Sign up to save your podcasts
Or
Share AN 02-15
Share to email
Share to Facebook
Share to X
Share to email
Share to Facebook
Share to X
Or
AN 02-15
AN 02-15-01. සමාපත්ති සූත්රය
AN 02-15-02. අජ්ජව සූත්රය.
AN 02-15-03. ඛන්ති සූත්රය.
AN 02-15-04. සාඛල්ය සූත්රය
AN 02-15-05. අවිහිංසා සූත්රය.
AN 02-15-06. අගුත්තවාර සූත්රය
AN 02-15-07. ගුත්තවාර සූත්රය.
AN 02-15-08. පටිසංඛාත සූත්රය.
AN 02-15-09. සතිබල සූත්රය
AN 02-15-10. සමථවිපස්සනා සූත්රය.
AN 02-15-11. විපත්ති සූත්රය.
AN 02-15-12. සම්පදා සූත්රය
AN 02-15-13. ශීලවිසුද්ධි සූත්රය
AN 02-15-14. දිට්ඨිවිසුද්ධි සූත්රය.
AN 02-15-15. අසන්තුට්ඨිතා සූත්රය.
AN 02-15-16. මුට්ඨසච්ච සූත්රය
AN 02-15-17. සතිසම්පජඤ්ඤ සූත්රය.
AN 02-15-01.සමාපත්ති සූත්රය.
“මහණෙනි,
තොප දක්ෂ විය යුතු
ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්,
‘සමවතට සමවැදීමෙහි දක්ෂ බව,
සමවතින් නැගීමෙහි දක්ෂ බව ද
යන දෙකයි.
[අටුවාව:-
සමාපත්ති කුසලතා යනු නොසුදුසු ආහාරයෙන් වැළකී යෝග්යය ආහාර පමනක් ගනිමින් කය නිරෝගිව පවත්වා ගෙන සෘතුන්හි යෝග්යබව සලකා සුදුසු පිළිවෙතක් තෝරාගෙන ඒ පුරමින් සමවතට සමවැදීමේ දක්ෂතාවයි.
සමාපත්ති වුට්ඨාන කුසලතා යනු සීමා කිරීම් අනුව කාලය ගෙවීගියවිට ප්රකට බවට පැමිණ (සසංඥීව) සමවතින් නැගී සිටින්නේ වුට්ඨානකුසල නම්වෙයි. එබඳුවූ දක්ෂතාවයි.
“මහණෙනි,
මේ කුසලතාවන්,
තොප විසින් දක්ෂ විය යුතු ධර්මයෝ වෙත්”
163. “There are these two skills to develop
What two?
Skill in meditative attainments and
skill in emerging from those attainments.
These are the two things.
AN 02-15-02.අජ්ජව සූත්රය.
“මහණෙනි,
මනා ඵල පතා පිළිවෙත් පුරන්නා
ධර්මයෝ දෙකක් වඩා ගත යුතු වෙත්..
ඒ දෙක මොනවාද යත්
‘ඎජු බවද,
මෘදු බවද
යන දෙකයි.
“මහණෙනි,
මේ ගුණ දෙක,
වඩා ගත යුතු ධර්මයෝ වෙත්.
අජ්ජවං යනු සෘජු බවයි. මද්දවං යනු මෘදුබවයි. සෘජු බව දෘෂ්ඨිය සම්බන්ධයෙන්ම කියන ලදී. අප අනෙක ප්රකාර දෘෂ්ඨි දරන්නෝ වෙමු. මෝහයෙන් වැසුණු සිත් ඇති අපි නොයෙක් වත් පිළිවෙත් පුරමින්, නොයෙක් හීන, බාල අපේක්ෂා ඇතිව අනන්ත පිලිවෙත් පුරන්නමෝ වෙමු. සම්මා දිට්ඨිය සිතට වැටුණු විට පමණක් මනුෂ්යයා සෘජු සිත් ඇත්තේ වෙයි.
මද්දව යන මෘදු බව අදහස් කරන්නේ බාහිර අරමුණු නිසා සිත කාම (ලෝභ) දොස වලින් රත් කර නොගැනීමය. පසිඳුරන්ගෙන් ලබන බාහිර අරමුණු නිරතුරුව ලබන අපි ඒ අරමුණු නිසා කැමැත්ත අකමැත්ත ඇතිකර ගැනීම ස්වභාවයයි. ඒ අරමුණු නිසා සිතේ ඇතිවෙන පෙරලිය විපල්ලාස නිසා වෙන දෙයක් බව දැනගන්නේ සිතින් නොතැවෙන්නේ සිත මෘදු වුන විටය. තෙත මැටි ගුලියක් ඕනැ ආකාරයකට අනා නවා ගත හැක. එසේ නවන විට එය නොබිදේ. එලෙසම සිත රාගයෙන් රත් කර නොගන්නට දොසයෙන් අවුල් කර නොගන්නට කල යුත්තේ සතියෙන් දවස ගෙවීමය. සතිය වැඩීමම ඔබගේ කෙලෙස් නොවැඩීමට උපකාරය වේ.]
AN 02-15-03 ඛන්ති සූත්රය.
“මහණෙනි,
තොප විසින් වඩාගත යතු තවත්
ගුණ ධර්ම දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්
“ඉවසන බවද,
සුසිල්වත් බවද
යන දෙකයි.
“මහණෙනි,
මේ ගුණ දෙක වැඩිය යුතු ධර්මයෝ වෙත්”
[ඛන්ති යනු ඉවසීමයි, ක්ෂාන්තියයි. කුමක් ඉවසන්නේද යත් අට ලෝ ගුනයන්ගෙන් වෙන හොඳ නොහොඳ එකසේ දරා ගැනීමය. සිත නොසොල්වාගෙන අධිවාස , තිතික්ක ලෙසද දක්වා ඇති සියලු ලෝක ධර්මයන් නිසා සිත මනස රැක ගැනීමයි. LINK]
AN 02-15-04 සාකල්යය සූත්රය.
“මහණෙනි,
ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්
“මුදු බස් ඇති බවද,
ප්රිය පිළිසඳර කථා ඇති බවද
යන දෙකයි.
“මහණෙනි,
මේ ගුණ දෙක තොප වඩා ගත යුතු ධර්මයෝ වෙත්”
සොරච්චං යනු මනාසිල්වත් බවින් සුරත බවයි. සංඝ සමාජයේ ඇතිවන සුළු සුළු ආරවුල් විසඳා ගැනීමේදී භික්ෂුන්ට අවශ්යම ගුණයයි.
” තත්ථ කතමං සාඛල්යා :
යා සා වාචා අණ්ඩකා කක්කසා පරකටුකා පරාභිසජ්ජනී කොධසාමන්තා අසමාධිසංවත්තනිකා. තථාරූපං වාචං පහාය, යා සා වාචා නේළා කණ්ණසුඛා පේමනීයා හදයඞ්ගමා පෝරී බහුජනකන්තා බහුජන මනාපා තථාරූපං වාචං භාසිතා හෝති, යා තත්ථ සණ්හවාචතා සඛිලවාචතා අඵරුසවාචතා, ඉදං වුච්චති සාඛල්යං… ”
( ධම්මසඞ්ගණිප්පකරණය )
මේ නුගුණ කථා විලාසය අසාක්ල්යය කථා ලෙස දැක්වේ. මේ ලෙස කතා නොකිරීම සාකල්යය වේ. ඒ නුගුණ නම්:
( අණ්ඩකා – පර සිත් පෙලෙන ලෙස,
( කක්කසා – කර්කශ ද පරකටුකා- අන්යයන්ගේ හිත පෑරීමට එය මුවහත් ද, තියුණු ආයුදයක්යි බඳුද,
( පරාභිසජ්ජනී ) අනුන්ගේ තරහව අවුස්සන,
( කොධසාමන්තා ) නැති කේන්තියක් ඇති කරන,
(අසමාධිසංවත්තනිකා)- සිතෙහි කැළඹීම හෙවත් විසිරෙන බව ඇති කරන කතා නොකිරීම,
( නේළා ) කාහට වුණත් නිර්දෝෂී හෙවත් පිරිසිදු වූ ද,
( කණ්ණසුඛ ) -කන්කළු හෙවත් කණට ප්රිය වූ ද
( පේමනීයා ) -ප්රේමනීය, දයාබර හෙවත් ආදරණීය වූ ද
( හදයඞ්ගමා ) හෘදයාංගම හෙවත් අවංක වූ ද
( පෝරී )-ආචාරසම්පන්න වූ ද කතා විලාසය සාඛල්යය යි.]
AN 02-15-05 අවිහිංසා සූත්රය.
“මහණෙනි,
ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්
“අවිහිංසාව ද,
සුචිභාවය
(ශීලයෙන් පිරිසිදු බව) ද
යන දෙකයි.
“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි,
මැනවින් වඩා ගත යුතු ධර්මයෝ වෙත්”
[හිංසා කරීමෙන් වැළකී සිටීම අවිහිංසා යයි කියති. මිනිසුන් අනුන් අතින් පයින් පහරදී හිංසා කරති, අන් සතු දේ සොරකම් කිරීමෙන්, වංචාකොට අත් කර ගනිමින් හිංසා කරති, බනිමින් නපුරු ලෙස කතා කරමින් සිත් රිදවති. මේ නොයෙක් අකුසලයෙන් ඉවත්වන්නා අවිහිංසාව ඇත්තෙකි : අවිහිංසා යනු කරුණාවෙහි පූර්වභාගයයි. එය බොහෝ ආකාරයෙන් සමාජයේ දැකිය හැක. මස්, මාළු කෑමෙන් වැළකීම, ප්රචණ්ඩකාරී චිත්රපට හෝ වීඩියෝ ක්රීඩා වලින් වැළකී සිටීම හෝ හානිකර කතා වලින් වැළකී සිටීම, අසන්නාගේ සිත රිදෙන ලෙස කතා නොකිරීම, ආදී නොයෙක් සීල පිළිවෙත් මේ කාණ්ඩයට ඇතුළුවිය හැක. ඔබ අහිංසා මූලධර්මය අනුව ජීවත් වන විට, ඔබ ලෝකය වඩා හොඳ ස්ථානයක් බවට පත් කරනවා පමණක් නොව, ඔබද වඩාත් දයානුකම්පිත සහ සාමකාමී පුද්ගලයෙකු බවට පරිවර්තනය වෙයි. LINK]
සොචෙය්යඤ්ච.සොචෙය්යං යනු ශීලවශයෙන් පිරිසිදු බවයි.
AN 02-15-06 අගුත්තවාර සූත්රය.
“මහණෙනි,
ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්
“ඉන්ද්රියයන්හි දොරටු නොවසනලද බවද,
භෝජනයෙහි පමණ නොදන්නා බවද
යන දෙකය.
“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි, ධර්මයෝ වෙත්”
[අගුත්තවාර = අගුත්ත + ද්වාර යනු නොවසන ලද දොරවල්ය. ඇස කණ නාසය දිව ගත යන සය දොරින් බාහිර ලෝකයේ ආරම්මණ ලෙස රුප, ශබ්ධ ඝන්ධ රස ස්පර්ශ ගන්න අපි ඒවාට ඇලේමු. නැතිනම් ඒවායේ ගැටෙමු. ඒ අරමුනු සිතට වැදීම අඩු කරගන්නට මේ දොර සය හැකි පමණ වසාගෙන ඉඳීම මහා උපකාරයක් වේ.
පාරේ යන එන විට හාත් පස බලමින් යන මිනිසා අරමුණු සිය දහසකට බිලි වේ. බිම බලාගෙන හුස්ම ගැන සතිය තබාගෙන ඇවිදින මිනිසා සන්කාර රැස්කරන්නේ අල්පවය. ]
AN 02-15-07 ගුත්තවාර සූත්රය.
“මහණෙනි,
වඩා ගත යුතු තවත්,
ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්,
“ඉන්ද්රියයන්හි දොර වසනලද බවද,
භෝජනයෙහි පමණ දන්නා බවද
යන දෙකයි.
“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි,
වඩාගත යුතු ධර්මයෝ වෙත්”
[චක්ඛුනා සංවරො සාධු, සාධු සොතෙන සංවරො;
ඝානෙන සංවරො සාධු, සාධු ජිව්හාය සංවරො.
කායෙන සංවරො සාධු, සාධු වාචාය සංවරො;
මනසා සංවරො සාධු, සාධු සබ්බත්ථ සංවරො;
සබ්බත්ථ සංවුතො භික්ඛු, සබ්බදුක්ඛා පමුච්චති”
AN 02-15-08 පටිසංඛාත සූත්රය.
“මහණෙනි,
තොප වැඩිය යුතු බල
ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්
“පරීක්ෂාකිරීමේ බලයද,
භාවනා බලයද
යන දෙකයි.
“මහණෙනි,
මේ දෙදෙන වනාහි,
තොප වැඩිය යුතු ධර්මයෝ වෙත්”
[පටිසංඛානබලං යනු ප්රත්යවේක්ෂා කිරීමේ බලයයි. එනම් පරිවෙක්ෂා කිරීමේ විමසා බැලීමේ ධට්ම පරීක්ෂා හැකියාවයි.
බෞද්ධ දේශනාවක් නිසි පරිදි අරුත් ගැන්වෙන්නේද යන්න පිරික්සනු පිණිස අපට එය ප්රවේශමෙන් විමසා බැලීමට සිදුවේ. යහපත් ගුණාංගයක් ගොඩනගා ගැනීමට අවශ්ය වේනම්, කල්තබා කළයුතු දේ පිළිබඳ දැන සිටිය යුතු වේ; එය ගොඩනගාගත් පසු, ඉන් ලැබෙන උපකාරය කවරේද; මෙම ප්රතිලාභයන්හි යම් තාර්කික අදහසක් පවතීද; සහ ඒවා දේවල මූලික ස්වභාවය හා අනුගත වන්නේද යන කරුණු ඒ අතර වේ. දේශනා මෙකී සියලු නිර්ණායක පසු කරන්නේ නම්, එය ක්රියාවට නැංවීම පිළිබඳ විශ්වාසය ගොඩනගාගත හැක.ධර්ම පිළිවෙත් පිරීම විෂයයෙහි සාර්ථකත්වය යථාර්ථවාදී ආකල්පය මත රඳා පවතී. දේවල් සැබෑ ලෙසම පවත්නා ආකාරය හා අනුගතවන අයුරින් ධර්ම දේශනා විමසා බැලීම මෙමගින් අදහස් කෙරේ. එවන් විමසා බැලීමක් උදෙසා, බුදුන් වහන්සේ විසින් සිද්ධාන්ත සතරක් දේශනා කරන ලද අතර ඒවා වූකලි බෞද්ධ චින්තනයේ මූලික උපකල්පනයන් වේ. “හුදෙක් විශ්වාසය හේතුකොට හෝ මා කෙරෙහි පවත්නා ගෞරවය හේතුකොට මාගේ දේශනා නොපිළිගන්න. ඒවා රන් මිලදී ගන්නාක් මෙන් විමසා බලා පිළිගන්න” යි බුදුන් වහන්සේ දුන් උපදේශය සිහි තබාගන්න.
එම සිද්ධාන්ත සතර වනුයේ:
මාර්ගයේ ශ්රේණිගත අදියර පිළිබඳ ශ්රේෂ්ඨ ඉදිරිපත් කිරීමක් (Lam-rim chen-mo) නම් කෘතියේ මෙම සතරවිධ කරුණු පිළිබඳ ෂොංඛපා විස්තර විස්තර කරන ආකාරය විමසා බලමු.
(1). රඳා පැවැත්ම පිළිබඳ සිද්ධාන්තය.
