Merhabalar. Bugün sizlere, başımdan geçen bir olaydan esinlenerek, zoraki atıf (coercive citation) ile ilgili öğrendiklerimi yazmak istedim.

Olay şu şekilde; bir yazımızı, bu yılın başında, bir dergiye gönderdik. Hakemlerden revizyon isteği geldi. Ancak hakemlerden biri, yazıya kendi belirlediği referansları da (3 adet) eklememizi istiyordu. Referansların üçü de aynı ülkedendi, ve yazarlarına baktığımızda ise üç makalede de var olan ortak isimler mevcuttu. Diğer düzeltmeleri yaptıktan sonra, söz konusu makalelerin yazıya bir katkı sağlamayacağını düşünerek, hakemin bu isteğini uygun görmedik ve kibarca teşekkür ederek yazıyı revize edilmiş haliyle tekrar yükledik. İkinci revizyon isteğinde, hakem kendi belirlediği referanslara atıf isteğini yeniledi. Diğer revizyonları halledip, atıf isteğine teşekkür ederek yazıyı tekrar yükledik. Üçüncü revizyon mailinde, artık diğer hakemlerin aradan çıktığını ve bizden atıf isteyen hakemin revizyon (ve atıf) isteklerinin kaldığını gördük. Bu konuda duruşumuz netti ancak bu mail süreci de can sıkıcı bir hal almaya başlamıştı. Görünen o ki, bu atıfları yapmazsak bu hakemden geçemeyecektik. Bu sefer durumu editöre bildirmeye karar verdik.

Yine de, daha deneyimli insanlar için minik görünen ve bir maille halledilebilecek bu problemin, benim gibi yeni yetme bir araştırmacı için artık ete kemiğe bürünmüş bir probleme dönüşmesi, çok heves kırıcı ve dikkat dağıtıcı bir hal almıştı. Bir noktada, yazarımız İbrahim Sarbay’dan esinlenerek, biraz da farkındalık oluşturmak amacıyla, Twitter’da 24 saat süren bir anket başlattım. Anket sonucunda kazanan taraf beliydi ancak oy kullanan 147 kişiden 60 kişi de “bırak lanet olsun, referansları koy da başın ağrımasın, sırada bekleyen diğer işlerine bak” diyordu. Yani durum biraz da kanıksanmıştı. 60 kişi (%41) pek de azımsanmayacak bir rakamdı. Anket devam ederken, Haldun abi de bana mesaj üzerinden bunun neden ve nasıl uygunsuz olduğu ile ilgili referanslar göndermekteydi. Bunun üzerine, hazır elimde bununla ilgili seçkin referanslar varken, durumu derlemeye karar verdim.

Twitter Anketi

Öncelikle, Kuo-Chen Chou ile tanışalım..

Kendisi, 1938 doğumlu, Amerikan biyofizik ve biyobilişimci. Halen Boston’da, kar amacı gütmeyen bir araştırma örgütünde görevli. Chou’nun bu yazıda olmasının sebebi ise şu, Chou’nun h indeksi 135 ve 2014-2018 arası çeşitli kuruluşlar tarafından en yüksek atıf alan araştırmacılar arasında gösterilmiş. Chou’nun birçok dergide editör ve hakemliği bulunuyor. Bunlardan bazıları The Open Bioinformatics Journal, (Baş editör, 2008–2019),  Journal of Theoretical Biology (yayın kurulu 2005–2019), Journal of Biomedicine and Biotechnology (2008–2014) ve The Open Biochemistry Journal (2007–2019).

Kuo-Chen Chau https://en.wikipedia.org/wiki/Kuo-Chen_Chou

2019’da, Bioinformatics dergisi, zoraki atıf ile bağlantısı olan bir hakemleri ile ilgili bir editöryel yayınlıyor. 2020’de ise, Journal of Theoretical Biology dergisi de, kendi editör kurulunda da olan, aynı hakemin, kendilerinde de zoraki atıf ile bağlantısı olduğuna dair bir editöryel yayınlıyor. Daha sonraları, Nature dergisi, ismi verilmeyen bu kişinin Chou olduğunu ortaya çıkartıyor. Günün sonunda, Chou Journal of Theoretical Biology editöryel kurulundan ve Bioinformatics hakemliğinden çıkartılıyor.​1​

Akademik yayıncılıkta zoraki atıf