SINHALA TIPITAKA

DN 01-08 -01අචෙල කස්සප වත්ථු
DN 01-08 -02. සමනුයුඤ්ජාපනකථා
DN 01-08 -03. අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො
DN 01-08 -04 තපොපක්කම කථා
DN 01-08 -05 තපොපක්කමනිරත්ථකථා
DN 01-08 -06. සීල සමාධි පඤ්ඤා සම්පදා
DN 01-08 -07. සීහනාද කථා
DN 01-08 -08. තිත්ථිය පරිවාසකථා

§ 01.මා විසින් මෙසේ අසනලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උජුඤ්ඤා නම් නුවර සමීපයෙහිවූ කණ්ණත්ථල189 මිගදාය නම්වූ තැනක වාසය කළහ.
එකල කාශ්‍යප නම්වූ නිඝන්ට සමනයෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, සතුටු විය යුතුවූ සිහි කටයුතු කථා අවසාන කර එක පැත්තකටවී සිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය.

[189:- උජුඤ්ඤා යනු ඒ ඒ රටෙහිද නගරයෙහිද නමයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උජුඤ්ඤා නගරය ඇසුරුකොට වාසය කරන සේක. කණ්ණා කත්‍ථලෙ මිගදායෙ ඒ නගරය නුදුරෙහි කණ්ණ කබල නම් එක් රමණීය බිම්කඩක් ඇත. එය මුවන්ට අභය පිණිස දුන් බැවින් මිගදාය යයි කියනු ලැබේ. ඒ කණ්ණකත්‍ථල මිගදායෙහි. අචෙලො නග්න පරිබ්‍රාජකයා. කස්සපො නමි. මහාවීර ශාස්තෘන්ගේ ඉගැන්වීම් අනුගමනය කරන ඒ ප්‍රතිපදාවේ ය වස්ත්‍ර හන්දින්නේ නැත. “අචේල ” කියා කීවේ නිරුවත්, ඇඳුම් නැති නිසාය.” ඔහුගේ නම කස්සප නිසා “අචේල කස්සප” ලෙස භාවිතා කෙරේ. ඉතා කටුක කායික වධ විඳීමෙන් විමුක්තිය ලැබෙය යන මතය ඇදහු මේ පිරිස අදද ඉන්දියාවේ සිටී. ජෛන ආගම ලෙස අද හැඳින්වෙන්නේ මේ ආගමයි.]

§ 02. “පින්වත් ගෞතමය, මම මෙසේ අසා ඇත්තෙමි. කෙසේද යත්:
” ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයන් සියලු තපස් වෘතවලට. ගරහයි,
නිර්වස්ත්‍රව හිඳීම, කෑම කා අත ලෙවකෑම ආදීවූ කටුක පිළිවෙත්190 පුරන සියලු තපසුන්ට අවමන් කරයි, චෝදනා කරයි, හෙළාදකියි, අපවාද කරනවාය” කියාය.

කිමෙක්ද ඔව්හු පින්වත් ගෞතමයන් විසින් කියන ලද්දක් කියන්නෝද?
නැතහොත් පින්වත් ගෞතමයින් නොකී දෙයක් කීවායැයි බොරු ගොතා කියා ඔබට නින්දා කරවීමට කියන්නෝද, පින්වත් ගෞතමයන් විසින් කියනලද කාරණයට අනුව කරුණු කියත්ද, නැතහොත් කරුණු සහිතව කියන අන්‍යයන්ගේ කීමකින් ඔබගේ කීම ගැරහිය යුතු කරුණකට සුලු වසයෙන්වත් වරදවා කින්නේනම්, අපි භවත්ගෞතමයන්ට චොදනා කිරීමට කැමැති නොවෙමු.

[190:- රළු කටුක ජීවිතයක් මොහුට ඇත්තේ යනුයි = ලුඛාජීවී, ඒ ලුඛාජීවය උපක්කොසති = අක්‍රෝශ කරයි. උපවදති = පහත්කොට අවමන් කරයි. ධම්මස්සචානුධම්මං ව්‍යාකරොන්ති භවත් ගෞතමයන් විසින් කියන ලද කරුණට අනුකරුණක් කියත්. සහධම්මිකො වාදානුවාදො අනෙකා විසින් කියන ලද කරුණින් කරුණු ගෙන තොපගේ වාදය හෝ අනුවාදය හෝ වේවා, නුවණැත්තන් විසින් ගැරහිය යුතු කරුණකි. අල්පමාත්‍රයක්වත් නොඑයි. මෙය කියන ලද්දේ වෙයි. කිමෙක්ද සියලු ආකාරයෙන් ඔබගේ වාදයෙහි ගැරහිය යුතු කරුණක් නැත. අනබ්භක්ඛාතුකාමො බොරුවෙන් කියනු නොකැමැත්තාහු.]

“කාශ්‍යපය,
ශ්‍රමණ ගෞතමයන් සියලු තපස්කම්වලට ගරහයි,
කටුක ජීවිත ගතකරණ සියලු තපසුන්ට ඒකාන්තයෙන් අවමන් කෙරේ”යයි යමෙක් කියත්ද, ඔව්හු මා නොකීවක් කියන්නෝ වෙත්. ඔව්හු මට නැති නූපන් බොරුවෙන් නින්දා කරන්නෝ වෙත්.

එනමුත් කාශ්‍යපය, මම මේ ලෝකයෙහි කටුක වෘත සමාදන්ව දුෂ්කර ලෙස තපස් දිවිය ගතකරණ ඇතැම් තපසෙකු ඔහුගේ මරණින් මතු නරකයෙහි උපදින සැටි දකිමි. එමෙන්ම , මේ ලෝකයෙහි කටුක ජීවිත ගත කරණ ඇතැම් තපසෙකු මරණින් මතු සැප ඇති සුගතියෙහි උපදින සැටිද, දිවැසින් දකිමි.

කාශ්‍යපය,
මේ ලෝකයෙහි දුෂ්කර නොවූ, කටුක නොවූ තපස් වෘත රකින ඇතැම් තපසෙකු මරණින් මතු නිරයෙහි උපන්නා දකිමි,එමෙන්ම කාශ්‍යපය, බොහෝ දුක් විඳීමක් නැතිව තපස් වෘත රකින අනෙක් තපසෙකු මරණින් මතු සුගතියෙහි උපන්නාද දකිමි191,

[අතිපුජ්‍ය බලන්ගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රිය මහා ස්වාමින් වහන්සේ දිවැසින් දැකීම ගැන කී විස්තරයක් මේ හඬපටයේ ඇත.]

[ 191:- දිවැසින් = මිනිස් ඇස ඉක්ම පවත්නාවූ පිරිසිදු දිව්‍ය ඇසින් දකිමි.
[දිවැසින් දැකීම
දිවැසින් දැකීම (නොහොත් දිව්‍ය චක්ෂුශය – Dibba-cakkhu) යනු භාවනානුයෝගීව සිත දියුණු කිරීමෙන් ලබාගත හැකි සුවිශේෂී ඥානයකි. මෙය ෂඩ් අභිඥා (අධිමානසික ශක්තීන් හය) සහ ත්‍රිවිද්‍යා (උතුම් ඥාන තුන) වලට අයත් වේ.

දිවැසින් දැකීම පිළිබඳ බුදුදහමේ මූලික ඉගැන්වීම් මෙසේය:

(1) භෞතික ඇසට නොපෙනෙන දේ දැකීම:
.සාමාන්‍ය මිනිස් ඇසකට දැකිය නොහැකි,
ඉතා ඈත තිබෙන දේවල්, බාධකවලින් වැසී ඇති දේවල් සහ ඉතා සියුම් දේවල් දැකීමේ හැකියාවයි.

(2).ලෝකාන්තර දර්ශනය:
දිව්‍ය ලෝක, අපාය වැනි වෙනත් තලවල වෙසෙන සත්ත්වයන්ව දැකීමේ හැකියාව .

(3). චුතූපපාත ඥානය (Cutūpapāta Ñāna)
දිවැසින් දැකීමේ වැදගත්ම කොටස වන්නේ මෙයයි.
මෙයින් සත්ත්වයන්ගේ මරණය සහ නැවත ඉපදීම දැකිය හැකිය:]

[190:- කටුක දුක් විඳිනා තාපසයන් ලෙස දක්වා ඇත්තේ “අත්තකිලමතානු යෝග” ලෙස දැක්වූ සිදුහත් තවුසන්ද සය වසරක් පුරා දැඩි ලෙස කෑමෙන් බීමෙන් වැළකී පිරු ඉතා දුෂ්කර දැඩි කෛක දුකට පත් කරවන තපස් වෘතයන්ය..
ශරීරයට නොයෙක් එකච්චං තපස්සිං ලූඛවාජීවිං ආදී තන්හි මෙහි ඇතැම් අචේලක පැවිද්ද ආදී තපසින් යුතු බැවින් තපස්සී. රළු දිවියෙන් ජීවත් වන්නෙමියි තණකොළ ගොම ආදිය පමණක් කෑම, ආදි නානා ප්‍රකාරයෙන් තමා වෙහෙසට පත්කර ගනී. අඩු පින් ඇති බැවින් ද සැපවත් ජීවන වෘත්තියක්වත් නොලබයි. හේ තුන් දුසිරිත් පුරා නිරයෙහි උපදී.
තවෙකෙක් එබඳු තපස ඇසුරු කළද පිනැත්තේ වෙයි. ලාභසත්කාර ලබයි. ඔහු දැන් මා වැන්නෙක් නැතැයි තමා උසස් තැනක සම්භාවනා කොට බොහෝසෙයින් ලාභ උපදවන්නෙමියි නොහොබිනා ලෙස තුන් දුසිරිත් පුරා නිරයෙහි උපදී. මේ දෙදෙනා සඳහා පළමු ක්‍රමය කියන ලදි.

අනෙකා තපසින් යුතුය. රළු දිවි ඇත්තේය. මඳ පින් ඇත්තේය. ජීවිකා වෘත්තිය සැපසේ නොලබයි. හේ මට පෙරත් පින් නොකළ බැවින් සැප දිවියක් නූපදී. දැන් පින් කරමියි තුන් සුසිරිත් පුරා ස්වර්ගයෙහි උපදී.
අනෙකෙක් රළු දිවි ඇත්තේය. පින්වත්ය. ජීවිකා වෘත්තිය සැපසේ ලබයි. හේ මට පෙරද කළ පින් ඇති බැවින් සැප දිවියක් උපදී යයි සිතා නොහොබිනා දේ අත්හැර තුන් සුසිරිත් පුරා ස්වර්ගයෙහි උපදී. මේ දෙදෙනා සඳහා දෙවැනි ක්‍රමය කියන ලදි.

එකෙක් තපස් ඇත්තේය. අඩු දුකින් වසන්නේ වෙයි. බැහැරි පැවතුම් ඇත්තේ, තවුසෙක් හෝ සැඟවුණු පිරිවැජියෙක් හෝ මඳ පින් ඇති බැවින් කැමති ප්‍රත්‍ය නොලබයි. හේ නොහොබිනා දේ වශයෙන් තුන් දුසිරිත් පුරමින් තමා සැපයෙහි තබා නිරයෙහි උපදී.
තවෙකෙක් පින් ඇත්තේය. හේ ‘දැන් මා වැන්නෙක් නැතැයි මානය උපදවාගෙන නොහොබිනා දේ වශයෙන් ලාභසත්කාර උපදවන්නේ මිථ්‍යාදෘෂ්ටි වශයෙන් ‘මේ තරුණ මුදුමොළොක් පරිබ්‍රාජිකාවගේ ලොම් සහිත බාහුවෙන් ලැබෙන ස්පර්ශය සැපයයි ආදිය සිතා කාමයන්හි ගොදුරු බවට පැමිණෙන්නේ තුන් දුසිරිත් පුරා නිරයෙහි උපදී. මේ දෙදෙන සඳහා තෙවැනි ක්‍රමය කියන ලදි.

අනෙකෙක් මඳ දුකින් වසයි. මඳ පින් ඇත්තේය. හේ පෙරදීද නොකළ පින් ඇති බැවින් සැපසේ ජීවිතය නොලබමියි තුන් සුසිරිත් පුරා ස්වර්ගයෙහි උපදී. තවෙකෙක් පින් ඇත්තේය. හෙතෙම මම පෙරදී කළ පින් ඇති බැවින් සැප ලබමි. දැනුදු පින් කරන්නෙමි යි තුන් සුසිරිත් පුරා ස්වර්ගයෙහි උපදී. මේ දෙදෙන සඳහා සිව්වැනි ක්‍රමය කියන ලදි. මෙය තීර්ථක වශයෙන් ආවකි. සසුනෙහිද ලැබේ.

ඇතමෙක් ධුතාංග සමාදාන වශයෙන් රළු දිවි ඇත්තෝ වෙති. අල්ප වූ පින් ඇති බැවින් මුළු ගම පුරා ඇවිද කුස පිරුමක් නොලබති. හේ ප්‍රත්‍ය උපදවන්නෙමියි වෙදකම් ආදී වශයෙන් හෝ නොහොබිනා දේ කොට රහත්බව හෝ හඟවා අනුන් රවටන කරුණු ප්‍රයෝජනයට ගෙන නිරයෙහි උපදිත්.
තවෙකෙක් ඒ අයුරින්ම පින්වත්ය. හේ ඒ පුණ්‍ය සම්පත්තියෙන් මානය උපදවා උපන් ලාභ ස්ථාවර කරනු කැමැත්තේ නොහොබිනා දේ වශයෙන් තුන් දුසිරිත් පුරා නිරයෙහි උපදී. තවෙකෙක් සමාදන් වූ ධුතාංග ඇත්තේ වුවද මඳපින් ඇත්තේය. ජීවිකා වෘත්තිය සැපසේ නො ලබයි. හෙතෙමේ පෙරත් මම නොකළ පින් ඇති බැවින් කිසිවක් නො ලබමි. ඉදින් දැන් නොහොබිනා දේ කරන්නෙමි නම් අනාගතයේදී ද ලැබිය නොහැකි සැප ඇත්තේ වන්නෙමියි තුන් සුසිරිත් පුරා රහත්බවට පත්වීමට නොහැකිව ස්වර්ගයෙහි උපදී.

තවෙකෙක් පින් ඇත්තේය. හේ පෙරදීද කරන ලද පින් ඇති බැවින් දැන් සුවපත්ව සිටිමි. දැනුත් පින් කරන්නෙමියි නොහොබිනා දේ අත්හැර තුන් සුසිරිත් පුරා රහත්බවට පත්වන්නට නොහැකිව ස්වර්ගයෙහි උපදී.]

කාශ්‍යපය,
මම මෙසේ මේ තපසුන්ගේ මතු ජාතියෙන් මේ ජාතියට පැමිණීමද, දැන් මෙයින් යායුතු තැනද එයින් චුතවීමද, එයින් චුතවූවන්ගේ නැවත ඉපදීමද තත්වූ පරිද්දෙන් දනිම්.

එසේ දකිනා මම කුමට සියලු තපස්කම්වලට ගරහන්නෙම්ද, කටුක ජීවිතයක් ගතකරණ සියලු තපසුන්ට කුමට අවමන් කරන්නෙම්ද?

§ 03. “කාශ්‍යපය,
පණ්ඩිතවූ, දක්ෂවූ’ අන්‍යයන් සමග වාද කරන, තියුණු නුවණ ඇත්තාවූ තමන්ගේ නුවණින් අනුන්ගේ වැරදි ඇදහීම බිඳින්නෝයයි සිතා සිටින සමහර මහණ බමුණෝ සිටී. සමහර කරුණුවලින් මගේ ඉගැන්වීම ඔවුන්ගේ ධර්මයට සමවෙයි. සමහර කරුණුවලින් සමාන නොවෙයි.

ඔව්හු සමහර ධර්ම යහපත්යයි කියත්ද
අපිද ඒ සමහර ධර්ම යහපත්යයි කියමු.
ඔව්හු සමහර ධර්ම යහපත් නොවේයයි කියත්ද,
අපිද ඒ සමහර ධර්ම යහපත් නොවේයයි කියමු

[193:- ආගතිංවා මොවුහු අසුවල් තැන සිට ආවෝ යැයි මෙසේ පැමිණි. ගතිංවා දැන් යා යුතු තැන. චුතිංවා ඉන් චුතවීම. උප්පත්තිංවා ඉන් චුත වූවන්ගේ නැවත ඉපදීම. කිං සබ්බං තපං ගරහිස්සාමි කිනම් කරුණක් නිසා ගරහම්ද, ගර්හා කළයුතු දෙයම ගරහමි. පැසසිය යුතු දෙය පසසමි. පොදියක් බඳින මහාරජකයා මෙන් සේදූ රෙදි ද නොසේදූ රෙදි ද එක්තැන් නොකරමුයි දක්වයි. දැන් ඒ කරුණ දක්වන්නේ සන්තිකස්සප එකෙ සමණ බ්‍රාහ්මණා ආදිය කීය.
යන්තෙ එකච්චං පස්වැදෑරුම් ශීලය. එය ලෝකයෙහි කිසිවෙක් නොමැනවැයි නොකියයි. නැවත යන්තෙ එකච්චං පස්දොර අසංවර වූ, ඔවුහු ඇස නොනැසිය යුතුය. ඇසින් මනාප රූප දැකිය යුතුයයි කියත්. සෝත ආදි තන්හිද මේ ක්‍රමයයි. නැවත යන්තෙ එකච්චං පස්දොර සංවර වූ,
මෙසේ අනුන්ගේ වාදය සමග තමාගේ වාදයෙහි සමානකම් අසමානකම් දක්වා දැන් තමාගේ වාදය සහ අනුන්ගේ වාදයෙහි ඇති සමානකම් අසමානකම් දක්වන්නේ යං මයං ආදිය කීය. එහිද පංචශීල ආදී වශයෙන්ම අර්ථය දතයුතුය.]

ඔව්හු සමහර ධර්ම යහපත්යයි කියත්ද
අපි ඒ ධර්ම යහපත් නොවේයයි කියමු.
ඔව්හු සමහර ධර්ම යහපත් නොවේයයි කියත්ද,
අපි ඒ සමහර ධර්ම යහපත්යයි කියමු.

[194:- සමනු යුඤ්ජගං යෙදෙත්වා. මෙහිද ලබ්ධිය විමසන්නේ සමනුයුඤ්ජති නමි. කාරණය විමසන්නේ සමනුගාහති නමි. දෙකම විමසන්නේ සමනුහාසති නමි. සත්‍ථාරාවා සත්‍ථාරං ශාස්තෲන් වහන්සේ විසින් හෝ ශාස්තෲන් වහන්සේම උදාහරණ සේ ගෙන, ශාස්තෲන් වහන්ස, ඔබවහන්සේගේ ධර්ම සැම අයුරින්ම අත්හැර පවතීද, නැතහොත් ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ද? දෙවැනි පදයෙහි ද මේ ක්‍රමයමැයි. දැන් ඒ කරුණ යොදා දක්වන්නේ යෙ ඉමෙසං භවතං ආදිය කීය. එහි අකුසලා අකුසල සංඛාතා අකුසල්ද අකුසල් යයි ප්‍රකට වූ දත්තා වූ කොටසක් කොට තබන ලද යන අර්ථයි. සියලු පදයන්හි මේ ක්‍රමයයි. තවද මෙහි සාවජ්ජා සදොස්. න අලමරියා නිර්දෝෂාර්ථයෙන් ආර්යයෝ වන්නට නොසමත් යං විඤ්ඤූ සමනුයුඤ්ජනතා යමෙකින් නුවණැත්තෝ ‘අපිද අන්‍යයෝද අසන්නාහු මෙසේ කියත්. එබඳු කරුණක් විද්‍යමාන නොවේ. ඒ කරුණ ඇත යන අර්ථයි. යංවා පන හොන්තො පරෙ ගණාචරියා අන්‍යයෝ වනාහි ඔබගේ ගණාචාර්යයෝ හෝ ඒ අල්පමාත්‍ර වූ දෙය අත්හැර පවතිත් යන අර්ථයි. අම්හෙච තත්‍ථ යෙභුය්‍යෙන පසංසෙය්‍යුං මෙය ශාස්තෲන් වහන්සේ ශාස්තෲන් සමග ශාස්තෲන් එකතු කිරීමෙහිද කියූ සේක. සංඝයා සමග සංඝයා යෙදීමෙහි ද කී සේක.
කුමක් හෙයින්ද යත්,

සංඝයා පැසසීමෙහිදී ශාස්තෲන් වහන්සේට ද ප්‍රශංසාව සිදුවන බැවින් පැහැදෙන්නාහුද බුද්ධ සම්පත්තියෙහි සංඝයා කෙරෙහි සංඝ සම්පත්තියෙන් ද බුදුන් කෙරෙහි පහදිති. එසේම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීර නිෂ්පත්තිය දැක ධර්මදේශනාවද අසා කියන්නෝ වෙති. යමෙක් මෙබඳු වූ ශාස්තෲන් සමීපයෙහි හැසිරෙන ශ්‍රාවකයන්ට ලාභයක්මය යැයි මෙසේ බුද්ධ සම්පත්තිය නිසා සංඝයා කෙරෙහි පහදිත්. භික්‍ෂූන්ගේ ආචාර ගෝචර පැමිණීම පිටවී යාම ආදිය දැක කියන්නෝ වෙති. සන්තිකාවචරයන්ගේ උපසමය මෙසේනම් ශාස්තෲන් වහන්සේගේ කෙබඳු වේදැයි මෙසේ සංඝ සම්පත්තිය නිසා බුදුන් කෙරෙහි පහදිත්. සංඝයාගේ ශාස්තෲ ප්‍රශංසාව මෙසේය. යම් ප්‍රශංසාවක් සංඝයාට කෙරේද එය ශාස්තෲන්ටද, සංඝ ප්‍රශංසාව නිසා ශාස්තෲන් වහන්සේටද ප්‍රශංසාව සිදුවන බැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ක්‍රම දෙකෙහිදීම අම්හෙව තත්‍ථ යෙභුය්‍යෙන අනවසෙසං පසංසෙය්‍යුං යයි කී සේක.

සමණො ගොතමො ඉමෙ ධම්මෙ අනවසෙසං පහාය වත්තති, යංවා පන හොන්තො පරෙ ගණචරියා ආදි තන්හි ද මේ අදහසමය. සම්පත්ත, සමාදාන, සෙතුසාත වශයෙන් විරති තුනකි. ඒ අතුරින් සම්පත්ත සමාදාන විරති මාත්‍රයම අන්‍යයන්ට වෙයි. සෙතුසාත විරතිය මුළුමනින්ම නැත. තදංග, වික්ඛම්භන, සමුච්ඡෙද, පටිප්පස්සද්ධි නිස්සරණ පහාණයන්හි අටසමවත් වශයෙන්ද විදර්ශනා මාත්‍ර වශයෙන් ද තදංග, වික්ඛම්භන, පහාණ මාත්‍රයම අන්‍යයන්ට වෙයි. ඉතිරි ප්‍රහාණ තුන මුළුමනින්ම නැත. එසේම සීල සංවරය, ඛන්ති සංවරය, ඤාණ සංවරය, සති සංවරය, විරිය සංවරය යැයි සංවර පසෙකි. ඒ අතුරින් පංචශීල මාත්‍රයද, අධිවාසන ඛන්ති මාත්‍රයද අන්‍යයන්ට වෙයි. සෙස්ස මුළුමනින්ම නැත.]

අපි සමහර ධර්ම යහපත්යයි කියමු,
අනික් අයද ඒ ධර්ම යහපත්යයි කියත්.
අපි සමහර ධර්ම යහපත් නොවේයයි කියමුද,
අනික් අයද ඒ සමහර ධර්ම යහපත් නොවේයයි කියත්
අපි සමහර ධර්ම යහපත් නොවේයයි, කියමු,
අනික් අය ධර්ම යහපත් යයි කියත්.

§ 04. “කාශ්‍යපය,
පණ්ඩිතවූ, දක්ෂවූ’ අන්‍යයන් සමග වාද කරණ, තියුණු නුවණ ඇත්තාවූ තමන්ගේ නුවණින් අනුන්ගේ වැරදි ඇදහීම බිඳින්නෝයයි සිතා සිටින සමහර මහණ බමුණෝ ඇත්තාහ. සමහර කරුණුවලින් මාගේ ධර්මය ඔවුන්ගේ ධර්මයට සමවෙයි. සමහර කරුණුවලින් සම නොවෙයි.

ඔව්හු සමහර ධර්ම යහපත්යයි කියත්ද
අපිද ඒ සමහර ධර්ම යහපත්යයි කියමු.
ඔව්හු සමහර ධර්ම යහපත් නොවේයයි කියත්ද,
අපිද ඒ සමහර ධර්ම යහපත් නොවේයයි කියමු

ඔව්හු සමහර ධර්ම යහපත්යයි කියත්ද
අපි ඒ ධර්ම යහපත් නොවේයයි කියමු.
ඔව්හු සමහර ධර්ම යහපත් නොවේයයි කියත්ද,
අපි ඒ සමහර ධර්ම යහපත්යයි කියමු.

අපි සමහර ධර්ම යහපත්යයි කියමුද,
අනික් අයද ඒ ධර්ම යහපත්යයි කියත්.
අපි සමහර ධර්ම යහපත් නොවේයයි කියමුද,
අනික් අයද ඒ සමහර ධර්ම යහපත් නොවේයයි කියත්
අපි යම් ධර්ම යහපත් නොවේයයි, කියමුද,
අනික් අය ඒ සමහර ධර්ම යහපත් යයි කියත්.

[සමණො ගොතමො ඉමෙ ධම්මෙ අනවසෙසං පහාය වත්තති, යංවා පන හොන්තො පරෙ ගණචරියා ආදි තන්හිද මේ අදහසමය. සම්පත්ත, සමාදාන, සෙතුසාත වශයෙන් විරති තුනකි. ඒ අතුරින් සම්පත්ත සමාදාන විරති මාත්‍රයම අන්‍යයන්ට වෙයි. සෙතුසාත විරතිය මුළුමනින්ම නැත. තදංග, වික්ඛම්භන, සමුච්ඡෙද, පටිප්පස්සද්ධි නිස්සරණ පහාණයන්හි අටසමවත් වශයෙන්ද විදර්ශනා මාත්‍ර වශයෙන් ද තදංග, වික්ඛම්භන, පහාණ මාත්‍රයම අන්‍යයන්ට වෙයි. ඉතිරි ප්‍රහාණ තුන මුළුමනින්ම නැත. එසේම සීල සංවරය, ඛන්ති සංවරය, ඤාණ සංවරය, සති සංවරය, විරිය සංවරය යැයි සංවර පසෙකි. ඒ අතුරින් පංචශීල මාත්‍රයද, අධිවාසන ඛන්ති මාත්‍රයද අන්‍යයන්ට වෙයි. සෙස්ස මුළුමනින්ම නැත.]

§ 03. කාශ්‍යපය, මම මේ ලෝකයෙහි දුක් ඇතිව වාසය කරන ඇතැම් තපසෙකු මරණින් මතු නිරයෙහි උපන්නා, මිනිස් ඇස ඉක්ම පවත්නාවූ පිරිසිදු දිව්‍ය ඇසින් දකිමි. කාශ්‍යපය, මම මේ ලෝකයෙහි අඩුවූ දුක් ඇතිව වාසයකරන ඇතැම් තාපසයෙකු මරණින් මත්තෙහි සැප ඇති සුගතියෙහි උපන්නා, මිනිස් ඇස ඉක්ම පවත්නා පිරිසිදු දිව්‍ය ඇසින් දකිමි.

කාශ්‍යපය, එසේ දකිනා මම මෙසේ මේ තපසුන්ගේ මතු ජාතියෙන් මේ ජාතියට පැමිණීමද, දැන් මෙයින් යායුතු තැනද එයින් චුතවීමද, එයින් චුත වූවන්ගේ නැවත ඉපදීමද තත්වූ පරිද්දෙන් දනිම්, එසේ දකිනා මම කුමට සියලු තපස්කම්වලට ගරහන්නෙම්ද, කටුක ජීවිත ගතකරණ සියලු තපසුන්ට ඒ කාන්තයෙන් කුමට අවමන් කරන්නෙම්ද?

§ 04. “කාශ්‍යපය, පණ්ඩිතවූ, දක්ෂවූ’ අන්‍යයන් සමග වාද කරණ තියුණු නුවණ ඇත්තාවූ තමන්ගේ නුවණින් අනුන්ගේ වැරදි ඇදහීම බිඳින්නෝයයි සිතාසිටින සමහර මහණ බමුණෝ ඇත්තාහ. සමහර කරුණුවලින් මාගේ ධර්මය ඔවුන්ගේ ධර්මයට සමවෙයි. සමහර කරුණුවලින් සම නොවෙයි.

ඔව්හු සමහර ධර්ම යහපත්යයි කියත්ද
අපිද ඒ සමහර ධර්ම යහපත්යයි කියමු.
ඔව්හු සමහර ධර්ම යහපත් නොවේයයි කියත්ද,
අපිද ඒ සමහර ධර්ම යහපත් නොවේයයි කියමු

ඔව්හු සමහර ධර්ම යහපත්යයි කියත්ද
අපි ඒ ධර්ම යහපත් නොවේයයි කියමු.
ඔව්හු සමහර ධර්ම යහපත් නොවේයයි කියත්,
අපි ඒ සමහර ධර්ම යහපත්යයි කියමු.

අපි සමහර ධර්ම යහපත්යයි කියමුද,
ඔවුන්ද ඒ ධර්ම යහපත්යයි කියත්.
අපි සමහර ධර්ම යහපත් නොවේයයි කියමුද,
ඔවුන්ද ඒ ධර්ම යහපත් නොවේයයි කියත්

අපි යම් ධර්ම යහපත් නොවේයයි, කියමුද,
ඔවුන් ඒ සමහර ධර්ම යහපත් යයි කියත්.
අපි යම් ධර්ම යහපත් නොවේයයි, කියමුද,
ඔවුන් ඒ සමහර ධර්ම යහපත් යයි කියත්

[උපෝසථ උද්දේස පසෙකි. ඒ අතුරින් පංචශීල මාත්‍රයම අන්‍යයන්ට වෙයි. ප්‍රාතිමෝක්‍ෂ සංවර ශීලය කැලම නැත. මෙසේ අකුශල ප්‍රහාණයෙහිද, කුශල සමාදානයෙහිද, විරති තුනෙහිද, ප්‍රහාණ පසෙහිද, සංවර පසෙහිද, උද්දේශ පසෙහිද ‘මම ම ද මාගේ ශ්‍රාවක සංඝයාද ලෝකයෙහි පැනේ. මා හා සමාන ශාස්තෲවරයෙක් හෝ මාගේ ශ්‍රාවක සංඝයා හා සමාන සංඝයක් නැතැ’යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සිංහනාද පවත්වන සේක.

[සමනු යුඤ්ජගං යෙදෙත්වා. මෙහිද ලබ්ධිය විමසන්නේ සමනුයුඤ්ජති නමි. කාරණය විමසන්නේ සමනුගාහති නමි. දෙකම විමසන්නේ සමනුහාසති නමි. සත්‍ථාරාවා සත්‍ථාරං ශාස්තෲන් වහන්සේ විසින් හෝ ශාස්තෲන් වහන්සේම උදාහරණ සේ ගෙන, ශාස්තෲන් වහන්ස, ඔබවහන්සේගේ ධර්ම සැම අයුරින්ම අත්හැර පවතීද, නැතහොත් ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ද? දෙවැනි පදයෙහි ද මේ ක්‍රමයමැයි. දැන් ඒ කරුණ යොදා දක්වන්නේ යෙ ඉමෙසං භවතං ආදිය කීය. එහි අකුසලා අකුසල සංඛාතා අකුසල්ද අකුසල් යයි ප්‍රකට වූ දත්තා වූ කොටසක් කොට තබන ලද යන අර්ථයි. සියලු පදයන්හි මේ ක්‍රමයයි. තවද මෙහි සාවජ්ජා සදොස්. න අලමරියා නිර්දෝෂාර්ථයෙන් ආර්යයෝ වන්නට නොසමත් වේ.]

§ 05. “මම ඔවුන්ට මෙසේ කියමි.

යම් කාරණයන්හි යමක් සම නොවේද, ඒ කරුණු තිබෙත්වා.
යම් කාරණයන්හි යමක් සමවේද, කාශ්‍යපය,
ඒ කාරණයන් පිළිබඳ ගුරුවරුන් හා ගෝලයන් හා
ශ්‍රාවකයන් අතර නුවණැත්තෝ ඒවා විමසීම සුදුසුය.
පරීක්ෂා කර බැලීම සුදුසුය.
එසේ සසඳා බලා,
මේ ශාසතෘන්ගේ යම් ධර්මයක් අකුසල්ද
අකුසල් ඇතිකරවන්නේයැයි නිසැකව දකින්නේද,
වරද සහිතයයි වෙන්කොට දන්නේද,
සේවනය නොකොට යුතුය
සේවනය නොකොට යුතුයයි
නිදොස් අයට නුසුදුසුය,
නිදොස් අය ඒ ධර්මයන් ගැනීම නුසුදුසුයයි
වෙන්කොට කීම සුදුසුය,
අපිරිසිදු ධර්මයෝ, අපිරිසිදු ධර්මයෝය’යි
වෙන් කොට සැලකීම සුදුසුය,

කවරෙක් මේ ධර්මයන් දුරුකොට පිළිවෙත් පුරයිද ,
ශ්‍රමණ ගෞතමයෝ හෝ මේ සසුනේ භික්ෂුන් වෙද්ද,
අන්‍යවූ පින්වත් ගුරුවරයෝ හෝ වෙත්දැයි
මෙසේ නුවණැත්තෝ ගුරුන් ගුරුන් හා,
ගෝලයන් ගෝලයන් හා සසඳා බලන්නාහු
කවරෙක් මේ ධර්ම සහමුලින්ම දුරුකොට සිටීද,
ශ්‍රමණ ගෞතම හෝ වේද අන්‍යවූ පින්වත් ගුරුවරු හෝ වෙත්දැයි
මෙසේ නුවණැත්තෝ ගුරුවරුන් හා ගුරුවරුන් ගෝලයන් හා
ගෝලයන් විමසා බලන්නහුද?

[යං විඤ්ඤූ සමනුයුඤ්ජනතා යමෙකින් නුවණැත්තෝ ‘අපිද අන්‍යයෝද අසන්නාහු මෙසේ කියත්. එබඳු කරුණක් විද්‍යමාන නොවේ. ඒ කරුණ ඇත යන අර්ථයි. යංවා පන හොන්තො පරෙ ගණාචරියා අන්‍යයෝ වනාහි ඔබගේ ගණාචාර්යයෝ හෝ ඒ අල්පමාත්‍ර වූ දෙය අත්හැර පවතිත් යන අර්ථයි. අම්හෙච තත්‍ථ යෙභුය්‍යෙන පසංසෙය්‍යුං මෙය ශාස්තෲන් වහන්සේ ශාස්තෲන් සමග ශාස්තෲන් එකතු කිරීමෙහිද කියූ සේක. සංඝයා සමග සංඝයා යෙදීමෙහි ද කී සේක.
කුමක් හෙයින්ද යත්,

සංඝයා පැසසීමෙහිදී ශාස්තෲන් වහන්සේට ද ප්‍රශංසාව සිදුවන බැවින් පැහැදෙන්නාහුද බුද්ධ සම්පත්තියෙහි සංඝයා කෙරෙහි සංඝ සම්පත්තියෙන් ද බුදුන් කෙරෙහි පහදිති. එසේම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීර නිෂ්පත්තිය දැක ධර්මදේශනාවද අසා කියන්නෝ වෙති. යමෙක් මෙබඳු වූ ශාස්තෲන් සමීපයෙහි හැසිරෙන ශ්‍රාවකයන්ට ලාභයක්මය යැයි මෙසේ බුද්ධ සම්පත්තිය නිසා සංඝයා කෙරෙහි පහදිත්. භික්‍ෂූන්ගේ ආචාර ගෝචර පැමිණීම පිටවී යාම ආදිය දැක කියන්නෝ වෙති. සන්තිකාවචරයන්ගේ උපසමය මෙසේනම් ශාස්තෲන් වහන්සේගේ කෙබඳු වේදැයි මෙසේ සංඝ සම්පත්තිය නිසා බුදුන් කෙරෙහි පහදිත්. සංඝයාගේ ශාස්තෲ ප්‍රශංසාව මෙසේය. යම් ප්‍රශංසාවක් සංඝයාට කෙරේද එය ශාස්තෲන්ටද, සංඝ ප්‍රශංසාව නිසා ශාස්තෲන් වහන්සේටද ප්‍රශංසාව සිදුවන බැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ක්‍රම දෙකෙහිදීම අම්හෙව තත්‍ථ යෙභුය්‍යෙන අනවසෙසං පසංසෙය්‍යුං යයි කී සේක.

“කාශ්‍යපය, ඒ කරුණු විමසා සසඳා බලන්නාවූ නුවණ ඇත්තෝ භවතුන්ගේ මේ යම් ධර්ම අකුසල්ද අකුසල්යයි වෙන් කොට තබන ලද්දාහුද, වරද සහිතද වරද සහිතයයි වෙන්කොට තබන ලද්දාහුද නිවැරදි අයට නුසුදුසුද නිවැරදි අයට නුසුදුසු යයි වෙන් කොට තබන ලද්දාහුද, අපිරිසිදු ධර්මය අපිරිසිදු ධර්මයයි වෙන් කොට තබන ලද්දාහුද, ඒ ධර්ම ගෞතම ශ්‍රමණ තෙමේ දුරුකොට පවතී. පින්වත් අන්‍ය ගුරුවරයෝ ස්වල්ප වශයෙන් දුරුකොට පවතිත්යයි මෙසේ කියන්නාහුය යන යම් කාරණයක් ඇද්ද මේ කාරණය ඇත්තේමය. කාශ්‍යපය, මෙසේ කරුණු විමසන්නාවූ නුවණැත්තෝ අපටම ඒ කාරණයෙහි බොහෝ සේ ප්‍රශංසා කරන්නෝය.

“කාශ්‍යපය, අනික් කාරණයක්ද ඇත.
නුවණැත්තෝ ගුරුවරුන් හා ගුරුවරුන්ද ගෝලයන් හා ගෝලයන්ද විමසා බලත්වා.

“මේ භවතුන්ගේ යම් ධර්ම කුසල්ද කුසල්යයි වෙන්කොට තබන ලද්දාහුද, දොස් නැත්තේද, දොස් නැත්තේයයි, වෙන් කොට තබන ලද්දාහුද, සේවනය කටයුත්තේද, සේවනය කටයුත්තේයයි වෙන් කොට තබන ලද්දාහුද, නිවරද අයට සුදුසුය නිවරදි අයට සුදුසුයයි, වෙන්කොට තබන ලද්දාහුද පිරිසිදු ධර්මය පිරිසිදු ධර්මයයි වෙන්කොට තබන ලද්දාහුද, කවරෙක් මේ ධර්ම සම්පූර්ණයෙන් සමාදන්ව පවතීද, ශ්‍රමණ ගෞතමයෝ හෝ වෙත්ද පින්වත්වූ අන්‍ය ගුරුවරයෝ හෝ වෙත් දැයි. විමසත්වා.

“කාශ්‍යපය, මෙසේ විමසා බලන්නාවූ ඒ නුවණැත්තෝ මේ පින්වතුන්ගේ යම් ධර්මයක් කුසල්ද, කුසල්යයි වෙන්කොට තබන ලද්දාහුද, දොස් නැත්තේද දොස් නැත්තේයයි වෙන්කොට තබන ලද්දාහුද, සේවනය කටයුත්තේද සේවනය කටයුත්තේයයි වෙන් කොට තබන ලද්දාහුද, නිදොස් අයට සුදුසුද නිදොස් අයට සුදුසුයයි වෙන් කොට තබන ලද්දාහුද, පිරිසිදුද පිරිසිදු ධර්මයෝයයි වෙන් කොට තබන ලද්දාහුද ශ්‍රමණ ගෞතමයන් මේ ධර්ම සම්පූර්ණයෙන් සමාදන්ව පවතී.

පින්වත්වූ අන්‍ය ගුරුවරයෝ ඉන් ස්වල්ප කොටසක් පමණක් සමාදන්ව සිටීයයි කියන්නවුන් සත්‍යයක්ම . කියන්නෝය.. කාශ්‍යපය, මේ කාරණයෙහි කරුණු විමසන නුවණැත්තෝ අපටම බොහෝසේ ප්‍රසංශා කරන්නෝය.

§ 06.“කාශ්‍යපය, අනික් කරුණක්ද ඇත.
නුවණැත්තෝ මේ භවතුන්ගේ යම් ධර්මයක් අකුසල්ද, අකුසල්යයි වෙන් කොට තබන ලද්දාහුද, වරද සහිතද වරද සහිතයයි වෙන් කොට තබන ලද්දාහුද සේවනය නොකොට යුත්තේද සේවනය නොකොට යුත්තේයයි වෙන්කොට තබන ලද්දාහුද, නිවැරදි අයට නුසුදුසුය නිවැරදි අයට නුසුදුසුයයි වෙන්කොට තබන ලද්දාහුද, අපිරිසිදුය අපිරිසිදුයයි වෙන් කොට තබන ලද්දාහුද, කවරෙක් මේ ධර්මයන් සම්පූර්ණයෙන් දුරුකොට පවත්නේද ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ගේ ගෝලයෝ හෝ වෙද්ද, අන්‍ය ගුරුවරයන්ගේ ගෝලයෝ හෝ වෙත්දැයි ගුරුවරුන් ගුරුවරුන් හා සමගද ගෝලයන් ගෝලයන් හා සමගද සසඳා කරුණු විමසා බලත්වා.