පළමු සිද්ධාන්තය වනුයේ ඇතැම් දේ ඒවාහි පදනම ලෙස පවත්නා අන් කරුණු මත රඳා පවත්නා බවයි. මෙය රඳා පැවැත්ම පිළිබඳ සිද්ධාන්තයයි. යම් ප්රතිඵලයක් අත්වනු පිණිස, එහි හේතු ප්රත්ය මත රඳා පැවැත්මක් පැවතිය යුතුවේ. මේ වූකලි අප සියලු දෙනා හට පිළිගත හැකි සිද්ධාන්තයකි. ඉන් අදහස් කෙරෙනුයේ යම් කිසිවක් පිළිබඳ වැටහීමක් හෝ යහපත් ගුණාංගයක් වැඩි වර්ධනය කරගැනීමට අපේක්ෂා කරන්නේ නම්, එය රඳා පවත්නේ කවරක් මතද යන කරුණ විමසිය යුතු වේ. එහි පදනම වශයෙන් ක්රියාත්මකවනු පිණිස කල්තබා අප විසින් ගොඩනගා ගත යුත්තේ කවරක්ද?ආධ්යාත්මික සාර්ථකත්වයේ සෑම මට්ටමක්ම එහි පදනම වූ සෙසු සාර්ථකත්වයන් හා සාධක මත රඳා පවතී. නිදසුනක් ලෙස, අපට වෙන්කොට දැකීමේ අවබෝධය හෝ ශූන්යතාවය හෝ යථාර්ථය පිළිබඳ වැටහීම ගොඩනගා ගැනීමට අවශ්ය වන්නේ නම්, මෙම අවබෝධය කවරක් මත රඳා පවත්නේද යන්න විමර්ශනය කොට දත යුතු වේ. එය සමාධිය මත රඳා පවතී. සමාධියකින් තොරව අපට වැටහීම වර්ධනය කරගත නොහැක. සමාධිය රඳා පවත්නා පදනම කවරක්ද? එය ස්වයං විනය මත රඳා පවතී. අවධානය විසිර යන විටදී එය නිවැරදි කිරීමේ විනයක් රහිත නම්, අපට සමාධිය ගොඩනගා ගැනීමේ හැකියාවක් නොමැත. එබැවින්, ශූන්යතාවය පිළිබඳ වෙන්කොට සැළකීමේ දැනුවත්භාවය ගොඩනගා ගැනීමට අදහස් කරන්නේ නම්, අවම වශයෙන් ස්වල්ප වූ හෝ ස්වයං ශික්ෂණයක් හා සමාධියක් ගොඩනගා ගැනීම සඳහා පළමුව කටයුතු කළ යුතුව පවතී.
පළමු සිද්ධාන්තය වනුයේ ඇතැම් දේ ඒවාහි පදනම ලෙස පවත්නා අන් කරුණු මත රඳා පවත්නා බවයි. මෙය රඳා පැවැත්ම පිළිබඳ සිද්ධාන්තයයි. යම් ප්රතිඵලයක් අත්වනු පිණිස, එහි හේතු ප්රත්ය මත රඳා පැවැත්මක් පැවතිය යුතුවේ. මේ වූකලි අප සියලු දෙනා හට පිළිගත හැකි සිද්ධාන්තයකි. ඉන් අදහස් කෙරෙනුයේ යම් කිසිවක් පිළිබඳ වැටහීමක් හෝ යහපත් ගුණාංගයක් වැඩි වර්ධනය කරගැනීමට අපේක්ෂා කරන්නේ නම්, එය රඳා පවත්නේ කවරක් මතද යන කරුණ විමසිය යුතු වේ. එහි පදනම වශයෙන් ක්රියාත්මකවනු පිණිස කල්තබා අප විසින් ගොඩනගා ගත යුත්තේ කවරක්ද?ආධ්යාත්මික සාර්ථකත්වයේ සෑම මට්ටමක්ම එහි පදනම වූ සෙසු සාර්ථකත්වයන් හා සාධක මත රඳා පවතී. නිදසුනක් ලෙස, අපට වෙන්කොට දැකීමේ අවබෝධය හෝ ශූන්යතාවය හෝ යථාර්ථය පිළිබඳ වැටහීම ගොඩනගා ගැනීමට අවශ්ය වන්නේ නම්, මෙම අවබෝධය කවරක් මත රඳා පවත්නේද යන්න විමර්ශනය කොට දත යුතු වේ. එය සමාධිය මත රඳා පවතී. සමාධියකින් තොරව අපට වැටහීම වර්ධනය කරගත නොහැක. සමාධිය රඳා පවත්නා පදනම කවරක්ද? එය ස්වයං විනය මත රඳා පවතී. අවධානය විසිර යන විටදී එය නිවැරදි කිරීමේ විනයක් රහිත නම්, අපට සමාධිය ගොඩනගා ගැනීමේ හැකියාවක් නොමැත. එබැවින්, ශූන්යතාවය පිළිබඳ වෙන්කොට සැළකීමේ දැනුවත්භාවය ගොඩනගා ගැනීමට අදහස් කරන්නේ නම්, අවම වශයෙන් ස්වල්ප වූ හෝ ස්වයං ශික්ෂණයක් හා සමාධියක් ගොඩනගා ගැනීම සඳහා පළමුව කටයුතු කළ යුතුව පවතී.
ධර්මය අධ්යයනයේදී මෙම පළමු සිද්ධාන්තය අදාල කරගැනීම වැදගත්ය. ධර්ම පාඨ ග්රන්ථයන්හි කියවීමට ලැබෙන ආශ්චර්යමත් ශක්තීන් අත්පත් කරගැනීමට අප බොහෝ දෙනෙකු කැමති වුවද අපගේ පැතුම් පිළිබඳ යථාර්ථවාදී වන්නේ නම් එම සාර්ථකත්වයන් රඳා පවත්නේ කවරක් මතද යන්න පිළිබඳ විමර්ශනය කළ යුතු වේ. අපගේ අභිමතාර්ථ සාධනය කරගනු පිණිස ගොඩනගාගත යුතුවන්නේ කවරක්ද යන්න දැනගත් විටදී ඒවා සාක්ෂාත් කරගන්නා ආකාරයද දන්නෙමු. අපට එවිට පදනම් මට්ටමේ සිටම ආරම්භය ගත හැක. මෙමගින් අපගේ විමසුම් යථාර්ථවාදී ඒවා බවට පත් කරනු ලබයි.
(2). ප්රායෝගිකත්වය පිළිබඳ සිද්ධාන්තය
දෙවැන්න වනුයේ ප්රායෝගිකත්වය පිළිබඳ සිද්ධාන්තයයි. හේතු ප්රත්යයන්හි බලපෑමට ලක්වන සෑම සංසිද්ධියක්ම එහි නිශ්චිත කාර්යය ඉටු කරයි. ඇවිලවීම පිළිබඳ කාර්යය සිදු කරනුයේ ගින්න විනා ජලය නොවේ. මේ වූකලි, නැවතද, බුදු දහමේ මූලික උපකල්පනයක් හෙවත් සිද්ධාන්තයක් වන අතර එය අපටද පිළිගත හැකි දෙයක් වේ. එහි ප්රායෝගිකත්වය වනුයේ ධර්මය අධ්යයනයේදී හා ඉගෙනීමේදී, මෙය හෝ එය විසින් ඉටු කරනු ලබන කාර්ය භාරය විමර්ශනය කළ යුතුය. ප්රේමය හා සමාධිය වැනි අප වර්ධනය කරගත යුතුවන සහ වියවුල් සහගත බව හෝ කෝපය වැනි අප මිදිය යුතුවන ඇතැම් චිත්ත ස්වභාවයන් හෝ හැඟීම් පිළිබඳ අපට උපදෙස් ලබාදෙනු ලබයි. අනුගමනය කළ යුතුවන යම් විධික්රමයන් පිළිබඳවද අප වෙත උගන්වනු ලබයි. විධික්රම අවබෝධ කරගනු පිණිස, ඒවා මගින් සිදුකරනු ලබන්නේ කවරක්ද යන්න සහ ඒවාහි ක්රියාකාරිත්වය කවරේද යන්න විමර්ශනය කළ යුතු වේ. ඇතැම්වා ගැලපෙන අතර සෙසු ඒවා එසේ නොවන බැවින්, ඇතැම් චිත්ත ස්වභාවයන් සෙසු ස්වභාවයන් වැඩි වර්ධනය කිරීමට හෝ ඉහළ නැංවීම සඳහා ක්රියාත්මක වෙයි.
නිදසුනක් ලෙස, ආදරය ගොඩනැගීම පිණිස වූ නිශ්චිත භාවනා ක්රමයක් සම්බන්ධ විමර්ශනය හා අත්දැකීම මගින් ඒ සම්බන්ධ අපගේ විශ්වාසය වැඩි වර්ධනය කරනු ලබයි. අපි “මේක හරිද, වැරදිද” යනුවෙන් විමර්ශනය කරන අතර, ඉනික්බිති ඒ පිළිබඳ අත්දැකීමක් ලබාගැනීමට උත්සාහ කරන්නෙමු. මෙය සිදු කිරීමේ අර්ථය නම් එමගින් විධික්රමය පිළිබඳ විශ්වාසයක් අප වෙත ලබාදීමයි. යම් පිළිවෙත් විධියක් නිවැරදි වන අතර එය සාර්ථක බවට විශ්වාසය ඇති කිරීමෙන් ඇතිවන කාර්යය කවරක්ද? එමගින් එය ගැඹුරින් පුහුණු වීම සඳහා වූ අපගේ හැකියාව වැඩි වර්ධනය කරනු ලබයි. අපට අප කරන කාර්යය පිළිබඳ විශ්වාසයක් නොමැත්තේ නම් එම පුහුණුවෙහි නොයෙදෙන්නෙමු. එක් එක් පියවරෙන් ඉටු කෙරෙන කාර්ය භාරය පිළිබඳ වැටහීමක් ඇත්තේ නම්, ඒ එක එකක් සඳහා හදවතින් කැප වන්නෙමු. අවබෝධ කර නොගන්නේ නම්, ඒ කිසිවක් නොකරන්නෙමු.
මෙයට අමතරව, වෙනත් දෙයකට හානි සිදු කිරීම හෝ විරෝධය දැක්වීම සඳහා යමෙක ක්රියාකාරිත්වය අවබෝධ කරගත යුතුවේ. නිදසුනක් ලෙස, යම් ක්රමයක් පිළිබඳව පවත්නා විශ්වාසය විසින් ඒ පිළිබඳ පවත්නා අතීරණාත්මක බව විනාශ කරනු ලබයි. යම් ක්රමයක් පිළිබඳව හෝ එම ක්රමය අනුගමනය කිරීම සඳහා අප සතුවන හැකියාව පිළිබඳ විශ්වාසයක් නොමැති වීම හේතුකොට ඒ මගින් කවර හෝ ප්රගතියක් ලැබීමේ හෝ සාර්ථකත්වයක් අත්පත් කරගැනීමේ හැකියාව වළක්වාලනු ලබයි.
ඉගෙන ගන්නා එක් එක් දෙයක් මගින් හා පුරනු ලබන එක් එක් පිළිවෙත් පියවර මගින් සවිබල ගැන්වෙනුයේ කවරක්ද හා විනාශ කෙරෙනුයේ කවරක්ද යන්න දැන සිටීම ඉතාමත් ප්රයෝජනවත් වේ. එවිට අප සිදුකරන කාර්යය පිළිබඳ තාත්ත්වික ආකල්පයක් පවත්වාගත හැකිවේ. නිදසුනක් ලෙස, ආදරය වැනි නිශ්චිත ධනාත්මක චිත්ත ස්වභාවයක් හෝ ආකල්පයක් ගොඩනගා ගැනීමට අවශ්ය වනුයේ මන්ද? එමගින් චිත්ත සාමය ඇති කිරීම සඳහා වූ කාර්ය භාරයක් ඉටු කෙරෙන අතර අන්යයන්ට උපකාර කිරීමේ හැකියාව අපට ලබාදෙන්නේය යන්න වලංගු හේතුවකි. තරහව වැනි නිශේධනාත්මක චිත්ත ස්වභාවයකින් මිදීමට අවශ්ය වන්නේ මන්ද? එමගින් සිදුවන දෙය හේතුවෙනි: එමගින් අන්යයන්ට මෙන්ම අපටද කරදර ඇති කෙරේ. දුම්බීම වැනි අප ඇලී සිටින්නාවූ හානිකර චර්යා රටාවන් නවතාලීමට අපේක්ෂා කරන කල්හි මෙම අවබෝධය ඉතා වැදගත් වේ. දුම්බීම මගින් අපගේ පෙනහළුවලට සිදුවන දෙය මෙන් යම් ක්රියාවක් මගින් සිදුවන දෙය පිළිබඳ පැහැදිලි වැටහීමක් පවත්නේ නම් එම කාර්යය නවතාලිය යුත්තේ මන්ද යන්න අපි අවබෝධ කරගන්නෙමු. ඒ ආකාරයෙනි ක්රියාකාරිත්වය සම්බන්ධ සිද්ධාන්තය ක්රියාත්මක කරනුයේ.
(3).හේතු සාධක මගින් ස්ථාපනය නම්වූ සිද්ධාන්තය
තෙවැන්න වනුයේ හේතු සාධක මගින් ස්ථාපනය කිරීමේ සිද්ධාන්තයයි. යම් කරුණක් වලංගු දැනුමක් මගින් ප්රතිරෝධනය කරන්නේ නම් විනා එය ස්ථාපනය කෙරෙන හෝ සනාථ කෙරෙන බව මෙමගින් අර්ථවත් වේ. ධර්ම ග්රන්ථමය අධිකාරිය විසින් එයට ප්රතිවිරුද්ධ කරුණු දක්වන්නේද යන්න තීරණය කරනු පිණිස ධර්මය ලෙස උගන්නා කරුණක් පළමුව විමසා බැලිය යුතුවේ. යම් දේශනාවක් ධර්ම දේශනාවක් බව දැනගන්නේ කෙසේද? එය බුදුන් වහන්සේ දේශනා කළ දේ හා අනුගත වේ. බුදුන් වහන්සේ විසින් මතුපිටින් පරස්පර සේ පෙනෙන විවිධ දේ විවිධ අනුගාමිකයන් වෙත දේශනා කරන ලද හෙයින් බුදුන්ගේ ගැඹුරුම අපේක්ෂාව වටහා ගන්නේ කෙසේද? යම් තේමාවක් බුදුන් වහන්සේගේ දේශනාව තුළ නැවත නැවතද ඉස්මතුවන තේමාවක් සේ පෙනී යන්නේ නම්, එමගින් බුදුන් වහන්සේ සැබෑ ලෙසම එය අදහස් කළ බවක් හැඟෙන බව භාරතීය ගුරු ධර්මකීර්ති තුමා විසින් විග්රහ කරන ලදී. විශේෂයෙන් ආචාර ධාර්මික ගැටළු සම්බන්ධයෙන් සලකා බලන කල මෙය වැදගත් කරුණකි.
යමක් දැනගැනීමේ දෙවන වලංගු විධික්රමය වනුයේ තර්කනය හා අර්ථ දැක්වීමයි. එය තර්කය හා අනුගතද, හෝ තර්කනයෙන් ප්රතිරෝධනය වන්නක්ද? එය සාමාන්ය දැනීම හා අනුගතද, මුළුමනින්ම අසාමාන්යද? ඉනික්බිති එන දැනගැනීම පිළිබඳ තෙවන වලංගු විධික්රමය වනුයේ සෘජු වැටහීමයි. සැබෑ ලෙසම භාවනා කරන විටදී හෙවත් සිතා බලන කල්හි අපගේ අත්දැකීම් මගින් එය ප්රතිරෝධනය කරන්නේද? නැතහොත් තහවුරු කරන්නේද?
මෙ සිද්ධාන්තය යොදාගැනීම පිළිබඳ නිදසුනක් සලකා බලමු. “ආදරය මගින් කෝපය මැඩ පැවැත්විය හැක” වැනි යම් දුර්වලතාවයක් හෝ ගැටලුවක් යම් ප්රතිවිරුද්ධ ගුණයක් යෙදීම මගින් මුලිනුපුටා දැමිය හැකි බවට වන දේශනාවක් ශ්රවණය කළ හැක. පළමුව මෙය බුදුන් වහන්සේගේ දේශනා හා අනුගත වන්නේද යන්න සලකා බලන්නෙමු. පැහැදිලිවම එය බුදුන් වහන්සේ දේශනා කළ කිසිදු කරුණකට ප්රතිරෝධී නොවේ.
එය තර්කානුකූලව නිවැරදිද? එසේය.
ආදරය යනු අන්යයන් සතුටින් සිටීවාය යන පැතුමයි. මා හට හානි කරන්නාවූ හා මම තරහින් සිටින අනෙකා මෙයාකාරයෙන් කටයුතු කරන්නේ මන්ද? මෙම පුද්ගලයා මෙකී දේ සිදු කරනුයේ ඔහු හෝ ඇය අසතුටින් සිටින බැවිනි; එම පුද්ගලයා මානසිකව හා භාවමය වශයෙන් වියවුලෙන් පසුවන්නෙකි. මා මේ පුද්ගලයාට ආදරය කරන්නේ නම්, ඔහු හෝ ඇය සතුටින් සිටිත්වාය යන්න මාගේ පැතුම වනු ඇත; එම පුද්ගලයා එතරම් කාලකණ්ණි හෝ වියවුල් සහගත තත්ත්වයෙන් නොසිටීවා යන්න මාගේ පැතුම වනු ඇත. එවන් ආකල්පයක් තුළ එම පුද්ගලයා හා කෝප වීම වළක්වනු ලබයි. එය මුළුමනින්ම තර්කානුකූලය. මෙම පුද්ගලයා විසින් බොහෝ වූ හානි සිදු කරන්නේ නම්, මා හට ඔහු එසේ සිදු කිරීම වැළැක්වීමට අවශ්ය වන්නේ නම්, මවිසින් මාගේ ආදරය ව්යාප්ත කළ යුතුය. ඔහු හෝ ඇය සතුටින් ජීවත් වූයේ නම් එම පුද්ගලයා විසින් මෙම හානිය සිදු නොකරන බැවින් මවිසින් එම පුද්ගලයා සතුටින් සිටීවායි පැතිය යුතුය. එම පුද්ගලයා සමග තරහ වීම තුළ ඔහු හෝ ඇය මා හට හානි කිරීම නැවතීමක් සිදු නොවනු ඇත. මෙම ඉගැන්වීම තුළ තාර්කික අදහසක් ගැබ්වේ.
