18:50 Hałas i przeludnienie

00:21:10 Religie pierwotne, tradycyjne a rdzenne

00:27:50 Mity o powstaniu świata

00:35:30 Społeczności oralne

00:38:00 Reinkarnacja

00:43:00 Dobro i zło

00:47:00 Kapłani

00:50:00 Szamani

00:53:00 Szamanizm w Chrześcijaństwie

00:57:50 Substancje psychoaktywne

01:02:20 Techno a szamanizm

01:03:30 Choroba psychiczna a szamanizm

01:07:00 Społeczności szamańskie 

01:10:30 Trans

01:15:30 Zanik szamanizmu

01:16:45 Czy w Eucharystii były psychodeliki?

01:18:30 Neoszamanizm

01:23:30 Religia indywidualna

01:25:40 Religie a Imperia

01:28:00 Spotkania różnych religii

01:30:50 Sakrum

01:33:20 Czy bóstwa mają płeć?

01:38:40 Wpływ miast na religie

01:42:00 Religie społeczeństw rolniczych

01:44:00 Ofiary

01:47:00 Ofiary z ludzi

01:51:40 Religie księgi

01:53:00 Zbawienie i życie po śmierci

01:57:30 Czym religia jest dzisiaj?

02:01:30 Skąd czerpać wiedzę?

👉 Doceń moją pracę i postaw mi kawę!  https://buycoffee.to/wiedza-w-glosie ☕

W tej rozmowie z prof. Robertem Wiśniewskim, historykiem z Uniwersytetu Warszawskiego specjalizującym się w późnej starożytności, rozmawiamy o religijnej wyobraźni ludzi tamtej epoki – o strachu przed demonami, chrześcijańskich praktykach wróżbiarskich i cudach przypisywanych świętym. Zastanawiamy się, jak wczesne chrześcijaństwo radziło sobie z magią, opętaniami i wiarą w siły nadprzyrodzone, a także co te wierzenia mówią o naturze ludzkiej.

00:00:00 Wstęp i przedstawienie gościa  

00:01:10 Kradzież w starożytności

00:03:10 Czy w starożytności była policja?

00:09:00 Starożytni detektywi

00:11:40 Chrześcijaństwo a wróżby

00:18:30 Wróżby a opętanie

00:24:00 Czy ludzie wierzyli we wróżby?

00:27:30 Demony

00:35:00 Natura demonów

00:39:00 Ludowe wyobrażenia

00:41:30 Wygląd demonów

00:45:00 Behemot i Lewiatan

00:47:30 Święci i egzorcyzmy

00:54:00 Cuda

00:59:00 Lekcje co Natury Ludzkiej

W tej rozmowie z Piotrem Pawlakiem, pianistą, matematykiem i uczestnikiem 3. etapu Konkursu Chopinowskiego, rozmawiamy o emocjach związanych z wychodzeniem na scenę, o tym, jak brzmi Chopin wykonywany „od środka”, i gdzie spotykają się logika z wrażliwością. Pytam Piotra o improwizację, piękno w matematyce oraz o to, czy muzykę bardziej się odkrywa, czy tworzy.

00:00:00 Wstęp i przedstawienie gościa  

00:01:10 Jak to jest grać na Konkursie Chopinowskim

00:02:10 Jak bardzo męczące jest koncertowanie

00:03:40 Kryteria oceny pianistów

00:05:30 Czym różnią się wykonania

00:08:00 Czy Chopin wygrałby konkurs Chopinowski?

00:10:00 Improwizacja

00:13:10 Umiejętności pianisty

00:15:10 Słuch absolutny

00:19:10 Rozumienie muzyki

00:24:10 Na czym polegał geniusz Chopina

00:28:20 Czy dalej tworzy się muzykę klasyczną?

00:30:20 Jakiej muzyki słucha Piotr?

00:32:00 Czy muzyka pomaga w matematyce?

00:40:00 Piękno w matematyce

00:45:00 Czysta a stosowana matematyka

00:46:50 Jak Piotr wizualizuje sobie utwory

00:50:00 Piękno w muzyce

00:54:30 Czy muzykę się tworzy czy odkrywa?

00:59:00 Kim jest Geniusz?

W tej rozmowie z prof. Marcinem Matczakiem rozmawiamy o granicach państwa, sile prawa i cienkiej linii między porządkiem a przemocą. Zastanawiamy się, kiedy państwo przestaje chronić obywateli, a zaczyna ich terroryzować, oraz czy praworządność może być wadą, gdy wymaga czasu i cierpliwości.

Polecane lektury:

• Daniel Dennett, „Niebezpieczna idea Darwina”
• Joseph Henrich, „Tajemnica naszego sukcesu”
• Tom Holland, „Dominion”

00:00:00 Wstęp i przedstawienie gościa  

00:01:10 Czym państwo różni się od bandyty?  

00:04:10 Strach, przymus i moralny obowiązek wobec prawa  

00:07:15 Po co w ogóle istnieje państwo?  

00:10:25 Czy podatki to forma haraczu?  

00:13:00 Zaufanie i przejrzystość jako fundament państwa  

00:16:05 Czym naprawdę jest praworządność  

00:19:30 Dlaczego władza potrzebuje ograniczeń  

00:22:50 Gdy prawo spowalnia decyzje – czy to wada?  