I go up to them and say: ‘Let us leave aside those matters on which we disagree. Again we see the Buddha’s preferred method of establishing common ground first, then building an argument from there. But there are some matters on which we agree. Regarding these, sensible people, pursuing, pressing, and grilling, would compare teacher with teacher or community with community:

“There are things that are unskillful, blameworthy, not to be cultivated, unworthy of the noble ones, and dark—and are reckoned as such. Who proceeds having totally given these things up: the ascetic Gotama, or the tutors of other communities?”’ Rather than logical hair-splitting, the Buddha recommends looking at a person’s conduct.

It’s possible that they might say: ‘The ascetic Gotama proceeds having totally given those unskillful things up, compared with the tutors of other communities.’ And that’s how, when sensible people pursue the matter, they will mostly praise us.

In addition, sensible people, pursuing, pressing, and grilling, would compare teacher with teacher or community with community: ‘There are things that are skillful, blameless, worth cultivating, worthy of the noble ones, and bright—and are reckoned as such. Who proceeds having totally undertaken these things: the ascetic Gotama, or the tutors of other communities?’

It’s possible that they might say: ‘The ascetic Gotama proceeds having totally undertaken these things, compared with the tutors of other communities.’ And that’s how, when sensible people pursue the matter, they will mostly praise us.

In addition, sensible people, pursuing, pressing, and grilling, would compare teacher with teacher or community with community: ‘There are things that are unskillful, blameworthy, not to be cultivated, unworthy of the noble ones, and dark—and are reckoned as such. Who proceeds having totally given these things up: the ascetic Gotama’s disciples, or the disciples of other tutors?’

It’s possible that they might say: ‘The ascetic Gotama’s disciples proceed having totally given those unskillful things up, compared with the disciples of other tutors.’ And that’s how, when sensible people pursue the matter, they will mostly praise us.

In addition, sensible people, pursuing, pressing, and grilling, would compare teacher with teacher or community with community: ‘There are things that are skillful, blameless, worth cultivating, worthy of the noble ones, and bright—and are reckoned as such. Who proceeds having totally undertaken these things: the ascetic Gotama’s disciples, or the disciples of other tutors?’

It’s possible that they might say: ‘The ascetic Gotama’s disciples proceed having totally undertaken those skillful things, compared with the disciples of other tutors.’ And that’s how, when sensible people pursue the matter, they will mostly praise us.

“කාශ්‍යපය, කරුණු විමසා බලන නුවණැත්තෝ මේ පින්වතුන්ගේ යම් ධර්මයක් අකුසල්ද අකුසල්යයි වෙන්කොට තබන ලද්දාහුද, වරද සහිතද වරද සහිතයයි වෙන්කොට තබන ලද්දාහුද, සේවනය නොකොට යුතුද සේවනය නොකොට යුතුයයි වෙන්කොට තබන ලද්දාහුද, නිදොස් අයට නුසුදුසුද නිදොස් අයට නුසුදුසුයයි, වෙන්කොට තබන ලද්දාහුද, අපිරිසිදුය අපිරිසිදුයයි වෙන්කොට තබන ලද්දාහුද, ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ගේ ගෝලයෝ මේ ධර්මයන් සම්පූර්ණයෙන් දුරුකොට පවතී. පින්වත්වූ අන්‍ය ගුරුවරයන්ගේ ගෝලයෝ ස්වල්ප කොටසක් දුරුකොට පවතීය යන කාරණය ඇත්තේමය. කාශ්‍යපය, මෙසේ මේ කාරණයෙහි කරුණු විමසන නුවණැත්තෝ අපටම බොහෝසේ ප්‍රශංසා කරන්නාහුය.

§ 07 . “කාශ්‍යපය, අනික් කරුණක්ද ඇත.
මේ භවතුන්ගේ යම් ධර්මයක් කුසල්ද කුසල්යයි වෙන්කොට තබන ලද්දාහුද, දොස් නැත්තේද දොස්නැත්තේයයි වෙන්කර තබන ලද්දාහුද, සේවනය කටයුත්තේය, සේවනය කටයුත්තේයයි වෙන් කොට තබනලද්දාහුද, නිදොස් අයට සුදුසුය. නිදොස් අයට සුදුසුයයි වෙන්කොට තබන ලද්දාහුද, පිරිසිදු ධර්මයෝය. පිරිසිදු ධර්මයෝයයි වෙන්කොට තබන ලද්දාහුද, කවරෙක් මේ ධර්මයන් සම්පූර්ණයෙන් සමාදන්ව පවතිද්ද, ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ගේ ගෝලයෝ හෝ වෙද්ද, පින්වත්වූ අන්‍ය ගුරුවරයන්ගේ ගෝලයෝ හෝ වෙද්ද, මෙසේ ගුරුවරුන් ගුරුවරුන් හා ද ගෝලයන් ගෝලයන් හා ද සසඳා කරුණු විමසා බලත්වා.

“කාශ්‍යපය, කරුණු විමසා බලන නුවණැත්තෝ ‘මේ පින්වතුන්ගේ යම් ධර්මයක් කුසල්ද කුසල්යයි වෙන්කොට තබන ලද්දාහුද, දොස් නැත්තේද දොස් නැත්තේයයි, වෙන්කොට තබන ලද්දාහුද, සේවනය කටයුත්තේද, සේවනය කටයුත්තේ යයි වෙන්කොට තබන ලද්දාහුද, නිදොස් අයට සුදුසුද නිදොස් අයට සුදුසුයයි වෙන්කොට තබන ලද්දාහුද, පිරිසිදුද පිරිසිදු ධර්මයයි වෙන්කොට තබන ලද්දාහුද, ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ගේ ගෝලයෝ මේ ධර්මයන් සම්පූර්ණයෙන් සමාදන්ව පවතිත්. පින්වත්වූ අන්‍ය ගුරුවරයන්ගේ ගෝලයෝ ස්වල්ප කොටසක් සමාදන්ව පවතිත්යයි මෙසේ කියන්නාහුය යන මේ කාරණයක් ඇද්ද මේ කාරණය සැබෑවේමය. කාශ්‍යපය මෙසේ මේ කාරණයෙහි නුවණැත්තෝ අපටම බොහෝසේ ප්‍රශංසා කරන්නාහුය.

[මෙසේ සිංහනාද කොට ඒ සිංහනාදයෙහි වෙනසක් නැති බව අවබෝධ කිරීම පිණිස අත්‍ථි කස්සප මග්ගො ආදිය කී සේක.]

§ 013. “කාශ්‍යපය, යම් පිළිපැදීමක් හේතුකොටගෙන ශ්‍රමණ ගෞතමයෝ කියයුත්ත කල් සලකා කියන්නෝය, සත්‍යය කියන්නෝය; අර්ථ යුක්තව කියන්නෝය, ධර්ම යුක්තව කියන්නෝය, (විනය) යහපත් හැසිරීමක් කියන්නෝයයි යම්සේ තමන්ම දන්නේද, තමන්ම දකින්නේද, එබඳු උතුම් මාර්ගයක් ඇත්තේය. එබඳු (පූර්වභාග ප්‍රතිපදාවක්) කලින් පුරුදු කළයුතු පිළිපැදීමක් ඇත්තේය.

“කාශ්‍යපය,
යම් පිළිපැදීමක් හේතුකොටගෙන ශ්‍රමණ ගෞතම තෙමේ කියයුතු කල් දැන කියන්නේය, සත්‍යය කියන්නේය, අර්ථ යුක්තව කියන්නේය, ධර්ම යුක්තව කියන්නේය, (විනය) යහපත් හැසිරීමෙන් යුක්තව කියන්නේයයි, යම්සේ තමන්ම දන්නේද, තමන්ම දකින්නේද,
එබඳු උතුම් මාර්ගය කවරේද,
එබඳු (පූර්වභාග ප්‍රතිපදාව)
කලින් පුරුදු කළයුතු පිළිපැදීම කවරේද,
ඒ නම්මේ උතුම් කරුණු අටකින් යුත්
(ආර්ය අෂ්ටාංගික) මාර්ගය වෙයි.

ඒ කවරේද?
සම්මා දිට්ඨිය,
– හරි දැකීම,

[සම්මා යනු නිවරදය යන අර්ථය දෙන වචනයෙකි.
“මහණෙනි, සම්මාදිට්ඨිය කවරේද?
මහණෙනි, දුකඛය ගැන දැනීම, දුකඛය ඇති වීමේ හේතුව ගැන දැනීම, දුක්ඛ නිරෝධය (නිවන) ගැන දැනීම, නිවනට පැමිණෙන මඟ ගැන දැනීම, මහණෙනි, මෙය සම්මා දිට්ඨිය යි කියනු ලැබේ.”
සම්මා – දිට්ඨි යන දෙපදය එක් කොට ගත් කල්හි නිවැරදි දැකීමය හෙවත් නිවැරදි දැනීම ය යන අර්ථය කියැ වේ. සම්මාදිට්ඨි යනු නිවැරදි දැනුම ය. නිවැරදි දැනීම් ද බොහෝ ය, මේ බුදු සස්නෙහි කම්මස්සකතා සම්මාදිට්ඨිය ය, චතුස්සච්ච සම්මාදිට්ඨියය යි සම්මාදිට්ඨි දෙකක් උගන්වා තිබේ. මේ දෙකින් ආර්‍ය්‍ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයෙහි සම්මාදිට්ඨි යනුවෙන් ගනු ලබන්නේ චතුස්සච්ච සම්මාදිට්ඨිය ය.
මග්ගවිභංග සූත්‍රයෙහි දුක්ඛෙ ඤාණං යනාදීන් සම්මා දිට්ඨිය විස්තර කර ඇත්තේ එහෙයිනි. කම්මස්සකතා සම්මා දිට්ඨිය යනු කර්ම – කර්මඵල දන්නා නුවණ ය. එය ලෝකයේ කවදත් ඇති සම්මාදිට්ඨිය ය. චතුසච්චසම්මාදිට්ඨිය බුදුසස්නෙහි ම ඇතියකි. චතුසච්චසම්මාදිට්ඨිය ඇතියහුට කම්මස්සකතා සම්මාදිට්ඨිය ද ඇත්තේ ය. චතුස්සත්‍යය දත් තැනැත්තාට කර්‍ම – කර්ම ඵලය ද දැනෙන බැවින් චතුස්සත්‍යය සම්මා දිට්ඨිය තුළ කම්මස්සකතා සම්මාදිට්ඨිය ද ඇත. ඒ උසස් සම්මාදිට්ඨිය ඇති කර ගැනීමට කම්මස්සකතා සම්මාදිට්ඨිය උපකාර වේ. එ බැවින් එය පළමු කොට ඇති කර ගත යුතු ය. එහි පිහිටා චතුස්සත්‍ය සම්මාදිට්ඨිය ඇති කර ගැනීමට උත්සාහ කළ යුතු ය.

චතුස්සත්‍ය සම්‍යග්දෘෂ්ටිය විස්තර කිරීමේ දී චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යය විස්තර කළ යුතු ය. අප විසින් සම්පාදිත චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යය නමැති පොතෙහි එය විස්තර කර ඇති බැවින් මෙහි එය විස්තර නොකරනු ලැබේ.

මාර්ගාංගයෝ ලෞකික ලෝකෝත්තර වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වෙති. මග්ගවිභංග සූත්‍රයෙහි එය දක්වා ඇත්තේ ලෞකික ලෝකෝත්තර විභාගයක් නැති ව මිශ්‍ර‍ක වශයෙනි. මාර්ග ධර්ම ලෝකෝත්තරත්වයට පැමිණ උපදින්නේ සියල්ල එකට බැඳී එකවර ය. ලෞකික සිත්වල මාර්ගාංග අට ම එක වර නො ලැබේ. සම්මාදිට්ඨි, සම්මාසංකප්ප, සම්මාවායාම, සම්මා සති, සම්මාසමාධි යන මාර්ගාංග පස ලෞකික සිත්වල එකවර ලැබේ. සමහර සිතක සම්මාසංකප්පය ද නැති ව එකවර සතරක් පමණක් ලැබේ. ශීලවිසුද්ධි සම්පාදනයේ දී ඉහත කී මාර්ගාංග පසට සම්මාවාචාදි තුනෙන් එක එක එකතු වීමෙන් එකවර මාර්ගාංග සය බැගින් ද ලැබේ. සමහර ලෝකෝත්තර සිත්වල ද සම්මාසංකප්පය හැර මාර්ගාංග සතක් පමණක් ලැබේ. ලෞකික අවස්ථාවෙහි ඒ ඒ මාර්ගාංග වඩන්නා වූ සිත්වල ප්‍ර‍ධාන ව ලැබෙන්නේ එක් එක් මාර්ගය බැගිනි.

චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යය දැනීම වූ සම්‍යග්දෘෂ්ටිය ද ලෞකික අවස්ථාවේ දී එකවර ආර්‍ය්‍යසත්‍ය සතර ම දැකීම් වශයෙන් නූපදී. එබැවින් ලෞකික අවස්ථාවෙහි දුඃඛාර්‍ය්‍ය සත්‍යය දක්නා සම්‍යග්දෘෂ්ටිය අනෙකකි. සමුදයාර්‍ය්‍ය සත්‍යය දක්නා සම්‍යග් දෘෂ්ටිය අනෙකකි. නිරෝධාර්‍ය්‍ය සත්‍යය දක්නා සම්‍යග්දෘෂ්ටිය අනෙකකි. මාර්ගාර්‍ය්‍යසත්‍යය දක්නා සම්‍යග්දෘෂ්ටිය අනෙකකි.

සම්‍යග්දෘෂ්ටි සංඛ්‍යාත ප්‍ර‍ථම මාර්ගාංගය උපදවා ගැනීමට උත්සාහ කරන යෝගාවචරයා හට දුඃඛසත්‍යය උගෙනීමේ දී ද, එය භාවනා කිරීම් වශයෙන් නැවත නැවත සිතීමේදී ද, තමා දත් දුඃඛසත්‍යය අන්‍යයන්ට කියා දීමේදී ද දුක්ඛෙ ඤාණං යනුවෙන් දැක්වෙන ප්‍ර‍ථම සම්‍යග්දෘෂ්ටිය උපදී.

සමුදය සත්‍යය උගන්නා වූ ද, එය ගැන සිතන්නා වූ ද, එය අනුන්ට කියා දෙන්නා වූ ද, අවස්ථාවන්හි දුක්ඛසමුදයෙ ඤාණං යනුවෙන් දැක්වෙන ද්විතීය සම්‍යග්දෘෂ්ටිය උපදී.

නිරෝධ සත්‍යය උගන්නා වූ ද, සිතන්නා වූ ද, පරහට කියා දෙන්නා වූ ද, අවස්ථාවන්හි දුක්ඛනිරොධෙ ඤාණං යනුවෙන් දැක්වෙන තෘතීය සම්‍යග්දෘෂ්ටිය උපදී.

මාර්ගසත්‍යය උගන්නා වූ ද, සිතන්නා වූ ද, එය පරහට කියා දෙන්නා වූ ද, අවස්ථාවන්හි දුක්ඛනිරොධෙ ගාමිනියා පටිපදාය ඤාණං යනුවෙන් දැක්වෙන චතුර්ථ සම්‍යග්දෘෂ්ටිය උපදී.

මෙසේ ලෞකික අවස්ථාවෙහි වෙන් වෙන් වශයෙන් ඇති වන්නා වූ සම්‍යග්දෘෂ්ටිය ඒ ඒ සත්‍යය විෂයෙහි වෙන් වෙන් වශයෙන් ක්‍ර‍මයෙන් වැඩී ලෝකෝත්තර මාර්ගචිත්තය උපදනා අවස්ථාවෙහි ඉතිරි මාර්ගාංගයන් හා එක්ව එකවර චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යයන් ප්‍ර‍තිවේධ කිරීම් වශයෙන් ලෝකෝත්තර භාවයෙන් උපදී. ධර්ම වශයෙන් කියත හොත් සම්‍යග්දෘෂ්ටිය යනු ඉහත වීමංසිද්ධිපාද, පඤ්ඤින්ද්‍රිය, පඤ්ඤාබල, ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣංගය යන නම්වලින් කියැවුණු ප්‍ර‍ඥා චෛතසිකය ය.

සම්මා සංකප්ප
හරි කල්පනාව,

කතමො ච භික්ඛවෙ, සම්මාසංකප්පො?
යො ඛො භික්ඛවෙ, නෙක්ඛම්මසංකප්පො,
අව්‍යාපාදසංකප්පො, අවිහිංසා සංකප්පො
අයං වුච්චති භික්ඛවෙ, සම්මාසංකප්පො.

තේරුම :-
“මහණෙනි, සම්මාසංකප්පය කවරේද?
මහණෙනි, නෛෂ්ක්‍ර‍ම්‍ය සංකල්පය, අව්‍යාපාද සංකල්පය, අවිහිංසා සංකල්පය,
සම්මාසංකප්පය යි කියනු ලැබේ.”

සංකප්ප යනු කල්පනාවට නමෙකි. ලෝකයෙහි සත්ත්වයන් අතර අනේකප්‍ර‍කාර කල්පනා ඇත්තේ ය. ඒ කල්පනාවන් අතුරෙන් නෛෂ්ක්‍ර‍ම්‍ය සංකල්පය, අව්‍යාපාද සංකල්පයය, අවිහිංසා සංකල්පයය යන මේ කල්පනා තුන මේ ආර්‍ය්‍ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයෙහි දැක්වෙන සම්මාසංකල්පය ය. ඒ සංකප්ප තුනට නෛෂ්ක්‍ර‍ම්‍යවිතර්ක, අව්‍යාපාදවිතර්ක, අවිහිංසාවිතර්ක යන මේ ද ව්‍යවහාර වේ.

මේ සත්ත්වයෝ වර්තමාන භවයෙහි හා අතීත භවයන්හි කරන ලද සතර අපායට වැටීමට හේතු වන බොහෝ පව් ඇතිව අනාගතයේ ද එබඳු පව් කම් ඉමක් කොනක් නැති ව කරන ස්වභාවය ඇති ව, නැවත නැවත අපායට පැමිණෙන ස්වභාවය ඇති ව, නැවත නැවත ජාති ජරා ව්‍යාධි මරණාදි දුක්වලට හසු වන ස්වභාවය ඇති ව, තෘෂ්ණා බන්ධනයෙන් සසර බැඳී සිටිති. තමා සිටින්නා වූ තත්ත්වයේ භයානකකම දැකිය හැකි නුවණ ලැබූ පුද්ගලයෝ ලැව්ගින්නකට මැදි වී සිටින්නකු එයින් මිදීමට ද, සිර ගෙයකට හසු වී සිටින්නකු එයින් මිදීමට ද, සතුරු සෙනඟක් විසින් වට කරනු ලැබ සිටින්නකු එයින් මිදීමට ද, කෙමනකට – දැලකට හසුවී සිටින මසකු එයින් මිදීමට ද, කූඩුවකට හසු වී සිටින කුරුල්ලකු එයින් මිදීමට ද, සිතන්නාක් මෙන් උපන් නූපන් පාපයන් ගෙන් මිදීමට ද, තෘෂ්ණා බන්ධනයෙන් මිදීමට ද කල්පනා කරන්නාහ.

නෛෂ්ක්‍ර‍ම්‍ය සංකල්පය :- යනු නුවණ ලැබූ සත්පුරුෂයන් විසින් ඒ තෘෂ්ණා බන්ධනයෙන් මිදීම සඳහා කරන කල්පනා වෝ ය. දන්දීම් ආදි වශයෙන් වස්තුව අත් හැරීම පිළිබඳ වූ ද, පුත්‍රාදීන් අත්හැරීම පිළිබඳ වූ ද, පැවිදි වීම පිළිබඳ වූ ද, ආරණ්‍යාදි විවේක ස්ථානයක් සේවනය කිරීම පිළිබඳ වූ ද, ශමථ විදර්ශනාවන්හි යෙදීම පිළිබඳ වූ ද කල්පනාවෝ නෛෂ්ක්‍ර‍ම්‍ය සංකල්පයෝ ය.

ධනධාන්‍යාදි වස්තූන් ලැබීම පිළිබඳ වූ ද අඹුදරුවන් පිළිබඳ වූ ද ආහාර පාන වස්ත්‍ර‍ යාන වාහනාදිය පිළිබඳ වූ ද, නෘත්‍ය ගීතාදිය පිළිබඳ වූ ද, මතු දෙව් මිනිස් සැපත් ලැබීම පිළිබඳ වූ ද, කල්පනාවට කාම විතර්කය යි කියනු ලැබේ. කාමවිතර්කය සසර දික් කරන්නකි. නෛෂ්ක්‍ර‍ම්‍ය සංකල්පය මේ කාමවිතර්කය නසන කාම විතර්කය දුරු කරන කාමවිතර්කයට ප්‍ර‍තිපක්ෂ වූ ධර්මයෙකි.

අව්‍යාපාද සංකල්පයය :- යනු අන්‍ය සත්ත්වයන් අන්‍ය පුද්ගලයන් සුවපත් කිරීම පිළිබඳ වූ මෛත්‍රී සහගත කල්පනාව ය. අන්‍ය සත්ත්වයන් – පුද්ගලයන් විනාශ කර දැමීම පිළිබඳ වූ ද්වේෂ සහගත කල්පනාව ව්‍යාපාද විතර්ක නම් වේ. අව්‍යාපාද සංකල්පය, ව්‍යාපාද විතර්කය නසන – දුරු කරන ව්‍යාපාද විතර්කයට ප්‍ර‍තිපක්ෂ ධර්මයෙකි.

අවිහිංසා සංකල්පය :- යනු අන්‍යයන් දුකින් මිදවීම පිළිබඳ වූ කරුණා සහගත කල්පනාව ය. අන්‍යයන්ට දුක් දීම පිළිබඳ කල්පනාව විහිංසා විතර්ක නමි. අවිහිංසා සංකල්පය, විහිංසා විතර්කය දුරු කරන නසන විහිංසා විතර්කයට ප්‍ර‍තිපක්ෂ ධර්මයෙකි.

ධර්ම වශයෙන් කියතහොත් නෛෂ්ක්‍ර‍ම්‍ය සංකල්පාදි වශයෙන් ත්‍රිවිධ වූ මේ සම්‍යක් සංකල්පය දෙපනස් චෛතසිකයන්ගෙන් එකක් වූ විතර්ක චෛතසිකය ය. ශමථ විදර්ශනා වශයෙන් ඇත්තා වූ භාවනා සියල්ල ම සාමාන්‍යයෙන් කාම විතර්කාදි විතර්ක තුනට විරුද්ධ ය. සම්‍යක්සංකල්ප මාර්ගාංගය වැඩීම සඳහා කළ යුතු දෙය භාවනාවෙහි යෙදීම ය. භාවනාවෙහි යෙදෙන යෝගාවචරයාගේ භාවනා චිත්ත සම්ප්‍ර‍යුක්ත වූ විතර්කය, කාමවිතර්කය දුරු කිරීම් වශයෙන් නෛෂ්ක්‍ර‍ම්‍ය සංකල්පය ද වේ. ව්‍යාපාද විතර්කය දුරු කිරීම් වශයෙන් අව්‍යාපාද සංකල්පය ද වේ. විහිංසා විතර්කය දුරු කිරීම් වශයෙන් අවිහිංසා සංකල්පය ද වේ. තදංග වශයෙන් කාමවිතර්කාදීන් ගේ හේතු දුරු කිරීම් වශයෙන් ඒ ඒ විතර්කයන් දුරු කරන්නා වූ, භාවනා චිත්තසම්ප්‍ර‍යුක්ත විතර්ක සංඛ්‍යාත සම්‍යක් සංකල්ප මාර්ගාංගය, භාවනාරම්මණයෙහි ක්‍ර‍මයෙන් වැඩී, ලෝකෝත්තර චිත්තය උපදනා අවස්ථාවෙහි කාමවිතර්කාදීන්ට හේතු වූ ක්ලේශයන් දුරු කිරීම් වශයෙන් කාමවිතර්කාදි විතර්ක තුන දුරු කරමින් ඉතිරි මාර්ගාංගයන් හා එක් ව ලෝකෝත්තරත්වයෙන් උපදනේ ය.

ලෝකයෙහි බහුල වශයෙන් ඇත්තේ කාමවිතර්ක බහුල පුද්ගලයෝ ය. ව්‍යාපාද විතර්ක විහිංසාවිතර්ක බහුල පුද්ගලයෝ මඳ වශයෙන් ඇතහ. පන්සල් සෑදීම් ගෝල බාලයන් සාදා ගැනීම් දායකයන් පහදවා ගැනීම් ආදිය ගැන පැවිද්දන්ට ඇති වන කල්පනා ද බොහෝ සෙයින් කාමවිතර්කයෝ ම ය. ගිහියන්ට නිතර කාම විතර්ක ඇති වීම ගැන කියනුම කිම? පැවිද්දන්ට ඇති වන පන්සල් සෑදීම් ආදිය පිළිබඳ කල්පනා සමහර විට නෛෂ්ක්‍ර‍ම්‍ය අව්‍යාපාද අවිහිංසා විතර්ක ද විය හැකි ය. ගිහියනට අඹු දරුවන් පෝෂණය කිරීමාදිය සම්බන්ධයෙන් ඇති වන කල්පනා සැම කල්හි ම කාම විතර්කයෝ ම ය.

කාම විතර්ක බහුල තැනැත්තා විසින් එය දුරු කිරීමටත් නෛෂ්ක්‍ර‍ම්‍ය සංකල්පය දියුණු කර ගැනීමටත්, විශේෂයෙන් අශුභ භාවනාව කළ යුතු ය. කාම විතර්කයෙහි ආදීනවයන් මෙනෙහි කිරීම ද හොඳ ය. ව්‍යාපාද විතර්කයන් බහුල තැනැත්තාට එය නැති කර ගැනීමටත්, අව්‍යාපාද විතර්කය දියුණු කර ගැනීමටත්, විශේෂයෙන් මෛත්‍රී භාවනාව කිරීමත්, ව්‍යාපාදයේ දෝෂයන් මෙනෙහි කිරීමත් හොඳය, විහිංසා විතර්කය බහුල තැනැත්තා හට එය නැති කර ගැනීමට හා අවිහිංසා සංකල්පය දියුණු කර ගැනීමටත් විශේෂයෙන් කරුණා භාවනාව කිරීමත්, අනුනට දුක් දීමේ ආදීනවය මෙනෙහි කිරීමත් හොඳ ය. කාම විතර්ක, ව්‍යාපාද විතර්ක, විහිංසා විතර්ක යන මේ තුනට මිථ්‍යා විතර්කයයි ද මිථ්‍යා සංකල්පය යි ද කියනු ලැබේ. ඒවා පාප විතර්කයෝ ය.

සම්මා වාචා
නිවැරදි කථාව (වචනය)

[“කතමා ච භික්ඛවෙ, සම්මා වාචා?
යා ඛො භික්ඛවෙ මුසාවාදා වෙරමණී, පිසුණාය වාචාය වෙරමණී, ඵරුසාය වාචාය වෙරමණී, සම්ඵප්පලාපා වෙරමණී අයං වුච්චති භික්ඛවෙ, සම්මාවාචා – (මග්ග විභංග සුත්ත)

තේරුම :-
“මහණෙනි, සම්මාවාචාව කවරේද? මහණෙනි, යම් බොරු කීමෙන් වැළකීමක් වේ ද, කේලම් කීමෙන් වැළකීමක් වේ ද, ඵරුෂ වචනයෙන් වැළකීමක් වේ ද, සම්ඵප්‍ර‍ලාපයෙන් වැළකීමක් වේද, මහණෙනි, මෙය සම්මාවාචාය’ යි කියනු ලැබේ.” මෙයින් දැක්වෙන්නේ මෘෂාවාදාදි වාග්දුෂ්චරිත සතරින් වළක්නා ස්වභාවය සම්‍යග්වාචා මාර්ගාංගය බව ය. සම්‍යග්වාචා මාර්ගාංගය ධර්ම වශයෙන් එකක් වතුදු මෘෂාවාදාදි වළක්නා දුශ්චරිතයන් ගේ වශයෙන් මුසාවාදා විරතිය, පිසුණාවාචා විරතිය, ඵරුසාවාචා විරතිය, සම්ඵප්පලාපා විරතිය, යි විරති සතරක් වේ.

ලෞකික අවස්ථාවෙහි යෝගාවචරයා මෘෂාවාදයෙන් එක් සිතකින් වළකී. පිසුණාවාචයෙන් අන් සිතකින් වළකී. ඵරුෂා වාචයෙන් අන් සිතකින් වළකී. සම්ඵප්‍ර‍ලාපයෙන් අන් සිතකින් වළකී. එ බැවින් එක ම සම්‍යග්වාචා මාර්ගාංගය පූර්වභාගයේ දී වෙන් වෙන් වූ ධර්ම සතරක් වශයෙන් ඇති වේ. ලෝකෝත්තර මාර්ගචිත්තය උපදනා කල්හි එය ඉතිරි මාර්ගාංගයන් හා එක්ව දුශ්චරිත සතර ම එකවර ප්‍ර‍හාණය කිරීම් වශයෙන් එක් මාර්ගාංගයක් වශයෙන් ලෝකෝත්තරත්වයෙන් පහළ වේ. (මෘෂාවාදාදීන් ගේ විස්තර බෞද්ධයාගේ අත්පොතෙන් දත හැකි ය.)

සම්මා කම්මන්ත
නිවැරදි ක්‍රියා,

[“කතමො ච භික්ඛවෙ, සම්මාකම්මන්තො?
යා ඛො භික්ඛවෙ, පාණාතිපාතා වෙරමණී.
අදින්නාදානා වෙරමණි.[1]
කාමෙසු මිච්ඡාචාරා වෙරමණී,
අයං වුච්චති භික්ඛවෙ සම්මාකම්මන්තො.”
(මග්ග විභංග සුත්ත)

තේරුම :-“මහණෙනි, සම්මාකම්මන්තය කවරේ ද?
මහණෙනි, ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකීම, අදත්තා දානයෙන් වැළකීම
කාමමිථ්‍යාචාරයෙන් වැළකීම,
මහණෙනි, මෙය සම්මාකම්මන්තය යි කියනු ලැබේ.

මනුෂ්‍යයා ජීවත්වීම පිණිස ආහාර පාන ගෙවල් දොරවල් ආදී දේ අවශ්‍ය වේ. ඒවා සපයා ගන්නට ජීවන උපාය (ජ්ර්ර්වනොපාය) ලෙස රැකි රක්ෂා කිරීමට සිදුවේ. මේ කරන කර්මාන්ත අනුන්ට අයහපත් ඒවා නොවනැ ලෙස තෝරාගෙන ඒ කර්මාන්ත්ස්වල යෙදීම සම්මා කර්මාන්තය ලෙස ගත හැක. දස අකුසලයනට නොගැනෙන රැකි රක්ෂා, පස් පව්වලට නොගැනෙන දේ කරන්නට හැකි ඒවා සම්මා කර්මාන්තයෝය

මෙයින් දැක්වෙන්නේ ප්‍රාණඝාතාදි කායදුශ්චරිත තුනෙන් වළක්නා ස්වභාවය, සම්‍යක්කර්මාන්තමාර්ගාංගය කියාය. ප්‍රාණඝාතාදි කර්මයන් පිළිබඳ ව දත යුතු විස්තර බෞද්ධයාගේ අත්පොතෙන් දත හැකි බැවින් මෙහි නො දක්වනු ලැබේ. පූර්වභාගයෙහි යෝගාවචරයා අන් සිතකින් ප්‍රාණවධයෙන් වළකින්නේ ය. අන් සිතකින් අදත්තාදානයෙන් වළක්නේ ය. අන් සිතකින් කාම මිථ්‍යාචාරයෙන් වළකන්නේ ය. එබැවින් මේ සම්‍යක් කර්මාන්ත මාර්ගාංගය පාණාතිපාත විරතිය ය, අදින්නාදාන විරතිය ය, කාමෙසුමිච්ඡාචාර විරතිය යයි ත්‍රිවිධ වේ. ලෝකෝත්තර මාර්ගක්ෂණයෙහි වනාහි ප්‍රාණඝාතාදි පාප කර්ම තුන ම කිරීමට හේතු වන ක්ලේශයන් ප්‍ර‍හාණය කිරීම් වශයෙන් අන්‍ය මාර්ගාංගයන් හා එක් ව ප්‍රාණඝාතාදි පාපත්‍ර‍ය ම දුරු කරන එක් ධර්මයක් වශයෙන් ලෝකෝත්තර භාවයෙන් උපදනේ ය.

හරි ජීවත්වීම

කතමො ච භික්ඛවෙ, සම්මා ආජීවො?
ඉධ භික්ඛවෙ, අරියසාවකො මිච්ඡා ආජීවං පහාය
සම්මා ආජීවෙන ජීවිකං කප්පෙති
අයං වුච්චති භික්ඛවෙ, සම්මා ආජීවො.
(මග්ග විභංග සුත්ත)

තේරුම :- “මහණෙනි, සම්මා ආජීවය කවරේ ද?
මහණෙනි, මේ සස්නෙහි ආර්‍ය්‍ය ශ්‍රාවකයා මිථ්‍යාආජීවය හැර
සම්‍යගාජීවයෙන් ජීවිකාව කෙරේ.
මහණෙනි, එය සම්මාආජීවය යි කියනු ලැබේ.”

සම්මා ආජීව යන වචනය ගැන මතු පිටින් පමණක් සලකන්නකුට වැටහෙන්නේ මනා කොට ජීවත්වීම හෙවත් ජීවිතය පැවැත්වීම, සම්මා ආජීවය ය කියා ය. ඒ ජීවිතය පැවැත්වීම මාර්ගාංගයක් නො වේ. සම්‍යගාජීව මාර්ගාංගය වනුයේ දිවි පැවැත්ම සඳහා කරන දුශ්චරිතවලින් වැළකීම ය. ඇතැමෙක් දස්කම් පෙන්වීම, පලි ගැනීම ආදි නොයෙක් කරුණු සම්බන්ධයෙන් පව් කම් කෙරෙති. එසේ කරන්නා වූ වාග් දුශ්චරිතයන් ගෙන් වළක්නා ස්වභාවය සම්‍යග්වාචා මාර්ගාංගය ය. දස්කම් දැක්වීමාදිය පිණිස කරන ප්‍රාණඝාතාදියෙන් වළක්නා ස්වභාවය සම්‍යක්කර්මාන්ත මාර්ගාංගය ය. දිවි පැවැත්වීම සඳහා කරන කාය වාග් දුශ්චරිතයන්ගෙන් හා තවත් නුසුදුසු ක්‍රියාවලින් වැළකීම සම්‍යගාජීව මාර්ගාංගය ය.

සම්‍යගාජීවය ගිහි පැවිදි දෙපක්ෂයගේ වශයෙන් වෙන වෙන ම කිය යුතු ය. දිවි පැවැත්ම සඳහා කරන කාය වාග් දුශ්චරිතයන්ගෙන් හා අධර්ම වෙළඳාමෙන් වැළකීම ගිහියන් ගේ සම්‍යගාජීවය ය. එපමණකින් පැවිද්දන්ගේ ආජීවපාරිශුද්ධිය නො වේ. අනේසන මිච්ඡාජීව විරතිය ය, කුහනාදි මිච්ඡාජීව විරතිය ය, තිරශ්චීන විද්‍යා මිථ්‍යාජීව විරතිය ය යන මොවුන් ගේ වශයෙන් පැවිද්දන්ගේ සම්‍යගාජීවය කිය යුතු ය.

සිත් දිනා ගෙන ලාභ සත්කාර ලබා ගන්නා අටියෙන් ගිහියන්ට ලී – දඬු දීම, හුණ – දඬු දීම, මල් දීම, ගෙඩි දීම යනාදි කරුණු එක් විස්සෙන් වැළකීම අනේසන මිච්ඡාජීව විරතිය වූ සම්‍යගාජීවය ය. අනේසන එක්විස්ස බෞද්ධයාගේ අත්පොතෙහි දක්වා ඇත.

කුහනාදි මිච්ඡාජීවය කුහනා, ලපනා, නෙමිත්තිකතා, නිප්පේසිකතා, ලාභෙන ලාභං නිජිගිංසනතා යන වචන වලින් මහා නිද්දේශයෙහි පස් ආකාරයකින් දක්වා තිබේ.

එයින් කුහනය ද දායකයන් විසින් දෙන්නට තැත් කරන ප්‍ර‍ත්‍යය ප්‍ර‍තික්ෂේප කිරීම ය, තමාගේ ගුණ වටින් පිටින් කීම ය, ගුණ හැගෙන සැටියට ඉරියව් පැවැත්වීමය යන තුන් ආකාරයෙන් දක්වා තිබේ.

පින් කැමතියන් විසින් ආහාර පාන වස්ත්‍රාදි ප්‍ර‍ත්‍යයන් දෙන්නට තැත් කරන කල්හි ඔවුන් රවටා වඩ වඩා ප්‍ර‍ත්‍යය ලබනු කැමති ඇතැම් කපටි පැවිද්දෙක් “පමණට වඩා අපට ප්‍ර‍ත්‍යය වුවමනා නැත. අප ප්‍ර‍ත්‍යය රැස් කරන්නේ නැත. ඒ නිසා ඕවා අන් තැනකට දෙන්න’ යි කියා හෝ “මස් මාළු සහිත රස බොජුන් පැවිද්දන්ට හොඳ නැත. ඒවා වැළඳීමෙන් තණ්හාව වැඩෙනවාය, තණ්හාව නැති කරන්නට උත්සාහ කරන අපට වටිනා සිවුරු වටිනා ඇඳ පුටු – ඇතිරිලි – වටිනා ආවාස වුවමනා නැත’ යනාදිය හෝ කියා දෙන්නට තැත් කරන දායකයන් තමාගේ ලෝභ නැති කම දක්වා විස්මය පත් කරවයි. එයින් මුළා වූ මිනිස්සු ‘මේ හාමුදුරුවෝ පුදුම ගුණවතෙක්, කෙසේ නමුත් මුන් වහන්සේට යම් කිසිවක් දෙන්නට ඕනෑය’ යි සිතා වඩ වඩාත් ප්‍ර‍ත්‍යය ගෙනැවිත් දෙන්නට තැත් කරති. වඩ වඩා ප්‍ර‍ත්‍යය ගෙනැවිත් පිළිගන්නා ලෙස ඉල්ලන කල්හි ‘මේවා අප නො පිළිගනිතහොත් මුන්නැහේලාට පින් සිදු කර ගැනීමට මඟක් නැත. මුන්නැහේලාට කොයි සැටියෙකින් හෝ පින් සිදු කර ගන්නත් ඕනෑ ය, ඒ නිසා ඕවා පිළිගනිමි’ යි පසු ව පිළි ගනී. එසේ මිනිසුන් පුදුමයට පත් කරවා වඩ වඩා ප්‍ර‍ත්‍යය ලබා ගැනීම ප්‍ර‍ත්‍යය ප්‍ර‍තික්ෂේප කිරීමේ මිථ්‍යාජීවය ය.

ඇතැම් පැවිද්දෙක් තමා සාමාන්‍ය පැවිද්දන් වැනියකු නොව ධ්‍යානමාර්ගාදි උසස් ගුණ ඇතියකු සැටියට අන්‍යයන්ට හඟවා ප්‍ර‍ත්‍යය ලබනු පිණිස තමාගේ උසස් බව කෙළින්ම නො කියා ‘අසවල් වීදියේ සිවුරු පොරෝනා භික්ෂූහු මහානුභාව ඇත්තෝ ය, උසස් පැවිද්දෝ ය. අසවල් ආකාර පාත්‍ර‍ පරිහරණය කරන්නෝ, අසවල් ආකාර ස්ථානවල වාසය කරන්නෝ මහානුභාවසම්පන්නයෝය’ යි තමා එබඳු කෙනෙකැ යි අන්‍යයන්ට සිතෙන සැටියට වටින් පිටින් කරුණු කියති. එසේ කියා මිනිසුන් පහදවා ප්‍ර‍ත්‍යය ලැබීම වටින් පිටින් ගුණ කීමේ මිථ්‍යාජීවය ය.

ඇතැම් පැවිද්දෙක් තමා ධ්‍යානාදි ගුණ විශේෂ ඇතියෙකැයි අන්‍යයන් ලවා සිතවනු පිණිස මිනිසුන් පැමිණෙන කල්හි වාඩි වී බිම බලා ගෙන නො සෙල්වී සිටිති. මිනිසුන් සමීපයට පැමිණියත් කතා නො කරති. කථා කරතත් ඉක්මනින් කථා නො කරති. නො දුටු සේ සිට කල් යවා කථා කරති. මඟ යන කල්හි මිනිසුන් දුටු විට ද බිම බලා ගෙන සෙමින් යති. ළඟට පැමිණි අය දෙස ද නො බලති. කථා නො කරති. මේ ගුණ හැගෙන සේ සිටීම, ඉරියව් පැවැත්වීම් වශයෙන් පවත්වන මිථ්‍යාජීවය ය.

ලපනා යනුවෙන් දැක්වෙන්නේ දෙන්නට සිතෙන සැටියට හා නො දී නො සිටිය හැකි සැටියටත් කථා කිරීමෙන් ප්‍ර‍ත්‍යය ලබා ගැනීම වූ මිථ්‍යාජීවය ය. එහි බොහෝ ආකාර ඇත්තේ ය. ඇතැම් පැවිදි කෙනෙක් මිනිසුන් ආරාමයට පැමිණි කල්හි ‘මුන්නැහේලා පැමිණ සිටින්නේ ආරාධනාවකට වෙන්නට ඇත. පින්කම කවදා ද?’ යනාදීන් දන් දීමට සිතෙන සැටියට මිනිසුන්ට කථා කොට ප්‍ර‍ත්‍යය ලබති. ‘අසවල් ඇමතිතුමා, අසවල් මැතිතුමා, අසවල් මැතිනිය අප දායකයෝ ය. අපට බොහෝ සලකනවාය, නිතර අප දක්නට එනවාය, නිතර අප ගැන සොයා බලනවාය යනාදීන් තමන්ට උසස් අය සලකන බවකියා අනුන් ගෙන් ප්‍ර‍ත්‍යය ලබති.