අවසානයේ අපි සෘජු අවබෝධය හෝ භාවනාමය අත්දැකීම් තුළින් විමසීම සිදු කරන්නෙමු. වෙනත් වචනවලින් පවසන්නේ නම්, එය සාර්ථක වන්නේද යන්න විමසනු පිණිස කාර්යය සිදුකර බලන්නෙමු. ආදරය පිළිබඳ භාවනා කරන්නේ නම් එමගින් මාගේ කෝපය අවම වනු ඇත්ද? එසේය. ඒ වූකලි යමක් යුක්ති සහගත දේශනාවක්ද යන්න සම්බන්ධ තෙවන පරීක්ෂාවකි. මෙසේය හේතු සාධක මගින් ස්ථාපනය නමැති සිද්ධාන්තය ක්රියාත්මක කරන්නේ.
(4). දේවල ස්වභාවය සම්බන්ධ සිද්ධාන්තය
අවසන් සිද්ධාන්තය වනුයේ දේවල ස්වභාවය සම්බන්ධ සිද්ධාන්තයයි. මෙය වූකලි ගින්න උණුසුම් වන අතර ජලය තෙතමනය සහිත වූවක්ය ආදී වශයෙන් ඇතැම් කරුණු දේවල ස්වභාවයය යන සිද්ධාන්තයයි. ගින්න උණුසුම් හා ජලය තෙත් වනුයේ මන්ද? එය ඒවාහි ස්වභාවයයි. ධර්මය තුළ සියලු දෙනා සතුටින් සිටීමට කැමැති වන අතර කිසිවෙකු හෝ දුක් වීමට කැමති නොවන්නේය ඈ ලෙස දේවල ස්වභාවය හේතුවෙන්ම සත්ය වන කරුණු කවරේද යන්න විමර්ශනය කළ යුතුය. එසේ වනුයේ මන්ද? එසේ වනුයේ ඒවාහි පැවැත්මම එසේ වන බැවිනි. තවත් නිදසුනක් සලකා බලමු. හානිකර චර්යාවන් තුළින් දුකද, ධනාත්මක චර්යාවන් තුළින් සතුටද උපදී. ඒ මන්ද? එය විශ්ව ධර්මතාවයයි. නොඑසේව බුදුන් වහන්සේ එවන් තත්ත්වයක් නිර්මාණය කළා නොවේ; එය ඒවාහි පැවැත්ම පිළිබඳ සත්ය තත්ත්වයයි. ඇතැම් දේවල් ඒවාහි සැබෑ ස්වභාවය අනුව එසේ පවත්නා බවට විමර්ශනය කොට සොයාගත හොත් අපට ඒවා ජීවිතයේ සත්යයන් ලෙස පිළිගැනීමට සිදුවේ. ඒවා පිළිබඳව සිත් වියවුල් කරගැනීම හුදෙක් කාලය නාස්ති කිරීමක් පමණි.
ධර්ම පිළිවෙත් පිරීම සම්බන්ධයෙන් බොහෝ සෙයින් අදාල වන දේවල ස්වභාවය සම්බන්ධ කරුණක් වනුයේ සංසාරය ඉහළ පහළ ගමන් කරන්නක් වන බවයි. මෙය හුදෙක් වාසනාවන්ත හා අවාසනාවන්ත පුනර්භවයන් ලැබීමට පමණක් අදාළ නොවන අතර අපගේ එදිනෙදා ජීවිතයේ සෑම මොහොතකටම අදාල වේ. අපගේ චිත්ත ස්වභාවයන් හා කළ යුතු බවට අපට දැනෙන දේ නිරතුරු ඉහළ පහළ ගමන් කරයි. එය දේවල සත්ය ස්වභාවය වශයෙන් පිළිගන්නේ නම්, ඒ පිළිබඳ සිත අවුල් කර නොගන්නෙමු. සංසාරයෙන් අපේක්ෂා කරන්නේ කවරක්ද? සැබැවින්ම ඇතැම් දිනවල භාවනාව යහපත් පරිදි සිදුවන අතර ඇතැම් දිනවල එසේ නොවේ. ඇතැම් දිනවල භාවනා පුහුණුව සිදු කිරීමේ කැමැත්තක් ඇතිවන අතර, වෙනත් දිනවල එසේ නොවේ. මෙය කලබල වීමට තරම් කරුණක් නොවේ. එය දේවල්හි ස්වභාවයයි. එය පසෙක ලන්න. ඉන් සිත කලබලයට පත් කර නොගන්න. එය ඉතාමත් තීරණාත්මක දෙයකි.
තාත්විකව ධර්මය කෙරෙහි ප්රවේශයක් ගන්නේ නම්, බුදුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද මෙම කරුණු සතර ඉතා ප්රයෝජනවත් වේ. ඒවා පිළිබඳ අපගේ වැටහීම හා ඉගෙන ගන්නා දේශනාවකට එය අදාල කරගන්නා ආකාරය තහවුරු කරගනු පිණිස, අපගේ සිරුරු හා පවත්නා බැඳීමෙන් ඉවත් වීම යන නිදසුන සලකා බලමු.
දේවල ස්වභාවය කවරේද? මාගේ සිරුර පිළිබඳව පවත්නා ඇල්ම ඉවත්කර ගැනීම පිළිබඳ සිතා බලන්නේ නම් හෝ භාවනා කරන්නේ නම්, මාගේ සතුට දිනෙන් දින වර්ධනය වනු ඇත්තේද? නැත. එය එසේ නොවේ. මෙය සංසාරයයි; එය ඉහළ, පහළ ගමන් කරන්නකි. අවසානයේ, දිගු කාලීන දෘෂ්ටි කෝණයකින් විමසා බලන කල්හි, මා හට වඩාත් සතුටු විය හැකි අතර මාගේ ජීවිතය වඩා යහපත් විය හැකි නමුත් මෙය සරල රේඛීයව සිදු නොවේ. එය දේවල ස්වභාවය නොවේ.
මෙම විරාගය ගොඩනංවා ගැනීම රඳා පවත්නේ කවරක් මතද? එය අනිත්යය , පුනර්භවය, තමා පවත්නා ආකාරය, සිරුර, සිත හා තමා අතර පවත්නා සම්බන්ධතාවය ආදී කරුණු වටහා ගැනීම මත පදනම් වේ.
අපගේ සිරුරු හා පවත්නා බැඳීමෙන් ඉවත් වීමේ කාර්යය කවරක්ද? ලෙඩ වීමේදී, වයසට යාමේදී හෝ ශරීරය දුර්වල වීමේදී සිත අවුල් කර නොගැනීමට හා කෝප නොගැනීමට උපකාරී වනු පිණිස එම කාර්යය සිදුවේ.
මෙය හේතු සාධක මගින් ස්ථාපිත තත්ත්වයක්ද? එසේය. ශරීරය හා පවත්නා බැඳීමෙන් ඉවත්වීමෙන් දුකට හේතු ඉවත් කෙරෙන බව බුදුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලදී: එම දුකට හේතුව නම් අනිත්ය දෙයක් තමා හෝ තමාගේ කරගැනීමෙන් ඇතිවන බැඳීමයි. එය තර්කානුකූලද? එසේය. මක් නිසාද, සිරුර මොහොතින් මොහොත වෙනස්වීමට හා වයස්ගත වීමට ලක්වේ. එහි ක්රියාකාරිත්වය අපි අත් විඳින්නෙමුද? එසේය. විරාගය ගොඩනගා ගන්නා විටදී, අප අත් විඳින දුක හා ගැටලු අවම වන බව අපට පෙනේ.
Source Link
AN 02-15-09 සතිබල සූත්රය.
“මහණෙනි,
වඩා ගත යුතු
ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්
“ස්මෘති බලයද,
සමාධි බලයද
(යන දෙදෙනයි.)
“මහණෙනි,
මේ දෙදෙන වනාහි, ධර්මයෝ වෙත්”
[ මුළාවූ සිතින් තොරව සත්යයෙහි නොසැලීමෙහි, එනම් සිහියම, සතිබලං නමි. සතියෙන් තොරව නම් කිසිදා විමුක්තිය නොලබයි.
නොසන්සුන් බවෙයි නොසැලීමෙන් සමාධියම සමාධි බලං නමි.]
AN 02-15-10 සමථවිපස්සනා සූත්රය.
“මහණෙනි,
මේ සාසනයේ ශ්රමණයෙකු ප්රගුණ කරගත යුතු
ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්
“සමථය (සිතෙහි එකඟ බව) ද,
විපස්සනාවද
යන දෙකයි.
“මහණෙනි, මේ දෙදෙන වනාහි, ධර්මයෝ වෙත්”
[චිත්තපාදාදි යට පරිච්ඡෙද අටින් නාමරූපාදීන් පිළිබඳ විශේෂ විස්තර දක්වන ලද්දේ ය. ධ්යාන අභිඥා ලබා සමෘද්ධිමත් වනු කැමැත්තවුන් විසින් ද මාර්ග ඵල ලබා සමාධිමත් වනු කැමැත්තවුන් විසින් ද මාර්ග ඵල ලබා නිවන් අවබෝධ කරනු කැමැත්තවුන් විසින් ද ඒ නාමරූපාදීන් අතුරෙන් කිසිවක් අරමුණු කොට ගෙනැ භාවනා කළ යුතු ය. භාවනා නම් වැඩීඹය-නැවත නැවත සිහිකිරීම ය. ඒ භාවනා පිළිබඳ විශේෂ විභාග කර්මස්ථාන පාදය යන නමින් මෙහි දක්වනු ලැබේ.
භාවනා වනාහි සමථ භාවනා විදර්ශනා භාවනාය යි ද්විවිධ වේ.
සමථ භාවනා නම් කාමච්ඡන්දාදි කෙලෙස් හෝ විතර්කාදි ඖදාරික ධර්ම හෝ සන්සිඳුවන භාවනා ය. සමථ යන්නෙන් එකාග්රතා සංඛ්යාත සමාධිය කියවෙන බව දත යුතු. ඒ සමථ භාවනායෙන් ධ්යාන අභිඥා ලද හැකි ය.
විදර්ශනා භාවනා නම් විශේෂයෙන් බලන භාවනා ය. විශේෂයෙන් බැලීම නම් සාමාන්ය ලෝකයා සේ පඤ්ච ස්කන්ධාදිය ස්ත්රී පුරුෂාදි වශයෙන් හෝ නිත්ය, සුඛ, ආත්ම වශයෙන් හෝ නො බලා ස්කන්ධාදි වශයෙන් ද, අනිත්ය, දුඃඛ, අනාත්ම වශයෙන් ද බැලීම ය. විදර්ශනා යන්නෙන් ප්රඥාව කියවෙන බව දත යුතු. ඒ විදර්ශනා භාවනායෙන් නිවන් ලද හැකි ය.
සමථ හෝ විදර්ශනා භාවනා කරන්නේ යෝගී හෙවත් යෝගාවචර ය යි කියනු ලැබේ. භාවනාවට බස්නා යෝගි ත්රිහේතුක ප්රතිසන්ධිකයකු විය යුතුය. පිරිසිදු සිල්වතකු විය යුතුය. ආවාසාදි දස විධ පළිබෝධයෙන් දුරු විය යුතු ය. කර්මස්ථාන දෙන කල්යාණ මිත්රයකු වෙත එළඹිය යුතු ය. භාවනාවට නුසුදුසු විහාර හැරැ පියා සුදුසු විහාරයෙක විසිය යුතු ය. කුඩා පළිබෝධ සිඳැ ලිය යුතු ය. නියමිත භාවනා විධි නොපිරිහෙළා භාවනා කළ යුතු ය.
මෙහි ත්රිහේතුක ප්රතිසන්ධිකයෙක් නො වැ අහේතුක ද්විහේතුක ප්රතිසන්ධි විණි නම් කෙතෙක් උත්සාහ කළ ද භාවනා සඵල නො වේ. සිල් නැත්තහුට හෝ දූෂිත සිල් ඇත්තහුට සිත එකඟ කැරැ ගත නො හැකි ය. ආවාසාදි දසවිධ පළිබොධ නම් ආවාස, කුල, ලාභ, ගණ, කර්ම, ගමන, ඥාති, ආබාධ, ග්රන්ථ, සෘද්ධි යන මේ ය. කල්යාණ මිත්රයා නම් ප්රිය, ගරු, සම්භාවනීය වරද දුටු විට කියන, වචනක්ෂම, ගැඹුරු කථා ඇති, අස්ථානයෙහි නො යොදන ආචාර්ය ය. කර්මස්ථාන වනාහි සමථ කර්මස්ථාන විදර්ශනා කර්මස්ථාන ය යි ද්විවිධ වේ. සමථ භාවනාවට ගත යුතු කර්මස්ථාන සමථ කර්මස්ථාන ය. විදර්ශනා භාවනාවට ගත යුතු කර්මස්ථාන විදර්ශනා කර්මස්ථාන ය. කර්මස්ථාන නම් යෝගී කර්මයට සුදුසු තැන් ය-අරමුණු ය. චරිත වනාහි රාග චරිත, ද්වේෂ චරිත, මෝහචරිත, ශ්රද්ධාචරිත, බුද්ධිචරිත, විතර්කචරිතය යි ෂඩ්විධ වේ. ද්වේෂාදිය ද ඇතත් රාගය අධික වූයේ-උත්සන්න වූයේ රාගචරිත ය. ද්වේෂචරිතාදිය ද මෙසේ ය. භාවනාවට නුසුදුසු විහාර නම් මහා ආවාස, නව ආවාස, ජරා ආවාස, මහා මාර්ගාසන්න ආවාස. ගල් පොකුණු ඇති ආවාස, පලාපත් ඇති ආවාස, මල් ඇති ආවාස, ගෙඩි ජාති ඇති ආවාස, මහාජනයා ගැවසෙන ආවාස, නගරාසන්න ආවාස, දැව දඬු ඇති ආවාස, ක්ෂෙත්රාසන්න ආවාස, විසභාග පුද්ගලයන් ඇති ආවාස, පටුන් අසල ආවාස, පටිසර ආවාස, රාජ්ය සීමා අසල ආවාස, විසභාග රූපාදිය හෝ අමනුෂ්යයන් හෝ ඇති ආවාස, කල්යාණ මිත්රයන් නැති ආවාස යන අටළොස් විහාර ය. භාවනාවට සුදුසු විහාර නම් ඉතා නුදුරු, නොළං, ගමනාගමනයට පහසු මහාජනයා නොගැවසෙන ශබ්ද කලබල නැති, මැසි මදුරු ආදී උවදුරු නැති, සිව්පස පහසු, සුදුසු කල්යාණ මිත්රයන් ඇති ස්ථාන යි. කුඩා පළිබෝධ නම්, දික් නිය, කෙස්, කිලිටි සිවුරු, අපිිසිදු සෙනසුන් ආදිය යි. නියමිත භාවනා විධි නම් කසිණ භාවනාදිය වඩන්නේ නම්, එයට සුදුසු පිළිවෙලින් මේ සම්බන්ධ විස්තර සිංහල විසුද්ධිමාර්ගයෙන් උගත යුතු යි.
යට දැක්වූ ද්විවිධ භාවනා අතුරෙන් විදර්ශනා භාවනා මතු දක්වනු ලැබේ. සමථ භාවනා මෙසේ ය. එහි ලා කර්මස්ථාන සතළිසෙකි. චරිත සයෙකි. භාවනා තුනෙකි. නිමිත්ත ද තුනෙකි.
සතළිස් කර්මස්ථාන සත් ආකාරයකින් බෙදේ.
කසිණ 10, අසුභ 10, අනුස්සති 10, අප්පමඤ්ඤා 4, ආහාර පටික්කූල සඤ්ඤාව 1, චතුධාතු වවත්ථාන 1, ආරුප්ප 4, එසේ සමථ කර්මස්ථාන 40 ක් වේ.
….. අභිධර්ම චන්ද්රිකාව ග්රන්ථ රතනයෙන් උපුටා ගතිමි.
AN 02-15-11 විපත්ති සූත්රය.
