Açık Bilim Podcast

Bazen siz de hiçbir şey yapmadan bomboş durmak, kendinizi dinlemek istiyor musunuz?

Biz her ne kadar bomboş dursak da beynimiz böyle duramıyor, her daim bir şeyler yapıyor. Modern sinirbilim ilginç keşiflerinden biri de beyinde dinlenme halinde aktif olan ve beyin aktivitesini ele alan bir ağın bulunmasıydı. Sinirbilimciler tarafından "default mode network" adı verilen bu ağın yaratıcılık üzerine ilginç etkileri olduğu da bulundu.

Herkese keyifli dinlemeler diliyoruz.

Learn more about your ad choices. Visit megaphone.fm/adchoices

Bugünkü Feneryolu tren istasyonunun hemen güneyinde yay şeklinde garip bir sokak vardır. Adı, Feneryolu Hatboyu Sokağı’dır. Bu sokağın hemen sonunda Feneryolu Sabit Pazarı başlar. taze sebzelere meyvelere aldırış etmeden ilerlerseniz sizi Bağdat caddesi karşılar ve hemen sonra da Dr Faruk Ayanoğlu Caddesi. Nihayet bu cadde de bir yay çizer ve Fenerbahçeye varır.

Bu yay şeklindeki garip sokaklar aslında eski bir tren güzergâhıdır. Feneryolu istasyonundan hemen önce ayrılan raylar, bu yolu izleyerek o zaman bir sayfiye olan Fener Bahçesi’ne gidermiş. Rayların yerinde bugün yeller esiyor. Ama bugünkü sokaklar,caddeler o güzergahtan kalmış yadigâr, tabii bir de Feneryolu semtinin adı.

Benzeri bir değişim, hayatımızın ilk günlerinde de gözlenir. Ana karnında henüz nefes almadığımız, akciğerlerimizin sıvıyla dolu olduğu günlerde, akciğer atardamarını aorta bağlayan küçük bir damarımız vardır. Ductus arteriosus adlı bu damar yüzünden bebeğin kanı henüz işlevsiz olan akciğerleri atlar. Normalde bebek doğar doğmaz, bu damar kan akımını tersine çevirir ve bu da bebeği nefessiz bırakabilir. Eğer tedavi edilmezse bu durum kalp yetmezliğine kadar ilerleyebilir.

Ama telâşa mahal yok, zira bu damar hemen her zaman kapanır ve geriye yadigâr olarak  Ligamentum arteriosus kalır, yani bir iplikcik...

Bazen vücudumuzda daha eski değişimlerin de izlerini buluruz. Meselâ beynimizden kalbe uzanan “onuncu sinir”, nam-ı diğer vagus siniri: Bu sinirin dallarından biri, sanki bir tren yolcusuyken ineceği durağı kaçırmış gibi gerisin geriye, yani yukarıya, ses tellerine uzanır.

Bizde yine iyi, zürafaların uzun boynu yüzünden bu sinirin uzunluğu dört buçuk metreyi geçer! Balıklarda ise böyle değildir, çünkü solungaçlar ve kalp birbirinze  çok yakındır ve boyunları da yoktur. Belli ki balıklarla ortak atamızda da durum böyleydi, ama kalp evrim süresince aşağılara indikçe bu sinir de kalbin etrafından dolanmakta ısrar ederek uzadıkça uzamıştır

Bazı akciğer kanseri hastalarının sesinin kısılması, bunun sonucudur. Sinir akciğer civarından geçerken, akciğerdeki ur ona baskı yapınca ses tellerinin işleyişi etkilenir. .Çünkü Sinir lüzumsuz yere uzarken baskı ve travmalara daha açık hale gelmiştir.

Evrimin izleri yalnızca somut yapılarda görülmez, davranışlarımıza da yansır. Örneğin yeni doğan bebeklerin ayak tabanlarına bastırırsanız, ayak parmakları sanki bir şeyi kavramak istercesine 15-30 saniyeliğine kapanır. Aynı refleks ağaç dallarına tutunarak yaşayan maymun yavrularında da mevcuttur. Hem insanda hem maymunda bu refleks zamanla kaybolur. Büyüyen maymun ağaçlarda gezinmeyi alışkanlık haline getirirken insan başka yollara döner. Ama görünen o ki ağaçlarda gezinen atalarımızın refleksi bize de maymuna da yadigâr kalmıştır.

Yani nasıl ki eski Fenerbahçe trengüzergâhında bugün yürüyor ve araba sürüyorsak, geçmişimizde açılan biyolojik yolaklarda da öyle  gezinip duruyoruz. Geçmişten kaçmak zor.

Kaynaklar

Fenerbahçe Vapurundan Sonra Fenerbahçe Kampı. Kent ve Demiryolu

Richard Dawkins demonstrates laryngeal nerve of the giraffe. YouTube

Futagi, Y. Toribe ve Y. Suzuki: The Grasp Reflex and Moro Reflex in Infants: Hierarchy of Primitive Reflex Responses. Int J Pediatr. 2012; 2012: 191562.

Yazan: Çağrı Yalgın

Seslendiren ve Düzenleyen: Kübra Karacan

Müzik: http://www.bensound.com (CC)

Learn more about your ad choices. Visit megaphone.fm/adchoices

Sesli Öyküler serimizin bu ilk bölümünde, Andy Weir‘ın unutulmaz öyküsü Yumurta (The Egg)‘yı seçtik. Marslı ve Artemis romanlarıyla geniş bir okur kitlesi edinen Weir, aynı zamanda başarılı kısa öyküleriyle de dikkat çeken bir yazar. Yumurta, belki de bunlardan en ilginç olanı. Yazar adeta “hayatın, evrenin ve her şeyin” nihai yanıtını kendince vermeye çalışmış. Ortaya koyduğu esere bakılacak olursa, bu konuda bir hayli de başarılı.