ඇතැමෙක් තමන් වෙත පැමිණෙන මිනිසුන්ට උසස් කොට ස්තුති කොට කථා කර ඔවුන් සතුටු කරවා ප්‍ර‍ත්‍යය ලබති. ඇතැමෙක් ‘පෙර නම් මුන්නැහේලා ගේ ගෙදර මේ මාසවල පින්කම් කරනවා ය, මේ අවුරුද්දේ තව ම නැත්තේ අවකාශ ලැබී නැතුව වෙන්නට ඇත. පෙර පටන් කර ගෙන එන වැඩ අත පසු කරන්න හොඳ නැත’ යනාදීන් නො දී නො සිටිය හැකි තැනට කථා කොට ප්‍ර‍ත්‍යය ලබති. ඇතැමෙක් ‘මුන්නැහේලා ගේ ගෙදරට යමක් ලැබුණහොත් පන්සල අමතක කරන්නේ නැත, ඒවා දෙන්නේ ද අපට ම ය’ යනාදීන් උසස් කොට කථා කිරීමෙන් සතුටු කරවා ප්‍ර‍ත්‍යය ලබති. ඇතැමෙක් මිනිසුන් පැමිණි කල්හි සත්‍යය ගැන ධර්මය ගැන නො බලා ඔවුන් සතුටු වන සැටියට ඔවුන්ට අනුකූල ව කථා කොට ප්‍ර‍ත්‍යය ලබති. ඇතැමෙක් තමන් පහත් තන්හි තබා ගිහියන් උසස් තැන තබා කථා කිරීමෙන් ඔවුන් සතුටු කොට ප්‍ර‍ත්‍යය ලබති. ඇතැමෙක් බොරු සැබෑ මිශ්‍ර‍ කොට මිනිසුන් සතුටු වන සැටියට කථා කොට ප්‍ර‍ත්‍යය ලබති. ඇතැමෙක් ගිහියන් ගේ දරුවන් සුරතල් කොට ඔවුන් සතුටු කරවා ප්‍ර‍ත්‍යය ලබති. මේ සියල්ල ලපනා යනුවෙන් දැක්වෙන මිථ්‍යාජීවය ය.

නේමිත්තිකතා යනුවෙන් දැක්වෙන මිථ්‍යාජීවය නම් කථාවෙන් හෝ යම්කිසි ක්‍රියාවකින් හෝ ගිහියන් කෙරෙහි ප්‍ර‍ත්‍යය දීමේ අදහස ඇති කරවා ප්‍ර‍ත්‍යය ලබා ගැනීම ය. පෙර එක කුලුපග භික්ෂුවක් දන් වළඳා යනු කැමැත්තෙන් ගෙයකට පිවිස හිඳ ගත්තේ ය. එහි ගැහැනිය ඒ භික්ෂුවට කිසිවක් නො දී පිටත් කර යවන්නට සිතා ‘සහල් නැත’ ය යි කියමින් සහල් ගෙනෙන්නට යන ආකාරයෙන් අසල ගෙයකට ගියා ය. මේ අතර භික්ෂුව ගෙය තුළට පිවිස බලනුයේ එක්තැනක උක්දණ්ඩක් ද, එක් බඳුනක සකුරු ද, කූඩයක ලුණුමාලු ද, සැළියක සහල් ද කළයක ගිතෙල් ද තිබෙනු දැක එළියට අවුත් කිසිත් නො දන්නාක් මෙන් වාඩි වී හුන්නේ ය.

මඳ වේලාවක් ගත කොට, ‘අද නම් කොතැනකින්වත් සහල් ටිකක් සොයා ගන්නට නුපුළුවන් වී ය’ යි කියමින් ගැහැනිය ගෙට ආවා ය. එකල්හි භික්ෂුව “අනේ උපාසිකාවෙනි, අද දානය හරි නො යන බවට නිමිත්ත මම මඟදී දුටුවෙමි” යි කීය. “ස්වාමීනි, ඒ කුමක්දැ“යි උපාසිකාව කීවා ය. භික්ෂුව කියනුයේ, “උපාසිකාවෙනි, මම මඟදී අර කවුළුවෙහි තිබෙන උක්දඬුව වැනි නපුරු සර්පයකු දුටිමි. ඌට ගසන්නට දෙයක් සෙවීමට වට පිට බලන කල අර සැළියේ තිබෙන සකුරු කැට වැනි ගල් කැට ටිකක් දුටිමි. ඒවායින් ගැසූ විට අර පැසෙහි තිබෙන ලුණුමාලු පෙති සේ සර්පයා පෙණය කළේ ය. උගේ දත් අර සැළියේ ඇති සහල් වැනි ය. කිපුණා වූ උගේ කටින් අර කළයේ තිබෙන ගිතෙල් බඳු පෙණ වැගුරුණේ ය. උපාසිකාවෙනි, මේ මා දුටු නිමිත්තය” යි කීයේ ය. උපාසිකාව මේ මහණ නො රැවටිය හැකිය යි සිතා උක්දඬුව ගෙන භික්ෂුවට කලින් දී බත පිස ගිතෙල් ලුණුමාලු සකුරු සමග භික්ෂුවට දන් දුන්නා ය. මෙසේ කථාවෙන් ප්‍ර‍ත්‍යය ලබා ගැනීම නේමිත්තිකතා යනුවෙන් දැක්වෙන මිථ්‍යාජීවය ය.

නිප්පේසිකතා යනුවෙන් දැක්වෙන මිථ්‍යාජීවය නම් ගර්හා කිරීම් ආදියෙන් මිනිසුන් පෙළා ප්‍ර‍ත්‍යය ලබා ගැනීම ය. ඇතැමෙක් දන් දෙන්නට නො කැමති වුව ද නො දීමෙන් වන නින්දාවට බියෙන් නො කැමැත්තෙන් ම දන් දීම කෙරෙති. ඇතැම් පැවිද්දෝ දන් නො දෙන්නා වූ ඒ ගිහියන්ට නොයෙක් අයුරින් ගර්හා කොට ලජ්ජාවට පමුණුවා ඔවුන්ගෙන් ප්‍ර‍ත්‍යය ලබා ගනිති. එසේ කරන්නෝ ‘මොහුට ආගමක් නැත. මොහු නො මැරෙන්නට සිටින කෙනක, මොහු පරලොව යන විට ද වස්තුව ගෙන යන්නට සිටින කෙනක’ යනාදීන් මිනිසුන්ට නින්දා කෙරෙති. ‘මොනවා කියනවා ද මොහු මහා දානපතියෙක, දැනට කොතෙක් වස්තුව දී තිබෙනවා ද කියා නො දනිමු’ යි කවට කම් කරති. ‘තමුසෙලා මොහු නො දෙන කෙනකැ යි කියන්නාහු ය. මොහු නො දෙන කෙනක් නො වේ ය. මොහු හැමදා ම හැම දෙනාට ම ‘නැතය’ යන වචනය දෙන්නේ ය’, යනාදීන් පරිහාස කෙරෙති. නො දෙන තැනැත්තා ගේ අවගුණ පතුරුවති. මෙසේ මිනිසුන් පෙළා ප්‍ර‍ත්‍යය ලැබීම නිප්පෙසිකතා යනුවෙන් දැක්වෙන මිථ්‍යාජීවය ය.

ලාභෙන ලාභං නිජිගිංසහනතා :- යනුවෙන් දැක්වෙන මිථ්‍යාජීවය නම් එකකුගෙන් ලැබුණු දෙය අනිකකුට දීමෙන් ද, ඔහුගෙන් ලැබුණු දෙය තවත් කෙනකුට දීමෙන් ද, මෙසේ නරක දේ දී හොඳ හොඳ දේ ලබා ගැනීම ය.

තිරශ්චීන විද්‍යා මිථ්‍යාජීවය මෙසේ ය :-

මේ බුදුසස්නෙහි උසස් කොට සලකන විද්‍යා අටක් ඇත්තේ ය. “විජ්ජා චරණ සම්පන්නො” යන බුද්ධගුණය වර්ණනා කරන තැන්වලින් ඒ විද්‍යා අට දත හැකි ය. (අප විසින් සම්පාදිත “සූවිසි මහාගුණය” බලනු). ලාභය පිණිසත් විනෝදය පිණිසත් ලෝකයෙහි භාවිත කරන නිවන් ලැබීමට හේතු නො වන තරමකින් වත් නිවන් ලැබීමට බාධා පිණිස පවතින තවත් බොහෝ විද්‍යා ලෝකයෙහි ඇත්තේ ය. මේ සස්නෙහි ඒ විද්‍යා තිරශ්චීන විද්‍යා නාමයෙන් හඳුන්වනු ලැබේ. බ්‍ර‍හ්මජාල සූත්‍රාදියෙහි චූලශීල, මධ්‍යමශීල, මහාශීල වශයෙන් සිල් තුනක් දක්වා ඇත්තේ ය.

“අංගං නිමිත්තං උප්පාදං සුපිනං ලක්ඛණං මූසිකච්ඡින්නං අග්ගිහොමං දබ්බිහොමං ථුසහොමං කණහොමං තණ්ඩුලහොමං සප්පිහොමං තෙලහොමං මුඛහොමං ලොහිතහොමං අංගවිජ්ජා වත්ථුවිජ්ජා ඛෙත්තවිජ්ජා” යනාදීන් මහා ශීලය විස්තර කිරීමේ දී තිරශ්චීන විද්‍යා බොහෝ ගණනක් දක්වා ඇත්තේ ය. ඒවායින් ප්‍ර‍ත්‍යය ලබා ගැනීම තිරශ්චීන විද්‍යා මිථ්‍යාජීවය ය. තිරශ්චීන විද්‍යා බොහෝ බැවින් මෙහි විස්තර නො කරනු ලැබේ. ඒවා දීඝනිකායේ බ්‍ර‍හ්මජාල සූත්‍රයෙන් හෝ ශ්‍රාමණ්‍යඵල සූත්‍රයෙන් හෝ සූවිසු මහා ගුණයෙන් බලාගත යුතු ය. කියන ලද මිථ්‍යාජීවයන්ගෙන් වෙන්වීම හා ආජීවය සම්බන්ධයෙන් පනවා ඇති සිකපද රැකීම ද පැවිද්දන් ගේ වශයෙන් කිය යුතු සම්මාආජීවය ය.

මේ සම්‍යගාජීව මාර්ගාංගය ද ලෞකික අවස්ථාවේදී ආජීව හේතුක ප්‍රාණඝාතාදීන්ගෙන් වැළකීම් වශයෙන් වෙන වෙන ම ඇති වේ. ලෝකෝත්තරමාර්ගක්ෂණයෙහි වනාහි අන්‍ය මාර්ගයන් හා එක්ව එක් වර සකල දුශ්චරිතයන් ම ප්‍ර‍හාණය කිරීම් වශයෙන් ඇති වේ.

සම්මාවාචා, සම්මාකම්මන්ත, සම්මා ආජීව යන වචන වලින් දැක්වෙන මේ මාර්ගාංග තුන අභිධර්ම පොත්වල දැක්වෙන විරති චෛතසික තුන ය. විරතීහු පාපයෙන් වැළකීම් වශයෙන් උපදනා චෛතසික ධර්මයෝ ය.

ඒ විරතීහු සම්පත්ත විරතිය, සමාදාන විරති ය, සමුච්ඡේද විරතිය යි තුන් වැදෑරුම් වෙති. ‘මම මේ මේ පව්කම්වලින් වළකිමි ය, මේ මේ පව්කම් නො කර හරිමි’ ය කියා, සිතා ගැනීම වූ සමාදානයක් කලින් නැති ව, පාපක්‍රියාවන් කරන්නට සිදු වන කරුණක් පැමිණි කල්හි – අවස්ථාවක් පැමිණි කල්හි තමා ගේ වයස උගත්කම ආදිය ගැන සිතා අපට මෙවැනි දේ නුසුදුසු ය යි සලකා පව්කම්වලින් වැළකීම සම්පත්ත විරති නම් වේ. එයට උදාහරණයක් වශයෙන් අතීතයේ මේ දිවයිනෙහි විසූ චක්කණ නමැත්තකු ගේ කථාවක් දක්වා තිබේ.

ඒ මෙසේ ය:-
චක්කණ තරුණ කාලයේ දී ඔහුගේ මව රෝගාතුර වූවා ය. ඒ රෝගයට සා මස් වුවමනා බව වෙද මහතා කී ය. චක්කණගේ අයියා සා මස් සොයා ගෙන එනු පිණිස ඔහු කෙතට යැවී ය. ඒ කෙතෙහි ළපටි ගොයම් කෑමට පැමිණි සිටි සාවෙක් චක්කණ දැක බිය වී දුවන්නේ වැලක පැටලී ‘කිරි කිරී’ යි හැඬීය. චක්කණ සාවාගේ හඬ අසා එහි ගොස් ඌ අල්ලා ගෙන මවට බෙහෙත් පිණිස ඌ මරන්නට සිතා, නැවත මවගේ ජීවිතය පිණිස අනෙකකුගේ ජීවිතය නැති කිරීම නුසුදුසු ය යි සිතා සාවා අත හැරියේ ය. චක්කණ ගෙදර ගිය කල්හි ‘සා මස් ලැබුනේදැ’ යි ඔහුගෙන් ඇසී ය. චක්කණ සිදු වූ පුවත අයියාට කීය. අයියා ඔහුට සැර කෙළේ ය. එකල්හි චක්කණ මව සමීපයට ගොස් “උපන් තැන් පටන් මේ වන තුරු මා කවදාවත් දැන දැන සතකු මරා නැත. ඒ සත්‍යානුභාවයෙන් මාගේ මෑණියෝ සුවපත් වෙත්වා” යි සත්‍යක්‍රියා කෙළේ ය. එකෙණෙහි ම මවගේ රෝගය සුව විය.

“මම මේ මේ පව්කම් නොක රමි ය, මේ මේ පව්කම් වලින් වැළකෙමි ය” යි සිකපද සමාදන් වූවන්ට සිකපද සමාදානයෙහි ද, සමාදන් වූ සිකපද රැකීමෙහි ද, ඇති වන විරතිය සමාදාන විරති නම් වේ. එයට උදාහරණ වශයෙන් මෙම ලක්දිව උතුරු වඩුන්නා පවුවෙහි විසූ ගොවියකු ගේ කථාවක් දක්වා තිබේ.

ඒ මෙසේ ය :-
උතුරු වඩුන්නාවේ ගොවියා අම්බරිය විහාරයේ පිංගල බුද්ධරක්ඛිත තෙරුන් වහන්සේ වෙතින් පන්සිල් සමාදන් වී කෙතට ගොස් සෑවේ ය. එක දවසක් ඔහුගේ ගොනෙක් නැති විය. ගොවියා ගොනු සොයනු පිණිස උතුරු වඩුන්නා කන්දේ ඇවිදින්නේ පිඹුරකුට හසු විය. එදා ඔහු අත හොඳට කැපෙන කැත්තක් ද තිබිණ. ශරීරය වෙළන්නා වූ පිඹුරා ගේ හිස සිඳ දමා ගැළවෙන්නට ඔහුට සිතිණ. නැවත ඔහුට සම්භාවනීය ගුරුවරයකු වෙතින් ගත් ශීලය බිඳ දැමීම නුසුදුසු යයි සිතිණ. පිඹුරා ගේ වෙළීමෙන් වඩ වඩා වේදනාව ඔහුට ඇති විය. එහෙත් ඔහු එය ඉවසුවේ ය. පිඹුරා මරා දමා ගැළවෙන්නට තුන් වරක් ම ඔහුට සිතුණේ ය. එහෙත් ඔහු එය නො කෙළේ ය. අන්තිමේ දී ඔහු ‘ජීවිතය පරිත්‍යාග කෙරෙමිය, සිකපද නො බිඳිමි’ ය යි නැවත නැවත පිඹුරා මැරීමේ සිත පහළ නො වනු පිණිස අත තුබූ කැත්ත ඈතට වීසි කෙළේ ය. එකෙණෙහි පිඹුරා ඔහු හැර ගියේ ය.

ලෝකෝත්තර චිත්තය හා උපදනා විරතිය සමුච්ඡෙද විරති නම් වේ. එය ඉපදීමෙන් පසු ආර්‍ය්‍යපුද්ගලයන්ට ප්‍රාණ වධ කිරීමට නො සිතෙන්නේ ය. සම්මාවාචා, සම්මාකම්මන්ත, සම්මාආජීව යන මේ තුන ආර්‍ය්‍ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයේ ශීලාංග යෝ ය. එහෙත් හැම ශීලයක් ම බෝධිපාක්ෂික ධර්ම සංඛ්‍යාවට නො ගැනේ.

“සම්මාවාචං භාවෙති විවෙකනිස්සිතං විරාගනිස්සිතං නිරොධ-නිස්සිතං වොස්සග්ග පරිණාමිං, සම්මාකම්මන්තං භාවෙති විවෙකනිස්සිතං විරාගනිස්සිතං නිරොධනිස්සිතං වොස්සග්ගපරිණාමිං, සම්මාආජීවං භාවෙති විවේකනිස්සිතං විරාගනිස්සිතං නිරොධනිස්සිතං වොස්සග්ගපරිණාමිං.”

යනුවෙන් වදාරා ඇති සැටියට බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන්ට ඇතුළු වන්නේ මඟපල ලබා නිවන් දක්නා රිසියෙන් රක්නා ශීලය ය. බොහෝ දෙනා දෙවි මිනිස් සැප පිණිස ද සිල් රකිති. වෘත්තනිශ්‍රිත වූ ඔවුන්ගේ ඒ ශීලය නිවන් පිණිස නො වන බැවින් බෝධිපාක්ෂික ධර්ම සංඛ්‍යාවට නො පැමිණේ. මේ ජාතියේ දී මඟපල ලැබීමේ බලාපොරොත්තුව හැර දමා, භව භෝග සම්පත් හා අනාගතයේ නිවනත් බලාපොරොත්තු වන පින්වතුන්ගේ ශීලය බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන්ට අයත් වන “ශුඬ ආදි බ්‍ර‍හ්මචර්‍ය්‍යක ශීලය නො වතුදු නිවන ගැනත් මතු බලාපොරොත්තු වන බැවින් පාරමිතාශීල සංඛ්‍යාවට ඒකදේශයකින් අයත් වන බව කිය යුතු ය.]

නිසි උත්සාහය,

[“තත්ථ කතමො සම්මා වායාමො? ඉධ භික්ඛු අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදාය ඡන්දං ජනෙති, වායමති, විරිය ආරභති, චිත්තං පග්ගණ්හාති, පදහති. උප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය ඡන්දං ජනෙති, වායමති, වීරියං ආරභති, චිත්තං පග්ගණ්හාති, පදහති, අනුප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං උප්පාදාය ඡන්දං ජනෙති. වායමති, වීරියං ආරභති, චිත්තං පග්ගණ්හාති, පදහති, උප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං ඨිතියා අසම්මොසාය භීය්‍යෝ භාවාය වේපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා ඡන්දං ජනෙති, වායමති, විරියං ආරභති, චිත්තං පග්ගණ්හාති, පදහති අයං වුච්චති සම්මා වායාමො”

“එහි සම්‍යග් ව්‍යායාමය නම් කවරේද? මේ ශාසනයෙහි මහණ තෙම එම ජාතියෙහි දී තමා අතින් නො කෙරුණා වූ ලාමක වූ අකුශල ධර්මයන් තමා අතින් නො කෙරෙනු පිණිස ඕනෑකම ඇති කර ගනී ද, උත්සාහ කෙරේ ද? සිත කය දෙකින් වීර්ය කෙරේද? සිත ඔසවා තබා ද, මහත් කොට වීර්ය කෙරේ ද? තමා අතින් කැරුණා වූ ලාමක වූ අකුශල ධර්මයන් දුරු කරනු පිණිස ඕනෑකම ඇති කර ගනී ද, උත්සාහ කෙරේ ද, සිත කය දෙකින් ම වීර්ය කෙරේ ද, සිත ඔසවා තබා ද, මහත් කොට වීර්ය කෙරේ ද: තමා විසින් නො කළා වූ කුශල ධර්මයන් උපදනු පිණිස ඕනෑකම ඇතිකර ගනී ද, උත්සාහ කෙරේ ද, සිත කය දෙකින් ම වීර්ය කෙරේ ද, සිත ඔසවා තබා ද, මහත් කොට වීර්ය කෙරේ ද: උපන් කුශල ධර්මයන් පවත්නා පිණිස නො නස්නා පිණිස වැඩිවනු පිණිස වැඩෙනු පිණිස බෝවනු පිණිස පිරෙනු පිණිස ඕනෑකම ඇති කෙරේ ද, උත්සාහ කෙරේ ද, සිත කය දෙකින් වීර්ය කෙරේ ද සිත ඔසවා තබා ද මහත් කොට වීර්ය කෙරේ ද මෙය සම්‍යග් ව්‍යායාමය යි කියනු ලැබේ ය” යනු එහි තේරුම යි.

එම ජාතියෙහි ස්වසන්තානයෙහි නූපන්නා වූ හෙවත් තම අතින් සිදු නො වූ අකුශලයන් සිදු නො වීම පිණිස කරන්නා වූ වීර්‍ය්‍යය, ස්වසන්තානයෙහි උපන්නා වූ අකුශලයන් නැති කරනු පිණිස කරන්නා වූ වීර්‍ය්‍යය, තමා විසින් පෙර නො කළා වූ කුශල් උපදවා ගනු පිණිස කරන්නා වූ වීර්‍ය්‍යය, කළ කුසල් දියුණු කරනු සඳහා කරන්නා වූ වීර්‍ය්‍යය යන මේ වීර්‍ය්‍ය සතර “සම්‍යග් ව්‍යායාමය” යන මාර්ගාංගය බව මෙයින් ප්‍ර‍කාශිත ය.

සිත කය වචනය යන ද්වාරත්‍ර‍ය ආරක්ෂා කර නො ගෙන ප්‍ර‍මාදව වාසය කරන්නා වූ පෘථග්ජන සත්ත්වයාගේ සන්තානයෙහි නූපදිය හැකි අකුශලයක් නැත්තේ ය.

ඒ තාක් තමා විසින් නො කළා වූ අනාගතයෙහි සිදු වන්නට ඉඩ තිබෙන්නා වූ අකුශල ධර්ම සමූහයට ස්වසන්තානයෙහි උපදින්නට අවකාශ නො තබන අටියෙන් ශීල පරිපූර්ණයෙහි හා ශමත විදර්ශනා භාවනාවන්හි ද යෙදෙන්නට වූ සත් පුරුෂයා නූපන් අකුශල් සිදු නොවීම පිණිස, දුරු කිරීම පිණිස, වීර්ය කිරීමය යි කියන ලද ප්‍ර‍ථම සම්‍යග් ව්‍යායාමය වඩන්නේ ය.

වර්තමාන භවයෙහි ස්වසන්තානයෙහි යම් අකුශලයක් උපන්නේ ද හෙවත් තමා අතින් යම් අකුශලයක් කැරුණේ ද තමාගේ සන්තානයෙහි එබඳු අකුශල් මතු සිදු වීමට ඉඩ නො තබමිය යන අදහසින් සිල් පිරිසිදු කිරීමෙහි හා භාවනාවෙහි යෙදෙන තැනැත්තේ උපන් අකුශල් දුරු කිරීමට වීර්ය කිරීමය යි කියනු ලබන දෙවෙනි සම්‍යග් ව්‍යායාමය වඩන්නේ ය.

අකුසල් සිත් අනායාසයෙන් ඇති වන මුත් කුශල චේතනා එසේ ඉබේ ඇති වන්නේ නොවේ. ඒවා ආයාසයෙන් කුශලයන්හි යෙදීමෙන් ඇති කර ගත යුතුය. අකුසලයන්ට මතුවන්නට ඉඩ නො තබා දාන ශීලාදියෙහි හා සමථ විදර්ශනා භාවනාවන්හි යෙදීමෙන් නූපන් කුසල් ඇති කර ගැනීමට වීර්‍ය්‍ය කිරීමය යි කියන ලද තුන්වන සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩන්නේ ය.

පෘථග්ජන පුද්ගලයාගේ පඤ්චශීල ආජිවාෂ්ටමක ශීලාදි ශීලයෝ බිදෙන සුළුය හ. සමහර විට අද සිල්වතෙක් ව සිටින්නා වූ පෘථග්ජන පුද්ගලයා හෙට දුශ්ශීලයෙක් වන්නේ ය. ඔහුගේ සමාධි ප්‍ර‍ඥාවෝ ද නැසෙන සුළුය හ. යම් කිසිවෙක් තමාගේ සන්තානයෙහි ඇති කරගෙන තිබෙන ශීලාදි ධර්මයන්, මාර්ගයට ඵලයට පැමිණ නිවනට පැමිණීම දක්වා නො නස්නා ස්වභාවයට පමුණුවු ගනු පිණිස මාර්ග භාවනා කරන්නේ වේ නම් හෙතෙමේ උපදවා ගත් කුශලයන් දියුණු කිරීමට වීර්ය කිරීම ය” යි කියන ලද සතරවන සම්‍යග් ව්‍යායාමය වඩන්නේ ය.

මෙසේ සම්‍යග් ව්‍යායාමය වඩන්නවුන් තුළ ඒ ඒ අවස්ථාවන්හි උපදනා වූ සම්‍යග්ව්‍යායාමය ලෞකික ය. මාර්ග භාවනාව කරන්නා වූ තැනැත්තන් තුළ පූර්ව භාගයෙහි මෙසේ නොයෙක් අවස්ථාවල දී ඒ ඒ කෘත්‍යයන් සිදු කරමින් උපදනා සම්‍යග්ව්‍යායාමය මාර්ග චිත්තය පහළ වන කල්හි කියන ලද කෘත්‍යයන් සතර ම එකවර සිදු කරමින් ලොකෝත්තරත්වයෙන් උපදනේ ය.

සම්මා සතිය.

[“තත්ථ කතමා සම්මා සති? ඉධ භික්ඛු කායෙ කායානුපස්සී විහරති ආතාපි සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣා දොමනස්සං, වෙදනාසු වෙදනානුපස්සී විහරති ආතාපි සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣා දොමනස්සං, චිත්තෙ චිත්තානුපස්සී විහරති ආතාපි සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣා දොමනස්සං, ධම්මේසු ධම්මානුපස්සී විහරති ආතාපි සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣා දොමනස්සං, අයං වුච්චති සම්මා සති”

“එහි සම්‍යග් ස්මෘතිය කවරී ද යත්? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂු තෙම කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුක්ත වූයේ සම්‍යක් ප්‍ර‍ඥාවෙන් යුක්ත වූයේ සිහියෙන් යුක්ත වූයේ මේ මහා භූත කයෙහි කය අනුව අනිත්‍යාදි වශයෙන් බලමින් වෙසේ ද? පඤ්චෝපාදානස්කන්ධ සංඛ්‍යාත ලෝකයෙහි ඇලෙන්නා වූ ලෝභය හා දෞර්මනස්‍යය දුරු කෙරේ ද, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුක්ත වූයේ සම්‍යග් ප්‍ර‍ඥාවෙන් යුක්ත වූයේ සිහියෙන් යුක්ත වූයේ ත්‍රිවිධ වේදනාවන්හි වේදනාව අනුව අනිත්‍යාදි වශයෙන් බලා ද උපාදාන ස්කන්ධ සංඛ්‍යාත ලෝකයෙහි ඇල්ම හා දෞර්මනස්‍යය දුරු කෙරේ ද කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුක්ත වූයේ මනා නුවණින් යුක්ත වූයේ සිහියෙන් යුක්ත වූයේ සරාගාදි චිත්තයෙහි සිතට අනුව අනිත්‍යාදි වශයෙන් බලා ද උපාදානස්කන්ධ සංඛ්‍යාත ලෝකයෙහි ඇල්ම හා දෞර්මනස්‍ය දුරු කෙරේ ද, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුක්ත වූයේ මනා නුවණින් යුක්ත වූයේ සිහියෙන් යුක්ත වූයේ නීවරණාදි ධර්ම විෂයෙහි ඒ ධර්මයන්ට අනුව අනිත්‍යාදි වශයෙන් බලා ද උපාදානස්කන්ධ සංඛ්‍යාත ලෝකයෙහි ඇල්ම හා දෞර්මනස්‍යය දුරු කෙරේ ද මෙය සම්‍යක් ස්මෘතිය යි කියනු ලැබේ.” ය යනු මෙහි තේරුම යි.

නිවන් පසක් කරනු පිණිස භාවනාවෙහි යෙදෙන්නා වූ යෝගාවචරයාගේ සිත භාවනාවට අරමුණු වන කාය, වේදනා, චිත්ත, ධර්ම යන මේවායින් බැහැරට පැන යන්නට නො දී ඒවායේ ම නැවත නැවත පවත්වන්නා වූ බැඳ තබන්නා වූ යහපත් සිහිය මේ ආර්‍ය්‍ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයෙහි සම්‍යග් ස්මෘතිය බව මේ දේශනාවෙන් දක්වන ලදි. ස්වකීය සිතට අරමුණෙන් අරමුණට පැන යන්නට නොදී තමා කැමති අරමුණක බොහෝ වේලාවක් රඳවා ගත හැකි වන පරිදි සිත සකස් කරගෙන නැත්තා වූ පුද්ගලයාගේ සිත වනාහි වහ වහා අරමුණෙන් අරමුණට යන වික්ෂිප්ත සිතකි. එබඳු සිතින් මාර්ගයකට ඵලයකට පැමිණෙන්නට නුපුළුවන. එබැවින් නිවනට පැමිණෙනු කැමති තැනැත්තා විසින් කාය කොට්ඨාසාදි යම් කිසි අරමුණක් ගෙන එහි ම සිත පිහිටවා භාවනාවෙහි නැවත නැවත යෙදීමෙන් එක අරමුණක බොහෝ වේලා තැබිය හැකි වන සේ සිත සකස් කිරීමේ දී ඒ සිත සමග උපදනා වූ සිහිය ලෞකික සම්‍යක් ස්මෘතිය යි. එය ම එසේ භාවනාවෙහි යෙදෙන්නා වූ තැනැත්තා හට මාර්ග චිත්තය උපදනා කල්හි මාර්ගාංගයක්ව ලෝකෝත්තරත්වයෙන් ද පහළ වන්නේ ය.]

සම්‍යක් සමාධිය
හරි හිත එකඟ කරගැනීම වේ.

[“කතමා ච භික්ඛවෙ, සම්මාසමාධි? ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු විවිච්චේව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවේකජං පීතිසුඛං පඨමජ්ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිහාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීති සුඛං දුතියජ්ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, පීතියා ච විරාගා උපෙක්ඛකො ච විහරති සතො ච සම්පජානො සුඛං ච කායෙන පටිසංවෙදෙති යන්තං අරියා ආචික්ඛන්ති උපෙක්ඛකො සති මා සුඛවිහාරිති තතියජ්ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සුඛස්ස ච පහානා පුබ්බෙ ච සොමනස්ස දොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛං අසුඛං උපෙක්ඛාසති පාරිසුද්ධිං චතුත්ථජ්ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති භික්ඛවෙ, සම්මාසමාධි.” — (මග්ග විභංග සුත්ත)

තේරුම :- “මහණෙනි, සම්මාසමාධිය කවරේ ද? මහණෙනි, මේ සස්නෙහි මහණ තෙමේ කාමයන් කෙරෙන් වෙන් ම අකුශලයන් කෙරෙන් වෙන් ව විතර්ක සහිත වූ, විචාර සහිත වූ කාය චිත්ත විවේකයන් නිසා හටගත් ප්‍රීතිය හා සුඛය ඇත්තා වූ ප්‍ර‍ථමධ්‍යානය උපදවා වාසය කෙරේ ද, මහණ තෙමේ විතර්ක විචාරයන් සන්සිඳවීමෙන් ස්වසන්තානයෙහි හටගත් සම්ප්‍ර‍සාදයෙන් යුක්ත වූ චිත්තයා ගේ එකඟ බව වූ විතර්ක රහිත වූ විචාර රහිත වූ සමාධියෙන් හටගත්තා වූ ප්‍රීතිය හා සුඛය ඇති ද්විතීය ධ්‍යානය උපදවා වාසය කෙරේ ද? මහණ තෙමේ ප්‍රීතිය කෙරෙහි ඇල්ම ද හැර උපේක්ෂක ව වෙසේ ද, සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්ත වූයේ කයින් සුඛය විඳින්නේ ද වෙයි. යම් තෘතිය ධ්‍යානයක් නිසා ආර්‍ය්‍යයෝ ද ඒ ධ්‍යානයෙන් යුක්ත පුද්ගලයා සුවසේ වෙසෙන්නෙකැ යි කියා ද, ඒ තෘතීය ධ්‍යානය උපදවා වාසය කෙරේ ද, මහණ තෙමේ සුඛය ද ප්‍ර‍හාණය කිරීමේ දුඃඛය ද ප්‍ර‍හාණය කිරීමෙන් පළමුවෙන් ම සෝමනස්ස දෝමනස්ස දෙක ද නිරුද්ධ වීමෙන් උපේක්ෂාව නිසා පිරිසිදු වූ සිහිය ඇති චතුර්ථ ධ්‍යානය උපදවා වෙසේ ද, මහණෙනි, මෙය සම්මාසමාධි නමි” යනු යි.

මේ වාක්‍ය බලන කල මතු පිටින් පෙනෙන්නේ පුද්ගලයා සම්මාසමාධිය සේ ය. පුද්ගලයා සම්මාසමාධිය ය යි නො ගත යුතු ය. මෙය පුද්ගලයාගේ වශයෙන් ඔහු තුළ ඇති ධර්මය දක්වන දේශනයකි. මෙබඳු දෙසුම්වලට කියන්නේ ‘පුග්ගලාධිට්ඨාන දේසනා’ කියා ය. මෙවැනි දේශනා පිටකත්‍රයෙහි බොහෝ ය. ඉහත දැක් වූ දේශනයේ අදහස කොටින් කියතහොත් කිය යුත්තේ ප්‍ර‍ථමධ්‍යාන සමාධිය, ද්විතීයධ්‍යාන සමාධිය, තෘතීයධ්‍යාන සමාධිය, චතුර්ථධ්‍යාන සමාධිය යන සමාධි සතර සම්‍යක්සමාධි මාර්ගය කියා ය.

ඉහත දැක් වූ පාඨයෙහි දැක්වෙන සමාධි සතර ද ලෞකික ලෝකෝත්තර වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ. ලෞකික සමාධිය ද ඇතැමෙක් බ්‍ර‍හ්මලෝකයෙහි ඉපදීම ආදි කරුණු පිණිස ද වඩති. එසේ වැඩූ ලෞකික සමාධිය වෘත්තනිඃශ්‍රිත බැවින් බෝධිපාක්ෂික සම්මාසමාධියට අයත් නොවේ. ලෝකෝත්තර මාර්ගයට පැමිණීමට උත්සාහ කරන්නෝ ද ශමථයානික විදර්ශනායානික වශයෙන් දෙකොටසකි. එයින් ශමථයානිකයන් ධ්‍යාන වඩන්නේ ලෝකෝත්තර මාර්ගයට උපකාර පිණිස ය. එබැවින් ඒ ශමථයානිකයන් ගේ ලෞකික සමාධි සතර, ආර්‍ය්‍ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයේ සම්මා සමාධියට අයත් වේ. මග්ග විභංග සූත්‍රයෙහි පරිකර්‍ම සමාධි, උපචාර සමාධි යන කාමාවචර සමාධි දෙක නො ගන්නා ලද්දේ උසස් සමාධිය පමණක් දැක්වීම් වශයෙනි. ශමථයානිකයන්ගේ හා විදර්ශනායානිකයන්ගේ පරිකර්-මෝපචාර කාමාවචර සමාධි දෙක ද සම්‍යක්සමාධි මාර්ගය ම ය. ඒ සමාධිය ලෞකික අව්සථාවේ කසිණාදි නානාරම්මණයන්හි පවතිමින් වැඩී ලෝකෝත්තර මාර්ග චිත්තය පහළවීමේ දී නිවන අරමුණු කරමින් අන්‍ය මාර්ගාංගයන් හා එක් ව උපදනේ ය.

“කාශ්‍යපය,
යම් ප්‍රතිපදාවක් පිණිස ශ්‍රමණ ගෞතමයෝ කියයුතු කල් සලකා කියන්නේය,
සත්‍යය කියන්නේය, අර්ථ යුක්තව කියන්නේය,
ධර්ම යුක්තව කියන්නේය,
(විනය) යහපත් හැසිරීම කියන්නේය
යි යම්සේ තමන්ම දන්නේද, තමන්ම දකින්නේද මේ ඒ මාර්ගය වේ.
මේ (පූර්වභාග ප්‍රතිපදාව) කලින් පුරුදු කළයුතු පිළිපැදීම වෙයි” කීසේක.

[මෙහි මග්ගො යනු ලෝකෝත්තර මාර්ගයයි. පටිපදා පූර්වභාග ප්‍රතිපදාවයි. කාලවාදී ආදිය බ්‍රහ්මජාලයෙහි වර්ණනා කරන ලදි. දැන් දෙවැදෑරුම් මාර්ගයද ප්‍රතිපදාවද එක්තැන්කොට දේශනා කරන සේක් අයමෙව අරියො ආදිය කී සේක. මෙය අසා අචේල මෙසේ සිතීය. ‘ශ්‍රමණ ගෞතම මට ම මාර්ගයද ප්‍රතිපදාවද ඇත්තේය. අන්‍යයන්ට නැත්තේ යයි හඟියි. ඔහුට අපගේ මාර්ගය කියමියි ඉන්පසු අචේලක ප්‍රතිපදාව කීය. එහෙයින් කීය. එවං වුත්තෙ අචෙලො කස්සපො භගවන්තං එතදවොච -පෙ- උදකො රොහනානුයොග මනුයුත්තො විහරති යනුවෙන් වදාළ සේක.]

§ 014. මෙසේ කීකල අචෙල කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මේ කාරණය කීයේය.
“ආයුෂ්මත් ගෞතමයන් වහන්ස,
සමහර මහණ බමුණන්ගේ මහණ ධර්ම අනුව නියම කරන ලද්දාවූද, බ්‍රාහ්මණ ධර්ම අනුව වෙන්කරන ලද්දාවූද තාපස කර්මයෝ වෙත් එනම්,
නිර්වස්ත්‍රව හැසිරීම ,…….

[මෙම තාපස පිළිවෙත්, සිරිත් සියල්ලම පාහේ කයට දුක් දීම පිණිස සකස් කල ඒවා වෙයි. කාය දණ්ඩයැ මනෝ දණ්ඩයට වඩා වැදගත්ය කියා බොහෝ බ්‍රාහ්මණික ගුරුවරු විස්වාස කල බැවින් කය තවන ක්‍රියා ඒවා උතුම් සීලයන් ලෙස පිළිපැදීම ඔවුන්ගේ සිරිත විය. මේ වාඅ ඉන් බොහොමයක් මේ සුත්‍රයේ නැවත නැවත දැක්වෙන නිසා ඒවා කියවන්නට KLIK HERE.]

§ 017 . “කාශ්‍යපය,

“කාශ්‍යපය, මේ දුක් අඩු ප්‍රතිපදාවන් නැති, තපස් පැවතුමෙන් තොරවම මහණ පැවතුම හෝ බ්‍රාහ්මණ පැවතුම ඉතා අමාරුය කියා ‘මහණ පැවතුම අමාරුය, බ්‍රාහ්මණ පැවතුම අමාරුය’යි කීම සුදුසු නොවෙයි.

කාශ්‍යපය, භික්ෂුවක් දෝස නැති, දොම්නස් නැති, මෛත්‍රීසිත් වඩාද, කෙලෙස් පහ කිරීමෙන් කෙලෙස් නැති සමාධියද, ප්‍රඥාවද, මේ ආත්ම භාවයෙහිම ඔහු සිය උසස් ඥානයෙන් දැන අවබෝධකොට ඊට පැමිණ වාසය කෙරේද, කාශ්‍යපය, මේ භික්ෂුවට ශ්‍රමණයයිද, බ්‍රාහ්මණයයිද කියනු ලැබේ.

“කාශ්‍යපය, මේ අඩුවූ පැවතුම් ක්‍රමයෙන් තොරවම මේ තපස් පැවතුමෙන් තොරවම මහණ පැවතුම හෝ බ්‍රාහ්මණ පැවතුම අමාරුවූයේ ඉතා අමාරුවූයේ නම් එහෙයින් ‘මහණ පැවතුම අමාරුය, බ්‍රාහ්මණ පැවතුම අමාරුය’යි මේ වචන කීමට සුදුසු වෙයි.

කාශ්‍යපය, යම් හෙයකින් භික්ෂුතෙම ද්‍වෙෂ (වෛර) නැතිවූ දොම්නස් නැතිවූ මෛත්‍රීසිත් වඩාද, කෙලෙස් පහකිරීමෙන් කෙලෙස් නැතිවූ සමාධියද, ප්‍රඥාවද, මේ ආත්මභාවයෙහිම ඔහු උසස් ඥානයෙන් දැන අවබෝධකොට ඊට පැමිණ වාසය කෙරේද, කාශ්‍යපය, මේ භික්ෂු තෙම ශ්‍රමණයයිද, බ්‍රාහ්මණයයිද කියනු ලැබේ.

මෙසේ කීකල අචෙල කාශ්‍යප,“පින්වත් ගෞතමය, මහණතෙම දුකසේ දැනගත යුතු වෙයි, බ්‍රාහ්මණ තෙම දුකසේ දැනගත යුතු වේය’යි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මේ වචන කීයේය.