“මහණෙනි,
තොප හඳුනා ගතයුතු විපත්ති
ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්
“සීල විපත්තිය,
(දුශ්ශීල වීම)ද,
දිට්ඨි විපත්තිය
(මිත්යාදෘෂ්ටිය)ද
යන දෙකයි.
“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි,
තොප අනතුරෙහි ලන ධර්මයෝ වෙත්”
[ සිල විපත්ති
පාණාතිපාත අදින්නාදාන කාමේසුමිච්ඡාචාර මුසාවාද පිසුණාවාච ඵරුසාවාච සම්ඵප්පලාප යන පව්කම් සත කිරීම සිල විපත්ති නම් වේ. විනය ක්රමයෙන් කියත හොත් පාරාජිකා සංඝාදිසේස ඇවැත්වලට පැමිණීම සීලවිපත්තිය ය
දිට්ඨි විපත්ති
සම්යග්දෘෂ්ටිය නසන වැරදි දැකීම දිට්ඨි විපත්ති නම් වේ.
“නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං, නත්ථි හුතං, නත්ථි සුකත දුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකෝ, නත්ථි අයං ලෝකෝ, නත්ථි පරෝ ලෝකෝ, නත්ථි මාතා, නත්ථි පිතා, නත්ථි සත්තා ඕපපාතිකා, නත්ථි ලොකෙ සමණ බ්රාහ්මණා සමග්ගතා සම්මාපටිපන්නා යෙ ඉමඤ්ච ලෝකං පරඤ්ච ලෝකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්ති.”
යනුවෙන් දැක්වෙන දීමෙන් වන විපාක නැත. පැමිණෙන සැමට ම දෙන මහා දානවලින් වන විපාකයක් නැත. ආරාධනා කොට ගෙන්වා දීම පැමිණෙන ආගන්තුකයන්ට දීම මංගල්ය පිණිස දීම යන මේවායේ විපාකයක් නැත. පින්පව් වලින් වන විපාකයක් නැත. පරලොව සිටින්නවුන් මෙලොවට එන්නේ ද නැත. මෙලොව සිටින්නවුන් පරලොව යන්නේ ද නැත මවට කරන හොඳ නො හොඳින් වන විපාකයක් නැත. පියාට කරන හොඳ නො හොඳින් වන විපාකයක් නැත. මැරී නැවත උපදින්නෝ නැත. නිර්වාණයට අනුකූල ප්රතිපදාවක් පුරන තමන් විසින් ඇති කර ගත් විශිෂ්ඨ ඥානයකින් මෙලොවත් පරලොවත් ප්රකාශ කරන ශ්රමණ බ්රාහ්මණයෝ නැතය යන දශවස්තුක මිථ්යාදෘෂ්ටිය දිට්ඨිවිපත්තිය ය. සාමාන්යයෙන් සියලුම මිථ්යාදෘෂ්ටි දිට්ඨි විපත්තිය ය.
කෙලෙස් එක්දහස් පන්සියය ග්රන්ථ රත්නයෙන්.]
AN 02-15-12 සම්පදා සූත්රය.
“මහණෙනි,
රැකගත යුතු ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්,
“සීල සම්පත්තිය ද,
සම්යක්දෘෂ්ටියද
යන දෙකයි.
“මහණෙනි,
මේ දෙදෙන වනාහි, ධර්මයෝ වෙත්.
[සීල නම් :- ප්රාණඝාතාදියෙන් වැළකෙන්නහු ගේ හෝ වත් පිළිවෙත් පුරන්නහු ගේ හෝ
(1) චේතනා, (2) චෛතසික, (3) සංවර, (4) අව්යතික්රම, යන මේ ය.
වදාළේ මැ යි:- පටිසම්භිදායෙහි “කිං සීලං ති? චෙතනා සීලං, චෙතසිකං සීලං, සංවරො සීලං, අවීතික්ක මො සීලං….[1] යි.
(1) චේතනා සීල නම් :- ප්රාණඝාතාදියෙන් වැළැකෙන්නහු ගේ හෝ වත් පිළිවෙත් පුරන්නහු ගේ හෝ චේතනා ය. (එබන්දකුගේ ඒ වේලායෙහි සිත්හි යෙදෙන චෛතසිකයන් අතුරෛන් චේතනා චෛතසිකය සීල නම් වෙයි යූ සේයි.)
තවද ප්රාණඝාතාදිය හැර පියන්නකු ගේ සප්ත කර්මපථ චේතනා ද සීල නම් වෙයි. (සප්ත කර්මපත නම්, පාණාතිපාත, අදින්නාදාන, කාමමිථ්යාචාර, මුසාවාද, පිසුණාවාච, ඵරුසාවාච, සමඵප්පලාප යන මේයි.)
(2) චෛතසිකය ශීල නම් : ප්රාණඝාතාදියෙන් වැළකෙන්නහුගේ විරති ය. (එබන්දකුගේ ඒ වේලායෙහි සිත්හි යෙදෙන සම්මා වාචා, සම්මා කම්මන්ත, සම්මා ආජීව යන විරති චෛතසිකත්රය චෛතසික සීල නම් වෙයි. යූ සේයි) තවද අනභිධ්යා, අව්යාපාද, සම්මාදිට්ඨි යන මේ ධර්මයෝ ද චෛතසික ශීල නම් වෙත්. “අභිජ්ඣා පහාය විගතාභිජ්ඣෙන චෙතසා විහරති”[2] යනාදීන් වදාළ හෙයිනි.
(3) සංවර ශීලය වනාහි, පාතිමොක්ඛසංවරය, සතිසංවරය ඤාණ සංවරය, ඛන්තිසංවරය, වීරියසංවරය යි පංචවිධ වේ. “ඉමිනා පාතිමොක්ඛ සංවරෙන උපෙතො හොති සමුපෙතො”[3] යනාදි දේශනා පාළියෙහි පාතිමොක්ඛ සංවරයද “රක්ඛති චක්ඛුන්ද්රියං චක්ඛුන්ද්රියෙ සංවරං ආපජ්ජති”[4] යනාදි දේශනායෙහි සති සංවරය ද,
“යානි සොතානි ලොකස්මිං (අජිතානි භගවා)
සති තෙසං නිවාරණං – සොතානං සංවරං බ්රැමි
පඤ්ඤායෙතෙ පිථියරෙ”[5]
යන දේශනාවෙහි ඤාණසංවරය ද, (පච්චය සන්නිස්සිතසීලය ද මෙහි මැ ඇතුළති) “ඛමොහොති සීතස්ස උණහස්ස”[6] යනාදි දෙශනායෙහි ඛන්තිසංවරය ද, උප්පන්තං කාමවිතක්කං නාධිවාසෙති”[7] යනාදි තන්හිවීරිය සංවරය ද, (ආජීව පරිසුධි සීලය ද මෙහි මැ ඇතුළති) සීල වශයෙන් වදාළේ ය. මේ පංච විධ සංවරය හා පාපභීරුක කුලපුත්රයන්ගේ සම්පත්ත චිරතිය ද යන මේ සියල්ල සංවර සීලය යි දතයුතු.
(4) අව්යතික්රම ශීල නම් – සමාදන් වැ ගත් සීලය කයෙන් වචනයෙන් නොබිඳ රැක ගැන්මයි.
“සීල නම් කුමක් ද?” යනු මෙතෙකින් විසඳන ලද්දේය.
2. කවර අර්ථයෙකින් සීල යයි කියනු ලැබේද
සීලන අර්ථයෙන් සීල යයි කියනු ලැබේ. සීලන නම්, සමධානය හෝ උපධාරණය යි. කුශල කායකර්මාදීන්ට විසිර යන්නට ඉඩ නොදීම සමාධානය. කුශල ධර්මයන් ප්රතිෂඨා වශයෙන් ධැරීම උපධාරණය යි. (සීලවන්තයා විපිළිසර නොවන්නේ ය. සීලයෙහි සමාධානර්ථය ඇති හෙයිනි.) ධ්යාන මාර්ග – ඵල සංඛ්යාත බීජයන් වැපිරීමට සීලය භූමිය වේ. (සීලයෙහි උපධාරණාර්ථය ඇති හෙයිනි.) ශබ්ද ලක්ෂණඥයෝ මේ අර්ථද්වය මැ මෙහි ලා පිළිගනිති. ඇතැම්හු ශිරස් (හිස යන) අර්ථයෙන් සීලය වේ. ශීතලාර්ථයෙන් සීලය වේ. යනාදීන් ප්රපඤ්ච (විස්තර) කෙරෙත්.
කවර අර්ථයෙකින් සීල යයි කියනු ලැබේ ද, යනු මෙතෙකින් විසඳන ලද්දේ යි.
AN 02-15-13 ශීලවිසුද්ධි සූත්රය.
“මහණෙනි,
වඩාගතයුතු ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්,
‘සීල විසුද්ධිය /
(විශුද්ධියට පමුණුවන ශීලය) ද,
දිට්ඨි විසුද්ධිය/
(විශුද්ධියට පමුණුවන මාර්ග සම්යක් දෘෂ්ටිය) ද,
යන දෙකයි.
“මහණෙනි,
මේ දෙක වඩාගතයුතු,
ධර්මයෝ වෙත්
[විදර්ශනා භාවනාවෙන් නිවන් අවබෝධ කළ හැකිය යි යට කියන ලදි. නිවන් අවබෝධ කටැටියා සත් ආකාරයෙකින් විශුද්ධ විය යුතුය. සත්වන වර විශුද්ධ වත්ම ඔහුට නිවන් පෙනෙන්නේ ය. එහි පළමුවන විශුද්ධිය ශීල විශුද්ධිය යි.
බීජ රෝපණයට පෙර භූමිය සකස් කැරැ ගත යුතු සේ චිත්ත විශුද්ධියට පෙර ශීලය සකස් කළ යුතු ය. ශීලය අපිරිසිදු නම් චිත්තය ද පිරිසිදු නො වන්නේ ය. ශීලය නම් කය වචන දෙක්හි සංවරය යි. එය පංචශීල අෂ්ටාඞ්ග ශීල දශශීලාදි වශයෙන් නානාවිධ ය. එහි මුල පංච ශීලය යි කිය යුතු. සික්ඛාපද විභඞ්ගයෙහි වදාළේත් පඤ්ච ශීලය යි. උත්කෘෂ්ටය සතර සංවර ශීලය යි. සතර සංවර ශීල නම් ප්රාතිමොක්ෂ සංවර ශීල, ඉන්ද්රිය සංවර ශීල, අජීවපාරිශුද්ධි ශීල, ප්රත්යය සන්නිශ්රිත ශීල යන මේ ය. මේ ම ශීලවිශුද්ධිය යි දත යුතු…..LINK]
AN 02-15-14 දිට්ඨි සුද්ධි සූත්රය.
“මහණෙනි,
රැක ගත යුතු ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්,
“මහණෙනි,
‘සීල විසුද්ධිය
(විශුද්ධියට පමුණුවන ශීලය) ද,
දිට්ඨි විසුද්ධිය
(විශුද්ධියට පමුණුවන මාර්ග සම්යක් දෘෂ්ටිය) ද,
යන දෙකයි,
“මහණෙනි,
මේ දෙක, රක ගත යුතු ධර්මයෝ වෙත්
AN 02-15-15 අසන්තුට්ඨිතා සුද්ධි සූත්රය.
“මහණෙනි,
ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්,
“අර්හත් මාර්ගය හැර සෙසු කුසල ධර්මයන්හි නොසතුටු බවද,
ප්රධාන වීර්ය්යයෙහි නොපසුබස්නා බවද යන දෙකයි.
“මහණෙනි,
මේ දෙදෙන වනාහි, ධර්මයෝ වෙත්”
AN 02-15-16. මුට්ඨසච්ච සූත්රය.
“මහණෙනි,
තොපට විමුක්ති සාධනය
පිණිස අවහිර වෙන
ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්,
“සතිය නැති බවද,
සම්යක් ප්රඥාව නැති බවද
යන දෙකයි.
“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි,
නැති කරගත යුතු ධර්මයෝ වෙත්”
[සම්යයක් ප්රඥාව :
යමක් අසා ඇති කරගන්නා දැනුවත් වන ස්වභාවය, විමසා දැන ගන්නා ස්වභාවය හා පරිපූර්ණ වශයෙන් අවබෝධ කරගන්නා ස්වභාවය ප්රඥාව වශයෙන් දැක්විය හැකිය. පූරිපූර්ණ ඤාණ ධාතුවෙන් නිෂ්පන්න මෙම වචනය පාලි භාෂාවෙන් පඤ්ඤා වශයෙන් දක්වා ඇත.
බුදු දහමෙහි ඉගැන්වෙන ප්රඥාව ආර්ය ශ්රාවකයන් තුළ පවතින්නා වූ ප්රඥාව සහ සම්බුදුපියාණන් වහන්සේ තුළ පවත්නා වූ ප්රඥාව වශයෙන් කොටස් දෙකකට බෙදා දැක්විය හැක. සාරිපුත්ත මහරතන් වහන්සේ මහාකච්චායන මහරහතන් වහන්සේ වැනි මහාශ්රාවක උත්තමයන් තුළ පැවැති ප්රඥාවට වඩා සුවිශේෂි මහා ප්රඥාවක් බුදුපියාණන් වහන්සේ සතු විය. උන්වහන්සේ සතු ප්රඥාවට ධර්මයෙහි පවසන්නේ මහා ප්රඥාව යන්නයි. ඒ මහා ප්රඥාව පිළිබඳව කෙටියෙන් විමසා බලමු.
ප්රඥාව නම් වූ වචනයට විවිධ අර්ථ කථනයන් ලබාදී තිබුණත්, ධර්මයෙහි ප්රඥාවට අර්ථ විවරණ සපයනුයේ නිර්වාණ මාර්ගයෙහි අත්යාවශ්ය අංගයක් ලෙසිනි. තවද ධර්මය විශේෂ වශයෙන් දැනගැනීමේ අර්ථයෙන්ද ප්රඥාව හඳුන්වා ඇත. එසේම ප්රඥාව සමාධිය තුළින් උපදවා ගත යුතු එකක් බවද අටුවාචාරීන්ගේ අදහසයි. සීල, සමාධි, ප්රඥා වශයෙන් ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගය බෙදා කරනු ලබන විග්රහයේදී ද ඒ බව තහවුරු වෙන අතර එහිදී ද ප්රඥාව විදර්ශනා නුවණ වෙන බව තහවුරු වේ.
සමස්තයක් ලෙසින් ප්රඥාව යනු විදර්ශනා නුවණ බව වටහා ගෙන ආර්ය සත්යාවබෝධයේදී බුදුපියාණන් වහන්සේ සතු වූ ඒ මහා ප්රඥාව කෙබඳු එකක් දැයි විමසා බැලීම වටී. ඒ අනුව ලෝක ස්වභාවයෙන් අවබෝධ කර ගැනීමේදී ඒ ඒ ස්ථල නියෝජනය කරන අය එම ප්රස්තුතයන් වටහා ගන්නා ආකාරය බුදුපියාණන් වහන්සේ මෙහිදී මනා ලෙස විග්රහ කොට ඇත.
පෘථග්ජනයා පඨවිය හඳුනා ගනියි. ඔහු පඨවිය තමාගේ කොට ගනියි. පඨවියෙහි සතුටුවෙයි. ඇළෙයි. ඊට හේතුව ප්රථග්ජනයාට ඒ පඨවිය පිළිබඳව කිසිදු අවබෝධයක් නැතිකමය. සේක පුද්ගලයා පඨවිය තේරුම් ගනියි. පඨවිය මගේ යැයි ගැනීමට පැකිළෙයි. පඨවියෙහි ඇලීමට පැකිළෙයි. ඊට හේතුව පඨවියට අදාළ කරුණු තේරුම් ගතයුතු යැයි ඔහු දැන සිටීමය. අසේඛ පුද්ගලයා පඨවිය අවබෝධ කර ගනියි. පඨවිය මගේ යැයි නොගනියි. පඨවියෙහි නො ඇළෙයි. ඊට හේතුව ඔහුට හොඳ අවබෝධයක් තිබීමය. තථාගතයන් වහන්සේද පඨවිය අවබෝධ කර ගනියි. පඨවිය තමාගේ යැයි නො ගනියි. පඨවියෙහි නො ඇලෙති. ඊට හේතුව උන්වහන්සේට පිරිපුන් අවබෝධයක් තිබීමය.
ශාස්ත්රපති,
රාජකීය පණ්ඩිත තලල්ලේ චන්දකිත්ති හිමි]
AN 02-15-17. සති සම්පජඤ්ඤ සූත්රය.
““මහණෙනි,
තොපගේ අභිවුර්ධිය පිණිස හේතුවන
ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්,,
“සතිය ඇති බවද,
සම්යක් ප්රඥාව ඇති බවද
යන දෙකයි.