00:26:20 Dyktatury, bezpieczeństwo i pokusa siły  

00:30:40 Filipiny, El Salvador i logika terroru  

00:35:00 Czy poparcie społeczne usprawiedliwia przemoc?  

00:38:45 Ewolucja, współpraca i przetrwanie społeczeństw  

00:43:10 Dlaczego demokracja jest ewolucyjnie lepsza  

00:47:30 Konstytucja jako opowieść o wspólnych wartościach  

00:52:15 Jak czytać prawo – dosłownie czy z kontekstem?  

00:56:40 Język, interpretacja i granice arbitralności  

01:01:00 Czy istnieje jedna poprawna interpretacja prawa?  

01:05:10 Sędziowie, niezależność i spirala polityzacji  

01:10:00 Jak odbudować zaufanie do instytucji  

01:13:50 Podsumowanie: między państwem prawa a krajem terroru

👉 Doceń moją pracę i postaw mi kawę!  https://buycoffee.to/wiedza-w-glosie ☕

W tej rozmowie z dr Jakubem Pogonowskim, tłumaczem i badaczem starożytnego Judaizmu i Chrześcijaństwa, rozmawiamy o etapach kształtowania się judaizmu, znaczeniu Drugiej Świątyni i idei czystości rytualnej. Dyskutujemy o narodzinach judaizmu rabinicznego, Talmudzie i jego roli, a także o tym, jak Żydzi postrzegali pierwszych chrześcijan i działalności św. Pawła. Poruszamy kwestie sporne – obrzezania, relacji z gojami czy koncepcji Narodu Wybranego – oraz współczesne kontrowersje, takie jak czerwone jałówki i plany odbudowy Trzeciej Świątyni.

00:00:00 Wstęp

00:01:00 Przedstawienie gościa

00:01:40 Etapy historii Judaizmu

00:02:30 Definicja religii

00:06:00 Druga Świątynia 

00:07:30 Stary Testament

00:09:20 Czystość i Nieczystość

00:13:40 Arbitralne zasady

00:17:00 Spory Halachiczne

00:19:20 Ruch wyznawców Jezusa

00:22:20 Rola Św. Pawła

00:29:00 Obrzezanie

00:32:00 Judaizm Rabiniczny

00:39:00 Talmud

00:44:00 Goje

00:47:00 Naród Wybrany

00:52:30 Czerwone Jałówki

00:56:00 Trzecia Świątynia

01:01:00 Odłamy Judaizmu dziś

01:04:40 Skąd czerpać wiedzę?

👉 Doceń moją pracę i postaw mi kawę!  https://buycoffee.to/wiedza-w-glosie ☕

W tym odcinku rozmawiamy z dr hab. Piotrem Miłosiem – badaczem sztucznej inteligencji, specjalistą od uczenia przez wzmacnianie, związanym z Instytutem Matematycznym PAN i Google. Rozmawiamy o tym, czego naprawdę uczy się AI, czy możliwa jest sztuczna świadomość i jak maszyny rozumieją język. Pochylamy się nad rolą prawdopodobieństwa, matematyki i semantyki w nowoczesnych modelach, dotykając przy tym pytania, czy AI może odwzorowywać ludzki umysł. To rozmowa, która wychodzi poza popularne narracje i zagląda w głąb mechanizmów poznania — zarówno maszynowego, jak i ludzkiego.

00:00:00 Wstęp

00:01:00 Przedstawienie gościa

00:02:00 Czego Uczy się AI?

00:03:15 Co nas czeka dalej?

00:04:50 Sztuczna Świadomość

00:06:40 Definicje Inteligencji

00:08:40 Sceptycyzm co do rozwoju AI

00:10:30 Prawa Skalowania

00:16:10 Pomysły na dalszy rozwój

00:18:40 Reinforcement Learning

00:24:00 Sieci neuronowe a mózg

00:31:50 Jak komputer rozumie język?

00:39:00 Semantyka w AI

00:42:00 Rola Prawdopodobieństwa

00:46:00 Matematyka w AI

00:50:00 Modele rozumowania

00:54:20 DeepSeek

00:56:30 Skąd czerpać wiedzę?

👉 Doceń moją pracę i postaw mi kawę!  https://buycoffee.to/wiedza-w-glosie ☕

W tej rozmowie z Marcinem Dumą, szefem IBRiS i ekspertem od badań społeczno-politycznych z niemal 20-letnim doświadczeniem, rozmawiamy o tym, jak powstają sondaże, skąd biorą się błędy, czy mogą wpływać na opinię publiczną i dlaczego nie wszyscy chcą w nich uczestniczyć.

00:00:00 Wstęp

00:01:00 Przedstawienie Gościa

00:03:00 Czy badania kształtują postawy?

00:06:00 Manipulacje sondażami

00:09:10 Czy politycy kierują się sondażami?

00:11:30 Kulisy prowadzenia badań

00:16:40 Reprezentatywność próby

00:21:30 Jak kontaktuje się z osobami

00:26:00 Ważenie obserwacji

00:35:00 Czy ludzie kłamią w sondażach?

00:41:30 Jak ludzie podejmują decyzje?

00:43:30 Osie sporu w społeczeństwie

00:46:30 Zaufanie do systemu

00:51:00 Exit Polls

00:57:30 Late Poll

01:00:00 Efekt Ankietera

01:02:00 AI w badaniach

01:07:00 Zakończenie