“කාශ්‍යපය,
මහණතෙම දුකසේ දැනගත යුතුය, බ්‍රාහ්මණ තෙම දුකසේ දැනගත යුතුයයි කියන කථා ලෝකයෙහි ව්‍යවහාර වෙයි. කාශ්‍යපය, ඉඳින්, නිර්වස්ත්‍රව ඉඳීම…..

[අත්ත කිලමතානු යෝගයේ නියම සමහර වතාවත් මෙහි නැවත නැවත සඳහන් වේ. ඒ සියල්ල
මේ ලින්කුවේ ඇත. link

ඒ ශ්‍රමණයා හෝ බ්රාහ්මනයා දුකසේ දැනගත යුත්තේයයි, කීම සුදුසු නොවෙයි.

“කාශ්‍යපය, භික්ෂුවක් දෝස සිත් නැතුව, දොම්නස් නැතිව මෛත්‍රී සිත වඩයිද, කෙළෙස් පහ කිරීමෙන් කෙලෙස් නැතිවූ සමාධියද, ප්‍රඥාවද, මේ ජීවිතයෙහිම තමන් උසස් ඥානයෙන් දැන අවබෝධකොට ඊට පැමිණ වාසය කෙරේද, කාශ්‍යපය, මේ භික්ෂු වට ‘මහණ’ යයිද ‘බ්‍රාහ්මණ’ යයිද කියනු ලැබේ.

‘න් මේ අඩුවූ පැවතුම් ක්‍රමයෙන් තොරව මහණ හෝ බ්‍රාහ්මණ හෝ දුකසේ දැනගත යුත්තේද ඉතා දුකසේ දැනගත යුත්තේද වේ නම් ‘මහණ තෙම දුකසේ දැනගත යුතුය’ ‘බ්‍රාහ්මමණ තෙමේ දුකසේ දැනගත යුතුය’යි මේ වචන කියන්නට සුදුසු වේ. කාශ්‍යපය, යම් කරුණකින් භික්ෂු තෙම ද්‍වෙෂ (වෛර) නැතිව දොම්නස් නැතුව මෛත්‍රී සිත් වඩාද කෙලෙස් පහකිරීමෙන් කෙලෙස් නැතිවූ සමාධියද ප්‍රඥාවද මේ ජීවතයෙහිම තමන්ගේ උසස් ඥානයෙන් දැන අවබෝධ කොට ඊට පැමිණ වාසය කෙරේද, කාශ්‍යපය, මේ භික්ෂුතෙම ‘මහණ’යයිද ‘බ්‍රාහ්මණ’ යයිද කියනු ලැබේ.

මෙසේ කී කල්හි අචෙල කාශ්‍යප,
“පින්වත් ගෞතමය, ඒ සීල සම්පදාව කුමක්ද?
චිත්ත සම්පදාව කුමක්ද?
ප්‍රඥා සම්පදාව කුමක්ද?”යි
භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් ඇසුවේය.

“කාශ්‍යපය, අර්හත්වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධවූ, විදර්ශනා ඥාන ආදී විද්‍යා අට සීලසංවරය ආදී හසුරුවන ධර්ම පසළොස යන අෂ්ට විද්‍යා පසළොස් චරණධර්මයන්ගෙන් යුක්තවූ, යහපත් ගති ඇත්තාවූ, සියලු ලෝකයන් දන්නාවූ, ශ්‍රේෂ්ඨවූ, හික්මවිය යුතු පුරුෂයන් දමනය කිරීමෙහි රියැදුරෙකු වැනිවූ, දෙවි මිනිසුන්ට ගුරුවරයෙක්වූ, (චතුරාර්ය සත්‍ය) සත්‍යවූ උතුම් ධර්මසතර අවබෝධකළාවූ, තථාගත කෙනෙක් මෙලොව උපදනාහ. ඒ තථාගත තෙමේ දෙවියන් සහිතවූ, මාරයන් සහිතවූ, බ්‍රහ්මයන් සහිතවූ, මහණ බමුණන් සහිතවූ, රජුන් සහ මිනිසුන් සහිතවූ, සත්ත්ව වර්ගයා ස්වකීය උසස් ඥානයෙන් දැන පැහැදිලි කොට ප්‍රකාශ කෙරේද, ඒ තථාගතයන් වහන්සේ මුල යහපත්වූද, මැද යහපත්වූද, කෙළවර යහපත් වූද, අර්ථ සහිතවූද, (දස ආකාරයෙන්) නියම විදියට වචන ශබ්ද කරන්නාවූ ඛ්‍යඤ්ජන සහිත, සියලු ලෙසින් සම්පූර්ණවූ පිරිසිදුවූ, සියලු ශාසනමාර්ග බ්‍රහ්මචර්යය ගෙන හැර දක්වත්.

“ඒ ධර්මය ගෘහපතියෙක් හෝ ගෘහපති පුත්‍රයෙක් හෝ අන් කුල අතුරෙන් එක් කුලයක උපන්නෙක් හෝ අසයිද ඔහු ඒ දහම අසා තථාගතයන් වහන්සේ කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ඇති කෙරෙයි. ඔහු ඒ ශ්‍රද්ධායෙන් යුක්ත වූයේ මෙසේ සලකන්නේය. ‘ගෘහවාසය පීඩා සහිතයි. රාගාදී කෙලෙස් සහිත මාර්ගයෙකි මහණ කම වනාහී කිසිවක් නොමැති අවකාශය මෙන් නිදහස්ය. ගිහි ගෙයි වසන්නහු විසින් සියලු ආකාරයෙන් සම්පූර්ණවූ, සියලු ආකාරයෙන් පිරිසිදුවූ, ලියවූ හක්ගෙඩියක් වැනි මෙම බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරෙන්ට නොහැක්කේය. මම කෙස් දැලිරැවුලු කපාදමා සිවුරු හැඳ පොරවා ගිහිගෙන් නික්ම සස්නෙහි මහණ වන්නෙම් නම් ඉතා යහපතැයි’ කියායි.

“ඔහු පසු කාලයක ස්වල්පවූ හෝ බොහෝවූ හෝ සම්පත් රාශිය හැර, ස්වල්පවූ හෝ බෙහෝවූ නෑපිරිස් හැර, හිසකෙස් දැළිරැවුලු කපාදමා සිවුරු හැඳ ගිහිගෙන් නික්ම සස්නෙහි මහණ වේද, මෙසේ මහණවූ ඔහු ප්‍රධාන සංවරසීලයෙන් යුක්ත වූයේ, යහපත් හැසිරීමෙන් හා වරදනැති පැවැත්මෙන් යුක්ත වූයේ, ස්වල්පවූත් අකුසලයන්හි විශේෂයෙන් භය දක්නා ගති ඇත්තෙක් වූයේ, යහපත්වූ ශරීරයෙන් වචනයෙන් ක්‍රියාවෙන් යුක්තවූයේ, ශික්ෂාපද සමාදන්ව එහි මොනවට හික්මෙයි. පිරිසිදුවූ ජීවිත නැවතුම් ඇත්තේ වෙයි. ශීලයෙන් යුක්තවූයේ වෙයි. ඉන්ද්‍රියයන්හි වැසූ දොරටු ඇත්තේ වෙයි. කෑමෙහි පමණ දන්නේ වෙයි. මනා යහපත් සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්තවූයේ වෙයි, සන්තෝෂයෙන් යුක්තවෙයි.

“කාශ්‍යපය, භික්ෂුවක් කෙසේ නම් සීලසම්පන්න වේද?

කශ්‍යපය,
මේ සස්නෙහි භික්ෂුව

(සුළු සිල් නිමියේය.)

(මැදුම් සිල් නිමියේය)

“කාශ්‍යපය, මෙසේ ශීලසම්පන්නවූ භික්ෂුහට භය කාරණයන් අතුරෙන් එකක් පමණකුදු ඔහුගේ ශීලසංවරය හේතු කොට ගෙණ කිසි තැනකදී නොඋපදන්නේය. කුමක් මෙන්ද යත්:- කාශ්‍යපය, ක්ෂත්‍රියාභිෂෙකයෙන් මුදුනෙහි අභිෂෙක ලද්දාවූ, සතුරන් නැති කළාවූ ක්ෂත්‍රීය රජෙක් කිසියම් සතුරෙකුගෙන් කිසි භයක් නොදක්නේද, එපරිද්දෙන්ම, කාශ්‍යපය, ශීලසම්පන්නවූ භික්ෂුතෙමේ භය කාරණයන් අතුරෙන් එකක් පමණකුදු ශීලසංවරය හේතුකොට කිසි තැනකදී නොදක්නේය. ආර්යවූ (උතුම්වූ) මේ සීල රාශියෙන් යුක්තවූ ඒ භික්ෂු තෙම, තමන් තුළ පිරිසිදුවූ (කායික චෛතසික) සැපය විඳියි. කාශ්‍යපය, මෙසේ දැක්වූ ශීලයෙන් යුක්තවූ භික්ෂුව ශීලසම්පන්න නම් වේ.

(මහ සිල් නිමිය

[“නවකොටිසහස්සානිත්‍යාදිනා වුත්තප්පභෙදානං
අනෙක-සහස්සානං සංවරවිනයානං සමාදියිත්වා
වත්තනෙන උපරිභූතා අග්ගභූතා සම්පදාති උපසම්පදා.[1]”

නව කොටිසහස්සානි යනාදීන් දක්වන ලද ප්‍රභේද ඇති අනේකසහශ්‍ර‍ සංවරවිනයයන් සමාදන්ව පැවතීම් වශයෙන් උසස් වූ අග්‍ර‍ වූ සම්පදාව උපසම්පදාවය.

එහි භික්ඛු උපසම්පදා, සරණගමන උපසම්පදා, ඕවාදපටිග්ගහණ උපසම්පදා, පඤ්හව්‍යාකරණ උපසම්පදා, ගරුධම්මපටිග්ගහණ උපසම්පදා, දූතේන උපසම්පදා, අට්ඨවාචික උපසම්පදා, ඤත්තිචතුත්ථකම්ම උපසම්පදා යි උපසම්පදා අටක් ඇත්තේ ය. ඒවායින් දැනට ඇත්තේ ඤත්තිචතුත්ථකම්ම උපසම්පදාවය.

උපසම්පදා කිරීමට අන්තරායික කරුණුවලින් පිරිසිදු සැදැහැවත් ගුණසම්පන්න සාමණේර නමක් විසින් සීමාවකට රැස්ව සිටින සංඝයාගෙන් “සංඝං භන්තෙ උපසම්පදං යාචාමි උල්ලුම්පතු මං භන්තෙ සංඝො අනුකම්පං උපාදාය” යන වැකිය තුන් වරක් කියා උපසම්පදාව ඉල්ලා සිටිය හොත් සංඝයා කැමති වන්නේ නම් බුද්ධාඥාව පරිදි ඥප්තිචතුර්ථකර්මයෙන් සංඝයා විසින් ඔහු උපසම්පදා කරනු ලැබේ. “උපසම්පදා කිරීම” ය යනු පුද්ගලයකු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උසස් ශ්‍රාවක පිරිස වන භික්ෂු පිරිසට ඇතුළු කිරීම් වශයෙන් සාමණේරයන් උසස් කිරීමය. එසේ උසස් කරනු ලැබූ කුලපුත්‍ර‍යා උපෝෂථ පවාරණාදි සංඝ කර්මයන්ට සහභාගී වීමට සුදුසු සංඝයාට අයත් පුද්ගලයෙක් වේ. ඔහුට “භික්ඛු” යන නාමය හා “උපසම්පන්න” යන නාමය හිමි වේ. උපසම්පදාව ලත් භික්ෂුවට ශීලයක් ද ඇත්තේ ය. එය පඤ්චශීල අෂ්ටාංගශීලාදිය මෙන් සිකපද කියවා සමාදන් කරවන ශීලයක් නොව, බුද්ධාඥාව පරිදි හිමිවන ශීලයෙකි. උපසම්පදාවේ ජීවය ඒ ශීලය ය. චූලසීල මජ්ඣිමසීල මහාසීල යන නම්වලින් සූත්‍ර‍වල සඳහන් වන ආර්යශීලය උපසම්පදා සීලය ය. භික්ෂූන් ඇති වූ මුල් කාලයේදී භික්ෂූහු සිකපද නැතිව ම ඒ ශීලය රක්ෂා කළෝ ය. සිකපද නො පැනවුව හොත් බුදුසස්න වැඩිකල් නො පවත්නා බව දුටු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පසු කාලයේ දී ශාසනයාගේ චිරස්ථිතිය සඳහා වරදවල කුඩා මහත් බව අනුව “පාරාජිකාය, සංඝාදිසේසය, අනියතය, පාචිත්තියය, පාටිදේසනීයය, දුක්කටය, දුබ්භාසිතය”යි වරදවල් සත් කොටසකට බෙදා භික්ෂූන්ට සිකපද පනවා වදාළ සේක. භික්ෂුප්‍රාතිමෝක්ෂයෙහි ඇති 220 ක් සිකපද හා භික්ෂුණීප්‍රාතිමෝක්ෂයේ එන සාධාරණ සිකපද ද මහා වග්ගපාළි චුල්ලවග්ග පාළි යන පොත් දෙකෙහි ඇතුළත් සිකපද ද යන මේවා භික්ෂුවගේ උපසම්පදා ශීලය ය. ඒ ශීලය ප්‍රාතිමෝක්ෂසංවරශීල නම් වේ. එය දිලිසෙන වස්තූන්ට සූර්‍ය්‍යා මෙන් සකල ලෞකික ශීලයන්ට උසස් බැවිනුත් බොහෝ ශික්ෂා ඇති බැවිනුත් අධිශීල නම් වේ.

උපසම්පදා ශීලයට අයත් ශික්ෂාපද බොහෝ බැවින් ඒ ශීලය ඉතා මහත් ය. උපසම්පන්නයකුට ඒ ශික්ෂා සමූහය දැන ගැනීමට හා විනයකර්ම දැන ගැනීමට දිගු කලක් ගත විය හැකිය. එබැවින් තථාගතයන් වහන්සේ “අනුජානාමි භික්ඛවෙ! බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන පඤ්ච වස්සානි නිස්සාය වත්ථුං, අබ්‍යත්තෙන යාවජීවං”[2] යනුවෙන් ව්‍යක්ත වූ ප්‍ර‍තිබල වූ භික්ෂුව විසින් උපසම්පදාවෙන් පසු පස්වසක් ද, අව්‍යක්ත භික්ෂුව විසින් දිවිහිමියෙන් ද ගුරුවරයකු ඇසුරු කොට විසිය යුතු බව අනුදැන වදාළ සේක. ඒ නියමය අනුව ගුරුවරයකු ඇසුරෙහි විසීම උපසම්පදා ශීලයේ එක් ශික්ෂාවෙකි. එය කඩ කොට ගුරවරයකුගෙන් වෙන්ව වෙසෙන භික්ෂුවට එසේ වාසය කරන දින ගණනට ම දිනයක් පාසා ඇවැත් වේ.

සිකපද කඩ කිරීමට හා කඩවීමට විනයෙහි ව්‍යවහාර කරන නම ආපත්ති යනුයි. සිකපදය දැන, කඩ කළත් නො දැනීම නිසා කඩවුවත් ඇවැත් වේ. නො දැනීම නිදහසට කරුණක් නො වේ. විනය ශික්ෂා සියල්ල ඇත්තේ නො කළ යුත්තෙන් වැළකීමය, කළයුත්ත නො වරදවා කිරීමය යන මේ දෙකරුණ සම්බන්ධයෙනි. නො කළ යුත්ත කිරීම හා අවශ්‍යයෙන් කළ යුත්ත නො කර හැරීම යන මේ දෙකරුණෙන් ම සික පද කඩ වේ. ඇවැත් වේ.

උපසම්පදා ශීලයට අයත් අනේක සහස්‍ර‍ ශික්ෂා අතුරන් පාරාජිකා සතර උපසම්පදාවේ ශීර්ෂය බඳුය. හිස සුන් වුවහොත් ජීවිතය කෙළවර වන්නාක් මෙන් ම පාරාජිකාපත්තියට පැමිණිය හොත් එයින් උපසම්පදාව කෙළවර වේ. කඳින් වෙන් වූ හිස නැවත කඳට බද්ධ කර ජීවත් කරවීමට ක්‍ර‍මක් නැතිවාක් මෙන් පාරාජිකාපත්තියට පැමිණියකු නැවත උපසම්පන්නයකු කිරීමට ක්‍ර‍මයක් ද නැත්තේය. පාරාජිකාපත්තියට පැමිණි පුද්ගලයා නැවත උපසම්පදාව ලැබීමට නුසුදුස්සෙක් වන්නේය. “දුශ්ශීලය”යි කියනුයේ පාරාජිකාපත්තියට පැමිණියවුන්ට ය. ඔවුනට සඟසතු සෙනසුන් හා සංඝ ලාභ ද අහිමි ය. පාරාජිකාව හැර අන් කොතෙක් ඇවැත්වලට පැමිණිය ද ඒ භික්ෂුවට උපසම්පදාව ඇත්තේය. සංඝ කර්මවලට සහභාගි වීමේ අයිතිය ද ඇත්තේය. සඟසතු සෙනසුන්වල විසීමේ අයිතියක් සංඝ ලාභවල අයිතියක් ඇත්තේය.

පාරාජිකාපත්ති හැර අන් ඇවැත් දහසකට පැමිණිය ද ඒ පැවිද්දාගේ උපසම්පදාව නො නැසී පවතී. එබැවින් ඔහු භික්ෂුවක් වශයෙන් උපෝසථපවාරණාදි සංඝ කර්මයන්ට සහභාගි වීමට සඟසතු සෙනසුන්වල විසීමට සංඝ ලාභය පිළිගැනීමට සුදුස්සෙක් වේ. ජීවිත පරිත්‍යාගයෙන් සිල් රක්නා පැවිද්දකුට වුවද සිකපද නො කැඩෙන පරිදි උපසම්පදා ශීලය රැකීම දුෂ්කරය. සාමාන්‍ය පැවිද්දන් ගැන කියනුම කවරේද? ඒ බව දත් තථාගතයන් වහන්සේ විනයෙහි ඇවැත් දෙසීම ආදි සිල් පිරිසිදු කර ගන්නා ක්‍ර‍ම වදාරා ඇත්තේය. පාරාජිකාපත්තිවලට ප්‍ර‍තිකාරයක් නැත්තේ ය. එබැවින් උපසම්පදා කිරීමට අනතුරුව එතැනදී ම උපසම්පදා වූවන්හට පාරාජිකා සතර කියාදීමට විනයයෙහි නියම කර ඇත්තේය.[3] උපසම්පන්නයන් විසින් අන් සැමට ම වඩා පාරාජිකාපත්ති සතර පිළිබඳ මනා දැනුමක් ඇති කර ගත යුතුය.

“කාශ්‍යපය,
භික්ෂුව කෙසේ නම් ඉන්ද්‍රියයන්හි වැසූ දොරටු ඇත්තේද?

කාශ්‍යපය, මේ සස්නෙහි භික්ෂුව, ඇසින් රූපයක් දැක එහි නොඇලේ.
එහි නොපෙළඹෙයි., ඇස් ඉන්ද්‍රියයෙහි අසංවරව වසන්නහුට,
ආසාව හා කලකිරීමාදී අකුශල ධර්මයෝ හිතට ඇතුල්වන්නේය.,
එබඳු දෙයින් වැළකීම පිණිස ඔහු පිළිපදී.
ඔහු තමාගේ ඇස් ඉන්ද්‍රියය රකී,
ඇස් ඉන්ද්‍රියයෙහි සංවරයට පැමිණේ

කනින් ශබ්දයක් අසා එහි නොඇලේ.
එහි නොපෙළඹෙන්නේය
කන් ඉන්ද්‍රියයෙහි අසංවරව වසන්නහුට ආසාව
හා කලකිරීමාදී අකුශල ධර්මයෝ හිතට ඇතුල්වවේ,
එබඳු දෙයින් වැළකීම පිණිස ඔහු පිළිපදී.
තමාගේ කන් ඉන්ද්‍රියය රකී.
කන් ඉන්ද්‍රියයෙහි සංවරයට පැමිණේ.
නාසයට ගඳ සුවඳ දැනී එහි නොඇලේ.
එහි නොපෙළඹෙන්නේය.

නාස් ඉන්ද්‍රියයෙහි අසංවරව වසන්නහුට
ආසාව හා කලකිරීමාදී අකුශල ධර්මයෝ හිතට ඇතුල් වේ,
එබඳු දෙයින් වැළකීම පිණිස ඔහු පිළිපදී.
තමාගේ නාස් ඉන්ද්‍රියය රකී.
නාස් ඉන්ද්‍රියයෙහි සංවරයට පැමිණේ.
දිවෙන් රසයක් විඳ එහි නොඇලේ.
එහි නොපෙළඹෙන්නේය.
දිව් ඉන්ද්‍රියයෙහි අසංවරව වසන්නහුට
ආසාව හා කලකිරීමාදී අකුශල ධර්මයෝ හිතට ඇතුල් වේ,
එබඳු දෙයින් වැළකීම පිණිස ඔහු පිළිපදී.
තමාගේ දිව් ඉන්ද්‍රියයෙහි සංවරයට පැමිණේ.

කයින් ස්පර්ශයක් දැනුනවිට එහි නොඇලේ.
එහි නොපෙළඹෙන්නේය.
ශරීර ඉන්ද්‍රියයෙහි අසංවරව වසන්නහුට
ආසාව හා කලකිරීමාදී අකුශල ධර්මයෝ ඇති වේ.
එබඳු දෙයින් වැළකීම පිණිස ඔහු පිළිපදී.
තමාගේ ස්පර්ශ ඉන්ද්‍රියය රකී.
ස්පර්ශ ඉන්ද්‍රියයෙහි සංවරයට පැමිණේ.

සිතින් (ධර්මයක්) අරමුණක් දැන එහි නොඇලේ,
එහි නොපෙළඹෙන්නේය.
සිත් ඉන්ද්‍රියයෙහි අසංවරව වසන්නහුට
ආසාව හා කලකිරිම ආදී අකුශල ධර්මයෝ නොවෙ.
එබඳු දෙයින් වැළකීම පිණිස ඔහු පිළිපදී.
හෙතෙම සිත් ඉන්ද්‍රිය රකී.
සිත් ඉන්ද්‍රියයෙහි සංවරයට පැමිණේ.
එබඳුවූ භික්ෂුව උතුම්වූ ශීල රාශියෙන් යුක්තවූයේ
අභ්‍යන්තරයෙහි පිරිසිදුවූ අධිචිත්ත සැපය විඳියි.

කාශ්‍යපය,
මෙසේවූ භික්ෂුව ඉන්ද්‍රියයන්හි දොරටු වසන ලද්දේ වේ.

භික්ෂුව කෙසේ නම් සතියෙන් හා මනා ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වේද?

“කාශ්‍යපය, මේ සස්නෙහි භික්ෂුතෙම ඉදිරියට යෑමෙහිද, ආපසු යෑමෙහිද, නුවණින් දැන කරන්නේය ඉදිරි බැලීමෙහිද, වටපිට බැලීමෙහිද නුවණින් දැන බලන්නේය. අත් පා හැකිලීමෙහිද, දිගුකිරීමෙහිද, මනා නුවණින් දැන එසේ කරන්නේය. දෙපට සිවුරය, පාත්‍රය, සිවුරුය යන මේ දේ දැරීමෙහිදී මනා නුවණින් දැන එසේ කරන්නේය. අනුභව කිරීමය, පානය කිරිමය. වැළඳීමය, රස විඳීමය යන මෙහිද මනා නුවණින් යෙදී එසේ කරන්නේය. මල මුත්‍ර පහකිරීමද නුවණින් (ආදිනව) සලකා කරන්නේය. යෑම්, සිටීම්, හිඳීම්, සැතපීම්, නිදි තොරකිරීම්, කථාකිරීම්, නිශ්ශබ්දව සිටීම යන මේ දේ මනා නුවණින් දැන කරන්නේය. කාශ්‍යපය, මෙසේ කරන්නාවූ භික්ෂු තෙමේ සිහියෙන් යුක්තවූයේ යහපත් නුවණින් යුක්ත වූයේ වෙයි.

“කාශ්‍යපය,
භික්ෂුව තෙමේ කෙසේ සතුටින් ඉන්නේද?

“කාශ්‍යපය,
භික්ෂුවක් යන්තම් කය වැසීමට තරම්වූ සිවුරෙන්ද, ජීවිතය රැකගන්නට ප්‍රමාණවූ පිණ්ඩපාත ආහාරයෙන්ද, සතුටු වේ. කාශ්‍යපය, යම්සේ පක්ෂියෙක් යම් තැනෙකට පියාඹා යේ නම් පියාපත් බර පමණකින් යුක්තව පියාඹා යේද, කාශ්‍යපය, එපරිද්දෙන්ම භික්ෂුවද ශරීරය ආරක්ෂාවට ප්‍රමාණවූ සිවුරෙන්ද බඩ ආරක්ෂාවට ප්‍රමාණවූ පිණ්ඩපාත ආහාරයෙන්ද සතුටු වන්නේය. ඔහු යම් තැනක යා නම් පිරිකර පමණක් රැගෙණ බැහැර යයි. කාශ්‍යපය, මෙසේවූ භික්ෂු තෙමේ සන්තෝෂයෙන් යුක්ත වේ.

“උතුම්වූ මේ සීල සමූහයෙන් යුක්තවූද උතුම්වූ මේ ඉන්ද්‍රිය සංවරයෙන් යුක්තවූද, මේ උතුම්වූ සති සම්පජඤ්ඤයෙන් යුක්තවූද, මේ උතුම්වූ සන්තෝෂයෙන් යුක්තවූද, ඒ භික්ෂුව, ගහක් මුල, කඳු රැල්ලක, ගල්ගුහාවක හෝ පිදුරු මඩුවක, සොහොන් බිමක, කැලෑ අරණක , බොහෝ ඉඩකඩ ඇති තැන් සහ තණ ගුහාද යන මේ ස්ථාන ආශ්‍රය කෙරේද ඔහු පිණ්ඩපාත ආහාරයෙන් පසු , පර්යංකය බැඳ, කකුල් අකුලුවා හිඳ ශරීරයේ උඩු කොටස කෙලින් තබා නිවණෙහිම සිත එලවා, ඒ නිවණම අරමුණු වසයෙන් සිත ඉදිරියෙහි පිහිටුවාගෙණ හිඳී.

“ඔහු ලෝකයෙහි අරමුණු කෙරෙහි ඇති කැමැත්ත, ආසාව පහකොට ලෝභ රහිත සිතින් යුක්තව වාසය කෙරේ. ලෝභ සිත වෙන් කොට පිරිසිදු කෙරේ. සිත කෙලසන්නාවූ අමනාපය , නොසතුට පහකොට දෝසය දුරුවූ සිත් ඇතිව, පණ ඇති සියලු සතුන් කෙරෙහි හිතානුකම්පා ඇතිව වාසය කෙරේ, දෝසයෙන් වෙන්ව සිත පිරිසිදු කෙරේ, කාය චිත්ත දෙදෙනාගේ අලස බව දුරුකොට කය-සිත පිළිබඳ පහවූ අලස බව ඇත්තේ පිරිසිදු හැඟීම් ඇත්තේ, සිහි ඇත්තේ, යහපත් ප්‍රඥා ඇත්තෙක්ව වෙසේද, අලස බව දුරුකොට සිත පිරිසිදු කෙරේද, උඩඟු බව හා කුකුස දුරුකොට, සංසිඳුනු සිත් ඇතිව වාසය කෙරේද, ඇතුළත සංසිඳුනු සිත් ඇත්තේ, සිත උඩඟු බව හා කුකුසෙන් පිරිසිදු කෙරේද, විචිකිච්ඡාව (සැකය) දුරුකොට, පහකළ විචිකිච්ඡා ඇත්තේ කුශලධර්ම විෂයෙහි සැක නැතිව වෙසේද; විචිකිච්ඡාවෙන් සිත පිරිසිදු කෙරේද.

“කාශ්‍යපය, යම්සේ පුරුෂයෙක් ණයට මුදලක් ගෙණ කර්මාන්තයන්හි යොදන්නේ, ඔහුගේ ඒ කර්මාන්තයෝ දියුණුවන්නාහු නම් ඔහුගේ ඒ පරණ ණය මුදල් සියල්ලම ගෙවන්නේය. ඔහුගේ අඹුදරුවන් ආරක්ෂා කරණ පිණිස වැඩි යමක් ඉතුරුවූයේ නම් ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ඇතිවේ. ‘මම පළමුවෙන් ණය ගෙණ කර්මාන්තයන්හි යෙදුවෙමි. ඒ මාගේ කර්මාන්තයෝ දියුණුවූහ. ඒ මම පැරණි ණය ගෙවූයෙමි. අඹුදරුවන් පොෂ්‍ය කිරීම පිණිස අතිරේක මුදලක්ද මට ඇත්තේය’කියායි. හෙතෙම ඒ ණය නැති බව මුල්කොට ගෙණ බලවත් සතුටක් ලබන්නේය. සතුටටද පැමිණෙන්නේය.

“කාශ්‍යපය, යම්සේ රොගයෙන් පෙළෙන දුක් ඇත්තාවූ, දැඩි ගිලන්බව ඇති පුරුෂයෙක් වන්නේද, ඔහුට ආහාර රුචිනොවන්නේද, ඔහුගේ ශරීරයෙහි කිසි ශක්තියක් නැත්තේද වෙයි. ඒ පුරුෂයා පසු කාලයක ඒ ආබාධයෙන් මිදෙන්නේ නම්, ඔහුට ආහාර රුචිය ඇති වන්නේ නම් ඔහුගේ ශරීර බලය ඇති වන්නේ නම්, ඔහුට මෙබඳු අදහසක් වන්නේය, කෙබඳුද යත්: ‘මම පෙර ආබාධ ඇත්තාවූ, දුක් ඇති, දැඩි ගිලන් බව ඇති කෙනෙක් වීමි. මට බත් රුචියද නොවීය, ශරීර බලයද නැතිවිය, ඒ මම පළමු තිබූ ආබාධයෙන් මිදුනෙමි. මට ආහාර රුචියද ඇත්තේය කාය බලයද තිබේය’ කියායි. ඔහු ඒ කාරණය මුල්කොට බලවත් සතුටක් ලබන්නේය, සොම්නසටද පැමිණෙන්නේය.

“කාශ්‍යපය, යම්සේ පුරුෂයෙක් සිරගෙයි බැඳුනේ වේද, ඔහු පසු කලක පීඩා නැතුව සැපසේ ඒ සිරගෙයින් මිදෙන්නේය. ඔහුගේ කෑම පිළිබඳ කිසිත් වියදමක්ද නොවන්නේය. ඔහුට මෙබඳු අදහසක් වන්නේය. එනම්: ‘මම පෙර සිරගෙයි බැඳුනෙක් වූයෙමි. ඒ මම දැන් පීඩා රහිතව සැපසේ ඒ සිරගෙයින් මිදුනෙමි. මගේ කෑම පිළිබඳ කිසි වියදමක්ද නොවූයේය’ කියායි. ඔහු සිරගෙයින් මිදීම නිමිති කොට බලවත් සතුටක් ලබන්නේය. සතුටට පැමිණෙන්නේය. ණය නැති බව යම්සේද, නිරෝගී බව යම්සේද, සිරගෙන් මිදීම යම්සේද, අනුන්ට යටහත් නැති බව යම්සේද, භයනැති භූමිය යම්සේද, එපරිද්දෙන්ම කාශ්‍යපය, භික්ෂු තෙමේ පහකළාවූ මේ කුසල් වළක්වන කරුණු පහ තමන් තුළ නැති බව නුවණින් දකින්නේය.

“පහකළාවූ මේ කුසල් වළක්වන කරුණු පහ තමා කෙරෙහි නැතැයි නුවණින් දක්නාවූ ඒ භික්ෂුහට සතුටු ආකාරය උපදී. සතුටු වූවහුට ප්‍රීතිය උපදී. ප්‍රීතිසහගත සිත් ඇත්තහුගේ නාම කය (වේදනාදී ස්කන්ධ හතර) සංසිඳෙයි, සංසිඳිනු කය ඇති තැනැත්තේ කායික චෛතසික සැපය විඳියි. සැප ඇත්තහුගේ සිත සමාධියට (එකඟ බවට) පැමිණෙයි.

“ඒ භික්ෂු තෙමේ වස්තුකාම ක්ලෙශකාමයන්ගෙන් වෙන් වූයේම, අකුසල ධර්මයන් කෙරෙන්ද වෙන් වූයේම අරමුණෙහි සිත පැමිණවීම, අරමුණෙහි නැවත නැවත යෙදී හැසිරීම සහිතවූ, සිතෙහි විවේකයෙන් උපන් ප්‍රීතියම සැපකොට ඇති, පළමුවෙනි ධ්‍යාන කුසල චිත්තය තමා තුළ ඉපදවීම් වසයෙන් ඊට පැමිණ එම ධ්‍යානයෙහි වාසය කෙරෙයි. මෙයද ඒ භික්ෂුහුගේ සමාධි සම්පත්තියයි.

“කාශ්‍යපය, නැවතද භික්ෂු තෙමේ අරමුණට සිත පැමිණවීම, අරමුණෙහි නැවත නැවත යෙදී හැසිරීම යන මොවුන්ගේ සන්සිඳීමෙන් අද්ධ්‍යාත්මයෙහි මනා පැහැදීම කරන්නාවූ, සිත පිළිබඳ එකඟ බව ඇති, සමාධියෙන් හටගත් ප්‍රීති සැපය ඇති දෙවැනි ධ්‍යාන කුසල චිත්තයට පැමිණ වාසය කරයි.
කාශ්‍යපය, මෙයද ඒ භික්ෂුහුගේ සමාධි සම්පත්තියයි.

“නැවතද කාශ්‍යපය, ඒ භික්ෂු තෙමේ ප්‍රීතියෙහි නොඇල්මෙන් මැදහත් බැව් ඇත්තේ, සිහි ඇත්තේ, යහපත් නුවණ ඇත්තේ කයින්ද සැපයක් විඳියි. යම් ධ්‍යානයක් පිළිබඳව (උපෙක්ෂා) සැප දුක් දෙකට මැදහත් විඳීම ඇත්තේය, සිහි ඇත්තේය, සැපයෙන් විසීම ඇත්තේයයි ආර්යයෝ කියත්ද ඒ තුන්වැනි ධ්‍යාන කුසල චිත්තයට පැමිණ වාසය කරයි.
කාශ්‍යපය, මෙයද ඒ භික්ෂුවගේ සමාධි සම්පත්තියයි.

“නැවතද කාශ්‍යපය, ඒ මහණතෙමේ සැප දුරු කිරීමෙන්ද, දුක් දුරු කිරීමෙන්ද පළමුකොටම සැපදුක් වේදනා නැතිව යාමෙන් දුක්ද නොවූ, සැපද නොවූ උපේක්ඛා-සති යන මොවුන්ගේ පිරිසිදු බැව් ඇති, හතරවෙනි ධ්‍යාන (කුසල) චිත්තයට පැමිණ වාසය කරයි.
කාශ්‍යපය, මෙයද ඒ භික්ෂුවගේ සමාධි සම්පත්තියයි.

කාශ්‍යපය, මේ වනාහි සමාධි සම්පත්තිය නම් වේ.

“නැවතද, කාශ්‍යපය, ඒ භික්ෂු තෙමේ මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි කෙලෙස් රහිතවූ කල්හි, ක්ලෙශයන් පහවූ කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට සුදුසුව සිටි කල්හි, කම්පා නොවන බවට පැමිණි කල්හි, විදර්ශනාඥානය ඉපදවීම පිණිස සිත එලවා තබයි. ඒ සඳහා වෙසෙසින් සිත නමයි. ඔහු මෙසේ දැන ගණි. ‘මාගේ මේ ශරීරය වනාහි රූපයෙන් යුක්තය. සතර මහාභූතයන්ගේ හේතුවෙන් හටගත්තේය. මව්පියන් නිසා හටගත්තේය. ආහාරයෙන් වඩනා ලද්දේය. අනිත්‍ය බවය, ඇඟ ඉලීමය, පිරිමැදීමය, බිඳීමය, විනාශය යන මේ දේ ස්වභාවකොට ඇත්තේය. මාගේ මේ විඤ්ඤාණය ශරීරය ආශ්‍රය කෙරේ. මෙහිම බැඳුනේ වෙයි’ කියායි.

“කාශ්‍යපය, යම්සේ යහපත්වූ, පිරිසිදු ආකාරයෙන් උපන්නාවූ, අටැස්වූ, ගල් ආදී දොස් බැහැර කිරීමෙන් හොඳ ලෙස සකස් කරණ ලද්දාවූ, නිර්මලවූ විශේෂයෙන් ප්‍රසන්නවූ, කැලැල් නැතිවූ, සියලු ආකාරයෙන් සම්පූර්ණවූ, වෛඪූර්ය මැණිකක් වේද, එහි නිල්වූ හෝ කහපාටවූ හෝ රතුවූ හෝ සුදුවූ හෝ පඬුවන්වූ හෝ නූලක් අමුණන ලද්දේ, ඒ මේ මැණික ඇස් ඇති පුරුෂයෙක් අතට ගෙණ මෙසේ සලකා බලන්නේය ‘මේ වෛඪූර්ය මැණික මනාසේ කාන්තිමත් හෙයින් යහපත් වේ, පිරිසිදු ආකාරයෙන් උපන්නේය, අටැස් ඇත්තේය, දොස් දුරුකිරීමෙන් මනාකොට සකස් කරණ ලද්දේය. නිර්මලය, විශේෂයෙන් ප්‍රසන්නය, කැලැල් නැත, සියලු ආකාරයෙන් සම්පූර්ණය. ඒ මැණිකෙහි මේ නීලවර්ණවූ හෝ කහපාටවූ හෝ රතුවූ හෝ සුදුවූ හෝ පඬුවන්වූ හෝ නූලක් අමුණන ලද්දේය’ කියායි.

“කාශ්‍යපය, එපරිද්දෙන්ම යෝගීවූ මේ භික්ෂු තෙමේ මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කෙලෙස් රහිතවූ කල්හි, පහවූ ක්ලෙශයන් ඇතිවූ කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට සුදුසුව සිටි කල්හි, කම්පානොවන බවට පැමිණි කල්හි, විදර්ශනාඥානය පිණිස සිත එලවා තබයි, ඒ සඳහා විශේෂයෙන් සිත නමයි. ඒ භික්ෂු තෙමේ මෙසේ දන්නේය, කෙසේද යත්: මාගේ මේ ශරීරය වනාහි රූපයෙන් යුක්තවේ, සතර මහාභූතයන්ගෙන් හටගත්තේය, මව්පියන් නිසා හටගත්තේය. ආහාරයෙන් වඩනා ලද්දේය. අනිත්‍ය බවය, ඉලීමය, පිරිමැදීමය බිඳීමය, විනාශය යන මේ ස්වභාවකොට ඇත්තේය. මාගේ මේ විඤ්ඤාණය මේ ශරීරය. ආශ්‍රය කෙළේ වෙයි, මෙහිම බැඳී සිටියේය’ කියායි.

“ඔහු මෙසේ ධ්‍යානයෙන් සිත එකඟවූ කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කෙලෙස් නැතිවූ කල්හි, ක්ලෙශ පහවූ කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට සුදුසුව සිටි කල්හි, නොසැලෙන බවට පැමිණි කල්හි, මනොමයවූ රූපයක් මනා කොට නිපදවීම පිණිස සිත එලවා තබයි වෙසෙසින් නමයි. ඔහු ආකාරවත්වූ, මනොමයවූ (ධ්‍යාන සිතින් නිපදවනලද) ශරීරය හා අත පය ආදී අවයව ඇති, විකලනුවූ ඉඳුරන් ඇති, මේ ශරීරයෙන් අන්‍යවූ ශරීරයක් හොඳ ලෙස සාදයි.

“කාශ්‍යපය, යම්සේ පුරුෂයෙක් මුදු තණ ගසින් තණබඩය උදුරා ගැනීම කරන්නේද, මේ තණ ගසය, මේ තණ බඩය, තණගස අනිකෙක, තණබඩය අනිකෙක, තණ ගසින්ම තණබඩය ඇදගන්නා ලද්දේය, තනන ලද්දේය යන වැටහීම ඕහට පහල වන්නේය.
මෙයද ඔහුගේ ප්‍රඥා සම්පත්තියකි.

“කාශ්‍යපය, යම්සේ පුරුෂයෙක් කඩුව කොපුවෙන් ඉවත් කරන්නේද ඔහුට මෙබඳු අදහසක් වන්නේය. ‘මේ කඩුවය, මේ කොපුවය, කඩුව අනිකෙක, කොපුව අනිකෙක, කොපුවෙන් කඩුව ඉවත්කරණ ලද්දේය’ කියායි.

“කාශ්‍යපය, යම් පුරුෂයෙක් සර්පයෙකු සැවයෙන් පහ කරන්නේද ඕහට මේ සර්පයාය, මේ සැවය, සර්පයා එකෙකි. සැව අනිකකි, සැවයෙන් සර්පයා වෙන්කරණ ලද්දේයයි වැටහීමක් ඇතිවන්නේය.

“කාශ්‍යපය, එසේම භික්ෂුවක් සිත සමාධිගතවූ කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කාම හිත් රහිතවූ කල්හි, ක්ලෙශයන් පහවූ කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට යොග්‍යවූ කල්හි, හිත ස්ථිරවූ කල්හි, කම්පා නොවන භාවයට පැමිණි කල්හි, සිතින් උපදවන කය මැවීම පිණිස සිත ඉදිරිපත් කෙරෙයි, ඉදිරිපත්කොට ඊට නමයි. ඔහු මේ කයින් රූ ඇති, සිතින් මවනලද, සියලු ශරීරය සහ අතපය ආදී අවයව ඇති, නොපිරිහුනු ඉන්ද්‍රිය ඇති වෙන කයක් මවයි.