“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි,
වඩාගත යුතු ධර්මයෝ වෙත්”
View all episodes
By AN 02-15-01. සමාපත්ති සූත්රය
AN 02-15-02. අජ්ජව සූත්රය.
AN 02-15-03. ඛන්ති සූත්රය.
AN 02-15-04. සාඛල්ය සූත්රය
AN 02-15-05. අවිහිංසා සූත්රය.
AN 02-15-06. අගුත්තවාර සූත්රය
AN 02-15-07. ගුත්තවාර සූත්රය.
AN 02-15-08. පටිසංඛාත සූත්රය.
AN 02-15-09. සතිබල සූත්රය
AN 02-15-10. සමථවිපස්සනා සූත්රය.
AN 02-15-11. විපත්ති සූත්රය.
AN 02-15-12. සම්පදා සූත්රය
AN 02-15-13. ශීලවිසුද්ධි සූත්රය
AN 02-15-14. දිට්ඨිවිසුද්ධි සූත්රය.
AN 02-15-15. අසන්තුට්ඨිතා සූත්රය.
AN 02-15-16. මුට්ඨසච්ච සූත්රය
AN 02-15-17. සතිසම්පජඤ්ඤ සූත්රය.
AN 02-15-01.සමාපත්ති සූත්රය.
“මහණෙනි,
තොප දක්ෂ විය යුතු
ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්,
‘සමවතට සමවැදීමෙහි දක්ෂ බව,
සමවතින් නැගීමෙහි දක්ෂ බව ද
යන දෙකයි.
[අටුවාව:-
සමාපත්ති කුසලතා යනු නොසුදුසු ආහාරයෙන් වැළකී යෝග්යය ආහාර පමනක් ගනිමින් කය නිරෝගිව පවත්වා ගෙන සෘතුන්හි යෝග්යබව සලකා සුදුසු පිළිවෙතක් තෝරාගෙන ඒ පුරමින් සමවතට සමවැදීමේ දක්ෂතාවයි.
සමාපත්ති වුට්ඨාන කුසලතා යනු සීමා කිරීම් අනුව කාලය ගෙවීගියවිට ප්රකට බවට පැමිණ (සසංඥීව) සමවතින් නැගී සිටින්නේ වුට්ඨානකුසල නම්වෙයි. එබඳුවූ දක්ෂතාවයි.
“මහණෙනි,
මේ කුසලතාවන්,
තොප විසින් දක්ෂ විය යුතු ධර්මයෝ වෙත්”
163. “There are these two skills to develop
What two?
Skill in meditative attainments and
skill in emerging from those attainments.
These are the two things.
AN 02-15-02.අජ්ජව සූත්රය.
“මහණෙනි,
මනා ඵල පතා පිළිවෙත් පුරන්නා
ධර්මයෝ දෙකක් වඩා ගත යුතු වෙත්..
ඒ දෙක මොනවාද යත්
‘ඎජු බවද,
මෘදු බවද
යන දෙකයි.
“මහණෙනි,
මේ ගුණ දෙක,
වඩා ගත යුතු ධර්මයෝ වෙත්.
අජ්ජවං යනු සෘජු බවයි. මද්දවං යනු මෘදුබවයි. සෘජු බව දෘෂ්ඨිය සම්බන්ධයෙන්ම කියන ලදී. අප අනෙක ප්රකාර දෘෂ්ඨි දරන්නෝ වෙමු. මෝහයෙන් වැසුණු සිත් ඇති අපි නොයෙක් වත් පිළිවෙත් පුරමින්, නොයෙක් හීන, බාල අපේක්ෂා ඇතිව අනන්ත පිලිවෙත් පුරන්නමෝ වෙමු. සම්මා දිට්ඨිය සිතට වැටුණු විට පමණක් මනුෂ්යයා සෘජු සිත් ඇත්තේ වෙයි.
මද්දව යන මෘදු බව අදහස් කරන්නේ බාහිර අරමුණු නිසා සිත කාම (ලෝභ) දොස වලින් රත් කර නොගැනීමය. පසිඳුරන්ගෙන් ලබන බාහිර අරමුණු නිරතුරුව ලබන අපි ඒ අරමුණු නිසා කැමැත්ත අකමැත්ත ඇතිකර ගැනීම ස්වභාවයයි. ඒ අරමුණු නිසා සිතේ ඇතිවෙන පෙරලිය විපල්ලාස නිසා වෙන දෙයක් බව දැනගන්නේ සිතින් නොතැවෙන්නේ සිත මෘදු වුන විටය. තෙත මැටි ගුලියක් ඕනැ ආකාරයකට අනා නවා ගත හැක. එසේ නවන විට එය නොබිදේ. එලෙසම සිත රාගයෙන් රත් කර නොගන්නට දොසයෙන් අවුල් කර නොගන්නට කල යුත්තේ සතියෙන් දවස ගෙවීමය. සතිය වැඩීමම ඔබගේ කෙලෙස් නොවැඩීමට උපකාරය වේ.]
AN 02-15-03 ඛන්ති සූත්රය.
“මහණෙනි,
තොප විසින් වඩාගත යතු තවත්
ගුණ ධර්ම දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්
“ඉවසන බවද,
සුසිල්වත් බවද
යන දෙකයි.
“මහණෙනි,
මේ ගුණ දෙක වැඩිය යුතු ධර්මයෝ වෙත්”
[ඛන්ති යනු ඉවසීමයි, ක්ෂාන්තියයි. කුමක් ඉවසන්නේද යත් අට ලෝ ගුනයන්ගෙන් වෙන හොඳ නොහොඳ එකසේ දරා ගැනීමය. සිත නොසොල්වාගෙන අධිවාස , තිතික්ක ලෙසද දක්වා ඇති සියලු ලෝක ධර්මයන් නිසා සිත මනස රැක ගැනීමයි. LINK]
AN 02-15-04 සාකල්යය සූත්රය.
“මහණෙනි,
ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්
“මුදු බස් ඇති බවද,
ප්රිය පිළිසඳර කථා ඇති බවද
යන දෙකයි.
“මහණෙනි,
මේ ගුණ දෙක තොප වඩා ගත යුතු ධර්මයෝ වෙත්”
සොරච්චං යනු මනාසිල්වත් බවින් සුරත බවයි. සංඝ සමාජයේ ඇතිවන සුළු සුළු ආරවුල් විසඳා ගැනීමේදී භික්ෂුන්ට අවශ්යම ගුණයයි.
” තත්ථ කතමං සාඛල්යා :
යා සා වාචා අණ්ඩකා කක්කසා පරකටුකා පරාභිසජ්ජනී කොධසාමන්තා අසමාධිසංවත්තනිකා. තථාරූපං වාචං පහාය, යා සා වාචා නේළා කණ්ණසුඛා පේමනීයා හදයඞ්ගමා පෝරී බහුජනකන්තා බහුජන මනාපා තථාරූපං වාචං භාසිතා හෝති, යා තත්ථ සණ්හවාචතා සඛිලවාචතා අඵරුසවාචතා, ඉදං වුච්චති සාඛල්යං… ”
( ධම්මසඞ්ගණිප්පකරණය )
මේ නුගුණ කථා විලාසය අසාක්ල්යය කථා ලෙස දැක්වේ. මේ ලෙස කතා නොකිරීම සාකල්යය වේ. ඒ නුගුණ නම්:
( අණ්ඩකා – පර සිත් පෙලෙන ලෙස,
( කක්කසා – කර්කශ ද පරකටුකා- අන්යයන්ගේ හිත පෑරීමට එය මුවහත් ද, තියුණු ආයුදයක්යි බඳුද,
( පරාභිසජ්ජනී ) අනුන්ගේ තරහව අවුස්සන,
( කොධසාමන්තා ) නැති කේන්තියක් ඇති කරන,
(අසමාධිසංවත්තනිකා)- සිතෙහි කැළඹීම හෙවත් විසිරෙන බව ඇති කරන කතා නොකිරීම,
( නේළා ) කාහට වුණත් නිර්දෝෂී හෙවත් පිරිසිදු වූ ද,
( කණ්ණසුඛ ) -කන්කළු හෙවත් කණට ප්රිය වූ ද
( පේමනීයා ) -ප්රේමනීය, දයාබර හෙවත් ආදරණීය වූ ද
( හදයඞ්ගමා ) හෘදයාංගම හෙවත් අවංක වූ ද
( පෝරී )-ආචාරසම්පන්න වූ ද කතා විලාසය සාඛල්යය යි.]
AN 02-15-05 අවිහිංසා සූත්රය.
“මහණෙනි,
ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්
“අවිහිංසාව ද,
සුචිභාවය
(ශීලයෙන් පිරිසිදු බව) ද
යන දෙකයි.
“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි,
මැනවින් වඩා ගත යුතු ධර්මයෝ වෙත්”
[හිංසා කරීමෙන් වැළකී සිටීම අවිහිංසා යයි කියති. මිනිසුන් අනුන් අතින් පයින් පහරදී හිංසා කරති, අන් සතු දේ සොරකම් කිරීමෙන්, වංචාකොට අත් කර ගනිමින් හිංසා කරති, බනිමින් නපුරු ලෙස කතා කරමින් සිත් රිදවති. මේ නොයෙක් අකුසලයෙන් ඉවත්වන්නා අවිහිංසාව ඇත්තෙකි : අවිහිංසා යනු කරුණාවෙහි පූර්වභාගයයි. එය බොහෝ ආකාරයෙන් සමාජයේ දැකිය හැක. මස්, මාළු කෑමෙන් වැළකීම, ප්රචණ්ඩකාරී චිත්රපට හෝ වීඩියෝ ක්රීඩා වලින් වැළකී සිටීම හෝ හානිකර කතා වලින් වැළකී සිටීම, අසන්නාගේ සිත රිදෙන ලෙස කතා නොකිරීම, ආදී නොයෙක් සීල පිළිවෙත් මේ කාණ්ඩයට ඇතුළුවිය හැක. ඔබ අහිංසා මූලධර්මය අනුව ජීවත් වන විට, ඔබ ලෝකය වඩා හොඳ ස්ථානයක් බවට පත් කරනවා පමණක් නොව, ඔබද වඩාත් දයානුකම්පිත සහ සාමකාමී පුද්ගලයෙකු බවට පරිවර්තනය වෙයි. LINK]
සොචෙය්යඤ්ච.සොචෙය්යං යනු ශීලවශයෙන් පිරිසිදු බවයි.
AN 02-15-06 අගුත්තවාර සූත්රය.
“මහණෙනි,
ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්
“ඉන්ද්රියයන්හි දොරටු නොවසනලද බවද,
භෝජනයෙහි පමණ නොදන්නා බවද
යන දෙකය.
“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි, ධර්මයෝ වෙත්”
[අගුත්තවාර = අගුත්ත + ද්වාර යනු නොවසන ලද දොරවල්ය. ඇස කණ නාසය දිව ගත යන සය දොරින් බාහිර ලෝකයේ ආරම්මණ ලෙස රුප, ශබ්ධ ඝන්ධ රස ස්පර්ශ ගන්න අපි ඒවාට ඇලේමු. නැතිනම් ඒවායේ ගැටෙමු. ඒ අරමුනු සිතට වැදීම අඩු කරගන්නට මේ දොර සය හැකි පමණ වසාගෙන ඉඳීම මහා උපකාරයක් වේ.
පාරේ යන එන විට හාත් පස බලමින් යන මිනිසා අරමුණු සිය දහසකට බිලි වේ. බිම බලාගෙන හුස්ම ගැන සතිය තබාගෙන ඇවිදින මිනිසා සන්කාර රැස්කරන්නේ අල්පවය. ]
AN 02-15-07 ගුත්තවාර සූත්රය.
“මහණෙනි,
වඩා ගත යුතු තවත්,
ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්,
“ඉන්ද්රියයන්හි දොර වසනලද බවද,
භෝජනයෙහි පමණ දන්නා බවද
යන දෙකයි.
“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි,
වඩාගත යුතු ධර්මයෝ වෙත්”
[චක්ඛුනා සංවරො සාධු, සාධු සොතෙන සංවරො;
ඝානෙන සංවරො සාධු, සාධු ජිව්හාය සංවරො.
කායෙන සංවරො සාධු, සාධු වාචාය සංවරො;
මනසා සංවරො සාධු, සාධු සබ්බත්ථ සංවරො;
සබ්බත්ථ සංවුතො භික්ඛු, සබ්බදුක්ඛා පමුච්චති”
AN 02-15-08 පටිසංඛාත සූත්රය.
“මහණෙනි,
තොප වැඩිය යුතු බල
ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්
“පරීක්ෂාකිරීමේ බලයද,
භාවනා බලයද
යන දෙකයි.
“මහණෙනි,
මේ දෙදෙන වනාහි,
තොප වැඩිය යුතු ධර්මයෝ වෙත්”
[පටිසංඛානබලං යනු ප්රත්යවේක්ෂා කිරීමේ බලයයි. එනම් පරිවෙක්ෂා කිරීමේ විමසා බැලීමේ ධට්ම පරීක්ෂා හැකියාවයි.
බෞද්ධ දේශනාවක් නිසි පරිදි අරුත් ගැන්වෙන්නේද යන්න පිරික්සනු පිණිස අපට එය ප්රවේශමෙන් විමසා බැලීමට සිදුවේ. යහපත් ගුණාංගයක් ගොඩනගා ගැනීමට අවශ්ය වේනම්, කල්තබා කළයුතු දේ පිළිබඳ දැන සිටිය යුතු වේ; එය ගොඩනගාගත් පසු, ඉන් ලැබෙන උපකාරය කවරේද; මෙම ප්රතිලාභයන්හි යම් තාර්කික අදහසක් පවතීද; සහ ඒවා දේවල මූලික ස්වභාවය හා අනුගත වන්නේද යන කරුණු ඒ අතර වේ. දේශනා මෙකී සියලු නිර්ණායක පසු කරන්නේ නම්, එය ක්රියාවට නැංවීම පිළිබඳ විශ්වාසය ගොඩනගාගත හැක.ධර්ම පිළිවෙත් පිරීම විෂයයෙහි සාර්ථකත්වය යථාර්ථවාදී ආකල්පය මත රඳා පවතී. දේවල් සැබෑ ලෙසම පවත්නා ආකාරය හා අනුගතවන අයුරින් ධර්ම දේශනා විමසා බැලීම මෙමගින් අදහස් කෙරේ. එවන් විමසා බැලීමක් උදෙසා, බුදුන් වහන්සේ විසින් සිද්ධාන්ත සතරක් දේශනා කරන ලද අතර ඒවා වූකලි බෞද්ධ චින්තනයේ මූලික උපකල්පනයන් වේ. “හුදෙක් විශ්වාසය හේතුකොට හෝ මා කෙරෙහි පවත්නා ගෞරවය හේතුකොට මාගේ දේශනා නොපිළිගන්න. ඒවා රන් මිලදී ගන්නාක් මෙන් විමසා බලා පිළිගන්න” යි බුදුන් වහන්සේ දුන් උපදේශය සිහි තබාගන්න.
එම සිද්ධාන්ත සතර වනුයේ:
මාර්ගයේ ශ්රේණිගත අදියර පිළිබඳ ශ්රේෂ්ඨ ඉදිරිපත් කිරීමක් (Lam-rim chen-mo) නම් කෘතියේ මෙම සතරවිධ කරුණු පිළිබඳ ෂොංඛපා විස්තර විස්තර කරන ආකාරය විමසා බලමු.
(1). රඳා පැවැත්ම පිළිබඳ සිද්ධාන්තය.