 

Keyifli dinlemeler…

Çeviren: Eren (Satır Arası)

Seslendiren: Varlık Ergen

Learn more about your ad choices. Visit megaphone.fm/adchoices

Muhabbet Teorisinin bu bölümünde doğumunun 100. yıl dönümü sebebiyle Richard Feynman'dan bahsettik.

 

Keyifli Dinlemeler

Learn more about your ad choices. Visit megaphone.fm/adchoices

NöroBlog Podcast'in yeni bölümünde çoğu zaman yanlış tanıtılan ve stigmatize edilen psikiyatrik bir rahatsızlık olan şizofreniyi konuştuk.

- Şizofreni nedir? Hangi bulgularla gelişir?

- Şizofreni neden şehirde yaşayan insanlarda daha çok görülür?

- Madde kullanımı şizofreniye sebep olur mu?

- Sinemada ve edebiyatta şizofreninin doğru ve yanlış aktarıldığı örnekler neler?

İyi dinlemeler...

Learn more about your ad choices. Visit megaphone.fm/adchoices

https://youtu.be/1MvsjIn208o

Sosyal uyum, bireylerin durum, davranış ve inançlarını grup normlarına göre değiştirdikleri bir sosyal etki biçimidir. Asch Paradigması olarak da anılır. Böyle anılmasının nedeni, 1950’li yıllarda Polonyalı Psikolog Solomon Asch’in gerçekleştirdiği bir dizi deney ile ortaya konmuş olmasıdır. Akıl Var Mantık Var sosyal etki dizisinin yeni bölümüyle karşınızda.

Tevfik Uyar'ın hazırladığı, montajını Kübra Karacan'ın gerçekleştirdiği yeni yayınımızın görüntülü yayınları Tevfik Uyar'ın kanalında yer alacak. Sesli kayıtlarına podcast kanalımızdan ulaşabilirsiniz.

Keyifli Dinlemeler..

Learn more about your ad choices. Visit megaphone.fm/adchoices

NöroBlog Podcast'in 16. bölümünde sinirbilim tarihini konuştuk.

- Duygu ve düşüncelerin merkezi neden yüzyıllar boyunca beyin değil de kalp olarak görüldü?

- Eski Mısır ve Eski Yunan medeniyetleri beyin hakkında neler biliyorlardı, nerede hata yaptılar?

- Beynin duygu ve düşüncelerin merkezi ünvanını ele geçirmesi nasıl oldu?

İlginç bilgiler eşliğinde keyifli bir sinirbilim sohbeti dinleyeceksiniz.

İyi dinlemeler...

Learn more about your ad choices. Visit megaphone.fm/adchoices

Charles Darwin, Evrim Teorisi'nin gelişmesine büyük yardımı olan Galapagos gözlemleri sonucunda bir arkadaşına yazdığı mektubunda şöyle der:

“Kulağa bir cinayetin itiraf edilmesi gibi gelebilir ama türlerin değişebileceğine inanmaya başladım.”

Bir başka deyişle; Evrim.

Bu yayınımızda Evrim Teorisi'nin gelişimini ve ortaya çıkışında önemli bir süreç olan Charles Darwin'in Beagle seyahatini ele aldık. Evrim-101 niteliğindeki yayınımızda, temel düzeyde evrimsel mekanizmalardan bahsettik. Evrim serisi sürecek.

 

Keyifli Dinlemeler..

Learn more about your ad choices. Visit megaphone.fm/adchoices

https://www.youtube.com/watch?v=oByZDCxtfYg

Neden sosyal medyada başlayan tartışmalar bir türlü bitmek bilmez? Niçin bir söz verdiğimiz zaman onu tutma olasılığımız artar? Akıl Var Mantık Var yayın hayatına, sosyal etki dizisiyle başladı. İlk konumuz da "Taahhüt Etkisi".

Tevfik Uyar'ın hazırladığı, montajını Kübra Karacan'ın gerçekleştirdiği yeni yayınımızın görüntülü yayınları Tevfik Uyar'ın kanalında yer alacak. Sesli kayıtlarına podcast kanalımızdan ulaşabilirsiniz.

Keyifli Dinlemeler..

 

 

Learn more about your ad choices. Visit megaphone.fm/adchoices

Bugün tamamen moleküler genetik, moleküler biyoloji ve moleküler tıp anabilim dallarının araştırma konusu olan kanser hastalığı, kanser mekanizmaları ve fizyolojisi; bilinenleri ve bilinmeyenleri ile birlikte birçok insanın merak konusu olmaya devam etmektedir. Araştırılmakta olan kanser ilaçları ve tedavi yöntemleri, kanser teşhisi ve prevantif onkoloji, moleküler kanser mekanizmaları, kanserin genetik altyapısı, DNA düzeyindeki mutasyonel ve genetik nedenleri ile ilgili bildiklerimiz ve öğrendiklerimiz, birçok yanlış anlaşılmayı ve eksik bir takım kavrayışları beraberinde getirmektedir.

Kanser konusu özelinde bir giriş niteliği taşıyan bu yayınımızda; kanser nedir, gen grupları ile olan ilişkisi, hücre düzeyinde olan gelişimi ve mikroevrimsel süreçte nasıl ortaya çıktığı üzerine konuştuk.

Not: Tüm kanser hastaları ve hasta yakınlarının hassasiyetlerini düşünerek hazırladığımız yayın içeriğindeki herhangi bir bilginin, tedavi ve terapi amaçlı yol gösterici olarak sunulmadığını bilgilerinize sunarız.

 

Keyifli Dinlemeler..

Learn more about your ad choices. Visit megaphone.fm/adchoices