“ඔහු මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කාමසිත් රහිතවූ කල්හි, ක්ලෙශයන් පහව ගිය කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට යොග්‍යවූ කල්හි, නැවතීමට පැමිණි කල්හි, කම්පා නොවන භාවයට පැමිණි කල්හි, ඍද්ධිවිධි පිණිස සිත ඉදිරිපත් කෙරෙයි, ඉදිරිපත් කොට නමයි. ඔහු නොයෙක් අයුරු ඇති ඍද්ධිවිධි වෙන් වෙන් කොට දක්වයි. එකෙක්ව බොහෝසේ වෙයි. බොහෝසේව එකෙක් වෙයි. ප්‍රකට බවට, මුවහ බවට, අහසෙහි මෙන් බිත්තිය හරහට, පවුර හරහට පර්වතය හරහට නොහැපෙමින් යයි. දියෙහි මෙන් පොළොවෙහි කිමිදීම් මතුවීම් කෙරෙයි. පොළොවෙහි මෙන් දියෙහි දිය නොබෙදා ගමන් කෙරෙයි. පක්ෂියෙකු මෙන් අහසෙහිද පරියන්කයෙන් හිඳගෙනම යෙයි. මේ මහත් ඍද්ධි ඇති, මහත් ආනුභව ඇති සඳ හිරු දෙදෙන අතගායි, පිරිමදියි, බඹ ලොව තෙක් ශරීරයෙන් වසඟ බව පවත්වයි.

“කාශ්‍යපය, දක්ෂ කුඹල්කරුවෙක් හෝ කුඹල්කරු අතවැසියෙක් හෝ යහපත්සේ පදම්කළ මැටියෙන් කැමති කැමති වලන් ආදී වර්ගයන් යම්සේ කරන්නේද, නිපදවන්නේද, මහරජ, දළ කැටයම් කරුවෙක් හෝ අතවැසියෙක් හෝ සකස්කළ දළයෙහි යම්සේ කැමති කැමති දළ කැටයම් වර්ගයක් කරන්නේද, නිපදවන්නේද, කාශ්‍යපය, දක්ෂ රන්කරුවෙක් හෝ රන්කරු අතවැසියෙක් හෝ පදම්කළ රණින් කැමති කැමති රන් අබරණ ජාතීන් යම්සේ කරන්නේද, නිපදවන්නේද කාශ්‍යපය, එසේම භික්ෂුව සිත එකඟවූ කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කාමහිත් රහිතවූ කල්හි, ක්ලෙශයන් පහවූ කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට යොග්‍යවූ කල්හි, සිත ස්ථිරවූ කල්හි, කම්පා නොවන භාවයට පැමිණි කල්හි, ඍද්ධි විධි පිණිස සිත ඉදිරිපත් කෙරෙයි, ඉදිරිපත් කොට නමයි. හේ නොයෙක් ඍද්ධි විධි වෙන් වෙන් කොට දක්වයි එකෙක්ව බොහෝ සේ වෙයි, බොහෝසේව එකෙක් වෙයි. ප්‍රකට බවට, මුවහ බවට අහසෙහි මෙන් බිත්තිය හරහට, පවුර හරහට, පර්වත හරහට නොහැපෙමින් යෙයි. දියෙහි මෙන් පොළොවෙහි කිමිදීම්, මතුවීම් කෙරෙයි. පොළොවෙහි මෙන් දියෙහි දිය නොබෙදා ගමන් කරයි. පක්ෂියෙකු මෙන් අහසෙහිද පර්යංකයෙන් හිඳගෙනම යෙයි. මහත් ඍද්ධි ඇති, මහත් ආනුභාව ඇති, සඳ හිරු දෙදෙන අතගායි, පිරිමදියි, බඹලොව තෙක් ශරීරයෙන් වසඟ බව කෙරෙයි. මෙයද ඔහුගේ ප්‍රඥා සම්පත්තියයි.

“ඔහු මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කාමහිත් රහතවූ කල්හි, ක්ලෙශයන් පහව ගිය කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට යොග්‍යවූ කල්හි, හිත ස්ථිරවූ කල්හි, කම්පා නොවන භාවයට පැමිණි කල්හි, දිව්‍යමය කණ සම්බන්ධ ඥානය පිණිස සිත ඉදිරිපත් කෙරෙයි. ඉදිරිපත් කොට නමයි. ඒ භික්ෂුව පිරිසිදුවූ මිනිස් බව ඉක්මවූ දිව්‍යමය කණ සම්බන්ධ ඥාණයෙන් දිව්‍යමයවූද, මනුෂ්‍යමයවූද, දුරෙහිවූද, සමීපයෙහිවූද, දෙයාකාර ශබ්දයන් අසයි.

“කාශ්‍යපය, දික් මගට පැමිණි පුරුෂයෙක් බෙර හඬද, මිහිඟු බෙර හඬද, සක්, පණාබෙර, ගැටබෙර හඬද, යම්සේ අසාද, ඔහුට මේ බෙරහඬයයිද, මිහිඟු බෙරහඬයයිද, සක්, පණාබෙර, ගැට බෙර හඬයයිද සිතෙන්නේය. කාශ්‍යපය, එලෙසින්ම භික්ෂුව මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කාමහිත් රහිතවූ කල්හි, පහවූ ක්ලෙශයන් ඇති කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, ස්ථිරබවට පැමිණි කල්හි, කම්පා නොවන බවට පැමිණි කල්හි, දිව්‍ය කණෙන් ලබන ඥානය පිණිස සිත ඉදිරිපත් කෙරෙයි, ඉදිරිපත් කොට නමයි. ඔහු මෙසේ පිරිසිදුවූ, මිනිස් කණ ඉක්මවූ දිව්‍ය කණ සම්බන්ධ ඥානයෙන් දිව්‍යමයවූද, මනුෂ්‍යමයවූද, දුරෙහිවූද, සමීපයෙහිවූද දෙයාකාර ශබ්දයක් අසයි. මෙයද ඔහුගේ ප්‍රඥා සම්පත්තියයි.

“ඔහු මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කාමහිත් රහිතවූ කල්හි, පහවූ ක්ලෙශ ඇති කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට සුදුසුවූ කල්හි, ස්ථිර බවර පැමිණි කල්හි, කම්පා නොවන බවට පැමිණි කල්හි, පරසිත් දැනගන්නා ඤාණය පිණිස සිත ඉදිරිපත් කෙරෙයි, ඉදිරිපත් කොට නමයි. ඔහු අන්‍ය සත්වයන්ගේ අන්‍ය පුද්ගලයන්ගේ සිත තම සිතින් පිරිසිඳ දනියි. රාග සහිත සිත රාග සිතයයි දනියි. රාගය පහවූ සිත රාගයෙන් තොරවූ සිතයි දනියි. ද්වේෂ සහිත සිත දොස සිතයයි දනියි ද්වේෂය පහවූ සිත ද්වේෂයෙන් තොරවූ සිතයයි දනියි. මෝහ සහිත සිත මෝහ සිතයයි දනියි, මෝහය පහවූ සිත මෝහයෙන් තොරවූ සිතයයි දනියි. හැකුලුනු සිත හැකුලුනු සිතයයි දනියි, විසුරුණු සිත විසුරුණු සිතයයි දනියි. මහත් බවට ගිය සිත, මහත් බවට ගිය සිතයයි දනියි. මහත් බවට නොගිය සිත, මහත් බවට නොගිය සිතයයි දනියි. කාම සහිත සිත කාම සහිත සිතයයි දනියි. ලෞකික හිත් අතුරෙන් උසස්ම සිත අනුත්තර සිතයයි දනියි. සමාධිගතවූ සිත සමාධිගත සිතයයි දනියි. සමාධිගත නොවූ සිත සමාධිගත නොවූ සිතයයි දනියි (ක්ලෙශයෙන්) මිදුනු සිත, මිදුනු සිතයයි දනියි. නොමිදුනු සිත නොමිදුනු සිතයයි දනියි.

“කාශ්‍යපය, සැරසෙන ස්ත්‍රීයක් හෝ පුරුෂයෙක් හෝ ලමාවයසෙහි සිටියෙක් හෝ තරුණයෙක් හෝ පිරිසිදු, නොකිළිටි කැඩපතෙක හෝ පිරිසිදු දිය භාජනයෙක්හි හෝ තමාගේ මූනේ ශොභාව පරීක්ෂා කරන්නේ යම්සේ කැලල් සහිත නම් කැලල් සහිතයයි දැනගනීද, කැලල් රහිත නම් කැලල් රහිතයයි දැනගනීද,

“කාශ්‍යපය, එසේම භික්ෂුතෙම මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කාමහිත් රහිත කල්හි, ක්ලෙශයන් පහව ගිය කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට යොග්‍යවූ කල්හි, හිත ස්ථිරවූ කල්හි, කම්පා නොවන බවට පැමිණි කල්හි, පරසිත් දැනගන්නා ඤාණය පිණිස සිත ඉදිරිපත් කෙරෙයි, ඉදිරිපත් කොට නමයි. ඔහු අන්‍ය සත්වයන්ගේ, අන්‍ය පුද්ගලයන්ගේ සිත (තමන්ගේ) සිතින් දැන ගනියි. රාග සිත රාග සිතයයි දනියි. රාගයෙන් තොරවූ සිත රාගයෙන් තොරවූ සිතයයි දනියි. දොස සිත දොස සිතයයි දනියි. දෝසයෙන් තොරවූ සිත දෝසයෙන් තොරවූ සිතයයි දනියි. මොහසිත මෝහ සිතයයි දනියි, මෝහයෙන් තොරවූ සිත මෝහයෙන් තොරවූ සිතයයි දනියි. හැකුලුණු සිත හෝ විසුරුණු සිත හෝ මහත් බවට ගිය සිත හෝ මහත් බවට නොගිය සිත හෝ කාම සහිත සිත හෝ අනුත්තර සිත හෝ එකඟවූ සිත හෝ එකඟ නොවූ සිත හෝ දනියි. මිදුණු සිත හෝ මිදුණු සිතයයි දනියි. නොමිදුණු සිත හෝ නොමිදුණු සිතයයි දනියි.
කාශ්‍යපය, මෙයද ඔහුගේ ප්‍රඥා සම්පත්තියයි.

“ඔහු මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, ක්ලෙශයන් පහව ගිය කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට යොග්‍යවූ කල්හි, හිත ස්ථිරවූ, කල්හි, කම්පා නොවන බවට පැමිණි කල්හි, පෙර ජාති සිහිකිරීමේ ඥානය පිණිස සිත ඉදිරිපත් කෙරෙයි. ඉදිරිපත් කොට (ඊට) නමයි. හේ තෙමේ නොයෙක් විදියේ පෙර විසීම් සිහි කෙරෙයි. කෙසේදයත්: එක් ජාතියක්ද, දෙ ජාතියක්ද, තුන් ජාතියක්ද, හතර ජාතියක්ද, පස් ජාතියක්ද, දස ජාතියක්ද, විසි ජාතියක්ද, තිස් ජාතියක්ද, සතළිස් ජාතියක්ද, පනස් ජාතියක්ද, සියක් ජාතියක්ද, දහස් ජාතියක්ද, සියක්දහස් ජාතියක්ද, නොයෙක් විනාශ වෙමින් පවතින කල්පයන්ද, නොයෙක් හැදෙමින් පවතින කල්පයන්ද, නොයෙක් විනාශවන හෝ හැදෙන කල්පයන්ද, ‘අසුවල් තැන වීමි, මෙනම් ඇත්තෙමි, මේ ගොත්‍ර ඇත්තෙම්, මේ පාට ඇත්තෙම්, මේ කෑම ඇත්තෙම්, මේ සැප දුක් වින්දෙම්, මේ ආයුෂ කෙළවර කොට ඇත්තෙම් වීමි. ඒ මම එයින් චුතවූයෙම්, අසුවල් තැන උපන්නෙමි; එහිදු මෙනම් ඇත්තෙම්, මේ ගොත්‍ර ඇත්තෙම්, මේ පාට ඇත්තෙම්, මේ කෑම ඇත්තෙම්, මේ සැප දුක් වින්දෙම්, මේ ආයුෂ කෙළවර කොට ඇත්තෙම් වීමි. ඒ මම එයින් චුතවූයෙම්, මෙහි උපන්නෙමි’යි මෙසේ ආකාර සහිතව, දැක්වීම් සහිතව, නොයෙක් විදියේ පෙර ජීවිත සිහි කෙරෙයි.

“කාශ්‍යපය, පුරුෂයෙක් යම්සේ තම ගමින් අන් ගමකට යන්නේද, ඒ ගමිනුත් අන් ගමකට යන්නේද, ඒ ගමිනුත් තමන්ගේ ගමට එන්නේද, ‘මම, සිය ගමින් අසුවල් ගමට ගියෙමි, එහි මෙසේ සිටියෙමි, මෙසේ හුන්නෙමි, මෙසේ කථාකෙළෙමි, මෙසේ නිශ්ශබ්ද වීමි. එගමිනිදු අසවල් ගමට ගියෙමි, එහිද මෙසේ සිටියෙමි. මෙසේ හුන්නෙමි, මෙසේ කථාකෙළෙමි, මෙසේ නිශ්ශබ්ද වීමි. ඒ මම ඒ ගමින් සිය ගමට පැමිණියෙමි’යි හෙතෙම දන්නේය.

“කාශ්‍යපය, එපරිද්දෙන්ම භික්ෂුව මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කාමහිත් රහිතවූ කල්හි, ක්ලෙශ පහවූ කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට යොග්‍යවූ කල්හි, හිත ස්ථිරවූ කල්හි, කම්පා නොවන බවට පැමිණි කල්හි පෙර ජාති සිහි කිරීමේ ඥානය පිණිස සිත ඉදිරිපත් කෙරෙයි, ඉදිරිපත් කොට නමයි. හේ නොයෙක් පෙරවිසීම් සිහි කෙරෙයි. කෙසේද යත්: ‘එක් ජාතියක්ද, ජාති දෙකක්ද, ජාති තුනක්ද, ජාති සතරක්ද, ජාති පහක්ද, ජාති දසයක්ද, ජාති විස්සක්ද, ජාති තිහක්ද, ජාති සතළිසක්ද ජාති පණහක්ද, ජාති සියයක්ද, ජාති දහසක්ද, ජාති සියක් දහසක්ද, නොයෙක් කල්ප විස්සකින් යුත් කල්පයන්ද, නොයෙක් අන්තඃකල්ප රාශියකින් යුත් කල්පයන්ද, නොයෙක් කල්පයන්ද, අසුවල් තැන වීමි, මෙබඳු නම් ඇත්තෙම්, මෙබඳු ගොත්‍ර ඇත්තෙම්, මෙබඳු පාට ඇත්තෙම්, මෙබඳු ආහාර ඇත්තෙම්, මෙබඳු සැප දුක් වින්දෙම්, මෙබඳු ආයුෂ කෙළවර කොට ඇත්තෙම් වීමි. ඒ මම එයින් චුතව අසුවල් තැන උපන්නෙමි; එහිදු මෙනම් ඇත්තෙම්, මෙබඳු ගොත්‍ර ඇත්තෙම්, මෙබඳු පාට ඇත්තෙම්, මෙබඳු ආහාර ඇත්තෙම්, මෙබඳු සුව දුක් වින්දෙම්, මෙබඳු ආයුෂ කෙළවර කොට ඇත්තෙම් වීමි. ඒ මම එයින් චුතව මෙහි උපන්නෙමි’යි මෙසේ ආකාර සහිත, (පෙරවිසූ පිළිවෙළ) දැක්වීම් සහිත, නොයෙක් ආකාරවූ පෙරවිසීම් සිහි කෙරෙයි.
“කාශ්‍යපය, මෙයද ඔහුගේ ප්‍රඥා සම්පත්තියයි.

“ඔහු මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, පිරිසුදුවූ කල්හි දීප්තිමත්වූ කල්හි, කාමහිත් රහිත කල්හි, ක්ලෙශ පහව ගිය කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට යොග්‍යවූ කල්හි, හිත ස්ථිරවූ කල්හි, කම්පා නොවන භාවයට පැමිණි කල්හි, සත්ත්වයන්ගේ මරණින් පසු උත්පත්ති දැනගන්නා නුවණ පිණිස සිත ඉදිරිපත් කෙරෙයි, ඉදිරිපත් කොට නමයි. හේ පිරිසුදුවූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවූ, දිව ඇසින් චුතවන උපදින සත්ත්වයන් දකී, පහත්වූද උසස්වූද ලක්ෂණවූද අවලක්ෂණවූද හොඳ ලොව ගියාවූද නරකලොව ගියාවූද කර්මය ලෙස පැමිණි සත්වයන් දනී. ‘මේ පින්වත් සත්වයෝ ශරීර දුශ්චරිතයෙන් යුක්තය. වචන දුශ්චරිතයෙන් යුක්තය. හිතේ දුශ්චරිතයෙන් යුක්තය. උත්තමයන්ට බණින්නෝය, මිථ්‍යදෘෂ්ටිකයෝය. මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකර්ම සමාදන් වූවෝය. ඔවුහු මරණින් මතු සැපයෙන් පහවූ නපුරුවූ දුක්වූ, නිරයට පැමිණෙත් නැතහොත්, මේ පින්වත් සත්වයෝ ශරීර සුචරිතයෙන් යුක්තය, වචන සුචරිතයෙන් යුක්තය, හිතේ සුචරිතයෙන් යුක්තය, උත්තමයින්ට නොබණින්නෝය, සත්‍යය අදහන්නෝය, සත්‍ය ඇදහීම් සමාදන් වූවෝය. මරණින් මතු යහපත් පැමිණීමවූ, ස්වර්ග ලෝකයට පැමිණියෝය’ මෙසේ පිරිසුදුවූ මිනිස් ඇස ඉක්මවූ දිව ඇසින් චුතවන උපදින සත්වයන් දකී. පහත්වූද උසස්වූද ලක්ෂණවූද අවලක්ෂණවූද හොඳලොවට ගියාවූද නරක ලොවට ගියාවූද කර්මය ලෙස පැමිණි සත්වයන් දනී.

“කාශ්‍යපය, යම්සේ පාරේ හන්දියක ප්‍රාසාදයක් වේද, එහි ඇස් ඇති පුරුෂයෙක් සිටියේ ගෙට ඇතුල්වෙන, ගෙයින් නික්මෙන වීථියෙහි හැසිරෙණ පාර හන්දියේ හිඳින මනුෂ්‍යයන් දක්නේද, ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: ‘මේ මිනිස්සු ගෙට ඇතුළු වෙති, මොහු නික්මෙති. මොහු වීථියෙහි හැසිරෙති, මොහු පාර හන්දියේ ඉඳිති’යි කියායි. කාශ්‍යපය, එසේම භික්ෂුව මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කාම හිත් රහිත කල්හි, ක්ලෙශයන් පහව ගිය කල්හි, මෘදුවූ කල්හි කටයුත්තට යොග්‍යවූ කල්හි, සිත ස්ථිරවූ කල්හි, කම්පා නොවන භාවයට පැමිණි කල්හි, සත්වයන්ගේ චුති උත්පත්ති දැනගන්නා නුවණ පිණිස සිත ඉදිරිපත් කෙරෙයි, සිත ඉදිරිපත් කොට නමයි. හේ මිනිස් ඇස ඉක්මවූ දිවඇසින් චුතවන උපදින සත්වයන් දකී. පහත්වූද උසස්වූද ලක්ෂණවූද අවලක්ෂණවූද හොඳලොව ගියාවූද නරක ලොව ගියාවූද කර්මය ලෙස පැමිණි සත්වයන් දනී: මේ පින්වත් සත්වයෝ ශරීර දුශ්චරිතයෙන් යුක්තය, වචන දුශ්චරිතයෙන් යුක්තය හිතේ දුශ්චරිතයෙන් යුක්තය, උත්තමයින්ට බණින්නෝය, මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයෝය, මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකර්ම සමාදන් වූවෝය. ඔවුහු ශරීරයෙන් වෙන්ව, මරණින් මතු අපායවූ දුර්ගතියවූ, දුකවූ, නිරයට පැමිණෙත්.’ නැතහොත්, මේ පින්වත් සත්වයෝ ශරීර සුචරිතයෙන් යුක්තය, වචන සුචරිතයෙන් යුක්තය, හිතේ සුචරිතයෙන් යුක්තය, උත්තමයින්ට නොබණින්නෝය, සත්‍යය අදහන්නෝය, සත්‍ය ඇදහීම් සමාදන් වූවෝය. ශරීරයෙන් වෙන්ව මරණින් මතු සුගතියවූ, ස්වර්ග ලෝකයට පැමිණියෝ’යි මෙසේ පිරිසිදුවූ මිනිස් ඇස ඉක්මවූ දිව ඇසින් චුතවන උපදින සත්වයන් දකී. පහත්වූද උසස්වූද ලක්ෂණවූද අවලක්ෂණවූද සුගතියට පැමිණියාවූද දුර්ගතියට පැමිණියාවූද කර්මය ලෙස පැමිණි සත්වයන් දනී. මෙයද ඔහුගේ ප්‍රඥා සම්පත්තියයි.

“ඔහු මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, පිරිසුදුවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කාමහිත් රහිත කල්හි, ක්ලෙශයන් පහව ගිය කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට යොග්‍යවූ කල්හි, හිතස්ථිරවූ කල්හි, කම්පානොවන භාවයට පැමිණි කල්හි සිතේ පැසවන කෙලෙස් පහකිරීමේ ඥානය පිණිස සිත ඉදිරිපත් කෙරෙයි. ඉදිරිපත් කොට නමයි. ඔහු මේ දුකයි තතුලෙස දැනගණී, මේ දුක් ඉපදීමේ හේතුවයයි තතු ලෙස දැනගණී, මේ දුක් නැති කිරීමයයි තතු ලෙස දැනගණී, මේ දුක් නැති කිරීමේ මාර්ගයයි තතු ලෙස දැනගණී, මේ පැසවන කෙලෙස්යයි තතු ලෙස දැනගණී, මේ පැසවන ක්ලේශයන්ගේ හේතුයයි තතු ලෙස දැනගණී, මේ ඒ කෙලෙස් නැතිකිරීමයයි තතුලෙස දැනගනී, මේ ඒ කෙළෙස් නැතිකිරීමේ මාර්ගයයි තතු ලෙස දැනගනී. මෙසේ දන්නා ඔහුගේ සිත කාම ආශාවන් කෙරෙන්ද මිදේ, සංසාරයට (භවයට) ඇති ආශාවන් කෙරෙන්ද සිත මිදේ, දැඩි මෝහය කෙරෙන්ද සිත මිදේ. මිදුනු කල්හි මිදුනේය යන සිත වෙයි. ඉපදීම නැතිවිය. උතුම් හැසිරීමෙහි වසන ලදී. කටයුත්ත කරනලදී. මේ ආත්ම භාවයෙන් පසු අනික් ආත්ම භාවයක් නැතැ’යිද දැනගණී,

“කාශ්‍යපය, යම්සේ පර්වත මුදුනක පිරිසිදු, සිත් සතුටු කරන නොකැළඹුනු දිය විලක් වේද, එහි ඉවුරේ ඇස් ඇති පුරුෂයෙක් සිටියේ නැවතී තිබෙන්නාවූ සිප්පිබෙල්ලන් හා සක්බෙල්ලන්ද කැබලිති කැටද, එහා මෙහා යන්නාවූ මසුන් රෑන්ද, දක්නේ වේද, ඔහුට මෙසේ සිතෙන්නේය: මේ දිය විල පිරිසිදුය, මනාසිත් ප්‍රිය කරන්නේය, නොකැළඹුනේය. එහි මේ සිප්පි බෙල්ලන් සක් බෙල්ලන්ද, කැටකැබලිතිද, නැවතී තිබේ. මසුන් රෑන් හැසිරෙත්ය’ කියායි කාශ්‍යපය, එලෙසින්ම භික්ෂුව මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කාමසිත් රහිත කල්හි, ක්ලෙශයන් පහව ගිය කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට යොග්‍යවූ කල්හි, හිත ස්ථිරවූ කල්හි, කම්පා නොවන භාවයට පැමිණි කල්හි බොහෝ කල් සිට එන ක්ලෙශයන් නැතිකිරීමේ ඥානය පිණිසසිත ඉදිරිපත් කෙරෙයි. ඉදිරිපත් කොට නමයි. ඔහු මේ දුකයයි තතු ලෙස දැනගණී, මේ දුක් ඉපදීමේ හේතුවයයි තතු ලෙස දැනගණී, මේ දුක් නැතිකිරීමයයි තතු ලෙස දැනගණී, මේ දුක්නැතිකිරීමේ මාර්ගයයි තතුලෙස දැනගණී. මේ කෙලෙස් යයි තතු ලෙස දැනගණී, මේ කෙලෙස් හේතුයයි තතු ලෙස දැනගණී, මේ කෙලෙස් නැති කිරීමයයි තතු ලෙස දැනගණී, මේ කෙලෙස් නැතිකිරීමේ මාර්ගයයි තතු ලෙස දැනගණී. මෙසේ දන්නා ඔහුගේ සිත කාම ආශාවන් කෙරෙන්ද මිදේ. භවයට ඇති ආශාවන් කෙරෙන්ද මිදේ, මෝහය කෙරෙන්ද සිත මිදේ. මිදුනු කල්හි මිදුනේය යන සිත වෙයි. ඉපදීම නැති විය, උතුම් හැසිරීමෙහි වසනලදී, කටයුත්ත කරනලදී මේ ආත්ම භාවයෙන් පසු අනික් ආත්ම භාවයක් නැතැ’යිද දැනගනී.
කාශ්‍යපය, මෙයද ඔහුගේ ප්‍රඥාසම්පත්තියි. මේ වනාහි කාශ්‍යපය, ප්‍රඥාසම්පත්තිය වේ. missing sentence

කාශ්‍යපය, ශීලවාදීවූ සමහර මහණ බමුණු කෙනෙක් වෙත්ද ඔහු නොයෙක් ආකාරයෙන් ශීලයෙහි ගුණ කියත්. කාශ්‍යපය, යම් පමණ ඉතා පිරිසිදුවූ උතුම් ශීලයෙක් වේද, මම ඒ ශීලයෙහි තමාගේ ශීලය වැනි ශීලයකින් සම වූවෙකු නොදැක්කෙමි. ඊට වැඩි කෙනෙක් කොයින්ද? එසේවූ කල යම් මේ උත්තම ශීලයෙක් වේද ඒ ශීලයෙහි මමම උතුම් වෙමි.

කාශ්‍යපය, කෙලෙස් නැතිවීම් ගැරහීම් වාද ඇත්තාවූ සමහර මහණ බමුණෝ ඇත්තාහ. ඔව්හු නොයෙක් ආකාරයෙන් කෙලෙස් තැවීම් ගැරහීම්හි ගුණ කියත්. කාශ්‍යපය, යම් පමණ දෝෂ නැතිවූ උතුම්වූ කෙලෙස් තැවීම් ගැරහීම් වෙත්ද, මම එහි තමහට සම වූවෙකු නොදත්තෙමි. ඊට වැඩි යම්කෙනෙක් කොයින්ද? එසේවූ කල යම් ඒ අධිකවූ කෙලෙස් ගැරහීමක් වේද මමම එහි උතුම් වෙමි

කාශ්‍යපය, ප්‍රඥාවාදිවූ සමහර බමුණෝ ඇත්තාහ. ඔව්හු නොයෙක් ආකාරයෙන් ප්‍රඥායෙහි ගුණ කියත්. කාශ්‍යපය, යම් පමණ පිරිසිදුවූ කෙලෙස් නැති උතුම්වූ ප්‍රඥාවක් වේද, මම එහි තමන්ගේ ප්‍රඥාව වැනි ප්‍රඥාවෙන් සමවූවෙකු නොදැක්කෙමි. ඊට වැඩි වූවෙක් කොයින්ද? එසේවූ කල යම් මේ පිරිසිදුවූ ඉතා උසස් ප්‍රඥාවක් වේද එහි මමම උතුම්වූයේ වෙමි.

කාශ්‍යපය, කෙලෙසුන්ගෙන් මිදීම ගැන වාද ඇති සමහර බමුණෝ ඇත්තාහ. ඔහු නොයෙක් ආකාරයෙන් කෙලෙසුන්ගෙන් මිදීම ගැන ගුණ කියත් කාශ්‍යපය, යම් පමණ උතුම්වූ සහමුලින් කෙලෙසුන්ගෙන් මිදීමක් වේද, මම එහි තමාගේ සහමුලින් කෙලෙසුන්ගෙන් මිදීම වැනි මිදීමකින් සමවූ කෙනෙක් නොදක්නෙමි. ඊට වැඩි වූවෙක් කොහේ වේද? එසේවූ කල යම් මේ උසස් මිදීමක්වේද එහි මෙම අතිශයින් උතුම්වූයේ වෙමි.

කාශ්‍යපය, ශ්‍රමණ ගෞතම තෙම සිංහනාද, කෙරෙයි. ඒ නාදය ජනයා නැති ස්ථානයක තනිව හිඳ කෙරෙයි. පිරිස් මැද නොකෙරෙයි. ‘අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ මෙසේ කියන්නාහුය. යම්කාරණයක් ඇද්ද එසේවූ නමුත් ඔව්හු මෙසේ කියනු හැක්කෝ නොවන්නාහුමය කාශ්‍යපය, ‘ශ්‍රමණ ගෞතම තෙම සිංහනාද කෙරෙයි. පිරිස් මැද නාද කෙරේයයි’ මෙසේ කිය යුතු වන්නාහුය.

“කාශ්‍යපය, ශ්‍රමණ ගෞතම තෙම සිංහනාද කෙරෙයි. පිරිස් මැද නාද කෙරෙයි. එහෙත් නිර්භයව නාද නොකෙරෙයි’ අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ මෙසේ කියන්නාහුය යන යම් කාරණයක් වේද මේ කාරණය ඇත්තේමය. එසේවූ නමුත් ඔව්හු මෙසේ කියනු හැක්කෝ නොවන්නාහුය කාශ්‍යපය, ‘ශ්‍රමණ ගෞතම තෙම සිංහනාද කෙරෙයි. පිරිස් මැද නාද කෙරෙයි, නිර්භයව නාද කෙරේයයි’ මෙසේ කිය යුතු වන්නාහුය.

කාශ්‍යපය, ශ්‍රමණ ගෞතම තෙම සිංහනාද කෙරෙයි. පිරිස් මැද නාද කෙරෙයි, නිර්භයව නාද කෙරෙයි. ඒ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් අතින් පණ්ඩිත දිව්‍ය මනුෂ්‍යයෝ ප්‍රශ්න නොඅසත්, … පණඩිත දිව්‍ය මනුෂ්‍යයෝ ප්‍රශ්න අසත්, ඔවුන් විසින් ප්‍රශ්න අසන ලද්දේ නොවිසඳයි…. ඔවුන් විසින් ප්‍රශ්න අසන ලද්දේ විසඳයි, ප්‍රශ්න විසඳීමෙන් සිත් නොගනී…. ප්‍රශ්න විසඳීමෙන් සිත් ගැනීමද කෙරෙයි, මොහුගේ වචන ඇසිය යුතුයයි නොහඟිත්. … මොහුගේ වචන ඇසිය යුතුයයි හඟිත්, අසා නොපහදිත් … අසා පහදිත්, පැහැදුනු ආකාරයක් නොකෙරෙත් … පැහැදුනු ආකාරයක්ද කෙරෙත්, දෙසූ ධර්මය අනුව නොපිළිපදිත් … දෙසූ ධර්මය අනුව පිළිපැදීමද කෙරෙත්, දෙසූ ධර්මය සේ පිළිපදින්නාහු ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ගේ හිත් නොගනිත්’යයි ඔව්හු මෙසේ කියයුත්තේ නොවන්නාහුය.

“අර්හත්වූ ශ්‍රමණ ගෞතම තෙම සිංහනාද කෙරෙයි. පිරිස් මැද නාද කෙරෙයි. විශාරදවද නාද කෙරෙයි. ඒ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් අතින් පණ්ඩිත දිව්‍ය මනුෂ්‍යයෝ ප්‍රශ්න අසත් ඔවුන් විසින් ප්‍රශ්න විචාරණ ලද්දේ විසඳීම කෙරෙයි. ප්‍රශ්න විසඳීමෙන් සිත් ගැණීම කෙරෙයි. ඔහුගේ වචන ඇසිය යුතු යයිද හඟිත්, අසාද පහදිත්, පැහැදුනු ආකාරය කෙරෙත්. දෙසූ ධර්මය සේ පිළිපදිත්, දෙසූ ධර්මය සේ පිළිපදින්නාහු ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ගේ සිත් ගණිත්යයි,’ කාශ්‍යපය, මෙසේ කිය යුත්තෝ වන්නාහුය.

04. “කාශ්‍යපය, මම එක් කාලයෙක්හි මෙහි රජගහනුවර සමීපයෙහිවූ ගිජු කුළු පර්වතයේ වාසය කෙළෙමි. එහි නිග්‍රොධ නම්වූ තපස් බ්‍රාහ්මණ ගුරුවරයෙක් අධිජෙගුච්ඡ වීර්යය පිළිබඳව මාගෙන් ප්‍රශ්න ඇසුවේය. ඔහු විසින් අධිජෙගුච්ඡ වීර්යයෙහි ප්‍රශ්න අසන ලද්දාවූ මම විසඳුයෙමි. මා විසින් විසඳූ කල්හි ඉතා වැඩියක්ම සතුටු සිත් ඇත්තේ වූයේයයි කීයේය.

“ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්මය අසා කවරෙක් ඉතා වැඩියක් සතුටු සිත් ඇත්තේ නොවන්නේද? ස්වාමීනි, මමද භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්මය අසා ඉතා වැඩියක්ම සතුටු සිත් ඇත්තේ වීමි. ස්වාමීනි, ධර්ම දේනාව ඉතා යහපත්ය, ස්වාමීනි, එය ඉතා යහපත්ය. ස්වාමීනි, යටිකුරු කරණ ලද්දක් උඩුකුරු කරන්නේ හෝ වසන ලද්දක් එලිදරව් කරන්නේ හෝ, මංමුලාවෙකුට මාර්ගය කියන්නේ හෝ ඇස් ඇත්තෝ රූපයන් දකිත්වායි අඳුරෙහි තෙල් පහන් දරන්නේ හෝ යම්සේද, එසේම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නොයෙක් කාරණයෙන් ධර්මය ප්‍රකාශ කරණ ලද්දේය. ස්වාමීනි, ඒ මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේද, ධර්මයද, භික්ෂු සංඝයාද සරණකොට යමි. ස්වාමීනි, ඒ මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සමීපයෙහි මහණකම ලබන්නෙමි, උපසම්පදාව ලබන්නෙමියි” කියාසිටියේය.

05 කාශ්‍යපය, අන්‍ය තීර්ථකවූ යමෙක් මේ ශාසනයෙහි මහණ වීමට කැමති වේද උපසම්පදාවට කැමති වේද ඔහු මාස හතරක් පුරුදුවීම (පිරිවෙස් කෙරේ. හාර මාසයක් ගතවූකල සතුටුකරණු ලැබූ භික්ෂූහු ඔහු මහණ කෙරෙත්, භික්ෂු භාවය පිණිස උපසම්පදා කෙරෙත්. එසේ නමුත් මවිසින් මෙහි පුද්ගල වෙනස දක්නා ලද්දේයයි කීසේක.“ස්වාමිනි, ඉඳින් අන්‍ය තීර්ථකවරු මේ ශාසනයෙහි මහණ වීමට කැමති වන්නෝද ඔහු මාස හතරක් පුරුදු කරත්ද, මාස හතරක් ගතවීමෙන් සතුටු වනලද සිත් ඇති භික්ෂූහු ඔහු මහණ කරද්ද, භික්ෂු භාවය පිණිස උපසම්පදා කරත්ද මම අවුරුදු හතරක් පිරිවෙස් කරමි. අවුරුදු හතරක් ගතවීමෙන් සතුටු වන ලද සිත් ඇති භික්ෂුහු මා පැවිදි කෙරෙත්වා. භික්ෂු භාවය පිණිස උපසම්පදා කෙරෙත්වා”යි කීයේය.අචෙල කාශ්‍යප තෙම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සමීපයෙහි මහණකම ලැබුයේමය. උපසම්පදාවද ලැබුයේමය. මෑත උපසම්පදාවූ ආයුෂ්මත් කාශ්‍යප තෙම, තනිවූයේ, සමූහයාගෙන් තොරවූයේ, අප්‍රමාද වූයේ කෙලෙස් නැති කරණ වීර්ය ඇත්තේ ආත්ම ආශාව පහකර වාසයකරන්නේ යමක් සඳහා කුලපුත්‍රයෝ ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි හොඳාකාර මහණ වෙත්ද බ්‍රහ්මචර්යාව කෙලවර කොට ඇති උත්තමවූ ඒ අර්හත් භාවයට නොබෝ කලකින් පැමිණ තමන්ගේ මේ ජීවිතයෙහි උසස් ඥානයෙන් දැන අවබෝධ කොට වාසය කෙළේය. උත්පත්තිය නැතිවිය. මාර්ග බ්‍රහ්මචර්යාව වාසය කොට අවසාන කරණ ලද්දීය. කළයුතු දේ කොට අවසාන විය, මින්පසු කළයුතු අනිකක් නැත්තේ යයි දැන ගත්තේය.

ආයුෂ්මත් කාශ්‍යප තෙම රහතන් වහන්සේලාට ඇතුළත් කෙනෙක්ම වූයේය.

§  1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පන්සියයක් භික්ෂූන්ගෙන් යුත් මහා භික්ෂු සංඝ පිරිසක් සමග කොසොල් රට චාරිකාවේ යන අතර මනසාකට නම් කොසොල් රට වැසියන්ගේ බමුණු ගමට පැමිණියෝය. එහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මනසාකට බමුණු ගමට සමීපවූ උතුරු පැත්තෙහි අචිරවතී ගංගා ඉව්රෙහිවූ අඹවනයෙහි වාසය කල සේක.

[මනසාකටං ඒ ගමෙහි නම. උත්තරෙන මනසා කටස්ස මනසාකට ගමට නුදුරෙහි උතුරු පස. අම්බවනෙ තරුණ අඹරුක් ලැහැබෙහි. ඒ භූමිභාගය රමණීයය. යට රිදීපටවන් වැලි විසුරුවන ලද්දේය. මත්තෙහි මැණික් වියනක් බඳු ඝනට වැඩුණු ශාඛා පත්‍ර ඇති අඹවනයයි. ඒ බුදුවරුන්ට සුදුසු විවේක සුව ඇති අඹවනයෙහි වාසය කරන සේක යන අර්ථයි.

§ 2. ඒ කාලයෙහි පැරණි කුල චාරිත්‍රාදියෙන් නිබඳව පිලිපදීන්නාවූ ප්‍රසිද්ධ මහා සාර කුල වල බොහෝ බ්‍රාහ්මණයෝ මනසාකට බමුණු ගමෙහි වාසය කලහ. ඔව්හු කවරහුද යත්, චංකී බ්‍රාහ්මණතුමාද, තාරුක්ඛ බ්‍රාහ්මණ තුමාද පොක්ඛරසාති බ්‍රාහ්මණ බ්‍රාහ්මණතුමාද, ජානුස්සොණි බ්‍රාහ්මණ බ්‍රාහ්මණතුමාද, තොදෙය්‍ය බ්‍රාහ්මණ බ්‍රාහ්මණතුමාද, අනෙකුත් ප්‍රසිද්ධ කුලවල බ්‍රාහ්මණයෝද වුහ.

එවිට බොහෝ වේලා හිඳ සිටීමෙන් ඇති ශරීර විඩාව දුරුකර ගැනීම සඳහා සක්මන් කරමින් හැසිරෙන්නාවූ පොක්ඛරසාති බ්‍රාහ්මණයාගේ ගෝලයකුවූ වාසෙට්ඨ බ්‍රාහ්මණයාද තාරුක්ඛ බ්‍රාහ්මණයාගේ ගෝලයකුවූ භාරද්වාජ බ්‍රාහ්මණයාද යන දෙදෙනා අතර මාර්ග හා අමාර්ග ගැන කථාවක් ඇතිවිය. එවිට වාසෙට්ඨ මානවකයා මෙසේ කිය.

වාසෙට්ඨ භාරද්වාජානං වාසෙට්ඨගේ සහ පොක්ඛරසාතිගේ අතවැසියාගේ, භාරද්වාජගේද තාරුක්ඛගේ ද අතවැසියාගේ ද මේ දෙදෙන ජාති සම්පන්න ත්‍රිවේදයෙහි පරතෙරට ගියාහු වූහ. ජංඝා විහාරං බොහෝ කලක් හිඳගෙන සිටීමේ හේතුවෙන් වෙහෙස නැතිකිරීම පිණිස පයින් ඇවිදීම. ඔව්හු දිවාකල්හි සජ්ඣායනා කොට සවස නැගිට නෑම සඳහා අවශ්‍ය බඩු ගඳමල් සේදූ ඇඳුම් ගෙන්වාගෙන තමාගේ පිරිවරින් පිරිවරන ලදුව නහනු කැමැත්තාහු නදීතෙරට ගොස් රිදීපටක වර්ණය ඇති වැලිමැද ඔබමොබ සක්මන් කළහ. එකකු සක්මන් කරනවිට අනිකා ඔහු අනුව සක්මන් කළේය. නැවත අනිකා අනුව සක්මන් කළේය. එහෙයින් කියන ලදි. අනුචංක මන්තානං අනුවිචරන්තානං’ යනුවෙන් මග්ගා මග්ගෙ මාර්ගයෙහිද අමාර්ගයෙහිද, කුමක් හෝ ප්‍රතිපත්තියක් පුරා කුමන මගකින් සුවසේ බඹලොවට යාමට හැකිදැයි මෙසේ මගනොමග අරබයා කථාවක් නැංවූහ යන අර්ථයි.