පළමු සිද්ධාන්තය වනුයේ ඇතැම් දේ ඒවාහි පදනම ලෙස පවත්නා අන් කරුණු මත රඳා පවත්නා බවයි. මෙය රඳා පැවැත්ම පිළිබඳ සිද්ධාන්තයයි. යම් ප්රතිඵලයක් අත්වනු පිණිස, එහි හේතු ප්රත්ය මත රඳා පැවැත්මක් පැවතිය යුතුවේ. මේ වූකලි අප සියලු දෙනා හට පිළිගත හැකි සිද්ධාන්තයකි. ඉන් අදහස් කෙරෙනුයේ යම් කිසිවක් පිළිබඳ වැටහීමක් හෝ යහපත් ගුණාංගයක් වැඩි වර්ධනය කරගැනීමට අපේක්ෂා කරන්නේ නම්, එය රඳා පවත්නේ කවරක් මතද යන කරුණ විමසිය යුතු වේ. එහි පදනම වශයෙන් ක්රියාත්මකවනු පිණිස කල්තබා අප විසින් ගොඩනගා ගත යුත්තේ කවරක්ද?ආධ්යාත්මික සාර්ථකත්වයේ සෑම මට්ටමක්ම එහි පදනම වූ සෙසු සාර්ථකත්වයන් හා සාධක මත රඳා පවතී. නිදසුනක් ලෙස, අපට වෙන්කොට දැකීමේ අවබෝධය හෝ ශූන්යතාවය හෝ යථාර්ථය පිළිබඳ වැටහීම ගොඩනගා ගැනීමට අවශ්ය වන්නේ නම්, මෙම අවබෝධය කවරක් මත රඳා පවත්නේද යන්න විමර්ශනය කොට දත යුතු වේ. එය සමාධිය මත රඳා පවතී. සමාධියකින් තොරව අපට වැටහීම වර්ධනය කරගත නොහැක. සමාධිය රඳා පවත්නා පදනම කවරක්ද? එය ස්වයං විනය මත රඳා පවතී. අවධානය විසිර යන විටදී එය නිවැරදි කිරීමේ විනයක් රහිත නම්, අපට සමාධිය ගොඩනගා ගැනීමේ හැකියාවක් නොමැත. එබැවින්, ශූන්යතාවය පිළිබඳ වෙන්කොට සැළකීමේ දැනුවත්භාවය ගොඩනගා ගැනීමට අදහස් කරන්නේ නම්, අවම වශයෙන් ස්වල්ප වූ හෝ ස්වයං ශික්ෂණයක් හා සමාධියක් ගොඩනගා ගැනීම සඳහා පළමුව කටයුතු කළ යුතුව පවතී.
පළමු සිද්ධාන්තය වනුයේ ඇතැම් දේ ඒවාහි පදනම ලෙස පවත්නා අන් කරුණු මත රඳා පවත්නා බවයි. මෙය රඳා පැවැත්ම පිළිබඳ සිද්ධාන්තයයි. යම් ප්රතිඵලයක් අත්වනු පිණිස, එහි හේතු ප්රත්ය මත රඳා පැවැත්මක් පැවතිය යුතුවේ. මේ වූකලි අප සියලු දෙනා හට පිළිගත හැකි සිද්ධාන්තයකි. ඉන් අදහස් කෙරෙනුයේ යම් කිසිවක් පිළිබඳ වැටහීමක් හෝ යහපත් ගුණාංගයක් වැඩි වර්ධනය කරගැනීමට අපේක්ෂා කරන්නේ නම්, එය රඳා පවත්නේ කවරක් මතද යන කරුණ විමසිය යුතු වේ. එහි පදනම වශයෙන් ක්රියාත්මකවනු පිණිස කල්තබා අප විසින් ගොඩනගා ගත යුත්තේ කවරක්ද?ආධ්යාත්මික සාර්ථකත්වයේ සෑම මට්ටමක්ම එහි පදනම වූ සෙසු සාර්ථකත්වයන් හා සාධක මත රඳා පවතී. නිදසුනක් ලෙස, අපට වෙන්කොට දැකීමේ අවබෝධය හෝ ශූන්යතාවය හෝ යථාර්ථය පිළිබඳ වැටහීම ගොඩනගා ගැනීමට අවශ්ය වන්නේ නම්, මෙම අවබෝධය කවරක් මත රඳා පවත්නේද යන්න විමර්ශනය කොට දත යුතු වේ. එය සමාධිය මත රඳා පවතී. සමාධියකින් තොරව අපට වැටහීම වර්ධනය කරගත නොහැක. සමාධිය රඳා පවත්නා පදනම කවරක්ද? එය ස්වයං විනය මත රඳා පවතී. අවධානය විසිර යන විටදී එය නිවැරදි කිරීමේ විනයක් රහිත නම්, අපට සමාධිය ගොඩනගා ගැනීමේ හැකියාවක් නොමැත. එබැවින්, ශූන්යතාවය පිළිබඳ වෙන්කොට සැළකීමේ දැනුවත්භාවය ගොඩනගා ගැනීමට අදහස් කරන්නේ නම්, අවම වශයෙන් ස්වල්ප වූ හෝ ස්වයං ශික්ෂණයක් හා සමාධියක් ගොඩනගා ගැනීම සඳහා පළමුව කටයුතු කළ යුතුව පවතී.
ධර්මය අධ්යයනයේදී මෙම පළමු සිද්ධාන්තය අදාල කරගැනීම වැදගත්ය. ධර්ම පාඨ ග්රන්ථයන්හි කියවීමට ලැබෙන ආශ්චර්යමත් ශක්තීන් අත්පත් කරගැනීමට අප බොහෝ දෙනෙකු කැමති වුවද අපගේ පැතුම් පිළිබඳ යථාර්ථවාදී වන්නේ නම් එම සාර්ථකත්වයන් රඳා පවත්නේ කවරක් මතද යන්න පිළිබඳ විමර්ශනය කළ යුතු වේ. අපගේ අභිමතාර්ථ සාධනය කරගනු පිණිස ගොඩනගාගත යුතුවන්නේ කවරක්ද යන්න දැනගත් විටදී ඒවා සාක්ෂාත් කරගන්නා ආකාරයද දන්නෙමු. අපට එවිට පදනම් මට්ටමේ සිටම ආරම්භය ගත හැක. මෙමගින් අපගේ විමසුම් යථාර්ථවාදී ඒවා බවට පත් කරනු ලබයි.
(2). ප්රායෝගිකත්වය පිළිබඳ සිද්ධාන්තය
දෙවැන්න වනුයේ ප්රායෝගිකත්වය පිළිබඳ සිද්ධාන්තයයි. හේතු ප්රත්යයන්හි බලපෑමට ලක්වන සෑම සංසිද්ධියක්ම එහි නිශ්චිත කාර්යය ඉටු කරයි. ඇවිලවීම පිළිබඳ කාර්යය සිදු කරනුයේ ගින්න විනා ජලය නොවේ. මේ වූකලි, නැවතද, බුදු දහමේ මූලික උපකල්පනයක් හෙවත් සිද්ධාන්තයක් වන අතර එය අපටද පිළිගත හැකි දෙයක් වේ. එහි ප්රායෝගිකත්වය වනුයේ ධර්මය අධ්යයනයේදී හා ඉගෙනීමේදී, මෙය හෝ එය විසින් ඉටු කරනු ලබන කාර්ය භාරය විමර්ශනය කළ යුතුය. ප්රේමය හා සමාධිය වැනි අප වර්ධනය කරගත යුතුවන සහ වියවුල් සහගත බව හෝ කෝපය වැනි අප මිදිය යුතුවන ඇතැම් චිත්ත ස්වභාවයන් හෝ හැඟීම් පිළිබඳ අපට උපදෙස් ලබාදෙනු ලබයි. අනුගමනය කළ යුතුවන යම් විධික්රමයන් පිළිබඳවද අප වෙත උගන්වනු ලබයි. විධික්රම අවබෝධ කරගනු පිණිස, ඒවා මගින් සිදුකරනු ලබන්නේ කවරක්ද යන්න සහ ඒවාහි ක්රියාකාරිත්වය කවරේද යන්න විමර්ශනය කළ යුතු වේ. ඇතැම්වා ගැලපෙන අතර සෙසු ඒවා එසේ නොවන බැවින්, ඇතැම් චිත්ත ස්වභාවයන් සෙසු ස්වභාවයන් වැඩි වර්ධනය කිරීමට හෝ ඉහළ නැංවීම සඳහා ක්රියාත්මක වෙයි.
නිදසුනක් ලෙස, ආදරය ගොඩනැගීම පිණිස වූ නිශ්චිත භාවනා ක්රමයක් සම්බන්ධ විමර්ශනය හා අත්දැකීම මගින් ඒ සම්බන්ධ අපගේ විශ්වාසය වැඩි වර්ධනය කරනු ලබයි. අපි “මේක හරිද, වැරදිද” යනුවෙන් විමර්ශනය කරන අතර, ඉනික්බිති ඒ පිළිබඳ අත්දැකීමක් ලබාගැනීමට උත්සාහ කරන්නෙමු. මෙය සිදු කිරීමේ අර්ථය නම් එමගින් විධික්රමය පිළිබඳ විශ්වාසයක් අප වෙත ලබාදීමයි. යම් පිළිවෙත් විධියක් නිවැරදි වන අතර එය සාර්ථක බවට විශ්වාසය ඇති කිරීමෙන් ඇතිවන කාර්යය කවරක්ද? එමගින් එය ගැඹුරින් පුහුණු වීම සඳහා වූ අපගේ හැකියාව වැඩි වර්ධනය කරනු ලබයි. අපට අප කරන කාර්යය පිළිබඳ විශ්වාසයක් නොමැත්තේ නම් එම පුහුණුවෙහි නොයෙදෙන්නෙමු. එක් එක් පියවරෙන් ඉටු කෙරෙන කාර්ය භාරය පිළිබඳ වැටහීමක් ඇත්තේ නම්, ඒ එක එකක් සඳහා හදවතින් කැප වන්නෙමු. අවබෝධ කර නොගන්නේ නම්, ඒ කිසිවක් නොකරන්නෙමු.
මෙයට අමතරව, වෙනත් දෙයකට හානි සිදු කිරීම හෝ විරෝධය දැක්වීම සඳහා යමෙක ක්රියාකාරිත්වය අවබෝධ කරගත යුතුවේ. නිදසුනක් ලෙස, යම් ක්රමයක් පිළිබඳව පවත්නා විශ්වාසය විසින් ඒ පිළිබඳ පවත්නා අතීරණාත්මක බව විනාශ කරනු ලබයි. යම් ක්රමයක් පිළිබඳව හෝ එම ක්රමය අනුගමනය කිරීම සඳහා අප සතුවන හැකියාව පිළිබඳ විශ්වාසයක් නොමැති වීම හේතුකොට ඒ මගින් කවර හෝ ප්රගතියක් ලැබීමේ හෝ සාර්ථකත්වයක් අත්පත් කරගැනීමේ හැකියාව වළක්වාලනු ලබයි.
ඉගෙන ගන්නා එක් එක් දෙයක් මගින් හා පුරනු ලබන එක් එක් පිළිවෙත් පියවර මගින් සවිබල ගැන්වෙනුයේ කවරක්ද හා විනාශ කෙරෙනුයේ කවරක්ද යන්න දැන සිටීම ඉතාමත් ප්රයෝජනවත් වේ. එවිට අප සිදුකරන කාර්යය පිළිබඳ තාත්ත්වික ආකල්පයක් පවත්වාගත හැකිවේ. නිදසුනක් ලෙස, ආදරය වැනි නිශ්චිත ධනාත්මක චිත්ත ස්වභාවයක් හෝ ආකල්පයක් ගොඩනගා ගැනීමට අවශ්ය වනුයේ මන්ද? එමගින් චිත්ත සාමය ඇති කිරීම සඳහා වූ කාර්ය භාරයක් ඉටු කෙරෙන අතර අන්යයන්ට උපකාර කිරීමේ හැකියාව අපට ලබාදෙන්නේය යන්න වලංගු හේතුවකි. තරහව වැනි නිශේධනාත්මක චිත්ත ස්වභාවයකින් මිදීමට අවශ්ය වන්නේ මන්ද? එමගින් සිදුවන දෙය හේතුවෙනි: එමගින් අන්යයන්ට මෙන්ම අපටද කරදර ඇති කෙරේ. දුම්බීම වැනි අප ඇලී සිටින්නාවූ හානිකර චර්යා රටාවන් නවතාලීමට අපේක්ෂා කරන කල්හි මෙම අවබෝධය ඉතා වැදගත් වේ. දුම්බීම මගින් අපගේ පෙනහළුවලට සිදුවන දෙය මෙන් යම් ක්රියාවක් මගින් සිදුවන දෙය පිළිබඳ පැහැදිලි වැටහීමක් පවත්නේ නම් එම කාර්යය නවතාලිය යුත්තේ මන්ද යන්න අපි අවබෝධ කරගන්නෙමු. ඒ ආකාරයෙනි ක්රියාකාරිත්වය සම්බන්ධ සිද්ධාන්තය ක්රියාත්මක කරනුයේ.
(3).හේතු සාධක මගින් ස්ථාපනය නම්වූ සිද්ධාන්තය
තෙවැන්න වනුයේ හේතු සාධක මගින් ස්ථාපනය කිරීමේ සිද්ධාන්තයයි. යම් කරුණක් වලංගු දැනුමක් මගින් ප්රතිරෝධනය කරන්නේ නම් විනා එය ස්ථාපනය කෙරෙන හෝ සනාථ කෙරෙන බව මෙමගින් අර්ථවත් වේ. ධර්ම ග්රන්ථමය අධිකාරිය විසින් එයට ප්රතිවිරුද්ධ කරුණු දක්වන්නේද යන්න තීරණය කරනු පිණිස ධර්මය ලෙස උගන්නා කරුණක් පළමුව විමසා බැලිය යුතුවේ. යම් දේශනාවක් ධර්ම දේශනාවක් බව දැනගන්නේ කෙසේද? එය බුදුන් වහන්සේ දේශනා කළ දේ හා අනුගත වේ. බුදුන් වහන්සේ විසින් මතුපිටින් පරස්පර සේ පෙනෙන විවිධ දේ විවිධ අනුගාමිකයන් වෙත දේශනා කරන ලද හෙයින් බුදුන්ගේ ගැඹුරුම අපේක්ෂාව වටහා ගන්නේ කෙසේද? යම් තේමාවක් බුදුන් වහන්සේගේ දේශනාව තුළ නැවත නැවතද ඉස්මතුවන තේමාවක් සේ පෙනී යන්නේ නම්, එමගින් බුදුන් වහන්සේ සැබෑ ලෙසම එය අදහස් කළ බවක් හැඟෙන බව භාරතීය ගුරු ධර්මකීර්ති තුමා විසින් විග්රහ කරන ලදී. විශේෂයෙන් ආචාර ධාර්මික ගැටළු සම්බන්ධයෙන් සලකා බලන කල මෙය වැදගත් කරුණකි.
යමක් දැනගැනීමේ දෙවන වලංගු විධික්රමය වනුයේ තර්කනය හා අර්ථ දැක්වීමයි. එය තර්කය හා අනුගතද, හෝ තර්කනයෙන් ප්රතිරෝධනය වන්නක්ද? එය සාමාන්ය දැනීම හා අනුගතද, මුළුමනින්ම අසාමාන්යද? ඉනික්බිති එන දැනගැනීම පිළිබඳ තෙවන වලංගු විධික්රමය වනුයේ සෘජු වැටහීමයි. සැබෑ ලෙසම භාවනා කරන විටදී හෙවත් සිතා බලන කල්හි අපගේ අත්දැකීම් මගින් එය ප්රතිරෝධනය කරන්නේද? නැතහොත් තහවුරු කරන්නේද?
මෙ සිද්ධාන්තය යොදාගැනීම පිළිබඳ නිදසුනක් සලකා බලමු. “ආදරය මගින් කෝපය මැඩ පැවැත්විය හැක” වැනි යම් දුර්වලතාවයක් හෝ ගැටලුවක් යම් ප්රතිවිරුද්ධ ගුණයක් යෙදීම මගින් මුලිනුපුටා දැමිය හැකි බවට වන දේශනාවක් ශ්රවණය කළ හැක. පළමුව මෙය බුදුන් වහන්සේගේ දේශනා හා අනුගත වන්නේද යන්න සලකා බලන්නෙමු. පැහැදිලිවම එය බුදුන් වහන්සේ දේශනා කළ කිසිදු කරුණකට ප්රතිරෝධී නොවේ.
එය තර්කානුකූලව නිවැරදිද? එසේය.
ආදරය යනු අන්යයන් සතුටින් සිටීවාය යන පැතුමයි. මා හට හානි කරන්නාවූ හා මම තරහින් සිටින අනෙකා මෙයාකාරයෙන් කටයුතු කරන්නේ මන්ද? මෙම පුද්ගලයා මෙකී දේ සිදු කරනුයේ ඔහු හෝ ඇය අසතුටින් සිටින බැවිනි; එම පුද්ගලයා මානසිකව හා භාවමය වශයෙන් වියවුලෙන් පසුවන්නෙකි. මා මේ පුද්ගලයාට ආදරය කරන්නේ නම්, ඔහු හෝ ඇය සතුටින් සිටිත්වාය යන්න මාගේ පැතුම වනු ඇත; එම පුද්ගලයා එතරම් කාලකණ්ණි හෝ වියවුල් සහගත තත්ත්වයෙන් නොසිටීවා යන්න මාගේ පැතුම වනු ඇත. එවන් ආකල්පයක් තුළ එම පුද්ගලයා හා කෝප වීම වළක්වනු ලබයි. එය මුළුමනින්ම තර්කානුකූලය. මෙම පුද්ගලයා විසින් බොහෝ වූ හානි සිදු කරන්නේ නම්, මා හට ඔහු එසේ සිදු කිරීම වැළැක්වීමට අවශ්ය වන්නේ නම්, මවිසින් මාගේ ආදරය ව්යාප්ත කළ යුතුය. ඔහු හෝ ඇය සතුටින් ජීවත් වූයේ නම් එම පුද්ගලයා විසින් මෙම හානිය සිදු නොකරන බැවින් මවිසින් එම පුද්ගලයා සතුටින් සිටීවායි පැතිය යුතුය. එම පුද්ගලයා සමග තරහ වීම තුළ ඔහු හෝ ඇය මා හට හානි කිරීම නැවතීමක් සිදු නොවනු ඇත. මෙම ඉගැන්වීම තුළ තාර්කික අදහසක් ගැබ්වේ.
අවසානයේ අපි සෘජු අවබෝධය හෝ භාවනාමය අත්දැකීම් තුළින් විමසීම සිදු කරන්නෙමු. වෙනත් වචනවලින් පවසන්නේ නම්, එය සාර්ථක වන්නේද යන්න විමසනු පිණිස කාර්යය සිදුකර බලන්නෙමු. ආදරය පිළිබඳ භාවනා කරන්නේ නම් එමගින් මාගේ කෝපය අවම වනු ඇත්ද? එසේය. ඒ වූකලි යමක් යුක්ති සහගත දේශනාවක්ද යන්න සම්බන්ධ තෙවන පරීක්ෂාවකි. මෙසේය හේතු සාධක මගින් ස්ථාපනය නමැති සිද්ධාන්තය ක්රියාත්මක කරන්නේ.
(4). දේවල ස්වභාවය සම්බන්ධ සිද්ධාන්තය
අවසන් සිද්ධාන්තය වනුයේ දේවල ස්වභාවය සම්බන්ධ සිද්ධාන්තයයි. මෙය වූකලි ගින්න උණුසුම් වන අතර ජලය තෙතමනය සහිත වූවක්ය ආදී වශයෙන් ඇතැම් කරුණු දේවල ස්වභාවයය යන සිද්ධාන්තයයි. ගින්න උණුසුම් හා ජලය තෙත් වනුයේ මන්ද? එය ඒවාහි ස්වභාවයයි. ධර්මය තුළ සියලු දෙනා සතුටින් සිටීමට කැමැති වන අතර කිසිවෙකු හෝ දුක් වීමට කැමති නොවන්නේය ඈ ලෙස දේවල ස්වභාවය හේතුවෙන්ම සත්ය වන කරුණු කවරේද යන්න විමර්ශනය කළ යුතුය. එසේ වනුයේ මන්ද? එසේ වනුයේ ඒවාහි පැවැත්මම එසේ වන බැවිනි. තවත් නිදසුනක් සලකා බලමු. හානිකර චර්යාවන් තුළින් දුකද, ධනාත්මක චර්යාවන් තුළින් සතුටද උපදී. ඒ මන්ද? එය විශ්ව ධර්මතාවයයි. නොඑසේව බුදුන් වහන්සේ එවන් තත්ත්වයක් නිර්මාණය කළා නොවේ; එය ඒවාහි පැවැත්ම පිළිබඳ සත්ය තත්ත්වයයි. ඇතැම් දේවල් ඒවාහි සැබෑ ස්වභාවය අනුව එසේ පවත්නා බවට විමර්ශනය කොට සොයාගත හොත් අපට ඒවා ජීවිතයේ සත්යයන් ලෙස පිළිගැනීමට සිදුවේ. ඒවා පිළිබඳව සිත් වියවුල් කරගැනීම හුදෙක් කාලය නාස්ති කිරීමක් පමණි.
ධර්ම පිළිවෙත් පිරීම සම්බන්ධයෙන් බොහෝ සෙයින් අදාල වන දේවල ස්වභාවය සම්බන්ධ කරුණක් වනුයේ සංසාරය ඉහළ පහළ ගමන් කරන්නක් වන බවයි. මෙය හුදෙක් වාසනාවන්ත හා අවාසනාවන්ත පුනර්භවයන් ලැබීමට පමණක් අදාළ නොවන අතර අපගේ එදිනෙදා ජීවිතයේ සෑම මොහොතකටම අදාල වේ. අපගේ චිත්ත ස්වභාවයන් හා කළ යුතු බවට අපට දැනෙන දේ නිරතුරු ඉහළ පහළ ගමන් කරයි. එය දේවල සත්ය ස්වභාවය වශයෙන් පිළිගන්නේ නම්, ඒ පිළිබඳ සිත අවුල් කර නොගන්නෙමු. සංසාරයෙන් අපේක්ෂා කරන්නේ කවරක්ද? සැබැවින්ම ඇතැම් දිනවල භාවනාව යහපත් පරිදි සිදුවන අතර ඇතැම් දිනවල එසේ නොවේ. ඇතැම් දිනවල භාවනා පුහුණුව සිදු කිරීමේ කැමැත්තක් ඇතිවන අතර, වෙනත් දිනවල එසේ නොවේ. මෙය කලබල වීමට තරම් කරුණක් නොවේ. එය දේවල්හි ස්වභාවයයි. එය පසෙක ලන්න. ඉන් සිත කලබලයට පත් කර නොගන්න. එය ඉතාමත් තීරණාත්මක දෙයකි.
තාත්විකව ධර්මය කෙරෙහි ප්රවේශයක් ගන්නේ නම්, බුදුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද මෙම කරුණු සතර ඉතා ප්රයෝජනවත් වේ. ඒවා පිළිබඳ අපගේ වැටහීම හා ඉගෙන ගන්නා දේශනාවකට එය අදාල කරගන්නා ආකාරය තහවුරු කරගනු පිණිස, අපගේ සිරුරු හා පවත්නා බැඳීමෙන් ඉවත් වීම යන නිදසුන සලකා බලමු.
දේවල ස්වභාවය කවරේද? මාගේ සිරුර පිළිබඳව පවත්නා ඇල්ම ඉවත්කර ගැනීම පිළිබඳ සිතා බලන්නේ නම් හෝ භාවනා කරන්නේ නම්, මාගේ සතුට දිනෙන් දින වර්ධනය වනු ඇත්තේද? නැත. එය එසේ නොවේ. මෙය සංසාරයයි; එය ඉහළ, පහළ ගමන් කරන්නකි. අවසානයේ, දිගු කාලීන දෘෂ්ටි කෝණයකින් විමසා බලන කල්හි, මා හට වඩාත් සතුටු විය හැකි අතර මාගේ ජීවිතය වඩා යහපත් විය හැකි නමුත් මෙය සරල රේඛීයව සිදු නොවේ. එය දේවල ස්වභාවය නොවේ.
මෙම විරාගය ගොඩනංවා ගැනීම රඳා පවත්නේ කවරක් මතද? එය අනිත්යය , පුනර්භවය, තමා පවත්නා ආකාරය, සිරුර, සිත හා තමා අතර පවත්නා සම්බන්ධතාවය ආදී කරුණු වටහා ගැනීම මත පදනම් වේ.
අපගේ සිරුරු හා පවත්නා බැඳීමෙන් ඉවත් වීමේ කාර්යය කවරක්ද? ලෙඩ වීමේදී, වයසට යාමේදී හෝ ශරීරය දුර්වල වීමේදී සිත අවුල් කර නොගැනීමට හා කෝප නොගැනීමට උපකාරී වනු පිණිස එම කාර්යය සිදුවේ.
මෙය හේතු සාධක මගින් ස්ථාපිත තත්ත්වයක්ද? එසේය. ශරීරය හා පවත්නා බැඳීමෙන් ඉවත්වීමෙන් දුකට හේතු ඉවත් කෙරෙන බව බුදුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලදී: එම දුකට හේතුව නම් අනිත්ය දෙයක් තමා හෝ තමාගේ කරගැනීමෙන් ඇතිවන බැඳීමයි. එය තර්කානුකූලද? එසේය. මක් නිසාද, සිරුර මොහොතින් මොහොත වෙනස්වීමට හා වයස්ගත වීමට ලක්වේ. එහි ක්රියාකාරිත්වය අපි අත් විඳින්නෙමුද? එසේය. විරාගය ගොඩනගා ගන්නා විටදී, අප අත් විඳින දුක හා ගැටලු අවම වන බව අපට පෙනේ.
Source Link
AN 02-15-09 සතිබල සූත්රය.
“මහණෙනි,
වඩා ගත යුතු
ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්
“ස්මෘති බලයද,
සමාධි බලයද
(යන දෙදෙනයි.)
“මහණෙනි,
මේ දෙදෙන වනාහි, ධර්මයෝ වෙත්”
[ මුළාවූ සිතින් තොරව සත්යයෙහි නොසැලීමෙහි, එනම් සිහියම, සතිබලං නමි. සතියෙන් තොරව නම් කිසිදා විමුක්තිය නොලබයි.
නොසන්සුන් බවෙයි නොසැලීමෙන් සමාධියම සමාධි බලං නමි.]
AN 02-15-10 සමථවිපස්සනා සූත්රය.
“මහණෙනි,
මේ සාසනයේ ශ්රමණයෙකු ප්රගුණ කරගත යුතු
ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්
“සමථය (සිතෙහි එකඟ බව) ද,
විපස්සනාවද
යන දෙකයි.
“මහණෙනි, මේ දෙදෙන වනාහි, ධර්මයෝ වෙත්”
[චිත්තපාදාදි යට පරිච්ඡෙද අටින් නාමරූපාදීන් පිළිබඳ විශේෂ විස්තර දක්වන ලද්දේ ය. ධ්යාන අභිඥා ලබා සමෘද්ධිමත් වනු කැමැත්තවුන් විසින් ද මාර්ග ඵල ලබා සමාධිමත් වනු කැමැත්තවුන් විසින් ද මාර්ග ඵල ලබා නිවන් අවබෝධ කරනු කැමැත්තවුන් විසින් ද ඒ නාමරූපාදීන් අතුරෙන් කිසිවක් අරමුණු කොට ගෙනැ භාවනා කළ යුතු ය. භාවනා නම් වැඩීඹය-නැවත නැවත සිහිකිරීම ය. ඒ භාවනා පිළිබඳ විශේෂ විභාග කර්මස්ථාන පාදය යන නමින් මෙහි දක්වනු ලැබේ.
භාවනා වනාහි සමථ භාවනා විදර්ශනා භාවනාය යි ද්විවිධ වේ.
සමථ භාවනා නම් කාමච්ඡන්දාදි කෙලෙස් හෝ විතර්කාදි ඖදාරික ධර්ම හෝ සන්සිඳුවන භාවනා ය. සමථ යන්නෙන් එකාග්රතා සංඛ්යාත සමාධිය කියවෙන බව දත යුතු. ඒ සමථ භාවනායෙන් ධ්යාන අභිඥා ලද හැකි ය.
විදර්ශනා භාවනා නම් විශේෂයෙන් බලන භාවනා ය. විශේෂයෙන් බැලීම නම් සාමාන්ය ලෝකයා සේ පඤ්ච ස්කන්ධාදිය ස්ත්රී පුරුෂාදි වශයෙන් හෝ නිත්ය, සුඛ, ආත්ම වශයෙන් හෝ නො බලා ස්කන්ධාදි වශයෙන් ද, අනිත්ය, දුඃඛ, අනාත්ම වශයෙන් ද බැලීම ය. විදර්ශනා යන්නෙන් ප්රඥාව කියවෙන බව දත යුතු. ඒ විදර්ශනා භාවනායෙන් නිවන් ලද හැකි ය.
සමථ හෝ විදර්ශනා භාවනා කරන්නේ යෝගී හෙවත් යෝගාවචර ය යි කියනු ලැබේ. භාවනාවට බස්නා යෝගි ත්රිහේතුක ප්රතිසන්ධිකයකු විය යුතුය. පිරිසිදු සිල්වතකු විය යුතුය. ආවාසාදි දස විධ පළිබෝධයෙන් දුරු විය යුතු ය. කර්මස්ථාන දෙන කල්යාණ මිත්රයකු වෙත එළඹිය යුතු ය. භාවනාවට නුසුදුසු විහාර හැරැ පියා සුදුසු විහාරයෙක විසිය යුතු ය. කුඩා පළිබෝධ සිඳැ ලිය යුතු ය. නියමිත භාවනා විධි නොපිරිහෙළා භාවනා කළ යුතු ය.
මෙහි ත්රිහේතුක ප්රතිසන්ධිකයෙක් නො වැ අහේතුක ද්විහේතුක ප්රතිසන්ධි විණි නම් කෙතෙක් උත්සාහ කළ ද භාවනා සඵල නො වේ. සිල් නැත්තහුට හෝ දූෂිත සිල් ඇත්තහුට සිත එකඟ කැරැ ගත නො හැකි ය. ආවාසාදි දසවිධ පළිබොධ නම් ආවාස, කුල, ලාභ, ගණ, කර්ම, ගමන, ඥාති, ආබාධ, ග්රන්ථ, සෘද්ධි යන මේ ය. කල්යාණ මිත්රයා නම් ප්රිය, ගරු, සම්භාවනීය වරද දුටු විට කියන, වචනක්ෂම, ගැඹුරු කථා ඇති, අස්ථානයෙහි නො යොදන ආචාර්ය ය. කර්මස්ථාන වනාහි සමථ කර්මස්ථාන විදර්ශනා කර්මස්ථාන ය යි ද්විවිධ වේ. සමථ භාවනාවට ගත යුතු කර්මස්ථාන සමථ කර්මස්ථාන ය. විදර්ශනා භාවනාවට ගත යුතු කර්මස්ථාන විදර්ශනා කර්මස්ථාන ය. කර්මස්ථාන නම් යෝගී කර්මයට සුදුසු තැන් ය-අරමුණු ය. චරිත වනාහි රාග චරිත, ද්වේෂ චරිත, මෝහචරිත, ශ්රද්ධාචරිත, බුද්ධිචරිත, විතර්කචරිතය යි ෂඩ්විධ වේ. ද්වේෂාදිය ද ඇතත් රාගය අධික වූයේ-උත්සන්න වූයේ රාගචරිත ය. ද්වේෂචරිතාදිය ද මෙසේ ය. භාවනාවට නුසුදුසු විහාර නම් මහා ආවාස, නව ආවාස, ජරා ආවාස, මහා මාර්ගාසන්න ආවාස. ගල් පොකුණු ඇති ආවාස, පලාපත් ඇති ආවාස, මල් ඇති ආවාස, ගෙඩි ජාති ඇති ආවාස, මහාජනයා ගැවසෙන ආවාස, නගරාසන්න ආවාස, දැව දඬු ඇති ආවාස, ක්ෂෙත්රාසන්න ආවාස, විසභාග පුද්ගලයන් ඇති ආවාස, පටුන් අසල ආවාස, පටිසර ආවාස, රාජ්ය සීමා අසල ආවාස, විසභාග රූපාදිය හෝ අමනුෂ්යයන් හෝ ඇති ආවාස, කල්යාණ මිත්රයන් නැති ආවාස යන අටළොස් විහාර ය. භාවනාවට සුදුසු විහාර නම් ඉතා නුදුරු, නොළං, ගමනාගමනයට පහසු මහාජනයා නොගැවසෙන ශබ්ද කලබල නැති, මැසි මදුරු ආදී උවදුරු නැති, සිව්පස පහසු, සුදුසු කල්යාණ මිත්රයන් ඇති ස්ථාන යි. කුඩා පළිබෝධ නම්, දික් නිය, කෙස්, කිලිටි සිවුරු, අපිිසිදු සෙනසුන් ආදිය යි. නියමිත භාවනා විධි නම් කසිණ භාවනාදිය වඩන්නේ නම්, එයට සුදුසු පිළිවෙලින් මේ සම්බන්ධ විස්තර සිංහල විසුද්ධිමාර්ගයෙන් උගත යුතු යි.
යට දැක්වූ ද්විවිධ භාවනා අතුරෙන් විදර්ශනා භාවනා මතු දක්වනු ලැබේ. සමථ භාවනා මෙසේ ය. එහි ලා කර්මස්ථාන සතළිසෙකි. චරිත සයෙකි. භාවනා තුනෙකි. නිමිත්ත ද තුනෙකි.
සතළිස් කර්මස්ථාන සත් ආකාරයකින් බෙදේ.
කසිණ 10, අසුභ 10, අනුස්සති 10, අප්පමඤ්ඤා 4, ආහාර පටික්කූල සඤ්ඤාව 1, චතුධාතු වවත්ථාන 1, ආරුප්ප 4, එසේ සමථ කර්මස්ථාන 40 ක් වේ.
….. අභිධර්ම චන්ද්රිකාව ග්රන්ථ රතනයෙන් උපුටා ගතිමි.
AN 02-15-11 විපත්ති සූත්රය.