“පොක්ඛරසාති බ්‍රාහ්මණ තුමා විසින් කියන ලද මාර්ගය ඇද නැති අජ්ජසායන, ඒකායන මාර්ගය වේ. මේ මාර්ගයම මනුෂ්‍යයා දුකින් එතෙර කරන්නේය. ඒ පිළිවෙත පිළිපදින්නා මරණයෙන් පසු බ්‍රහ්මයා සමග එක් වෙයි.
එයට එකඟ නොවූ භාරද්වාජ මානවකයා මෙසේ කීය.
‘තාරුක්ඛ බ්‍රාහ්මණයා විසින් යම් කියන ලද මාර්ගය සෘජු වම බ්‍රහ්ම ලෝකයේ මතු භාවය ඇති කරවන පිළිවෙතයි.

[අඤ්ජසායනො සෘජු මාර්ගයට සමාන වචනයකි. කෙළින් මාර්ගයද සෘජු මාර්ගයකි. මෙයින් අයත්ති – යත්නුයි අඤ්ජසායනො. නීය්‍යාණිකො නිය්‍යාති යන්නේ යයි යන අර්ථයි. කොහි යයිද?

වාසෙට්ඨ මානවකයාට විසින් භාරද්වාජ මානවකයා ට ඔහුගේ කථාව පිළිගන්වන්ට නොහැකිවිය. වාසෙට්ඨමානවකයා විසින්ද භාරද්වාජ මානවකයා ඔහුගේ කථාව පිළිගන්වන්ට නොහැකි විය.

එවිට වාසෙට්ඨ මානවකයා භාරද්වාජ මානවකයා ට කථා කර මෙසේ කීවේය.
“භාරද්වාජය, ශාක්‍ය පුත්‍රවූ ශාක්‍ය කුලයෙන් නික්ම මහණවූ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ මනසාකට නම් බමුණු ගමට සමීපයෙහිවූ උතුරු පැත්තෙහි අචිරවති ගංගා ඉවුරෙහිවූ අඹ වනයෙහි වාසය කරති. ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ ගැන මෙසේ යහපත් කීර්ති ඝොෂාවක් උස්ව නැංගේය.

(ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කාරණයෙන් අර්හත්යහ. සම්‍යක් සම්බුද්ධයහ, අෂ්ට විද්‍යා පසළොස්චරණ ධර්මයන්ගෙන් සම්පූර්ණයහ. ශොභන ගමන් ඇත්තාහ. තුන් ලෝකය දන්නාහ. ශ්‍රේෂ්ඨවූ හික්මවිය යුතු පුරුෂයන් දමනය කිරීමෙහි රියැදුරෙකු වැනියහ. දෙවි මිනිසුන්ට අනුශාසනා කරන්නාහ. සම්‍යක් සම්බුද්ධයහ. භාග්‍යවත්හ කියායි.)

පින්වත් භාරද්වාජය යමු. ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ යම් තැනකද එතනට පැමිණෙමු. පැමිණ මේ කාරණය ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේගෙන් අසමු. ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ යම් පරිද්දෙකින් අපට කියත්ද, එසේ මේ කාරණය පිළිගනිමුයි.”

“පින්වත, එසේ යයි” භාරද්වාජ තරුණයා වාසෙට්ඨ තරුණයාට උත්තර දුන්නේය.

[තක්කර බ්‍රහ්මයාගේ සහභාවයට යමෙක් ඒ මාර්ගය කරයිද පිළිපදීද ඔහුගේ බ්‍රහ්මයා සමග එක්වීමෙන් එක්තැනක පහළවීම පිණිස යයි යන අර්ථයි. ය්වායං නම් වේ. අක්ඛාතො කියන ලද්දේ දක්වන ලද්දේ බ්‍රාහ්මණෙන පොක්ඛරසාතිනා තමාගේ ආචාර්යවරයා පෙන්වයි. මෙසේ වාසෙට්ඨ තමාගේම ආචාර්ය වාදයට ස්තුතිකොට තදින් ගෙන හැසිරේ. භාරද්වාජද තමාගේ ආචාර්යවාදය ගෙන හැසිරේ. එහෙයින් කියන ලදි. ‘නෙව ඛො අසක්ඛි වාසෙට්ඨො’ ආදිය.]

[ඉක්බිති වාසෙට්ඨ අප දෙදෙනාගේම කථාව අනෛර්යාණිකය. මේ ලෝකයෙහි භවත් ගෞතමයන් හා සමාන මාර්ග කුශලතා ඇත්තෙක් නැත. භවත් ගෞතමයෝ ද නුදුරෙහි වසති. උන්වහන්සේ තුලාවක් ගෙන හුන් වෙළෙන්දකු මෙන් සැක සිඳින්නෝ යයි සිතා ඒ බව භාරද්වාජට දන්වා දෙදෙනාම ගොස් තමාගේ කථාව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට දැන්වූහ. එහෙයින් කියන ලදි. ඉක්බිති වාසෙට්ඨ -පෙ- තාරුක්ඛ බ්‍රාහ්මණයා විසින් යමක් කියන ලද්දේ ද යනුවෙන්.]

[එත්‍ථ භො ගොතමො මේ මගනොමගෙහි. විග්ගහො ආදී තන්හි කලින් හටගන්නා බැවින් විග්‍රහ වෙයි. පසුව විවාදයයි. විවිධ වූ එය නොයෙක් ඇදුරන්ගේ වාදයෙන් නානාවාද වෙයි.]

§3. එවිට වාසෙට්ඨ භාරද්වාජ මානවකයා දෙදෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් තැනකද එතනට පැමුණුනාහුය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමග සතුටුවූහ. සතුටු වියයුතු සිහිකටයුතු කථාව අවසන්කොට එක පැත්තක උන්හ. එක පැත්තක උන් වාසෙට්ඨ මානවකයා යා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මේ කාරණය දැන්නුවේය.
“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, දවස මුළුල්ලේ හිඳීමෙන් ඇතිවූ අපහසුව මඟහරවා ගැනීම සඳහා එහා මෙහා සක්මන් කරමින් සිටි අප අතර මාර්ග අමාර්ග දෙක ගැන කථාවක් උපන්නේය. මම මෙසේ කීයෙමි.”
“පොක්ඛරසාති බ්‍රාහ්මණයා විසින් යම් මේ මාර්ගයක් කියන ලද්දේද මෙයම කෙලින් මාර්ගය වේ. මේ මාර්ගයම එතරට පමුණුවන මාර්ගය වේ. ඒ මාර්ගයෙහි පිළිපැදීම බ්‍රහ්මයා සමග එක්වීම පිණිස පවතීය’යනුයි. භාරද්වාජ තරුණයා මෙසේ කියයි. “තාරුක්ඛ බ්‍රාහ්මණයා විසින් යම් මේ මාර්ගයක් කියන ලද්දේ නම් මෙයම කෙලින් මාර්ගය වේ. මේ මාර්ගයම එතරට පමුණුවන මාර්ගය වේ. ඒ මාර්ගයෙහි පිළිපැදීම බ්‍රහ්මයා සමග එක්වීම පිණිස පවතීය’යනුයි. භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, මේ මාර්ග අමාර්ග ගැන පෙර සිටම එකිනෙකට විරුද්ධ ගැනීම් ඇත්තේමය. විරුද්ධවාද ඇත්තේමය. නොයෙක් වාද ඇත්තේමය” කියායි.

[අථ කිස්මිං පන වො ඔබද මෙයම මාර්ගය යැයි තමාගේ ආචාර්යවාදයම තදින් අල්ලාගෙන සිටින්නෙහිය. භාරද්වාජද තමාගේ ආචාර්යවාදය තදින් අල්ලාගෙන සිටී. එකකුට එකකු කෙරෙහි සැකයක් නැත. මෙසේ ඇතිකල අපගේ කුමන විග්‍රහයක් දැයි අසයි.

§  4. “වාසෙට්ඨය, ඔබ මෙසේ කියන්නෙහිද?
‘පොක්ඛරසාති බ්‍රාහ්මණයා විසින් යම් මේ මාර්ගයක් කියන ලද්දේ නම් මෙයම කෙලින් මාර්ගය වේ. මේ මාර්ගයම එතරට පමුණුවන මාර්ගය වේ. ඒ මාර්ගය ලෙස පිළිපැදීම බ්‍රහ්මයා සමග එකතැන පහළවීම පිණිස පවතීය’

භාරද්වාජ මානවකයා මෙසේ කියයි.
‘තාරුක්ඛ බ්‍රාහ්මණයා විසින් යම් මේ මාර්ගයක් කියන ලද්දේ නම් මෙයම කෙලින් මාර්ගය වේ. මේ මාර්ගයම එතරට පමුණුවන්නේය. ඒ මාර්ගය ලෙස පිළිපැදීම බ්‍රහ්මයා සමග එක්වීම පිණිස පවතිය’ යනුද?
වාසෙට්ඨය, එසේම නම් තොප දෙදෙනාගේ විරුද්ධ ගැනීම කුමක් ගැනද වාදය කුමක් ගැනද වෙනස්වූ කීම කුමක් ගැන දැයි” ඇසුවේය.

භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, මාර්ග අමාර්ග දෙක ගැනය, හෙවත් කෙලින් මාර්ගය කුමක්ද ඇදවූ මාර්ගය කුමක්ද යන්න ගැන යයි කීවේය. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, යම් සේ බ්‍රාහ්මණයෝ නොයෙක් මාර්ගයන් ප්‍රකාශ කරත්ද, එනම්, අඬරිය නම් බ්‍රාහ්මණ කොටසක් ඇත්තේය. තිත්තිරිය නම් බ්‍රාහ්මණ කොටසක් ඇත්තේය. ඡන්දොකා නම් බ්‍රාහ්මණ කොටසක් ඇත්තේය. ඡන්දාවා නම් බ්‍රාහ්මණ කොටසක් ඇත්තේය. බ්‍රහ්මචරීය නම් බ්‍රාහ්මණ කොටසක් ඇත්තේය. ඔවුන්ගේ ඒ සියලු මාර්ග බඹලොවට පමුණු වන්නාහුය. ඒ මාර්ගයන්හි පිළිපදින්නහුගේ බ්‍රහ්මයා සමග එක්වීම පිණිස පවතිත්.

භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, යම්සේ ගමකට, නියම් ගමකට සමීපයෙහි බොහෝවූ නොයෙක් මාර්ගයෝ වෙත්ද එසේ ඇති කල්හි ඒ සියලු මාර්ග ගමට ඇතුල් වන්නාහුම වෙත්ද, භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, එපරිද්දෙන්ම යම්සේ බ්‍රාහ්මණයෝ නොයෙක් මාර්ගයන් ප්‍රකාශ කරත්ද, එනම් අද්ධරිය බ්‍රාහ්මණයෝය, තිත්තිරිය බ්‍රාහ්මණයෝය, ඡන්දොකා බ්‍රාහ්මණයෝය, ඡන්දාවා බ්‍රාහ්මණයෝය, බ්‍රහ්මචරිය බ්‍රාහ්මණයෝය යන මොව්හුය, එසේ ඇති කල දුකින් එතර කරන්නාහු ඒ සියලු මාර්ග බඹලොවට පමුණුවන්නාහු වෙති. ඒ මාර්ගයෙහි පිළිපැදීම බ්‍රහ්ම ආත්ම ලාභය පිණිස පවතියි.

§  5. “වාසෙට්ඨය, කිමෙක්ද දුකින් එතර කරත්යයි කියන්නෙහිදැයි” ඇසූහ.
“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, දුකින් එතර කරත්යයි කියමි.

“වාසෙට්ඨය, කිමෙක්ද දුකින් එතර කරත්යයි කියන්නෙහිදැයි” දෙවනුවද ඇසූහ.
භවත් ගෞතමයන්වහන්ස, දුකින් එතර කරත්යයිකියමි .

“වාසෙට්ඨය, කිමෙක්ද, දුකින් එතර කරත්යයි කියන්නෙහිදැයි” තුන්වෙනුවද ඇසූහ.
“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, දුකින් එතර කරත්යයි” කියමි.

“වාසෙට්ඨය, කිමෙක්ද, තුන් වේදය දත් බමුණන් අතුරෙන් එකෙකු විසින්වත් ඒ බ්‍රහ්මයා දක්නා ලද්දේ දැයි ඇසූහ.

§ 6. “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එය නොවේමය (දුටු කෙනෙක් නැතැයි)” දැන්නුවේය.

“වාසෙට්ඨය, කිමෙක්ද, තුන්වේදය දත් බමුණන්ගේ කිසියම් එක් ගුරුවරයකු විසින් වත් ඒ බ්‍රහ්මයා දකින ලද්දේදැයි ඇසූහ.
“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, එබන්දෙක් නැතැයි” දැන්නුවේය.

‘වාසෙට්ඨය,
කිමෙක්ද, තුන්වේදය දත් බමුණන්ගේ කිසියම් ගුරුන්ගේ
ගුරුවරයෙකු විසින්වත් ඒ බ්‍රහ්මයා දකින ලද්දෙදැයි ඇසූහ.
“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, එවැන්නෙක් නැත්තේ යයි”
දැන්නුවේය.

§  “වාසෙට්ඨය, කිමෙක්ද, තුන්වේදය දත් බමුණන්ගේ
හත් මුතු පරම්පරාවේ කිසියම් එක් බ්‍රාහ්මණයෙකු විසින්වත්
ඒ බ්‍රහ්මයා දකින ලද්දේ දැයි ඇසූහ.
“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස. එබන්දෙක් නැතැයි” දැන්නුවේය.

“වාසෙට්ඨය,
කිමෙක්ද, මන්ත්‍ර කර්තෘවූ මන්ත්‍ර පැවැත්තුවාවූ තුන් වේදය දත් බමුණන්ගේ යම් ඒ පූර්ව ඍෂිවරයෝ වූවාහුද ඔවුන්ගේ යම් පුරාණවූ මන්ත්‍ර පද වෙත්ද ගීත වෙත්ද කියන ලද දේ වෙත්ද රැස්කර තබනලද දේ වෙත්ද දැන සිටින තුන් වේදය දත් බමුණෝ ඊට අනුව ගායනා කෙරෙත්ද, ඊට අනුව කියත්ද, ඔවුන් විසින් කියන ලද්දට අනුව කියද්ද, ඔවුන් විසින් කියන ලද්දට අනුව කියවද්ද ඔව්හු කවරහුදයත්: අට්ටකය, වාමකය, වාමදෙවය, වෙස්සා මිත්තය, යමතග්ගීය, අංගීරසය, භාරද්වාජය, වාසෙට්ඨය, කස්සපය, භගුය යන මොව්හු වෙත්. ඔව්හුද බ්‍රහ්මතෙමේ යම් තැනක වේද, යම් භූමියක වේද, යම් ලෝකයක වේද, අපි මෙය දනිමුය, අපි මෙය දකිමුයයි’ කීවාහුදැයි, ඇසූහ.
“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, මෙසේ නොකීවාහුමය”

“වාසෙට්ඨය, ඒ කුමකැයි හඟින්නේද?
මෙසේ ඇති කල තුන් වේදය දත් බමුණන්ගේ කීම උත්තර නොදියහැකි බවට නොපැමිණේද?

“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, ඒකාන්තයෙන් මෙසේ ඇති කල තුන් වේදය දත් බමුණන්ගේ ඉගැන්වීම උත්තර නොදියහැකි බවට පැමිණේමයයි’ දැන්නුවේය.

“වාසෙට්ඨය, ඒකාන්තයෙන් ඒ තුන්වේදය දත් බමුණෝ යමක් නොදනිත්ද යමක් නොදකිත්ද, එය ලැබීම පිණිස මාර්ගය දේශනා කරන්නාහුය. ‘මෙයම කෙලින් මාර්ගය වේ. මේ මාර්ගයම එතරට පමුණුවන්නේ මේ මාර්ගය ලෙස පිළිපදින්නහුගේ බ්‍රහ්ම ආත්ම ලාභය පිණිස පවතීය’ කියායි. මේ කාරණය ඇත්ත නොවේ.

වාසෙට්ඨය,
එක් අන්ධයෙකු විසින් ගන්නාලද හැරමිටිකොණ තවත් අන්ධයෙක් දැයි, මෙසේ පණහක් හැටක් පමණවූ අන්ධ සමූහයක් එක එකාට සම්බන්ධතාවයක් ඇතුව ඉදිරියේ යන තැනැත්තා නොදකීද, මැද යන තැනැත්තා නොදකීද පසුව යන තැනැත්තා නොදකීද, වාසෙට්ඨය, එපරිද්දෙන්ම ඒ තුන් වේදය දත් බමුණන්ගේ ඉගැන්වීම අන්ධ සමූහයකට බඳු උපමා ඇත්තේ වේ. ඉදිරියේ යන තැනැත්තාද නොදකී. මැද යන තැනැත්තාද නොදකී, පසුව යන තැනැත්තාද නොදකී. ඒ තුන්වේදය දත් බමුණන්ගේ ඉගැන්වීම සිනාසිය යුතු බවටම පැමිණේ. ලාමක බවටම පැමිණේ, අර්ථ නැති බවටම පැමිණේ. එහෙයින් හිස් බවට පැමිණේ.

§  වාසෙට්ඨය,
ඒ කුමකැයි හඟින්නේද?
තුන්වේදය දත් බමුණෝද වෙනත් බොහෝ ජනයෝද ඉර හඳ දකිත් යම් කලක ඉර හඳ පායද්ද, යම් කලක ඉර හඳ බහිත්ද එකල ඔවුන්ට යාච්ඤා කෙරෙත්ද, ඔවුන්ට ස්තුති කෙරෙත්ද දෑතබැඳගෙන නමස්කාර කරමින් ඔබ මොබ පෙරලෙත්ද?”

“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, එසේය, තුන්වේදය දත් බමුණෝද වෙනත් ජනයෝද ඉර හඳ දකිත්. යම් කලක ඉර හඳ නැගෙත්ද යම් කලක බහිත්ද, එකල ඔවුන්ට යාච්ඤා කෙරෙත්, ස්තුති කෙරෙත්, දෑතබැඳගෙන නමස්කාර කරමින් ඔබ මොබ පෙරලෙත්.”

“වාසෙට්ඨය, ඒ කුමකැයි සිතන්නෙහිද?
යම් හේතුවකින් තුන්වේදය දත් බමුණෝ ඉර හඳ දකිත්ද, යම් කලක ඉර හඳ උදාවෙත්ද, යම්කලක බහිත්ද, එකල ඔවුන්ට යාච්ඤා කෙරෙත්ද, ස්තුති කෙරෙත්ද, ඇඳිළි බැඳගෙන නමස්කාර කරමින් ඔබමොබ පෙරලෙත්ද, ඒ තුන්වේදය දත් බමුණෝ මෙයම කෙලින් මාර්ගය වේ. මේ එහි පමුණුවන මාර්ගය වේ. ඒ මාර්ගය ලෙස පිළිපදින්නහුගේ පැවැත්ම ඉර හඳ හා එක්ව විසීම පිණිස පවතීයයි ඉර හඳ දෙක හා එක්ව විසීම පිණිස මාර්ගයක් දේශනා කරන්ට සමර්ථ වෙත්දැයි” ඇසුවෝය.
“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, මෙය නොහැකියයි” කීය.

“වාසෙට්ඨය, මෙසේ යම් ඒ තුන්වේදය දත් බමුණෝද වෙනත් බොහෝ ජනයෝද ඉර හඳ දකිත්. යම් කලක ඉර හඳ පායත්ද යම් කලක ඉර හඳ බහිත්ද එකල ‘පින්වත් චන්ද්‍රය උදාවනු මැනව, පින්වත් සූර්‍ය්‍යය උදාවනු මැනව’ යනාදීන් යාච්ඤාකෙරෙත්ද, ඔවුන්ට ස්තුති කෙරෙත්ද දෑත් බැඳගෙන නමස්කාර කරමින් ඔබ මොබ පෙරළෙත්ද ඔවුන්ටද ඉර හඳ දෙදෙනා හා එක්වීම පිණිස මාර්ගයක් දේශනා කරන්ට නොහැකි වෙත්. කෙබඳු මාර්ගයක්ද යත්, මෙයම කෙලින් මාර්ගය වේ. මේ ඊට පමුණුවන මාර්ගය වූයේ ඒ මාර්ගය ලෙස පිළිපදින්නහුගේ පැවැත්ම ඉර හඳ දෙදෙනාගේ සහභාවය පිණිස පවතීය’ කියායි.

කිමෙක්ද?
තුන්වේදය දත් බමුණන් විසින් බ්‍රහ්මතෙමේ ඇසින් දක්නා ලද්දේද නැතහොත් තුන්වේදය කට පාඩමේ කියන්නාවූ බමුණන්ගේ ආචාර්‍ය්‍යයන් විසින් බ්‍රහ්මතෙමේ ඇසින් දකිනා ලද්දේද, නැතහොත් තුන්වේදය කටපාඩමේ කියන්නාවූ බමුණන්ගේ ගුරුවරයාගේත් ගුරුවරයා විසින් බ්‍රහ්මතෙමේ ඇසින් දක්නා ලද්දේද, නැතහොත් තුන්වේදය දත් බමුණන්ගේ සත්වෙනි ආචාර්‍ය්‍ය පරම්පරා දෙක දක්වා සිටියවුන් විසින් බ්‍රහ්මතෙමේ ඇසින් දකිනා ලද්දේද මන්ත්‍ර කර්තෘවූ මන්ත්‍ර පැවැත්තුවාවූ තුන් වේදය දත් බමුණන්ගේ යම් ඒ පළමු ඍෂීහු වූවාහුද ඔවුන්ගේ පුරාණවූ මන්ත්‍රපද වෙත්ද ගීත වෙත්ද උස්වූ හඬින් කියන ලද දේ වෙත්ද රැස්කොට තබනලද දේ වෙත්ද දැන් තුන්වේදය දත් බමුණෝ ඊට අනුව ගායනා කෙරෙත්ද ඊට අනුව කියත්ද, කියනලද්දට අනුව කියත්ද කියවන ලද්දට අනුව කියවත්ද, ඒ කවරහුදයත්, අට්ටකය, වාමකය, වාමදෙවය, වෙස්සාමිත්තය, යමතග්ගීය, අංගීරසය, භාරද්වාජය, වාසෙට්ඨය, කස්සපය, භගුය යන මොහුයි. ඔව්හුද බ්‍රහ්මතෙම යම්තැනෙක්හි වේද යම් භූමියක බ්‍රහ්මවේද යම් ලෝකයෙක්හි බ්‍රහ්මතෙමේ වේද මෙය අපි දනිමුය, මෙය අපි දකිමුයයි මෙසේ නොකීහ. ඒකාන්තයෙන් ඒ තුන් වේදය දත් බමුණෝ මෙසේ කීහ. යම් බ්‍රහ්මයකු නොදනිමූද, යම් බ්‍රහ්මයකු නොදකිමුද, ඔහු හා එක්ව විසිම පිණිස මාර්ගය දේශනා කරමු. ‘මෙයම ඍජු මාර්ගය වේ. මේ මාර්ගයම ඊට පමුණුවන මාර්ගය වූයේ, ඒ මාර්ගය ලෙස පිළිපදින්නහුගේ බ්‍රහ්මාත්ම ලාභය පිණිස පවතීය” කියායි,

වාසෙට්ඨය, ඒ කුමකැයි හඟින්නෙහිද?
එසේ ඇති කල තුන්වේදය දත් බමුණන් විසින් කියන ලද්ද උත්තර නොදිය හැකි බවට නොපැමිණේදැයි’ ඇසුවෝය.
“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස. ඒකාන්තයෙන් මෙසේ ඇතිකල තුන්වේදය දත් බමුණන් විසින් කියන ලද්ද උත්තර නොදිය හැකි බවට පැමිණේයයි කීයේය.
වාසෙට්ඨය, හොඳයි, වාසෙට්ඨය, එකාන්තයෙන් ඒ තුන් වේදය දත් බමුණෝ යමක් නොදනිත්ද, යමක් නොදකිත්ද, එය ලැබීම පිණිස මාර්ගය දේශනා කරන්නාහුය. මෙයම කෙලින් මාර්ගය වේ. මේ එතරට පමුණුවන මාර්ගය වූයේ එය පිළිපදින්නහුගේ බ්‍රහ්ම ආත්ම ලාභය පිණිස පවතීය යන මේ කාරණය ඇත්ත නොවේ.

§  “වාසෙට්ඨය, යම්සේ පුරුෂයෙක් මෙසේ කියන්නේය. කෙසේද?
මේ ජනපදයෙහි යම් ඒ ජනපද කළ්‍යාණියක් වේද, මම ඈ රුචි කෙරෙමි, කැමැත්තෙමියි” කියායි. ඒ පුරුෂයාහට මෙසේ කියන්නාහුය. එනම්: එම්බල පුරුෂය, ඔබ යම් ජනපද කල්‍යාණියක් රුචි කෙරෙහිද කැමැත්තෙහිද ඒ ජනපද කල්‍යාණි ක්ෂත්‍රිය කුල ඇත්තිය කියා හෝ බමුණු කුල ඇත්තිය කියා හෝ ශුද්‍ර කුල ඇත්තිය කියා හෝ දන්නෙහිදැයි” කියායී.

මෙසේ අසනලද්දේ ‘නැතැයි’ කියන්නේ නම් ඔහුට මෙසේ කියන්නාහුය.
එම්බල පුරුෂය, ඔබ යම් ඒ ජනපද කල්‍යාණියක් රුචි කෙරෙහිද කැමැත්තෙහිද ඒ ජනපද කල්‍යාණි මෙවැනි නම් ඇත්තිය කියා හෝ මෙවැනි ගොත්‍ර ඇත්තිය කියා හෝ උස්ය කියා හෝ මිටිය කියා හෝ මධ්‍යමය කියා හෝ, යහපත් පාට ඇත්තීය කියා හෝ (මගුරු සැව) දුඹුරුපාට ඇත්තිය කියා හෝ අසවල් ගමෙහිය කියා හෝ අසවල් නියම්ගමෙහිය කියා හෝ අසවල් නුවරය කියා හෝ මෙසේ ඇසූ කල ‘නැතැයි’ කියන්නේ නම් ඔහුට මෙසේ කියන්නාහුය.

එම්බල පුරුෂය, තෝ යම් ඒ ස්ත්‍රියක් නොදක්නෙහිද නොදැක්කෙහිද, එවැනි ස්ත්‍රියක් රුචි කෙරෙහිද කැමැත්තෙහිදැයි කියායි. මෙසේ අසන ලද්දේ එසේයයි කියන්නේය.

§  වාසෙට්ඨය, ඒකාන්තයෙන් ඒ තුන්වේදය දත් බමුණෝ යම් ධර්මයක් බ්‍රාහ්මණභාවය ඇති කරන්නේද ඒ ධර්මයන් දුරුකොට යම් ධර්මයක් බ්‍රාහ්මණ භාවය නොකරන්නේද ඒ ධර්මයන් රැගෙන පවත්නාහු පස්කම් නමැති රැහැන් වලින් බැඳුනාහු එයින්ම සිහිමුළා වූවාහු ඊට ඇතුළත් වූවාහු එහි දොස් නොදක්නා ස්වභාව ඇත්තෝ පඤ්චකාම බැමි කපා දුක් කෙළවර කිරීම් වශයෙන් සංසාරයෙන් නික්ම යාමේ නුවණ නැතිව (පරිභොග කරන්නාහු) ඒ පස්කම් සැප විඳින්නාහු කාම බැම්මෙන් බඳිනා ලද්දෝව (ශරීරය විනාශ වීමෙන්) මරණින් මතු බ්‍රහ්මයා හා එක්වීමට පැමිණෙත්ය යන මේ කාරණය ඇත්ත නොවේ.

§  “වාසෙට්ඨය, යම්සේ මේ අචිරවතී ගංගාව ජලයෙන් පිරී ගංගා තීරයෙහි සිටි කාක්කන් විසින් බොන්නට හැකි ජලය ඇතිවූවාද එකල එතෙර ප්‍රයෝජන කොට ඇත්තාවූ එතෙරට යන පුරුද්ද ඇතිවූ එතෙර සොයන්නාවූ එතරවීමට කැමැත්තාවූ පුරුෂයෙක් එන්නේද ඒ පුරුෂයා මෙතෙර හිස සහිතව පොරවා නිදාගන්නේද, වාසෙට්ඨය ඒ කුමකැයි සිතන්නෙහිද? කිමෙක්ද එසේ ඇති කල ඒ පුරුෂයා අචිරවතී ගඟේ මෙතෙරින් එතෙරට යන්නේදැයි” ඇසුවෝය.

“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, මේ කාරණය ඇත්ත නොවේමයයි” කීයේය.

§ වාසෙට්ඨය, එසේම මේ (නීවරණ) ධර්ම පහ (ආර්‍ය්‍ය) උතුම් විනයෙහි ආවරණයෝයයිද කියනු ලැබෙත්. නීවරණයෝයයිද කියනු ලැබෙත්. බැඳුම්යයිද කියනු ලැබෙත්. හැම අතින් බැඳුම්යයිද කියනු ලැබෙත්.
ඒ පහ මොනවාද?

වාසෙට්ඨය, මේ නීවරණ පහ උතුම් විනයෙහි ආවරණයෝයයිද කියනු ලැබෙත්, නීවරණයෝයයිද කියනු ලැබෙත්, බැඳුම්යයිද කියනු ලැබෙත්. හැම ආකාරයෙන් බැඳුම්යයිද කියනු ලැබෙත්.

§  වාසෙට්ඨය, තුන්වේදය දත් බමුණෝ මේ නීවරණ පහෙන් ආවරණය කරණ ලද්දෝ සෑම ආකාරයෙන් වසන ලද්දෝ එයින් යට කරන ලද්දෝ එයින් වෙලන ලද්දෝ එයින් හාත්පසින් වසන ලද්දෝ වෙත්.

“වාසෙට්ඨය, ඒ තුන්වේදය දත් බමුණෝ යම් ධර්මයක් බ්‍රාහ්මණභාවය ඇතිකරන්නේද, ඒ ධර්මයන් දුරුකොට යම් ධර්මයක් බ්‍රාහ්මණභාවය නොකරන්නේද. ඒ ධර්මයන් සමාදන්ව පවතින්නාහු ස්වර්ග මොක්ෂය මුවහ කරන ධර්ම පහෙන් ආවරණය කරන ලද්දෝ සම්පූර්ණයෙන් වසන ලද්දෝ සෑම ආකාරයෙන් යටකරන ලද්දෝ සෑම ආකාරයෙන් වසන ලද්දෝ (ශරීරය විනාසවූ) මරණින් මතු බ්‍රහ්මයන්ගේ සහභාවයට පැමිණෙන්නාහුය යන මේ කාරණය ඇත්තක් නොවේ.

වාසෙට්ඨය,
ඒ කුමකැයි සිතන්නෙහිද?
වැඩි සිටියාවූ මහලුවූ ආචාර්‍ය්‍ය ප්‍රචාර්‍ය්‍යවූ බමුණන් විසින්
මහා බ්‍රහ්මයා ස්ත්‍රීන් සමග වාසය ඇත්තේය හෝ
ස්ත්‍රීන් සමග වාසය නැත්තේය දැයි කියා ඇත්තේද?”
“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, ස්ත්‍රීන් සමග වාසය නැත්තේයි.”
“වෛර සහිත සිත් ඇත්තේද වෙර නැති සිත් ඇත්තේද”
“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, වෛර නැති සිත් ඇත්තේය”
“ක්‍රොධ සහිත සිත් ඇත්තේද ක්‍රොධ නැති සිත් ඇත්තේද”
“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, ක්‍රොධ නැති සිත් ඇත්තේය.”
“කිලුටු සිත් ඇත්තේද කිලුටු නොවූ සිත් ඇත්තේද?”
“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, කිලුටු නොවූ සිත් ඇත්තේය.”
“පුරුදු කරන ලද සිත් ඇත්තේ හෝ පුරුදු කරන ලද සිත් නැත්තේද?”
“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, පුරුදු කරන ලද සිත් ඇත්තේය.”
“වාසෙට්ඨය, ඒ කුමකැයි සිතන්නෙහිද?
තුන්වේදය දත් බමුණෝ ස්ත්‍රීන් සමග වාසය ඇත්තෝද
නොහොත් ස්ත්‍රීන් සමග වාසය නැත්තෝද?

“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, ස්ත්‍රීන් සමග වාසය ඇත්තෝය.”
“වෛර සහිත සිත් ඇත්තෝ හෝ වෛර රහිත සිත් ඇත්තෝද?”
“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, වෛර සහිත සිත් ඇත්තෝය.”
“ක්‍රොධ සහිත සිත් ඇත්තෝ හෝ ක්‍රොධ රහිත සිත් ඇත්තෝද?”
“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, ක්‍රොධ සහිත සිත් ඇත්තෝය.”
“කිලුටු සිත් ඇත්තෝ හෝ කිලුටු නැති සිත් ඇත්තෝද?”
“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, කිලුටු සිත් ඇත්තෝය.”
“පුරුදු කරනලද සිත් ඇත්තෝ හෝ පුරුදු කරන ලද සිත් නැත්තෝද?”
“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, පුරුදු කරනලද සිත් නැත්තෝයයි” කීයේය.

වාසෙට්ඨය,
මෙසේවූ කල තුන්වේදය දත් බමුණෝ ස්ත්‍රීන් සමග වාසය ඇත්තෝය.
බ්‍රහ්මයා ස්ත්‍රීන් සමග වාසය නැත්තේය.
කිමෙක්ද?
ස්ත්‍රීන් සමග වාසය ඇත්තාවූ තුන්වේදය දත් බමුණන්ගේ හා
ස්ත්‍රීන් සමග වාසය නැත්තාවූ බ්‍රහ්මයා සමග එක්වීමක් සිදු වේද?”
“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, එසේ නොවන්නේය.”

“වාසෙට්ඨය, හොඳයි, වාසෙට්ඨය,
කාම ආසා ඇති හෙයින් ස්ත්‍රීන් සමග වාසය කරන්නාවූ
ඒ තුන්වේදය දත් බමුණෝ මරණින් මතු කාම ආසා නැති හෙයින්,
ස්ත්‍රීන් සමග වාසයක් නැත්තාවූ බ්‍රහ්මයා සමග එක්වෙන්නේය
යන මේ කාරණය ඇත්ත නොවේ.

“වාසෙට්ඨය,
මෙසේ තුන්වේදය දත් බමුණෝ වෛර සහිත සිත් ඇත්තෝයි.
බ්‍රහ්මතෙම වෛර නැති සිත් ඇත්තේය. කිමෙක්ද?
වෛර සහිත සිත් ඇති තුන්වේදය දත් බමුණන් හා
වෛර රහිත සිත් ඇති බ්‍රහ්මයා සමග එක්වීම සිදුවේද?”
“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, එසේ නොවන්නේය.”

“වාසෙට්ඨය,
හොඳයි, වාසෙට්ඨය, වෛර සහිත සිත් ඇති ඒ තුන්වේදය දත් බමුණෝ මරණින් මතු වෛර සිත් නැත්තාවූ බ්‍රහ්මයා හා එක්වීමට පැමිණෙන්නාහුය, යන මේ කාරණය ඇත්තක් නොවේ.

“වාසෙට්ඨය, මෙසේ තුන්වේදය දත් බමුණෝ ක්‍රොධ සිත් ඇත්තෝයි. බ්‍රහ්මතෙම ක්‍රොධ සිත් නැත්තේය කිමෙක්ද? ක්‍රොධ සිත් ඇති තුන්වේදය දත් බමුණන්ගේ ක්‍රොධ සිත් නැති බ්‍රහ්මයා සමග සංසන්දනය වේද සමාන වේද? ”

“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, එසේ නොවන්නේය.”
“වාසෙට්ඨය, හොඳයි, වාසෙට්ඨය, ක්‍රොධ සහිත සිත් ඇති. ඒ තුන්වේදය දත් බමුණෝ මරණින් මතු ක්‍රොධ සිත් ඇත්තාවූ බ්‍රහ්මයාගේ සහභාවයට පැමිණෙන්නාහුය යන මේ කාරණය ඇත්තක් නොවේ.

“වාසෙට්ඨය, මෙසේ වූකල තුන්වේදය දත් බමුණෝ කිලුටු සිත් ඇත්තෝය. බ්‍රහ්මතෙම නොකිලුටු සිත් ඇත්තේය. කිමෙක්ද? කිලුටු සිත් ඇති තුන්වේදය දත් බමුණන්ගේ කිලුටු සිත් නැති බ්‍රහ්මයා සමග සංසන්දනය වේද සමාන වේද?
“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, එසේ නොවන්නේය.”

“වාසෙට්ඨය, හොඳයි, කිලුටු සිත් ඇති තුන්වේදය දත් බමුණෝ මරණින් මතු කිලුටු සිත් නැත්තාවූ බ්‍රහ්මයාගේ සහභාවයට පැමිණෙන්නාහුය, යන මේ කාරණය ඇත්තක් නොවේ.

“වාසෙට්ඨය, මෙසේවූ කල තුන්වේදය දත් බමුණෝ පුරුදු කරනලද සිත් ඇත්තෝය. බ්‍රහ්මිතෙම පුරුදු කරන ලද සිත් ඇත්තේය. කිමෙක්ද? පුරුදු කරන ලද සිත් නැති තුන්වේදය දත් බමුණෝ පුරුදු කරන ලද සිත් ඇති බ්‍රහ්මයා සමග සංසන්දිනය වේද සමාන බවට පැමිණේද?”

“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, එසේ නොවන්නේය.”
“වාසෙට්ඨය, හොඳයි, පුරුදු කරන ලද සිත් නැති තුන්වේදය දත් බමුණෝ පුරුදු කරන ලද සිත් ඇති බ්‍රහ්මයාගේ සහභාවයට පැමිණෙන්නාහුය, යන මේ කාරණය ඇත්තක් නොවේ.

වාසෙට්ඨය, මෙහි තුන්වේදය දත් බමුණෝ බඹලොවට නොපැමිණෙන මාර්ගයක් බඹලොවට පැමිණෙන මාර්ගයයි වරදවාගෙන එහි පිළිපැද මඩවළක් පොළොවයයි බැස ගිලෙන්නාක් මෙන් ගිලෙති. ගිලී, සතර අපායෙහි වැටී දුකට පැමිණෙත්. මිරිඟුව දැක දියෙන් පිරුණු ගංගාවකැයි එතරවීමට පීනන්නට ගොස් අත් පා බිඳගනිත්. එහෙයින් මේ මාර්ගය තෙවිජ්ජ බමුණුන්ගේ කිමකැයිද, තෙවිජ්ජ බමුණන්ගේ මහ කැලෑවක්යයිද තෙවිජ්ජ බමුණන්ගේ විනාශයකැයිද කියනු ලැබේ.

මෙසේ වදාළ කල වාසෙට්ඨ තරුණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මේ කාරණය කීවේය. “භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ බ්‍රහ්මයාගේ සහභාවය පිණිස පවත්නා මාර්ගය දන්නේයයි මේ කාරණය මා විසින් අසන ලද්දේය.”

“වාසෙට්ඨය. ඒ කුමකැයි සිතන්නෙහිද? මනසාකට ගම මේ අඹ වනයට සමීප නොවේද? මනසාකට ගම මට නුහුරු වූයේ නොවේද?”

“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, එසේය. මනසාකට ගම මීට සමීපය. මනසාකට ගම මීට දුර නොවේයයි” කීයේය.xx “වාසෙට්ඨය, ඒ කුමකැයි සිතන්නෙහිද? මේ මානසාකට ගමෙහි උපන්නාවූද එහි වැඩුනාවූද පුරුෂයෙක් ඇත්තේද, ඒ ගමින් පිටත ගියාවූ ඔහුගෙන් කිසිවෙක් මනසාකට ගමට පාර අසත් නම්, වාසෙට්ඨය, මනසාකට ගමෙහි උපන්නාවූ එහිම වැඩුනාවූ මනසාකට ගමට පාර අසනු ලැබුවාවූ ඒ පුරුෂයාට ඒ පාර කීමට කල්පනාකිරීම ආදීවශයෙන් කල්ගතවීමක් වන්නේදැයි” ඇසුවෝය.
“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, එසේ නොවේමය,”

“ඊට හේතු කවරේද?”
“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, ඒ පුරුෂයා, මනසාකට ගමෙහි උපන්නේය, එහිම වැඩුනේය. ඔහු විසින් මනසාකට ගම ගැන සියලු මාර්ග හොඳින් දැනගත් බැවිනි”

“වාසෙට්ඨය, මනසාකට ගමෙහි උපන්නාවූ එහිම වැඩුනාවූ මනසාකට ගමට පාර අසනලද්දාවූ ඒ පුරුෂයාට ප්‍රමාද භාවයක් හෝ, තද මුළාවක් හෝ වන්නේ නමුත් බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි හෝ බ්‍රහ්ම ලෝකයට පමුණුවන ගති ඇති පිළිපැදීම සම්බන්ධව අසනලද්දාවූ තථාගතයානන් වහන්සේට ඒ සඳහා පිළිපැදීම කුමක්ද යනාදීන් ප්‍රමාද භාවයක් හෝ මුලාබවක් නොවේමය. වාසෙට්ඨය, මම බ්‍රහ්මයන්ද දනිමි. බ්‍රහ්ම ලෝකයද දනිමි. බ්‍රහ්ම ලෝකයට පමුණුවන ගති ඇති පිළිපැදීම දනිමි. යම් මාර්ගයකින් පිළිපැදීම කළ කෙනෙක් බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි උපන්නේද එය හෝ ඔහු දනිමි” කීවාහුය.xxමෙසේ කී කල වාසෙට්ඨ තරුණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මේ කාරණය කීයේය.