“මහණෙනි,
තොප හඳුනා ගතයුතු විපත්ති
ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්
“සීල විපත්තිය,
(දුශ්ශීල වීම)ද,
දිට්ඨි විපත්තිය
(මිත්යාදෘෂ්ටිය)ද
යන දෙකයි.
“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි,
තොප අනතුරෙහි ලන ධර්මයෝ වෙත්”
[ සිල විපත්ති
පාණාතිපාත අදින්නාදාන කාමේසුමිච්ඡාචාර මුසාවාද පිසුණාවාච ඵරුසාවාච සම්ඵප්පලාප යන පව්කම් සත කිරීම සිල විපත්ති නම් වේ. විනය ක්රමයෙන් කියත හොත් පාරාජිකා සංඝාදිසේස ඇවැත්වලට පැමිණීම සීලවිපත්තිය ය
දිට්ඨි විපත්ති
සම්යග්දෘෂ්ටිය නසන වැරදි දැකීම දිට්ඨි විපත්ති නම් වේ.
“නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං, නත්ථි හුතං, නත්ථි සුකත දුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකෝ, නත්ථි අයං ලෝකෝ, නත්ථි පරෝ ලෝකෝ, නත්ථි මාතා, නත්ථි පිතා, නත්ථි සත්තා ඕපපාතිකා, නත්ථි ලොකෙ සමණ බ්රාහ්මණා සමග්ගතා සම්මාපටිපන්නා යෙ ඉමඤ්ච ලෝකං පරඤ්ච ලෝකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්ති.”
යනුවෙන් දැක්වෙන දීමෙන් වන විපාක නැත. පැමිණෙන සැමට ම දෙන මහා දානවලින් වන විපාකයක් නැත. ආරාධනා කොට ගෙන්වා දීම පැමිණෙන ආගන්තුකයන්ට දීම මංගල්ය පිණිස දීම යන මේවායේ විපාකයක් නැත. පින්පව් වලින් වන විපාකයක් නැත. පරලොව සිටින්නවුන් මෙලොවට එන්නේ ද නැත. මෙලොව සිටින්නවුන් පරලොව යන්නේ ද නැත මවට කරන හොඳ නො හොඳින් වන විපාකයක් නැත. පියාට කරන හොඳ නො හොඳින් වන විපාකයක් නැත. මැරී නැවත උපදින්නෝ නැත. නිර්වාණයට අනුකූල ප්රතිපදාවක් පුරන තමන් විසින් ඇති කර ගත් විශිෂ්ඨ ඥානයකින් මෙලොවත් පරලොවත් ප්රකාශ කරන ශ්රමණ බ්රාහ්මණයෝ නැතය යන දශවස්තුක මිථ්යාදෘෂ්ටිය දිට්ඨිවිපත්තිය ය. සාමාන්යයෙන් සියලුම මිථ්යාදෘෂ්ටි දිට්ඨි විපත්තිය ය.
කෙලෙස් එක්දහස් පන්සියය ග්රන්ථ රත්නයෙන්.]
AN 02-15-12 සම්පදා සූත්රය.
“මහණෙනි,
රැකගත යුතු ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්,
“සීල සම්පත්තිය ද,
සම්යක්දෘෂ්ටියද
යන දෙකයි.
“මහණෙනි,
මේ දෙදෙන වනාහි, ධර්මයෝ වෙත්.
[සීල නම් :- ප්රාණඝාතාදියෙන් වැළකෙන්නහු ගේ හෝ වත් පිළිවෙත් පුරන්නහු ගේ හෝ
(1) චේතනා, (2) චෛතසික, (3) සංවර, (4) අව්යතික්රම, යන මේ ය.
වදාළේ මැ යි:- පටිසම්භිදායෙහි “කිං සීලං ති? චෙතනා සීලං, චෙතසිකං සීලං, සංවරො සීලං, අවීතික්ක මො සීලං….[1] යි.
(1) චේතනා සීල නම් :- ප්රාණඝාතාදියෙන් වැළැකෙන්නහු ගේ හෝ වත් පිළිවෙත් පුරන්නහු ගේ හෝ චේතනා ය. (එබන්දකුගේ ඒ වේලායෙහි සිත්හි යෙදෙන චෛතසිකයන් අතුරෛන් චේතනා චෛතසිකය සීල නම් වෙයි යූ සේයි.)
තවද ප්රාණඝාතාදිය හැර පියන්නකු ගේ සප්ත කර්මපථ චේතනා ද සීල නම් වෙයි. (සප්ත කර්මපත නම්, පාණාතිපාත, අදින්නාදාන, කාමමිථ්යාචාර, මුසාවාද, පිසුණාවාච, ඵරුසාවාච, සමඵප්පලාප යන මේයි.)
(2) චෛතසිකය ශීල නම් : ප්රාණඝාතාදියෙන් වැළකෙන්නහුගේ විරති ය. (එබන්දකුගේ ඒ වේලායෙහි සිත්හි යෙදෙන සම්මා වාචා, සම්මා කම්මන්ත, සම්මා ආජීව යන විරති චෛතසිකත්රය චෛතසික සීල නම් වෙයි. යූ සේයි) තවද අනභිධ්යා, අව්යාපාද, සම්මාදිට්ඨි යන මේ ධර්මයෝ ද චෛතසික ශීල නම් වෙත්. “අභිජ්ඣා පහාය විගතාභිජ්ඣෙන චෙතසා විහරති”[2] යනාදීන් වදාළ හෙයිනි.
(3) සංවර ශීලය වනාහි, පාතිමොක්ඛසංවරය, සතිසංවරය ඤාණ සංවරය, ඛන්තිසංවරය, වීරියසංවරය යි පංචවිධ වේ. “ඉමිනා පාතිමොක්ඛ සංවරෙන උපෙතො හොති සමුපෙතො”[3] යනාදි දේශනා පාළියෙහි පාතිමොක්ඛ සංවරයද “රක්ඛති චක්ඛුන්ද්රියං චක්ඛුන්ද්රියෙ සංවරං ආපජ්ජති”[4] යනාදි දේශනායෙහි සති සංවරය ද,
“යානි සොතානි ලොකස්මිං (අජිතානි භගවා)
සති තෙසං නිවාරණං – සොතානං සංවරං බ්රැමි
පඤ්ඤායෙතෙ පිථියරෙ”[5]
යන දේශනාවෙහි ඤාණසංවරය ද, (පච්චය සන්නිස්සිතසීලය ද මෙහි මැ ඇතුළති) “ඛමොහොති සීතස්ස උණහස්ස”[6] යනාදි දෙශනායෙහි ඛන්තිසංවරය ද, උප්පන්තං කාමවිතක්කං නාධිවාසෙති”[7] යනාදි තන්හිවීරිය සංවරය ද, (ආජීව පරිසුධි සීලය ද මෙහි මැ ඇතුළති) සීල වශයෙන් වදාළේ ය. මේ පංච විධ සංවරය හා පාපභීරුක කුලපුත්රයන්ගේ සම්පත්ත චිරතිය ද යන මේ සියල්ල සංවර සීලය යි දතයුතු.
(4) අව්යතික්රම ශීල නම් – සමාදන් වැ ගත් සීලය කයෙන් වචනයෙන් නොබිඳ රැක ගැන්මයි.
“සීල නම් කුමක් ද?” යනු මෙතෙකින් විසඳන ලද්දේය.
2. කවර අර්ථයෙකින් සීල යයි කියනු ලැබේද
සීලන අර්ථයෙන් සීල යයි කියනු ලැබේ. සීලන නම්, සමධානය හෝ උපධාරණය යි. කුශල කායකර්මාදීන්ට විසිර යන්නට ඉඩ නොදීම සමාධානය. කුශල ධර්මයන් ප්රතිෂඨා වශයෙන් ධැරීම උපධාරණය යි. (සීලවන්තයා විපිළිසර නොවන්නේ ය. සීලයෙහි සමාධානර්ථය ඇති හෙයිනි.) ධ්යාන මාර්ග – ඵල සංඛ්යාත බීජයන් වැපිරීමට සීලය භූමිය වේ. (සීලයෙහි උපධාරණාර්ථය ඇති හෙයිනි.) ශබ්ද ලක්ෂණඥයෝ මේ අර්ථද්වය මැ මෙහි ලා පිළිගනිති. ඇතැම්හු ශිරස් (හිස යන) අර්ථයෙන් සීලය වේ. ශීතලාර්ථයෙන් සීලය වේ. යනාදීන් ප්රපඤ්ච (විස්තර) කෙරෙත්.
කවර අර්ථයෙකින් සීල යයි කියනු ලැබේ ද, යනු මෙතෙකින් විසඳන ලද්දේ යි.
AN 02-15-13 ශීලවිසුද්ධි සූත්රය.
“මහණෙනි,
වඩාගතයුතු ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්,
‘සීල විසුද්ධිය /
(විශුද්ධියට පමුණුවන ශීලය) ද,
දිට්ඨි විසුද්ධිය/
(විශුද්ධියට පමුණුවන මාර්ග සම්යක් දෘෂ්ටිය) ද,
යන දෙකයි.
“මහණෙනි,
මේ දෙක වඩාගතයුතු,
ධර්මයෝ වෙත්
[විදර්ශනා භාවනාවෙන් නිවන් අවබෝධ කළ හැකිය යි යට කියන ලදි. නිවන් අවබෝධ කටැටියා සත් ආකාරයෙකින් විශුද්ධ විය යුතුය. සත්වන වර විශුද්ධ වත්ම ඔහුට නිවන් පෙනෙන්නේ ය. එහි පළමුවන විශුද්ධිය ශීල විශුද්ධිය යි.
බීජ රෝපණයට පෙර භූමිය සකස් කැරැ ගත යුතු සේ චිත්ත විශුද්ධියට පෙර ශීලය සකස් කළ යුතු ය. ශීලය අපිරිසිදු නම් චිත්තය ද පිරිසිදු නො වන්නේ ය. ශීලය නම් කය වචන දෙක්හි සංවරය යි. එය පංචශීල අෂ්ටාඞ්ග ශීල දශශීලාදි වශයෙන් නානාවිධ ය. එහි මුල පංච ශීලය යි කිය යුතු. සික්ඛාපද විභඞ්ගයෙහි වදාළේත් පඤ්ච ශීලය යි. උත්කෘෂ්ටය සතර සංවර ශීලය යි. සතර සංවර ශීල නම් ප්රාතිමොක්ෂ සංවර ශීල, ඉන්ද්රිය සංවර ශීල, අජීවපාරිශුද්ධි ශීල, ප්රත්යය සන්නිශ්රිත ශීල යන මේ ය. මේ ම ශීලවිශුද්ධිය යි දත යුතු…..LINK]
AN 02-15-14 දිට්ඨි සුද්ධි සූත්රය.
“මහණෙනි,
රැක ගත යුතු ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්,
“මහණෙනි,
‘සීල විසුද්ධිය
(විශුද්ධියට පමුණුවන ශීලය) ද,
දිට්ඨි විසුද්ධිය
(විශුද්ධියට පමුණුවන මාර්ග සම්යක් දෘෂ්ටිය) ද,
යන දෙකයි,
“මහණෙනි,
මේ දෙක, රක ගත යුතු ධර්මයෝ වෙත්
AN 02-15-15 අසන්තුට්ඨිතා සුද්ධි සූත්රය.
“මහණෙනි,
ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්,
“අර්හත් මාර්ගය හැර සෙසු කුසල ධර්මයන්හි නොසතුටු බවද,
ප්රධාන වීර්ය්යයෙහි නොපසුබස්නා බවද යන දෙකයි.
“මහණෙනි,
මේ දෙදෙන වනාහි, ධර්මයෝ වෙත්”
AN 02-15-16. මුට්ඨසච්ච සූත්රය.
“මහණෙනි,
තොපට විමුක්ති සාධනය
පිණිස අවහිර වෙන
ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්,
“සතිය නැති බවද,
සම්යක් ප්රඥාව නැති බවද
යන දෙකයි.
“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි,
නැති කරගත යුතු ධර්මයෝ වෙත්”
[සම්යයක් ප්රඥාව :
යමක් අසා ඇති කරගන්නා දැනුවත් වන ස්වභාවය, විමසා දැන ගන්නා ස්වභාවය හා පරිපූර්ණ වශයෙන් අවබෝධ කරගන්නා ස්වභාවය ප්රඥාව වශයෙන් දැක්විය හැකිය. පූරිපූර්ණ ඤාණ ධාතුවෙන් නිෂ්පන්න මෙම වචනය පාලි භාෂාවෙන් පඤ්ඤා වශයෙන් දක්වා ඇත.
බුදු දහමෙහි ඉගැන්වෙන ප්රඥාව ආර්ය ශ්රාවකයන් තුළ පවතින්නා වූ ප්රඥාව සහ සම්බුදුපියාණන් වහන්සේ තුළ පවත්නා වූ ප්රඥාව වශයෙන් කොටස් දෙකකට බෙදා දැක්විය හැක. සාරිපුත්ත මහරතන් වහන්සේ මහාකච්චායන මහරහතන් වහන්සේ වැනි මහාශ්රාවක උත්තමයන් තුළ පැවැති ප්රඥාවට වඩා සුවිශේෂි මහා ප්රඥාවක් බුදුපියාණන් වහන්සේ සතු විය. උන්වහන්සේ සතු ප්රඥාවට ධර්මයෙහි පවසන්නේ මහා ප්රඥාව යන්නයි. ඒ මහා ප්රඥාව පිළිබඳව කෙටියෙන් විමසා බලමු.
ප්රඥාව නම් වූ වචනයට විවිධ අර්ථ කථනයන් ලබාදී තිබුණත්, ධර්මයෙහි ප්රඥාවට අර්ථ විවරණ සපයනුයේ නිර්වාණ මාර්ගයෙහි අත්යාවශ්ය අංගයක් ලෙසිනි. තවද ධර්මය විශේෂ වශයෙන් දැනගැනීමේ අර්ථයෙන්ද ප්රඥාව හඳුන්වා ඇත. එසේම ප්රඥාව සමාධිය තුළින් උපදවා ගත යුතු එකක් බවද අටුවාචාරීන්ගේ අදහසයි. සීල, සමාධි, ප්රඥා වශයෙන් ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගය බෙදා කරනු ලබන විග්රහයේදී ද ඒ බව තහවුරු වෙන අතර එහිදී ද ප්රඥාව විදර්ශනා නුවණ වෙන බව තහවුරු වේ.
සමස්තයක් ලෙසින් ප්රඥාව යනු විදර්ශනා නුවණ බව වටහා ගෙන ආර්ය සත්යාවබෝධයේදී බුදුපියාණන් වහන්සේ සතු වූ ඒ මහා ප්රඥාව කෙබඳු එකක් දැයි විමසා බැලීම වටී. ඒ අනුව ලෝක ස්වභාවයෙන් අවබෝධ කර ගැනීමේදී ඒ ඒ ස්ථල නියෝජනය කරන අය එම ප්රස්තුතයන් වටහා ගන්නා ආකාරය බුදුපියාණන් වහන්සේ මෙහිදී මනා ලෙස විග්රහ කොට ඇත.
පෘථග්ජනයා පඨවිය හඳුනා ගනියි. ඔහු පඨවිය තමාගේ කොට ගනියි. පඨවියෙහි සතුටුවෙයි. ඇළෙයි. ඊට හේතුව ප්රථග්ජනයාට ඒ පඨවිය පිළිබඳව කිසිදු අවබෝධයක් නැතිකමය. සේක පුද්ගලයා පඨවිය තේරුම් ගනියි. පඨවිය මගේ යැයි ගැනීමට පැකිළෙයි. පඨවියෙහි ඇලීමට පැකිළෙයි. ඊට හේතුව පඨවියට අදාළ කරුණු තේරුම් ගතයුතු යැයි ඔහු දැන සිටීමය. අසේඛ පුද්ගලයා පඨවිය අවබෝධ කර ගනියි. පඨවිය මගේ යැයි නොගනියි. පඨවියෙහි නො ඇළෙයි. ඊට හේතුව ඔහුට හොඳ අවබෝධයක් තිබීමය. තථාගතයන් වහන්සේද පඨවිය අවබෝධ කර ගනියි. පඨවිය තමාගේ යැයි නො ගනියි. පඨවියෙහි නො ඇලෙති. ඊට හේතුව උන්වහන්සේට පිරිපුන් අවබෝධයක් තිබීමය.
ශාස්ත්රපති,
රාජකීය පණ්ඩිත තලල්ලේ චන්දකිත්ති හිමි]
AN 02-15-17. සති සම්පජඤ්ඤ සූත්රය.
““මහණෙනි,
තොපගේ අභිවුර්ධිය පිණිස හේතුවන
ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්,,
“සතිය ඇති බවද,
සම්යක් ප්රඥාව ඇති බවද
යන දෙකයි.
“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි,
වඩාගත යුතු ධර්මයෝ වෙත්”