“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ බ්‍රහ්මයන්ගේ සහභාවය පිණිස මාර්ගය දේශනා කරනසේකැයි මේ කාරණය මා විසින් අසන ලද්දේය. භවද් ගෞතමයන් වහන්සේ බ්‍රහ්මයන්ගේ සහභාවය පිණිස මාර්ගය අපට දේශනා කරණසේක්වා. භවද් ගෞතමයන් වහන්සේ බ්‍රහ්ම පුත්‍රවූ මා අපාය මාර්ගයෙන් උදුරණ සේක්වායි” කීවේය.

“වාසෙට්ඨය, එහෙනම් අසව, හොඳින් කල්පනා කරව, කියන්නෙමියි” වදාළෝය.
“පින්වතුන් වහන්ස, එසේයයි” වාසෙට්ඨ තරුණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්නේය.

§  භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ ධර්මය වදාළසේක.
“වාසෙට්ඨය, (අර්හත්වූ, සම්‍යක් සම්බුද්ධවූ, විදර්ශනාඥාන ආදී විද්‍යා අට සීල සංවරය ආදී හසුරුවන ධර්ම පහළවයන අෂ්ට විද්‍යා පසළොස්චරණ ධර්මයන්ගෙන් යුක්තවූ, යහපත් ගති ඇත්තාවූ, සියලු ලෝකයන් දන්නාවූ, ශ්‍රේෂ්ඨවූ, හික්මවිය යුතු පුරුෂයන් දමනය කිරීමෙහි රියැදුරෙකු වැනිවූ, දෙවි මිනිසුන්ට ගුරුවරයෙක්වූ, (චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍ය) සත්‍යවූ උතුම් ධර්ම සතර අවබෝධකළාවූ, තථාගත කෙනෙක් මෙලොව උපදනාහ.

ඒ තථාගතයන් දෙවියන් සහිතවූ, මාරයන් සහිතවූ, බ්‍රහ්මයන් සහිතවූ, මහණ බමුණන් සහිතවූ, රජුන් හා මිනිසුන් සහිතවූ, සත්ත්ව වර්ගයා ස්වකීය උසස් ඥානයෙන් දැන පැහැදිලි කොට ප්‍රකාශ කරන්නේය..

ඒ තථාගතයන් මුල යහපත්වූ, මැද යහපත්වූ, කෙළවර යහපත්, අර්ථ සහිතවූ, දස ආකාරයෙන් නියම විදියට වචන ශබ්ද කරන්නාවූ (බ්‍යඤ්ජන සහිත) සියලු ලෙසින් සම්පූර්ණවූ, පිරිසිදුවූ සියලු ශාසනමාර්ග බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාව ගෙන හැර දක්වති.

“ඒ ධර්මය ගෘහපතියෙක් හෝ ගෘහපති පුත්‍රයෙක් හෝ අන් කුල අතුරෙන් එක් කුලයක උපන්නෙක් හෝ ඒ දහම අසා තථාගතයන් වහන්සේ කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ඇති කෙරෙයි.

ඔහු ඒ ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්තවූයේ මෙසේ සලකන්නේය. ‘ගෘහවාසය පීඩා සහිතයි. රාගාදි කෙලෙස් සහිත මාර්ගයෙකි. මහණකම වනාහි කිසිවක් නොමැති අවකාශයමෙන් නිදහස්ය. ගිහි ගෙයි වසන්නහු විසින් සියලු ආකාරයෙන් සම්පූර්ණවූ, සියලු ආකාරයෙන් පිරිසිදුවූ, ලියවූ හක්ගෙඩියක් වැනිවූ මෙම බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරෙන්ට නොහැක්කේය මම කෙස් දැළිරැවුලු කපාදමා සිවුරු හැඳ ගිහිගෙන් නික්ම සස්නෙහි මහණ වන්නෙම් නම් ඉතා යහපතැයි’ කියායි.

“ඔහු පසු කාලයක ස්වල්පවූ හෝ බොහෝවූ හෝ සම්පත් හැරලා ස්වල්පවූ හෝ බොහෝවූ නෑපිරිස් හැර, කෙස් දැළිරැවුලු කපාදමා සිවුරු හැඳ ගිහිගෙන් නික්ම සස්නෙහි මහණවේ. මෙසේ මහණවූ ඔහු ප්‍රධාන සංවරසීලයෙන් යුක්ත වූයේ, යහපත් හැසිරීමෙන් හා වරද නැති පැවැත්මෙන් යුක්ත වූයේ, ස්වල්පවූත් අකුසලයන්හි විශේෂයෙන් භය දක්නා ගති ඇත්තෙකු වූයේ, යහපත්වූ ශරීරයෙන් වචනයෙන් ක්‍රියාවෙන් යුක්ත වූයේ, ශික්ෂාපද සමාදන්ව එහි මොනවට හික්මෙයි. පිරිසිදුවූ ජීවිත පැවතුම් ඇත්තේවෙයි, ශීලයෙන් යුක්ත වූයේ වෙයි, ඉන්ද්‍රියයන්හි වැසූ දොරටු ඇත්තේ වෙයි, කෑමෙහි පමණ දන්නේවෙයි, යහපත් සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්ත වූයේ වෙයි, සන්තෝෂයෙන් යුක්තවෙයි.

“වාසෙට්ඨය, භික්ෂුවක් කෙසේ නම් සීල සම්පන්න වේද?.

වාසෙට්ඨය, මේ සස්නෙහිවූ භික්ෂුව ප්‍රාණවධය හැර ඉන් සම්පූර්ණයෙන් වැළැක්කේ, බහා තබන ලද දඬු ඇත්තේ බහා තබනලද ආයුධ ඇත්තේ, පව් කිරීමෙහි ලජ්ජා ඇත්තේ කරුණාවන්ත වූයේ, සියලු ප්‍රාණීන් කෙරෙහි හිත අනුකම්පාව ඇතිව වාසය කෙරේ. මෙයද ඔහුගේ සීලයක්වේ නොදුන් දෙය ගැනීමෙන් වෙන්ව, එයින් සම්පූර්ණයෙන් වැළැක්කේ, දුන්දෙයම ගන්නේ, දුන් දෙයම කැමතිවන්නේ, සොර නොවූ පිරිසිදුවූ සිතින් යුක්තව වාසය කෙරේ. මෙයද ඔහුගේ සීලයෙකි. අබ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාව හැර උතුම් පැවතුම් ඇත්තේ ස්ත්‍රී පුරුෂ සංසර්ගය නම්වූ ග්‍රාම ධර්මයෙන් වෙන් වූයේ බ්‍රහ්මචාරීවේ. මෙයද ඔහුගේ සීලයෙකි බොරුකීමෙන් දුරුව, ඉන් සම්පූර්ණයෙන් වැළැක්කේ, සැබෑ තෙපුල් කියන්නේ, සැබවින් සැබව ගළපන ගති ඇතිව ස්ථිර කථා ඇත්තේ, ඇදහිය යුතු වචන ඇත්තේ ලෝකයා අතර විරුද්ධ කථා ඇති නොකෙරේ. මෙයද ඔහුගේ සීලයෙකි. පිසුණු බස් හැර, ඉන් සම්පූර්ණයෙන් වැළැක්කේ, මෙතැනින් අසා මොවුන් බිඳවීම පිණිස එතැන නොකියන ගති ඇත්තේද, එතැනින් අසා මොවුන් බිඳවීම පිණිස මෙතැන නොකියන ගති ඇත්තේද, මෙසේ භෙදවූවන් ගළපන්නේ සමගි වූවන්ගේ සමගිය තහවුරු කිරීමට අනුබල දෙන්නේ, සමගියෙහි ඇලුම් බහුලකොට ඇත්තේ, සමගිකම්හි ඇලුනේ, සමගිකම්හි සතුටුවන ගති ඇත්තේ සමගිය ඇති කරණ තෙපුල් කියන්නේය. මෙයද ඔහුගේ සීලයෙකි. ඵරුෂ වචනය හැර ඉන් සම්පූර්ණයෙන් වැළැක්කේ යම් වචනයක් නිදොස්වේද, කනට සැපද, ප්‍රෙමණීයද, සතුටු කරයිද, යහපත්ද, බොහෝ දෙනාට ප්‍රියද, බොහෝ දෙනාගේ හිත් ප්‍රියකරන්නේද, එබඳු වචනම කියන්නේවේ. මෙයද ඔහුගේ එක් සීලයෙකි. හිස් ප්‍රලාප කථා හැර ඉන් සම්පූර්ණයෙන් වැළැක්කේ, කාලයට සුදුසු කථා කරන්නේ, සිදුවූ තෙපුල්ම කියන්නේ, අර්ථයෙන් යුක්තවූ, ධර්මයෙන් යුක්ත විනය සම්බන්ධවූ තෙපුල් කියන්නේ, සුදුසු කල්හි, උපමා හා කරුණු සහිතවූ, සීමා ඇති, අර්ථයෙන් යුත්, නිධානයක් මෙන් සිතෙහි තැබිය යුතු වචන කියන්නේ වේ. මෙසේ ඒ හිස් කථාවෙන් වැළැක්කේද දියුණුවට හේතුවන වචන කියන්නේද, මෙයද ඔහුගේ සීලයෙකි.

“තණ, ගස්, වැල්, බිඳීම් සිඳීම් ආදියෙන් සම්පූර්ණයෙන් වැළැක්කේ, එක් වේලේ වළඳන කෑම ඇත්තේ, රාත්‍රි කෑමෙන් හා අවේලේ කෑමෙන් සම්පූර්ණයෙන් වැළැක්කේය. නැටීම්, ගීකීම්, බෙර ආදිය වැයීම්, විසුලු දැකීම් යන මෙයින් සම්පූර්ණයෙන් වැළැක්කේය මල්, ගඳ, විලවුන් පැළඳීම, ඉන් සැරසීම, අඩුතැන් පිරවීමෙන් අලංකාර කිරීම යන මෙයින් සම්පූර්ණයෙන් වැළැක්කේය. උස් අසුන් මහ අසුන් යන මෙයින් වැළැක්කේය. රන් රිදී මසුරන් පිළිගැන්මෙන් සම්පූර්ණයෙන් වැළැක්කේය අමුවූ ධාන්‍ය වර්ග පිළිගැන්මෙන් සම්පූර්ණයෙන් තොරවූයේ අමුමස් පිළිගැන්මෙන් සම්පූර්ණයෙන් තොරවූයේද ස්ත්‍රීන් හා ගෑනු ලමයින් පිළිගැන්මෙන් සම්පූර්ණයෙන් තොරවූයේද වේ වැඩකරුවන් වැඩකාරියන් පිළිගැන්මෙන් සම්පූර්ණයෙන් තොරවූයේ, එළුවන් හා තිරළුවන් පිළිගැනීමෙන් තොරවූයේ, කුකුළන්, හූරන්, ඇතුන්, ගවයන්, අසුන් වෙළඹුන්, කෙත්, වත් යන මේ පිළිගැන්මෙන්ද, සම්පූර්ණයෙන් තොරවූයේය. ගිහීන්ගේ දූත මෙහෙවරය, ගෙන්ගෙට යන මහත් මෙහෙවරය යන මෙයින් සම්පූර්ණයෙන් වැළැක්කේය. ගනුදෙනු කිරීමය, තරාදි ආදියෙන් වඤ්චා කිරීමය, රන් හා නොරන් මිශ්‍ර වඤ්චා කිරීමය, වී ආදිය මැණීමෙන් වඤ්චා කිරීමය, හිමියන් අහිමි කිරීමාදිය සඳහා අල්ලස් ගැන්මය. උපායෙන් අනුන් රැවටීමය, යකඩ ආදී ලොහ රන් රිදීයයි අඟවා වඤ්චා කිරීමය, නොයෙක් ආකාරවූ කුටිල ප්‍රයොගය යන මෙයින් සම්පූර්ණයෙන් වැළැක්කේය කැපීමය, මැරීමය, බැඳීමය, සැඟවී සිට වස්තු පැහැරගැන්මය, ගම් නියම්ගම් ආදිය පැහැරීමය, බලාත්කාරකමින් වස්තු පැහැරගැන්මය යන මෙයින්ද සම්පූර්ණයෙන් වැළැක්කේය මෙයද ඔහුගේ සීලයක් වේ.

“සමහර පින්වත් මහණ බමුණෝ ශ්‍රද්ධාවෙන් දෙන කෑම කා මූලබීජය, ඛන්ධබීජය, ඵලබීජය, දලුබීජය, පස්වැනිවූ බීජබීජය යන මේ ගස් ආදිය වැවීමෙහි යෙදී වාසය කරත්. මෙබඳුවූ බීජගාම භූතගාමයන් සිඳීම් බිඳීම් ආදියෙන් සම්පූර්ණයෙන් වැළැක්කේ වේ නම් මෙයද ඔහුගේ එක් සීලයක් වේ.

“එසේම සමහර මහණ බමුණෝ ශ්‍රද්ධාවෙන් දෙන ලද කෑම කා ආහාර වර්ග දෙවෙනි දිනට තබා ප්‍රයෝජන ගැන්මය, බීම වර්ග දෙවෙනි දිනට තබා ප්‍රයෝජන ගැන්මය, නොඉටන ලද (අයිතියට නොගත්) සිවුරු ආදිය, යාන සංඛ්‍යාත වහන් දෙකකින් වැඩි සයන, සුගන්ධයන්, තල සහල් ආදිය තැන්පත් කොට තබා ප්‍රයෝජන ගැන්මයයි කියනලද පසුවට තබා ප්‍රයෝජන ගැන්මෙහි යෙදී වාසය කරත් මෙබඳුවූ සන්නිධිකාර පරිභොගයෙන් වැළකී වෙසේ. මෙයද ඔහුගේ සීලයකි.

“එසේම සමහර මහණ බමුණෝ ශ්‍රද්ධාවෙන් දෙන කෑම කා නැටීමය, ගී කීමය, බෙර ආදිය වැයීමය, රඟමඬුලු සැරසීමය, වැඩක් නැති කථා ඇසීමය. කයිතාලම් හා අත්ලෙන් අත්ල ගැසීමය. මන්ත්‍ර පිරවීමෙන් මළමිණී නැංවීමය, සතරැස් හෝ කළ බෙර ගැසීමය, ශොභන චිත්‍ර විචිත්‍රය, සණදොවුන් කෙළිය, හුණගස් ඔසවා නැටීමය, මිනී ඇට සෝදා තැබීමය, ඇතුන් හා පොරය, අශ්වයින් යොදා පොරය, මීවුන් හා පොරය ගවයින් හා පොරය, එළුපොරය, මෙණ්ඩක එළුපොරය, කුකුළුපොරය, වටුපොරය, දඬු (පොලු) පොරය, තොරතුරු දැනීමය, මල්ලව යුද්ධය, යුද්ධය, ඇත් ඇස් ආදිය දැකීමය යන විකාර දර්ශනයෙහි යෙදී වාසය කරත්. මෙසේ මෙබඳු විසුලු දැක්මෙන් සම්පූර්ණයෙන් වැළකේ. මෙයද ඔහුගේ සීලයකි.

“එසේම සමහර මහණ බමුණෝ ශ්‍රද්ධාවෙන් දෙනලද කෑම කා දූ පෝරු ආදියෙහි කෙළීම්වූ ක්‍රීඩාවය, දශපද ක්‍රීඩාවය, දූ පෝරු ආදියෙහි මෙන් ආකාශයෙහි ක්‍රීඩාකිරීමය, බිම මණ්ඩල වශයෙන් සාදා පැන පැන ක්‍රීඩා කිරීමය, දූ කැට නොසොල්වා නියෙන් ගසා ක්‍රීඩා කිරීමය, දාදු කෙළීමය, සිං කෙළීමය, භිත්ති ආදියෙහි ඉරටමිටි ගසා ඇත් අස් ආදි රූප දක්වා කෙළීමය, පන්දු කෙළීම්ය, නලා පිඹීම්ය, ක්‍රීඩා නගුල් ගෙන සෙල්ලම් සීසෑම්ය, කරනම් ගැසීමය, තල්පත් ආදියෙන් කන්නන් ගුරුවා තනා ක්‍රීඩා කිරීමය, කොළ නැළියෙන් වැලි ආදිය මැන කෙළීමය, කුඩා රථයෙන් කෙළීමය. කුඩා දුන්නෙන් කෙළීමය, අහසෙහි හෝ පිටෙහි හෝ අකුරු ඇඳ කෙළීමය, සිතූ දේ කියවීම් කීම් ආදියෙන් කෙළීමය, ඒ ඒ දෝෂ රූප දක්වා කෙළීමය, යන මෙබඳුවූ ප්‍රමාදයට කාරණාවූ දූ කෙළීමෙහි යෙදී වාසය කෙරෙත්. මෙසේ මෙබඳුවූ දූ කෙළියෙන් සම්පූර්ණයෙන් වළකියි. මෙයද ඔහුගේ සීලයකි.

“එසේම සමහර මහණ බමුණෝ ශ්‍රද්ධාවෙන් දෙන කෑම කා දික්හඟලා පුටුය, පලස්ය, සතරඟුලෙන් දිග ලොම් ඇතිරිය, විසිතුරු එළුලොම් ඇතිරිය, එළුලොම් සුදුඇතිරිය, එළුලොමින් කළ ඉදිරියට නෙරූ මල් ඇති ඇතිරිය, සිංහාදි රූපයෙන් විසිතුරු එළුලොම් ඇතිරිය, එක් පිට ලොම් ඇති ඇතිරිය, දෙපිට ලොම් ඇති එළුලොම් ඇතිරිය, රත්රන් නූලෙන් කළ පට ඇතිරිලිය, එක්විට නැට්ටුක්කාරියන් දහසය දෙනෙක් නටනා එළුලොමින් කළාවූ මහඇතිරිය, ඇතුන් පිට අතුරණ ඇතිරිය, අසුන් පිට අතුරණ ඇතිරිය, රථ පිට අතුරණ ඇතිරිය, අඳුන් දිවිසමින් කළ ඇතිරිය, කෙසෙල් මුව සමින් කළ උතුම් ඇතිරිය, දෙපස තබනලද රතුපාට කොට්ට ඇති ආසනය, යන මෙබඳු උස් අසුන් මහ අසුන් පාවිච්චි කෙරෙත්. මෙසේ මෙබඳුවූ උස් අසුන් මහ අසුන්හි හිඳීම් ආදියෙන් වළකියි. මෙයද ඔහුගේ සීලයකි.

“එසේම සමහර පින්වත් මහණ බමුණෝ ශ්‍රද්ධාවෙන් දෙන කෑම කා ඇඟ ඉලීමය, පිරිමැදීමය, නෑවීමය, මැඩීමය, මූනබලන කන්නාඩි අඳුන්, තෙල් හා සුවඳ පාවිච්චිය, මූණේ ගානා සුවඳ කුඩු, මූණේ ගානා සුවඳ ද්‍රව්‍ය, අත්වල බඳින ආභරණ යන මේ දේ දැරීම හා පැළඳීමය, රත්රන් නූල් ආදියෙන් කුඩුම්බි බැඳීමය, විසිතුරු දඬුගෙන හැසිරීමය, බෙහෙත් නල එල්වාගෙන ඇවිදීමය, කඩු විසිතුරු කුඩ ගෙනයෑම, විසිතුරු සෙරෙප්පු හෝ සපත්තු පයලා ඇවිදීමය, නලල්පට බැඳීමය, කොණ්ඩා මාණික්‍ය පැළඳීමය, අවන් දැරීමය දික්වූ දහවලු ඇති සුදුරෙදි ඇඳිමයයි මෙසේවූ සැරසීම් හා අඩුතැන් පිරවීමෙහි නිතර නිතර යෙදෙත්. මෙබඳුවූ සැරසීම් අලංකාර කිරීම් ආදියෙහි යෙදීමෙන් සම්පූර්ණයෙන් වළකියි. මෙයද ඔහුගේ සීලයකි.

“එසේම ඇතැම් පින්වත් මහණ බමුණෝ ශ්‍රද්ධාවෙන් දෙන කෑම කා රජුන් පිළිබඳ කථාය, සොරුන් පිළිබඳ කථාය, මහඇමතියන් පිළිබඳ කථාය, සෙනා පිළිබඳ කථාය, භය පිළිබඳ කථාය, යුද පිළිබඳ කථාය, ආහාර පිළිබඳ කථාය, පානවර්ග පිළිබඳ කථාය, ඇඳුම් පිළිබඳ කථාය, ඇඳන් පිළිබඳ කථාය, මාලා පිළිබඳ කථාය, ගන්ධ ද්‍රව්‍යයන් පිළිබඳ කථාය, නෑයන් පිළිබඳ කථාය, රථ පිළිබඳ කථාය, ගම් පිළිබඳ කථාය, නියම්ගම් පිළිබඳ කථාය, නුවර පිළිබඳ කථාය, දනව් පිළිබඳ කථාය, ස්ත්‍රීන් පිළිබඳ කථාය, පුරුෂයන් පිළිබඳ කථාය, ගෑනු දරුවන් පිරිමි දරුවන් පිළිබඳ කථාය, යොධයන් පිළිබඳ කථාය, වීථි පිළිබඳ කථාය, වතුර ගෙන යන දාසීන් හෝ වතුර ගෙන යන තැන් හෝ පිළිබඳ කථාය, මළ නෑයන් යන ආදීන් පිළිබඳ කථාය, නොයෙක් ආකාරවූ තේරුම් නැති කථාය, ලෝකය පිළිබඳ කථාය, මුහුද පිළිබඳ කථාය, භවාභව කථාය යන මෙබඳු පහත් කථාවෙහි යෙදී වෙසෙත්. මෙබඳුවූ පහත් කථාවෙන් සම්පූර්ණයෙන් වළකියි. මෙයද ඔහුගේ සීලයකි.

“එසේම සමහර පින්වත් මහණ බමුණෝ ශ්‍රද්ධාවෙන් දෙන කෑම කා ‘ඔබ මේ ධර්මවිනය නොදන්නෙහිය. මම මේ ධර්මවිනය දනිමි.’ ‘ඔබ මේ ධර්මවිනය කුමකැයි දන්නෙහිද? ඔබ වරදවා පිළිපදින්නෙහිය, මම මනාකොට පිළිපදින්නේවෙමි.’ ‘මාගේ වචන යහපත්ය හෝ අර්ථය සහිතය, ඔබගේ වචන අර්ථ රහිතය.’ ‘පළමු කිය යුත්ත පසුව කීයෙහිය’ පසුව කිය යුත්ත පළමුව කීයෙහිය යමක් ඔබ බොහෝ කල් පුරුදුකරණ ලද නම් ඒ සියල්ල නිෂ්ඵල විය. ඔබට වාදාරොපනය කරණ ලදී නින්දා කරණ ලද්දෙහිය. වාදයෙන් මිදෙනු පිණිස ක්‍රියා කරව. ඉදින් හැක්කෙහි නම් වාදයෙන් ගැළවෙව, යන ආදි දෝෂාරොපණ කථාවෙහි යෙදී වෙසෙත්. මෙසේ මෙබඳු දෝෂාරොපණ කථාවෙන් සම්පූර්ණයෙන් වළකින්නේය. මෙයද ඔහුගේ සීලයකි.

“එසේම සමහර පින්වත් මහණබමුණෝ ශ්‍රද්ධාවෙන් දෙන කෑම කා රජුන්ගේ, රජ මහ ඇමතියන්ගේ, ක්ෂත්‍රියයන්ගේ, බමුණන්ගේ, ගෘහපතියන්ගේ සහ කුමරුන්ගේද හසුන් ගෙණ, ‘මෙතනින් අසවල් තැනට යව, අසවල් තැනින් මෙහි එව, මෙය ගෙණ යව, එතැනින් අසවල්දෙය ගෙණෙව’යි දූත භාවයෙහි හා හසුන් ගෙණ යෑමෙහි යෙදී වෙසෙත්. මෙබඳු දූත භාවය, හසුන් ගෙණයෑම යන මෙයින් වළකින්නේය. මෙයද ඒ ඔහුගේ සීලයකි.

“එසේම සමහර පින්වත් මහණ බමුණෝ ශ්‍රද්ධාවෙන් දෙන කෑම කා කුහකයෝද, සිව්පසය උදෙසා කථා කරන්නෝද, නිමිති කරන්නෝද නොහොත් ලාභ සත්කාර සඳහන් කරවන්නෝද, පරලාභාදිය උදෙසා කියන්නෝද, ලාභයකින් ලාභයක් සොයන්නෝද වෙත්. මෙබඳුවූ කුහක වංචා ප්‍රයෝග අදියෙන් වළකියිද මෙයද ඔහුගේ සීලයකි.’

“එසේම සමහර පින්වත් මහණ බමුණෝ ශ්‍රද්ධාවෙන් දෙන කෑම කා සාමුද්‍රිකා ශාස්ත්‍රය නිමිතිශාස්ත්‍රය, හෙනගැසීම ආදී මහ නිමිති බලා කියන ශාස්ත්‍රය, ස්වප්න ශාස්ත්‍රය ලක්ෂණ ශාස්ත්‍රය මීයන් කැපූ වස්ත්‍රාදිය බලා කියන ශාස්ත්‍රය, ගිනි දෙවියා පිදීමය, දබ්බිහොමය, ථුස හොමය, තණ්ඩුල හොමය, කණ හොමය සප්පි හොමය, තෙල හොමය, මුඛ හොමය ලේ හොමය, ශරීර විද්‍යා වාස්තු විද්‍යා, නීති ශාස්ත්‍රය, සොහොනෙහි ශාන්ති කරන්නාවූ විද්‍යා භූත විද්‍යා, නාග විද්‍යා, විෂ විද්‍යා, ගෝනුසු විද්‍යා, මී විද්‍යා, කුරුළු විද්‍යා, කපුටු විද්‍යා, ජීවිත කාලය කීම, ආයුධ වැළැක්වීම්, තිරිසන් සතුන්ගේ ශබ්ද දැනීම වශයෙන් පැවති මන්ත්‍රය යන පහත් විද්‍යා හේතු කොට ගෙන වැරදි ජීවිතයෙන් ජිවිකා කෙරෙත්. මෙසේ මෙබඳු පහත් විද්‍යා හේතුවෙන් කරණ ලාමක ජිවිකාවෙන් සම්පූර්ණයෙන් වැළැක්කේ වේද මෙයද ඔහුගේ සීලයකි. මණී ලක්ෂණය. වස්ත්‍ර ලක්ෂය, දණ්ඩ ලක්ෂණය, කඩු ලක්ෂණය, දුනු ලක්ෂණය, ආයුධ ලක්ෂණය, ස්ත්‍රී ලක්ෂණය, පුරිස ලක්ෂණය, පිරිමිදරු ලක්ෂණය ගෑනුදරු ලක්ෂණය, දාස ලක්ෂණය, දාසී ලක්ෂය, ඇත් ලක්ෂණය අශ්ව ලක්ෂණය, කැස්බෑලක්ෂණය, එළු ලක්ෂණය, මීහරක් ලක්ෂණය ගව ලක්ෂණය, ලොකු එළු ලක්ෂණය, කුකුළු ලක්ෂණය, වටු ලක්ෂණය තලගොයි ලක්ෂණය, කර්ණිකා ලක්ෂණය, මුව ලක්ෂණයයි මෙබඳු පහත් විද්‍යාවන් කරණ කොට ගෙණ වැරදි ජීවිකාව කෙරෙත්. මෙසේවූ පහත් විද්‍යාවන් නිසා කරණ වැරදි ජිවිකාවෙන් සම්පූර්ණයෙන් වැළැක්කේද මෙයද ඔහුගේ සීලයකි.

“එසේම සමහර පින්වත් මහණ බමුණෝ ශ්‍රද්ධාවෙන් දෙන කෑම කා අසවල් දිනට රජුන්ගේ බැහර යෑම වන්නේය. අසවල් දින ඇතුළු නුවරට එන්නේය අසවල් දින ඇතුළු නුවර රජුන් වෙත පැමිණීම වන්නේය. බැහැර රජුන්ගේ බැහැරට යෑම වන්නේය. බැහැර රජුන්ගේ ඇතුළු නුවරට ඊම වන්නේය. ඇතුළුනුවර රජුන්ගේ ආපසු යෑම වන්නේය. ඇතුළු නුවර රජුන්ට ජය වන්නේය. බැහැර රජුන්ගේ පරාජය වන්නේය. බැහැර රජුන්ගේ ජය වන්නේය. ඇතුළු නුවර රජුන්ගේ පරාජය වන්නේය. මෙසේ මොහුට ජය වන්නේය. මෙසේ පරාජය වන්නේයයි’ කියා මෙසේ පහත් විද්‍යා හේතුකොට ලාමක ජිවිකා කෙරෙත්. මෙබඳුවූ පහත් විද්‍යා හේතුවෙන් කරණ වැරදි ජීවිතයෙන් සම්පූර්ණයෙන් වැළැක්කේ නම් මෙයද ඔහුගේ සීලයක් වේ

‘එසේම සමහර පින්වත් මහණ බමුණෝ ශ්‍රද්ධාවෙන් දුන් කෑම කා චන්ද්‍රග්‍රහණය වන්නේය. සූර්‍ය්‍යග්‍රහණය වන්නේය, තාරකා සමාගමය වන්නේය. සඳ හිරු දෙදෙනාගේ නියම මාර්ග ගමන වන්නේය, සඳ හිරු දෙදෙනාගේ නොමඟ යෑම වන්නේය, තාරකාවන්ගේ මාර්ග ගමන වන්නේය, තාරකාවන්ගේ නොමග යෑම වන්නේය, උල්කාපාතය වන්නේය, දිසා දැවීම වන්නේය, පොළව කම්පා වන්නේය, අහස ගිගුරුම් වන්නේය, සඳ, හිරු, තාරකාවන්ගේ නැඟීම හා බැසීම්ද කෙළෙසීමද පිරිසිදු වීමද වන්නේය, චන්ද්‍ර ග්‍රහණය මෙබඳු විපාක ඇති වන්නේය, සූර්‍ය්‍යග්‍රහණය මෙබඳු විපාක ඇති වන්නේය, තාරකා සමාගමය මෙබඳු විපාක ඇති වන්නේය, චන්ද්‍ර සූර්‍ය්‍යයන්ගේ මාර්ගයෙහි ගමන මෙබඳු විපාක ඇතිවන්නේය, ඔවුන්ගේ නොමග ගමන මෙබඳු විපාක ඇති වන්නේය, තාරකාවන්ගේ මාර්ගයෙහි ගමන මෙබඳු විපාක ඇතිවන්නේය, තාරකාවන්ගේ නොමග ගමන මෙබඳු විපාක ඇති වන්නේය, උල්කාපාතය මෙබඳු විපාක ඇති වන්නේය, දිගුන් දැවීම මෙබඳු විපාක ඇතිවන්නේය, භුමි කම්පාව මෙබඳු විපාක ඇතිවන්නේය, අහස් ගිගුම මෙබඳු විපාක ඇතිවන්නේය. සඳ, හිරු, තාරකාවන්ගේ නැඟීම, බැසීම, කිලිටුවීව හා පිරිසිදුවීම මෙබඳු විපාක ඇතිවන්නේයයි’ කියා මෙසේ පහත් විද්‍යා හේතුවෙන් කරණ වැරදි ජිවිකාවෙන් ජිවිකා කෙරෙත්. මෙසේවූ පහත් විද්‍යා හේතුකොටගෙණ කරණ ලාමක ජීවිකාවෙන් සම්පූර්ණයෙන් වැළැක්කේ නම් මෙයද ඔහුගේ සීලයකි.

‘එසේම සමහර මහණ බමුණෝ ශ්‍රද්ධාවෙන් දුන් කෑම කා ‘මනා වැසි ඇතිවන්නේය, මනා වැසි නැතිවන්නේය යහපත් ආහාරපාන ඇති වන්නේය, ආහාර පාන නැති වන්නේය, නිර්භය ඇති වන්නේය, භය ඇතිවන්නේය, රොග ඇතිවන්නේය, නිරෝගී බව ඇතිවන්නේයයි’ කීමද, ඇඟිල්ල ඇල්ලීමය, ගණන්කිරීමය, කොටස්කර ගණන් කිරීමය, කාව්‍ය කිරීමය, ලෝකයට සිදුවන දේ ගැන ශාස්ත්‍ර ඉගෙණීමයයි මෙසේ පහත් විද්‍යාවන් කරණකොට වැරදි ජීවිකා කෙරෙත්. මෙසේවූ පහත් විද්‍යා හේතුවෙන් වන වැරදි ජීවිකාවෙන් සම්පූර්ණයෙන් වැළැක්කේ නම් මෙයද ඔහුගේ සීලයකි.

“එසේම, සමහර පින්වත් මහණ බමුණෝ ශ්‍රද්ධාවෙන් දුන් කෑම කා ආවාහ කරවීමය, විවාහ කරවීමය, සමගිය පිළිබඳ කථාකිරීමය, වියොගය පිළිබඳ කථාකිරීමය, ධන රැස් කිරීමය, වියදම් කිරීමය, යහපත් ශ්‍රියාව ඇතිකිරීමය දුර්ගර්භකරණය ගර්භවිරොධි කරණය, දිව් තද කිරීමය, නූල් බැඳීම, අත් පෙරළීම පිණිස මන්ත්‍ර ජපකිරීමය, ශබ්ද නොඇසීම පිණිස මන්ත්‍ර ජපකිරීමය, කැඩපත්හි දෙවතාරොපණයකොට ප්‍රශ්නඇසීමය, ගෑණු දරුවන්ගේ ශරීරයෙහි දෙවතාරොපණය කොට ප්‍රශ්න ඇසීමය, දෙවදාසියගේ ශරීරයෙහි යකුන් ආරොපණයකොට ප්‍රශ්න ඇසීමය, හිරු වැඳීමය, මහබඹුට උපස්ථාන හෝ වැඳුම් කිරීමය, කටින් ගිනි දැල් පිටකිරීමය, ශ්‍රී දෙවිය කැඳවීමයයි කියන මෙබඳු පහත් විද්‍යාවෙන් වැරදි ජීවිකා කෙරෙත්. මෙබඳු පහත් විජ්ජාවෙන් කරණ වැරදි ජීවිකාවෙන් සම්පූර්ණයෙන් වැළැක්කේ නම් මෙයද ඔහුගේ සීලයකි.

“එසේම, සමහර පින්වත් මහණ බමුණෝ ශ්‍රද්ධාවෙන් දෙන කෑම කා ශාන්ති කිරීමය, කාර්‍ය්‍ය සමෘද්ධි කටයුතු කර්මය, මන්ත්‍ර කර්මය, භූරිකර්මය, පණ්ඩකයා පුරුෂයකු කිරීමය, පුරුෂයා පණ්ඩක කිරීමය, ගෙවල් නොකළ බිම් ගෙවල් කිරීමය, ගෙට සුදුසු තැන බලිකම් විධානය දියෙන් මූන සුද්ධ කිරීමය, තැහැවීමය, ගිනි පිදීමය, වමන කරවීමය, විරේක කරවීමය, උඩු කය විරේකය, යටිකය විරේකය, හිස විරේකය, කන්තෙලය, ඇස් බෙහෙත් ගැල්වීමය, නස්‍ය කිරීමය, අඳුන් ගෑමය, සිසිල් බෙහෙත් අඳුන් සෑදීමය, ආයුධ කටු ගසා කරන වෙදකම්ය, ශල්‍යකර්මය, ළදරුවන් පිළිබඳ වෙදකම්ය, මූලික බෙහෙත් දීමය, සැර බෙහෙත්දී පසුව එහිබල හැරීමය කියා හෝ මෙබඳු පහත් විද්‍යා කරණකොට වැරදි ජීවත්වීමෙන් ජීවිකා කෙරෙත්. මෙබඳුවූ වැරදි ජීවිකාවෙන් සම්පූර්ණයෙන් වැළැක්කේ නම් මෙයද ඔහුගේ සීලයකි.

“වාසෙට්ඨය, මෙසේ සීලසම්පන්නවූ භික්ෂූහට භය කාරණයන් අතුරෙන් එකක් පමණකුදු ඔහුගේ සීල සංවරය හේතුකොටගෙණ කිසි තැනකදී නොඋපදනේය. කුමක් මෙන්ද යත්:- වාසෙට්ඨය, ක්ෂත්‍රියාභිෂෙකයෙන් මුදුනෙහි අභිෂෙක ලද්දාවූ, සතුරන් නැති කළාවූ ක්ෂත්‍රිය රජෙක් කිසියම් සතුරෙකුගෙන් කිසි භයක් නොදක්නේද. එපරිද්දෙන්ම, වාසෙට්ඨය, සීලසම්පන්නවූ භික්ෂුතෙමේ භය කාරණයන් අතුරෙන් එකක් පමණකුදු සීලසංවරය හේතුකොට කිසිතැනකදී නොදක්නේය. ආර්‍ය්‍යවූ (උතුම්වූ) මේ සීල රාශියෙන් යුක්තවූ ඒ භික්ෂුතෙම, තමන්තුළ පිරිසිදුවූ (කායික චෛතසික) සැපය විඳියි. ලොහිච්චය මෙසේ දැක්වූ ශීලයෙන් යුක්තවූ භික්ෂුව සීලසම්පන්න නම් වේ.

“වාසෙට්ඨය, භික්ෂුව කෙසේ නම් ඉන්ද්‍රියයන්හි වැසූ දොරටු ඇත්තේද? වාසෙට්ඨය, මේ සස්නෙහි භික්ෂු තෙමේ ඇසින් රූපයක් දැක එහි නොඇලේ එහි නොපෙළඹෙන්නේය. ඇස් ඉන්ද්‍රියයෙහි අසංවරව වසන්නහුට දැඩි ආසාව හා කිපීම ආදී අකුශල ධර්මයෝ හිතට ඇතුල් වන්නාහුද, එබඳු දෙයින් වැළකීම පිණිස ඔහු පිළිපදී. ඔහු තමාගේ ඇස් ඉන්ද්‍රියය රකී. ඇස් ඉන්ද්‍රියයෙහි සංවරයට පැමිණේ. කණින් ශබ්දයක් අසා එහි නොඇලේ එහි නොපෙළඹෙන්නේය. කන් ඉන්ද්‍රියයෙහි අසංවරව වසන්නහුට දැඩි ආසාව හා කිපීමාදි අකුශල ධර්මයෝ හිතට ඇතුල්වන්නාහුද, එබඳු දෙයින් වැළකීම පිණිස ඔහු පිළිපදී. තමාගේ කන් ඉන්ද්‍රියය රකී. කන් ඉන්ද්‍රියයෙහි සංවරයට පැමිණේ. නාසයට ගඳ සුවඳ දැනී එහි නොඇලේ. එහි නොපෙළඹෙන්නේය නාස් ඉන්ද්‍රියයෙහි අසංවරව වසන්නහුට දැඩි ආසාව හා කිපීමාදී අකුශල ධර්මයෝ හිතට ඇතුල්වන්නාහුද, එබඳු දෙයින් වැළකීම පිණිස ඔහු පිළිපදී. තමාගේ නාස් ඉන්ද්‍රියය රකී. නාස් ඉන්ද්‍රියයෙහි සංවරයට පැමිණේ. දිවෙන් රසයක් විඳ එහි නොඇලේ. එහි නොපෙළඹෙන්නේය. දිව්ඉන්ද්‍රියයෙහි අසංවරව වසන්නහුට දැඩි ආශාව හා කිපීමාදී අකුශල ධර්මයෝ හිතට ඇතුල්වන්නාහුද එබඳුදෙයින් වැළකීම පිණිස ඔහු පිළිපදී. තමාගේ දිව් ඉන්ද්‍රියයෙහි සංවරයට පැමිණේ කයින් ස්පර්ශයක් ස්පර්ශකොට එහි නොඇලේ. එහි නොපෙළඹෙන්නේය. ශරීර ඉන්ද්‍රියයෙහි අසංවරව වසන්නහුට දැඩි ආශාව හා කිපීම ආදී අකුශල ධර්මයෝ හිතට ඇතුල් වන්නාහුද එබඳු දෙයින් වැලකීම පිණිස ඔහු පිළිපදී. තමාගේ ශරීර ඉන්ද්‍රියය රකී, ශරීර ඉන්ද්‍රියයෙහි සංවරයට පැමිණේ. සිතීන් (ධර්මයක්) අරමුණක් දැන එහි නොඇලේ එහි නොපෙළඹෙන්නේය. සිත් ඉන්ද්‍රියයෙහි අසංවරව වසන්නහුට යමක් නිසා දැඩි ආසාව හා කෝපය ආදී අකුශල ධර්මයෝ හිතට ඇතුල්වන්නාහුද, එබඳු දෙයින් වැළකීම පිණිස ඔහු පිළිපදී. හෙතෙම සිත් ඉන්ද්‍රීය රකී, සිත් ඉන්ද්‍රියයෙහි සංවරයට පැමිණේ එබඳුවූ භික්ෂුව උතුම්වූ ශීල රාශියෙන් යුක්තවූයේ අභ්‍යන්තරයෙහි පිරිසිදුවූ අධිචිත්ත සැපය විඳියි. වාසෙට්ඨය, මෙසේවූ භික්ෂුතෙමේ ඉන්ද්‍රියයන්හි වසනලද දොරටු ඇත්තේ වේ.

“වාසෙට්ඨය, භික්ෂුව කෙසේ නම් සතියෙන් හා සම්පජන්ඥයෙන් යුක්ත වේද?”

“වාසෙට්ඨය, මේ සස්නෙහි භික්ෂුව ඉදිරියට යෑමෙහිද, ආපසු යෑමෙහිද, නුවණින් දැන කරන්නේය. ඉදිරි බැලීමෙහිද, වටපිට බැලීමෙහිද නුවණින් දැන බලන්නේය. අත් පා හැකිලීමෙහිද, දිගුකිරීමෙහිද, මනා නුවණින් දැන එසේ කරන්නේය. දෙපට සිවුරය, පාත්‍රය, සිවුරුය යන මේ දේ දැරීමෙහිද මනා නුවණින් දැන එසේ කරන්නේය. අනුභව කිරීමය, පානය කිරීමය, වැළඳීමය. රස විඳීමය, යන මෙහිද මනා නුවණින් යෙදී එසේ කරන්නේය. මල මූත්‍ර පහකිරීම්ද නුවණින් (ආදිනව) සලකා කරන්නේය. යෑම්, සිටිම්, හිඳීම්, සැතපීම්, නිදි තොරකිරීම්, කථාකිරීම්, නිශ්ශබ්දව සිටීම් යන මේ දේ මනා නුවණින් දැන කරන්නේය. වාසෙට්ඨය, මෙසේ කරන්නාවූ භික්ෂුතෙමේ සිහියෙන් යුක්තවූයේ යහපත් නුවණින් යුක්තවූයේ වේයි.

“වාසෙට්ඨය, භික්ෂුවක් කෙසේ ලද පමණින් සතුටුවූයේ වේද?

“වාසෙට්ඨය, භික්ෂුතෙමේ යන්තම් කය වැසීමට තරම්වූ සිවුරෙන්ද, බඩ ආරක්ෂාවට ප්‍රමාණවූ පිණ්ඩපාත ආහාරයෙන්ද සතුටු සිත්ඇත්තේවේ ඔහු යම් යම් තැනකට යේනම් අටපිරිකර (කය පිළිබඳවූ දේ) පමණක් ගෙන යයි. වාසෙට්ඨය, යම්සේ පක්ෂියෙක් යම් තැනෙක පියාඹායේනම් ඒ සියලුතැන පියාපත් බර පමණකින් යුක්තව පියාඹා යේද, වාසෙට්ඨය, එපරිද්දෙන්ම භික්ෂුතෙමේද ශරීරය ආරක්ෂාවට ප්‍රමාණවූ සිවුරෙන්ද බඩ ආරක්ෂාවට ප්‍රමාණවූ පිණ්ඩපාත ආහාරයෙන්ද සතුටුවන්නේ වේ ඔහු යම් තැනක යා නම් අටපිරිකර පමණක් රැගෙණ බැහැර යයි. වාසෙට්ඨය, මෙසේවූ භික්ෂු තෙමේ සන්තෝෂයෙන් යුක්තවේ.

“උතුම්වූ මේ සීලසමූහයෙන් යුක්තවූද, උතුම්වූ මේ ඉන්ද්‍රිය සංවරයෙන් යුක්තවූද, මේ උතුම්වූ සතිසම්පජඤ්ඤයෙන් යුක්තවූද, මේ උතුම්වූ සන්තොෂයෙන් යුක්තවූද, ඒ භික්ෂුතෙමේ කැලයද, ගහක්මුලද, කඳුපලාත්ද, කඳුරැලි ගල්ගුහාවන් හෝ මහා මගද, සොහොන්ද, ඉතා දුරවූ කැලෑ වාසස්ථානද, බොහෝ ඉඩකඩ ඇති තැන සහ තණ ගුහාද යන මේ ස්ථාන ආශ්‍රය කෙරෙයි. ඔහු පසුබත් කාලයෙහි පිණ්ඩපාතයෙන් හැරීආයේ පර්යංකය බැඳ, (කකුල් අකුලුවා හිඳ) ශරීරයේ උඩු කොටස කෙලින් තබා අරමුණට සිහිය එළවා හිඳී.

“ඔහු ලෝකයෙහි ලෝභය පහකොට ලෝභ රහිත සිතින් යුක්තව වාසය කෙරේ. ලෝභයෙන් සිත පිරිසිදු කෙරේ. සිත කෙලසන්නාවූ ක්‍රෝධය පහකොට, ක්‍රෝධයෙන් දුරුවූ සිත් ඇතිව පණ ඇති සියලු සතුන් කෙරෙහි හිතානුකම්පා ඇත්තේව වාසය කරයි. ක්‍රොධ දෝෂයෙන් සිත පිරිසිදු කෙරේ. කාය චිත්ත දෙදෙනාගේ අලසබව දුරුකොට කය-සිත පිළිබඳ පහවූ අලසබව ඇත්තේ පිරිසිදු හැඟීම් ඇත්තේ, සිහි ඇත්තේ, යහපත් ප්‍රඥා ඇත්තෙක්ව වෙසේ. අලසබව දුරුකොට සිත පිරිසිදු කෙරේ. නොසන්සුන්කම හා පසුතැවීම දුරුකොට, සංසිඳුනු සිත් ඇතිව වාසයකෙරේ. ඇතුළත සංසිඳුන සිත් ඇත්තේ සිත විසිරයාම හා පසුතැවීමෙන් පිරිසිදු කෙරේ. විචිකිච්ඡාව (සැකය) දුරුකොට, පහකළ විචිකිච්ඡා ඇත්තේ කුශලධර්ම විෂයෙහි සැක නැතිව වෙසේ, විචිකිච්ඡාවෙන් සිත පිරිසිදු කෙරේ.

“වාසෙට්ඨය, යම්සේ පුරුෂයෙක් ණයක් ගෙණ කර්මාන්තයන්හි යොදන්නේද ඔහුගේ ඒ කර්මාන්තයෝ දියුණු වන්නාහු නම් ඔහුගේ ඒ පරණ ණය මුදල් සියල්ලම ගෙවන්නේය. ඔහුගේ අඹු දරුවන් ආරක්ෂාකරණ පිණිස වැඩි යමක් ඉතුරුවූයේ නම් ඕහට මෙබඳු අදහසක් ඇතිවේ. ‘මම පළමුවෙන් ණය ගෙණ කර්මාන්තයන්හි යෙදුවෙමි. ඒ මාගේ කර්මාන්තයෝ දියුණුවූහ. ඒ මම පැරණි ණය ගෙවූයෙමි. අඹු දරුවන් පොෂ්‍යකිරීම පිණිස අතිරේක මුදලක්ද මට ඇත්තේය’ කියායි. හෙතෙම ඒ ණය නැති බව මුල්කොට ගෙණ බලවත් සතුටක් ලබන්නේය. සතුටටද පැමිණෙන්නේය.

“වාසෙට්ඨය, යම්සේ රෝගයෙන් පෙළෙන දුක් ඇත්තාවූ, දැඩි ගිලන්බව ඇති පුරුෂයෙක් වන්නේද, ඕහට ආහාර රුචිනොවන්නේද, ඔහුගේ ශරීරයෙහි කිසි ශක්තියක් නැත්තේද වෙයි. ඒ පුරුෂයා පසු කාලයක ඒ ආබාධයෙන් මිදෙන්නේ නම් ඔහුට ආහාර රුචිය ඇතිවන්නේ නම්, ඔහුගේ ශරීර බලය ඇතිවන්නේ නම්, ඔහුට මෙබඳු අදහසක් වන්නේය. කෙබඳුද යත්: මම පෙර ආබාධ ඇත්තාවූ, දුක් ඇති දැඩි ගිලන් බව ඇති කෙනෙක් වීමි. මට බත් රුචියද නොවීය ශරීර බලයද නැතිවිය. ඒ මම පළමුතිබූ ආබාධයෙන් මිදුනෙමි. මට ආහාර රුචියද ඇත්තේය. කාය බලයද තිබේය’ කියායි ඔහු ඒ කාරණය මුල්කොට බලවත් සතුටක් ලබන්නේය, සොම්නසටද පැමිණෙන්නේය.

“වාසෙට්ඨය, යම්සේ පුරුෂයෙක් සිරගෙයි බැඳුනේ වේද, ඔහු පසු කලක පීඩා නැතුව සැපසේ ඒ සිරගෙයින් මිදෙන්නේය. ඔහුගේ කෑම පිළිබඳ කිසිත් වියදමක්ද නොවන්නේය. ඔහුට මෙබඳු අදහසක් වන්නේය. එනම් “මම පෙර සිරගෙයි බැඳුනෙක් වූයෙමි. ඒ මම දැන් පීඩා රහිතව සැපසේ ඒ සිරගෙයින් මිදුනෙමි. මගේ කෑම පිළිබඳ කිසි වියදමක්ද නොවූයේය’ කියායි. ඔහු සිරගෙයින් මිදීම නිමිතිකොට බලවත් සතුටක් ලබන්නේය, සතුටටද පැමිණෙන්නේය

“වාසෙට්ඨය, යම්සේ සිය කැමැත්තෙන් යමක් කරන්ට නොහැකිවූ අනුන්ට යටත්වූ තමා කැමති ගමනක් ඒ වූ පරිදි යා නොහැකිවූ වැඩකරුවෙක් වන්නේද ඔහු පසු කලක ඒ දාස භාවයෙන් මිදෙන්නේ, තමාම අධිපතිකොට ඇත්තේ අනුන්ට යටත් නොව තමාගෙන්ම යැපෙන්නේ, සිය අදහස් පරිදි ඒ ඒ තැන යාහැකි වන්නේද, ඔහුට මෙබඳු අදහසක් වන්නේය. එනම්: ‘මම පෙර තමා කැමැති පරිදි යමක් කරන්ට නොහැකි, අනුන්ට යටත් මාඅදහස් පරිදි කිසි තැනෙක යා නොහැකි දාසයෙක් වීමි. ඒ මම දැන් ඒ දාස භාවයෙන් මිදුනෙක්මි. තමා අධිපතිකොට ඇත්තෙක් වීම. අනුන්ට යටත්නූන කෙනෙක් වීමි. අනුන්ට යටත් නොව මා සපයාගත් දෙයින්ම යැපෙන්නෙමි. මා අදහස් පරිදි ඒ ඒ කැමැති තැනෙක යා හැක්කේද වෙමි’යි කියායි. ඔහු ඒ දාසභාවයෙන් මිදීම හේතුකොට බලවත් සතුටක් ලබන්නේය. එසේම සතුටටද පැමිණෙන්නේය.

“වාසෙට්ඨය, යම්සේ ධනවත්වූ භොග සම්පත් ඇති පුරුෂයෙක් ආහාර දුර්ලභවූ, භය සහිතවූ, දීර්ඝවූ කාන්තාර මාර්ගයකට පැමිණෙන්නේද, ඔහු මද කලකින් ඒ කාන්තාර මාර්ගය ඉක්මවා යන්නේ සොර සතුරන්ගෙන් පීඩා නැති ගම්මානයකට සැපසේ ක්‍රමයෙන් පැමිණෙන්නේද, ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ඇතිවේ. එනම්:- ‘මම පෙර ධනවත් වූයෙමි, දුර්ලභ භික්ෂා ඇති භය සහිතවූ, දීර්ඝවූ කාන්තාර මාර්ගයකට පැමිණියෙක් වූයෙමි. එසේවූ මම දැන් එම කාන්තාර මාර්ගය පසුකෙළෙමි. සැපවත්වූ භය රහිතවූ, ගමකට සැපසේ ක්‍රමයෙන් පැමිණියෙමියි’කියායි. ඒ පුරුෂයා ඒ කාන්තාර මාර්ගය එතර කිරීම නිමිතිකොට බලවත් සතුටක් ලබන්නේය, එසේම සතුටටද පැමිණෙන්නේය.

“වාසෙට්ඨය, ණය යම්සේද, රෝගය යම්සේද, හිරගේ යම්සේද, දාසභාවය යම්සේද, දීර්ඝ කාන්තාර මාර්ගය යම්සේද, එපරිද්දෙන් භික්ෂුතෙමේ පහනොකළ (පඤ්ච නීරවණ) කුසල් වළක්වන කරුණු පහ තමා කෙරෙහි ඇති බව නුවණින් දකී. වාසෙට්ඨය, ණය නැති බව යම්සේද, නිරෝගි බව යම්සේද, සිර ගෙයින් මිදීම යම්සේද, අනුන්ට යටහත් නැති බව යම්සේද, භය නැති භුමිය යම්සේද එපරිද්දෙන්ම වාසෙට්ඨය, භික්ෂුතෙමේ පහකළාවූ මේ කුසල් වළක්වන කරුණු පහ තමන් තුළ නැති බව නුවණින් දක්නේය.

“නීවරණ පහකළාවූ එනම් නුවණ මුවාකරණ ධර්ම පස තමා තුළ නැතැයි දක්නාවූ ඒ භික්ෂුවට සතුට උපදියි. සියලු ශරීරයෙහි පැතිර යන බලවත් සතුට උපදියි. බලවත් සතුට උපන්නහුගේ සිත කෙලෙස් දැවිල්ලෙන් සංසිඳෙයි. සිත සංසිඳී ගිය තැනැත්තේ සැපය විඳියි. සැපට පැමිණියහුගේ සිත එකඟවෙයි.

“ඒ භික්ෂුව මෛත්‍රිය සමග පැවැත්තාවූ සිතින් එක් දිසාවක් පතුරුවා වාසය කෙරේ. දෙවෙනි දිසාවද එසේම තුන්වෙනි දිසාවද, එසේම සතරවෙනි දිසාවදැයි, මෙසේ උඩද යටද හරහදැයි සියලු කාලයෙහි සියලු තැන පැතිර පවත්නා බැවින් සියල්ල ඇත්තාවූ ලෝකය මෛත්‍රිය සමග පැවැත්තාවූ මහත්වූ උසස් බවට පැමිණියාවූ ප්‍රමාණ කළ නොහැකිවූ වෛර නැත්තාවූ ක්‍රොධ රහිතවූ සිතින් පතුරුවා වාසය කෙරේ” \

“වාසෙට්ඨය, බලසම්පන්නවූ සක් පිඹින්නෙක් පහසුවෙන්ම හතර දිසාවන් සක්ගෙඩි නාදයෙන් යම්සේ පතුරුවන්නේද, වාසෙට්ඨය, එසේම වඩන ලද්දාවූ මෛත්‍රී සහගත සමාධියෙන් (කෙලෙස් සහිත හෙයින්) ප්‍රමාණ කරන ලද කාම ලෝකයට අයත් යම් කුශල කර්මයක් වේද, (කාමාවචර) ඒ කාම ලෝකයට අයත් කුසල කර්මය තෙමේ ඒ මහද්ගත කුසල කර්මය (රූපාවචර, අරූපාවචර කුසලය) යටපත්කර නොසිටි එය මැඩගෙන නොපිහිටයි. මේ මාර්ගයද බ්‍රහ්මයාගේ සහභාවය පිණිස පවතී.

“නැවතද භික්ෂු තෙම කරුණාව සමග පැවැත්තාවූ සිතින් එක් දිසාවක් පතුරුවා වාසය කෙරේ. දෙවෙනි දිගද එසේම තුන්වන දිගද එසේම සතරවෙනි දිග දැයි මෙසේ උඩද යටද හරහදැයි සියලු කල සියලු තැන පැතිර පවත්නා බැවින් සියල්ල ඇත්තාවූ ලෝකය කරුණාව සමග පැවැත්තාවූ මහත්වූ උසස් බවට පැමිණියාවූ ප්‍රමාණ නොකළ හැකි වෛර රහිතවූ (ව්‍යාපාද) ක්‍රොධ රහිතවූ සිතින් පතුරුවා වාසය කෙරේ.

“වාසෙට්ඨය, බලසම්පන්නවූ සක් පිඹින්නෙක් සුවසේම සතර දිසාවන් හක්ගෙඩි නාදයෙන් යම්සේ පතුරුවන්නේද, වාසෙට්ඨය, එසේම වඩන ලද්දාවූ කරුණා සහගත සමාධිය කරණකොට ප්‍රමාණ කරනලද යම් කාම ලෝකයට අයත් කුශල කර්මයක් වේද ඒ කාම ලෝකයට අයත් කුසල කර්මය තෙමේ ඒ මහද්ගත කුසලකර්මය යටපත්කර නොසිටී. එය මැඩගෙන නොපිහිටයි. වාසෙට්ඨය, මේ මාර්ගයද බ්‍රහ්මයාගේ සහභාවය පිණිස පවතී.

“නැවතද වාසෙට්ඨය, ඒ භික්ෂුතෙමේ මුදිතා සහගත (සැප ඇත්තවුන්ගේ සැපයට සතුටුවීම සහිත) සිතින් එක් දිසාවක් පතුරුවා වාසය කරයිද දෙවෙනි දිසාවද තුන්වැනි දිසාවද සතරවැනි දිසාවද උඩද යටද සරසද සියලු කල්හි සියලු තැන පැතිර පවත්නා හෙයින් සියල්ල සහිතවූ ලෝකය මහත්වූ උසස් බවට ගියාවූ අප්‍රමාණවූ ක්‍රොධ රහිත මුදිතා සහගත සිතින් පතුරුවා වාසය කරයි.

“වාසෙට්ඨය, යම්සේ බලවත් සක් පිඹින්නෙක් පහසුවෙන්ම සතර දිසාව සක් හඬින් පතුරුවන්නේද එමෙන් මුදිතා සහගත සමාධිය කරණකොට කෙලෙස් සහිත හෙයින් ප්‍රමාණ කරවූ කාමාවචර කුසලකර්මය තෙමේ ඒ මහද්ගත කර්මය යටපත්කර නොසිටී. එය මැඩගෙන නොපිහිටයි. වාසෙට්ඨය, මේ මාර්ගයද බ්‍රහ්මයා හා එක්වීම පිණිස පවත්නේය.

“නැවතද වාසෙට්ඨය,
ඒ භික්ෂුතෙමේ උපෙක්ඛා සහගත සිතින් එක් දිසාවක්ද දෙවෙනි දිසාවද තුන්වැනි දිසාවද සතරවැනි දිසාවද උඩද යටද සරසද සියලු තන්හි සියලු කල්හි සියලු තැන පැතිර පවත්නා හෙයින් සියල්ල ඇත්තාවූ ලෝකය මහත්වූ උසස් බවට ගියාවූ අප්‍රමාණවූ ක්‍රොධ රහිතවූ උපෙක්ෂා සහිත සිතින් පතුරුවා වාසය කරයි

“වාසෙට්ඨය,
යම්සේ බලවත් සක් පිඹින්නෙක් පහසුවෙන් සතර දිසාව සක්හඬින් පතුරුවන්නේද එමෙන් උපෙක්ෂා සහගත සමාධිය කරණකොට ප්‍රමාණ කරවූ කාමාවචර කුසල කර්මය තෙමේ ඒ මහද්ගත කර්මය යටපත්කර නොසිටී. එය මැඩගෙන නොපිහිටයි. වාසෙට්ඨය, මේ මාර්ගයද බ්‍රහ්මයා හා සමග එක්වීම පිණිස පවත්නේය.

[සෙය්‍යථාපි වාසෙට්ඨ බලවා සංඛධමො ආදිය මෙහි පෙර නො ආයේය. එහි බලවා යනු බලසම්පන්න, සංඛධමො සක් පිඹින්නෙක්. අප්පකසිරෙන කරදර නැතිව, දුකක් නැතිව, දුර්වල සක් පිඹින්නා සක පිඹින්නේ වුවද සිව්දෙස ශබ්දයෙන් දන්වන්ට නොහැක්කේ වෙයි. ඔහුගේ සක්හඬ සැමතැන නොපැතිරේ. බලවන්තයාගේ හඬ පැතිරී යන්නක් වේ. ඒ නිසා බලවා යයි කීය. මෙත්තාය චෙතො විමුත්තියා මෙහි මෙත්තා යයි කීවිට උපචාරයද, අර්පණාවද වටී. චෙතො විමුත්ති යයි කීවිට අර්පණාව පමණක් වටී. යං පමාණ කතං කම්මං පමාණ කතං කම්මං යනු කාමාවචරයයි කියනු ලැබේ. අප්පමාණ කතං කම්මං යනු රූපාවචර අරූපාවචරයයි. එය ප්‍රමාණය ඉක්මවා නියත අනියත දිශාවන්හි පැතිරීම් වශයෙන් වර්ධනය කොට කරන ලද බැවින් අප්පමාණ කතං යයි කියනු ලැබේ. න තං තත්‍ර වසිස්සති න තං තත්‍රාවතිට්ඨති ඒ කාමාවචර කර්මය එහි රූපාවචර අරූප්‍ය කර්මයෙන් සෝදා හරී. නොසිටී. කුමක් කියන ලද්දේ ද? ඒ කාමාවචර කර්මයට ඒ රූපාවචර අරූපාවචර කර්මය අතර ලගින්ට හෝ සිටින්ට හෝ රූපාවචර අරූපාවචර කර්මය පතුරුවා අභිභවා සිටින්ට තමාගේ අවකාශයක් ගෙන පිහිටා සිටීමට නොහැකිය. නැවතද, රූපාවචර අරූපාවචර කර්මයම කාමාවචරය මහා දියකඳක් මෙන් මඳ දියක් පතුරුවා අභිභවා තමාගේ අවකාශයක් ගෙන සිටී. එහි විපාකය ඉවත්කොට තමාම බ්‍රහ්ම සහව්‍යතාවට ගෙනයයි. එවං විහාරී මෙසේ මෛත්‍රී ආදි විහාර ඇත්තේ.]

“වාසෙට්ඨය, ඒ කුමකැයි සිතන්නෙහිද?
මෙබඳු (හතර ආකාර) බ්‍රහ්මවිහරණ ඇත්තාවූ
භික්ෂුවක් ස්ත්‍රීන් සමග වාසය ඇත්තේ හෝ ස්ත්‍රීන් සමග වාසය නැත්තේද?”
“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ස්ත්‍රීන් සමග වාසය නැත්තේය.”

“වෛර සිත් ඇත්තේ හෝ වෛර සිත් නැත්තේද?
“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, වෛර සිත් නැත්තේය.

“(ව්‍යාපාද) ක්‍රොධ සිත් ඇත්තේ හෝ ක්‍රොධ සිත් නැත්තේද?
“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, ක්‍රොධ සිත් නැත්තේය.’

“කිලුටු සිත් ඇත්තේ හෝ නොකිලුටු සිත් ඇත්තේද?”
“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, නොකිලුටු සිත් ඇත්තේය.”

“පුරුදු කරනලද සිත් ඇත්තේ හෝ නැත්තේද?”
“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, පුරුදු කරනලද සිත් ඇත්තේයයි” කීයේය.

\“වාසෙට්ඨය,
මෙසේවූ කල භික්ෂුවක් ස්ත්‍රීන් සමග වාසය නැත්තේය.
බ්‍රහ්මයාද ස්ත්‍රීන් සමග වාසය නැත්තේය. කිමෙක්ද?
ස්ත්‍රීන් සමග වාසය නැත්තාවූ බ්‍රහ්මයා සමග
ස්ත්‍රීන් සමග වාසය නැත්තාවූ භික්ෂුහුගේ එක්වීම විය හැකිද?
සම භාවයට පැමිණේද?”
‘භවත්ගෞ තමයන් වහන්ස, එසේය.”

“වාසෙට්ඨය, හොඳයි වාසෙට්ඨය,
‘ඒකාන්තයෙන් ස්ත්‍රීන් සමග වාසයක් නැත්තාවූ ඒ භික්ෂු තෙම (ශරීරය අභාවයට යෑමෙන්) මරණින් මතු ස්ත්‍රීන් හා වාසයක් නැත්තාවූ බ්‍රහ්මයාගේ සහභාවයට පැමිණෙන්නෙක් වන්නේය.’ යන මේ කාරණය ඇත්තමය

වාසෙට්ඨය, මෙසේවූ කල භික්ෂුව වෛර රහිත සිත් ඇත්තේය.
බ්‍රහ්මතෙමද වෛර රහිත සිත් ඇත්තේය කිමෙක්ද?
වෛර සිත් රහිත බ්‍රහ්මයා සමග වෛර සිත්
රහිත භික්ෂුහුගේ පැවැත්ම ගැළපේද? සමභාවයට පැමිණේද?”
“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එසේය.”

“වාසෙට්ඨය, හොඳයි, වාසෙට්ඨය,
‘ඒකාන්තයෙන් වෛර සිත් රහිතවූ ඒ භික්ෂුව
මරණින් මතු වෛර සිත් රහිත බ්‍රහ්මයාගේ සහභාවයට පැමිණෙන්නේය’ යන මේ කාරණය ඇත්තමය

“වාසෙට්ඨය, මෙසේවූ කල භික්ෂුව ක්‍රොධ සිත් රහිතය, බ්‍රහ්මතෙම ද ක්‍රොධ සිත් රහිතය. කුමක්ද? ක්‍රොධ සිත් රහිතවූ බ්‍රහ්මයා සමග ක්‍රොධ සිත් රහිතවූ භික්ෂූහුගේ පැවැත්ම ගලපේද? සමභාවයට පැමිණේද?”
“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එසේය.”

“වාසෙට්ඨය, හොඳයි, වාසෙට්ඨය,
ඒකාන්තයෙන් ක්‍රොධ රහිත සිත් ඇත්තාවූ ඒ භික්ෂුව
මරණින් මතු ක්‍රොධ රහිත සිත් ඇත්තාවූ බ්‍රහ්මයාගේ
සහභාවයට පැමිණෙන්නෙනේය’ යන මේ කාරණය ඇත්තමය.

“වාසෙට්ඨය, මෙසේවූ කල භික්ෂු තෙම කිලුටු සිත් නැත්තේය. බ්‍රහ්ම තෙමද කිලුටු සිත් නැත්තේය. කිමෙක්ද කිලුටු සිත් නැත්තාවූ බ්‍රහ්මයා සමග කිලුටු සිත් නැත්තාවූ භික්ෂුහුගේ පැවැත්ම ගැලපේද? සමභාවයට පැමිණේද?

“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, එසේය.”

‘වාසෙට්ඨය, හොඳයි, වාසෙට්ඨය, ‘ඒකාන්තයෙන් කිලුටු සිත් නැත්තාවූ භික්ෂු තෙම (ශරීරය අභාවයට යෑමෙන්) මරණින් මතු කිලුටු සිත් නැත්තාවූ බ්‍රහ්මයාගේ සහභාවයට පැමිණෙන්නෙක් වන්නේය’ යන මේ කාරණය ඇත්තමය.

“වාසෙට්ඨය, මෙසේවූ කල භික්ෂුව, පුරුදු කරන ලද සිත් ඇත්තේය. බ්‍රහ්ම තෙමද පුරුදු කරනලද සිත් ඇත්තේය. කිමෙක්ද? පුරුදු කරන ලද සිත් ඇත්තාවූ බ්‍රහ්මයා සමග පුරුදු කරන ලද සිත් ඇත්තාවූ භික්ෂූහුගේ පැවැත්ම ගැළපේද? සම භාවයට පැමිණේද?”

“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, එසේය.”

“වාසෙට්ඨය, හොඳයි, වාසෙට්ඨය,
‘ඒකාන්තයෙන් පුරුදු කරන ලද සිත් ඇත්තාවූ භික්ෂුව මරණින් මතු පුරුදු කරන ලද සිත් ඇත්තාවූ බ්‍රහ්මයාගේ සහභාවයට පැමිණෙන්නෙක් වන්නේය’ යන මේ කාරණය ඇත්තමයයි” කීවෝය.

මෙසේ කී කල වාසෙට්ඨ භාරද්වාජ තරුණයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මේ කාරණය කීවෝය.

“භවද් ගෞතමයන් වහන්ස,
ධර්මදේශනාව ඉතා හොඳයි.
භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ධර්මදේශනාව ඉතා හොඳය,
භවද් ගෞතමයන් වහන්ස, යටිකුරුකොට තබන ලද්දක් උඩුකුරු කරන්නේ හෝ යම්සේද, වැසී තිබෙන්නක් එලිදරව්කොට දක්වන්නේ හෝ යම්සේද, මංමුළා වූවෙකුට මග කියන්නේ හෝ යම්සේද, ‘ඇස් ඇත්තෝ රූපයන් දකිත්වායි’ අඳුරෙහි තෙල් පහනක් දරන්නේ හෝ යම්සේද, එසේම භවද් ගෞතමයන් වහන්සේ විසින් නොයෙක් කාරණයෙන් ධර්මය ප්‍රකාශ කරන ලද්දේය, මේ අප භවද් ගෞතමයන් වහන්සේ අද පටන් දිවිහිමිකොට සරණ ගිය උපාසකයන්යයි දරා ගන්නා සේක්වායි” කීවෝය.

[එතෙමයං භගවන්තං ගොතමං සරණං මෙය ඔවුන්ගේ දෙවැනි සරණාගමනයයි. පළමුවෙන්ම ඔවුහු මජ්ඣිම පණ්ණාසකයෙහි වාසිට්ඨ සූත්‍රය අසා සරණ ගියහ. මේ තෙවිජ්ජ සූත්‍රය අසා දෙවැනිව සරණ ගොස් කිහිප දිනක් ඇවෑමෙන් පැවිදි වී අග්ගඤ්ඤ සූත්‍රයේදී උපසම්පදාවද රහත්බවද ලැබූහ. සේසස සියලු තැන කියන ලද අර්ථ ඇත්තේමය.]

සුභමානවක වත්ථු

§ 1. මා විසින් මෙසේ අසනලදී.
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන්පා නොබෝකලක් වූ කල ආයුෂ්මත් ආනන්දතෙරුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අසල අනේපිඩු මහසිටාණන් විසින් කරවනලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරයි. එකල තොදෙය්‍ය බ්‍රාහ්මණයාගේ පුත්‍රවූ සුභ මානවකයා යම් කටයුත්තක් සඳහා සැවැත් නුවරට පැමිණ සිය මිත්‍රයකුගේ නිවසේ ලැගුම් ගත්තේය.

[ අචිර පරිනිබ්බුතෙ පිරිනිවනින් නොබෝ කලකින්. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන්පෑ කල්හි පරිනිර්වාණයට මසකින් පමණ පසුකාලයෙහි නිදාන වර්ණනාවෙහි කියන ලද ක්‍රමයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පාසිවුරු ගෙන පැමිණ කිරි විරේකය පානය කොට විහාරයෙහි වැඩහුන් දවස සඳහා මෙය කියන ලදි. තොදෙය්‍ය පුත්තො තොදෙය්‍ය බමුණාගේ පුත්‍රයා. ඔහු සැවැත්නුවරට නුදුරෙහි තුදී නම් ගමක් ඇත. එහි අධිපති බැවින් තොදෙය්‍ය නමින් ප්‍රසිද්ධියට පත්විය. මහාධන ඇත්තේය. පන්සාළිස් කෙළක් විභව සම්පත් ඇත්තේය. අතිශයින් මසුරුය. දෙන්නාගේ භෝගයන්හි ක්‍ෂය නොවීමක් නැතැයි සිතා කිසිවකුට කිසිවක් නො දෙයි. කියන ලද්දේ මැයි 
අජනානං ඛයං දිස්වා – වම්මිකානංච සංවයං
මධුනංච සමාහාරං – පණ්ඩිතො ඝරමාවසෙ
මෙසේ නොදීමට පුරුදුකොට කය බිඳීමෙන් පසු ඒ ගෙයිම සුනඛයකු වී උපන්නේය. සුභ ඒ සුනඛයාට අතිශයින් ප්‍රිය ය. තමා බුදින මතම කවයි. ඔසවාගෙන උතුම් සයනයෙහි නිදිකරවයි. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එක් දවසක් මාණවකයා ගෙන් පිටගිය කල්හි ඒ ගෙයට පිඬු පිණිස පිවිසි සේක. සුනඛයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක බුරන්නේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයට ගියේය. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඌට මෙසේ කී සේක.
තොදෙය්‍ය, ඔබ පෙරදී ද මට හො හො කියා පරිභවකොට සුනඛයෙක් වූයෙහිය. දැනුදු බුරා අවීචියට යන්නෙහිය. සුනඛයා ඒ අසා විපිළිසරව උදුන අතරෙහි අළුමත වැදහොත්තේය. මිනිස්සු ඔසවා නිදි කරවන්ට නොසමත් වූහ.

§ 2. එවිට තොදෙය්‍ය පුත්‍රවූ සුභ මානවකයා එක්තරා තරුණයෙක් කැඳවූයේය. “තරුණයා, මෙහෙ එන්න, ඔබ ශ්‍රමණ ආනන්ද තෙරුන්වහන්සේ යම් තැනකද එතැනට ගොස්, උන්වහන්සේ ඉදිරියට පැමිණ, ‘තොදෙය්‍ය පුත්‍රවූ සුභ, පින්වත්වූ ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ දුක් නැතුව නිරෝගීව, සැහැල්ලු පැවතුම් ඇතුව ශරීරබල ඇතුව, සැප පහසු ඇතුව වෙසේදැයි අසන්නේය”යි මාගේ වචනයෙන් ශ්‍රමණ ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ දුකක් නැතිව, නිරෝගීව, සැහැල්ලු පැවතුම් ඇතුව, ශරීර බල ඇතුව, සැප පහසු ඇතුව වෙසේදැයි අසව්, මෙසේද කියව්. “පින්වත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්සේ තොදෙය්‍ය පුත්‍රවූ සුභ තරුණයාගේ නිවස යම් තැනකද අනුකම්පාකොට එතැනට පැමිණෙත් නම් ඉතා යහපත.”

සුභ පැමිණ කවරකු විසින් මේ සුනඛයා සයනයෙන් බස්සනු ලැබීදැයි ඇසීය. මිනිස්සු කිසිවකු විසින් නොවේයයි ඒ පුවත දැන්වූහ. මාණවක එය අසා මාගේ පියා බ්‍රහ්මලෝකයෙහි උපන්නේය. ශ්‍රමණ ගෞතම මාගේ පියා සුනඛයකු කරයි. මොහු කටට ආ දෙයක් කියතියි කිපී භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මුසාවාදයෙන් චෝදනා කරනු කැමැත්තේ විහාරයට ගොස් එපුවත ඇසීය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුට එසේම කියා විසංවාද නොකරනු පිණිස කී සේක. තරුණය, ඔබගේ පියා විසින් නොකියන ලද ධනයක් ඔබට ඇත්ද, භවත් ගෞතමයෙනි, සියදහසක් අගනා රන්දමක්, සියදහසක් අගනා මිරිවැඩියක්, සියදහසක් අගනා රන් තැටියක්, කහවණු සියදහසක් ඇත. යව ඒ සුනඛයා ජලය අඩු මධුපායාසය කවා සයනයට නංවා මඳ නින්දට බැසගත් කල අසව. සියල්ල ඔබට ඌ කියනු ඇත. එවිට මේ මාගේ පියා යයි දැනගන්නෙහිය. හේ එසේ කළේය. සුනඛයා සියල්ල පෙන්වීය. එදින ඌ මාගේ පියා යයි දැන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි පහන් සිත් ඇත්තේ ගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් ප්‍රශ්න දාහතරක් අසා විසඳූ කල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සරණ ගියේය. ඒ සඳහා කියන ලදි. ‘සුභො මාණවො තොදෙය්‍ය පුත්තො’ යනුවෙන්.

§ 3. ඒ තරුණයා, “පින්වත එසේය”යි කියා සුභගේ වචනය පිළිගෙණ, ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්සේ යම් තැනකද එතැනට පැමිණියේය. එසේ පැමිණ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්සේ සමග සතුටු වූයේය. සතුටු වියයුතුවූද සිහිකටයුතු වූද කථාව කොට නිමවා එක පැත්තකටවී උන්නේය. එක පැත්තකටව උන්නාවූ ඒ තරුණයා ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්සේට මේ කාරණය කීයේය. “තොදෙය්‍ය පුත්‍රවූ සුභ තරුණයා පින්වත්වූ ආනන්ද තෙරුන්වහන්සේ දුක් නැතුව, නිරෝගීව, සැහැල්ලු පැවතුම් ඇතුව, ශරීර බල ඇතුව, සැප පහසු ඇතුව වෙසේදැයි අසයි, මෙසේද කියයි. ‘ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ තොදෙය්‍ය පුත්‍රවූ සුභ තරුණයාගේ නිවස යම් තැනකද අනුකම්පාකොට එතැනට පැමිණෙත් නම් ඉතා යහපති.

[සාවත්‍ථියං පටිවසති තමාගේ භෝග ග්‍රාමයෙන් පැමිණ වසයි. අඤ්ඤතරං මාණවං ආමන්තෙසි ශාස්තෲන් වහන්සේ පිරිනිවි සේක. ආනන්ද තෙරණුවෝ උන්වහන්සේගේ පාසිවුරු ගෙන පැමිණියහ. මහජනයාද එය බලනු පිණිස පැමිණෙතියි අසා විහාරයට ගොස් මහජනයා මැද සැපසේ පිළිසඳර කථාකිරීමට හෝ ධර්මකථාවක් ඇසීමට හෝ නොහැකිය. ගෙට පැමිණි උන්වහන්සේ දැක පිළිසඳර කථා කරන්නෙමි. මට එක් සැකයක් ඇත. එයද අසන්නෙමියි සිතා එක්තරා තරුණයකු ඇමතීය. අප්පාබාධං ආදී තන්හි ආබාධො යනු අසාමාන්‍ය වේදනාවයි කියනු ලැබේ. එක් තැනක හටගෙන සිව් ඉරියව්වම යකඩ පටියකින් එකට බැඳ තැබුවාක් මෙන් ගනියි. එහි අභාවය විමසවයි කියයි. අප්පාතං ඛො ජීවිතය කරදරකාරී කරන රෝගයක් යයි කියනු ලැබේ. එහි අභාවයද අසවයි කියයි. ගිලන් වූ තැනැත්තාගේ නැගිටීම බරකි. කයෙහි ශක්තිය නැත. ඒ නිසා නොගිලන් බව ගැනද ශක්තිය ගැනද අසව. ඵාසු විහාරං යාම, සිටීම, හිඳීම, නිදීම යන සිව් ඉරියව්වල සැප විහරණය ගැන අසවයි කියයි. ඉක්බිති ඔහුට ඇසිය යුතු ආකාරය දක්වන්නේ සුභ ආදිය කීය.]

§ 4. මෙසේ කී කල ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්සේ ඔහුට මෙසේ කීයේය.
“මානවකය, මෙය කාලය නොවෙයි. මා විසින් අද සුලු බෙහෙතක් බොන ලද්දේය. පැමිණිය යුතු කල් වේලා නුවණින් සලකාගෙණ හෙටවත් පැමිණෙම් නම් යහපතැ”යි කීයේය. එකල ඒ තරුණයා, “පින්වතුන් වහන්ස, එසේය”යි කියා ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේගේ වචන පිළිගෙණ ආසනයෙන් නැගිට තොදෙය්‍ය පුත්‍රවූ සුභ තරුණයා යම් තැනකද එතැනට පැමිණ තොදෙය්‍ය පුත්‍රවූ සුභ නම් තරුණයාට මෙසේ කීයේය. “අපි පින්වත්හුගේ වචනයෙන් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේට මෙසේ කීවෙමු.

§5. තොදෙය්‍ය පුත්‍රවූ සුභ තරුණයා පින්වත්වූ ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ දුක් නැතුව, නිරෝගීව, සැහැල්ලු පැවතම් ඇතුව, ශරීර බල ඇතුව, සැප පහසු ඇතුව වෙසේදැයි අසයි ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ තොදෙය්‍ය පුත්‍රවූ සුභ තරුණයාගේ නිවස යම් තැනෙකද අනුකම්පා කොට එතැනට පැමිණෙත් නම් ඉතා යහපති.”

[කාලංච සමයංච උපාදාය කාලයද සමයද නුවණින් ගෙන සලකා බලා යන අර්ථයි. යම්හෙයකින් හෙට අපගේ යන කාලය වන්නේ නම් කයෙහි ශක්ති මාත්‍රයම පැතිරෙන්නේය. ගමන හේතුවෙන් අන් අපහසු බවක් නොවන්නේය. ඉක්බිති මේ කාලයද, ගමනෙහි හේතුවද එක්වීම් සංඛ්‍යාත සමයද සලකා බලා එසේනම් හෙට එන්නෙමුයි කියන ලද්දේ වෙයි.

මෙසේ කීකල ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ මට මෙසේ කීයේය. “තරුණය, මෙය කාලය නොවෙයි. මා විසින් අද බෙහෙත් ස්වල්පයක් බොනලද්දේය. පැමිණිය යුතු කල්වේලා නුවණින් සලකාගෙන හෙටවත් පැමිණෙම් නම් යහපතැයි” යම් හේතුවකින් පින්වත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ හෙට දිනය පැමිණීමට ඉඩ තැබුවේද (අවකාශ කළේද) පින්වත එපමණකින්ම මේ ආරාධනාව පිළිගැනීම කරණ ලද්දේමය.

§ 6. එවිට ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්සේ රාත්‍රිය පසුවී පෙරවරු කාලයෙහි ඇඳ පොරවා සිවුරු පාත්‍රා ගෙණ පසු චේතිය රටෙහි උපන් බැවින් චේතක යයි නම්වූ භික්ෂුව හා සමග තොදෙය්‍ය පුත්‍රවූ සුභ තරුණයාගේ නිවස යම් තැනකද එතැනට පැමිණියේය. පැමිණ පණවනලද ආසනයෙහි වැඩහුන්නේය. එවිට තොදෙය්‍ය පුත්‍රවූ සුභ තරුණයා ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ යම්තැනකද එතැනට පැමිණියේය එසේ පැමිණ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්සේ හා සමග සතුටු වූයේය. සතුටු වියයුතු සිහිකටයුතු කථාව කොට එකපැත්තකටව උන්නේය. එකපැත්තකටව උන්නාවූ තොදෙය්‍ය පුත්‍රවූ සුභ තරුණයා ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේට මේ කාරණය කීයේය.

[කාලංච සමයංච උපාදාය කාලයද සමයද නුවණින් ගෙන සලකා බලා යන අර්ථයි. යම්හෙයකින් හෙට අපගේ යන කාලය වන්නේ නම් කයෙහි ශක්ති මාත්‍රයම පැතිරෙන්නේය. ගමන හේතුවෙන් අන් අපහසු බවක් නොවන්නේය. ඉක්බිති මේ කාලයද, ගමනෙහි හේතුවද එක්වීම් සංඛ්‍යාත සමයද සලකා බලා එසේනම් හෙට එන්නෙමුයි කියන ලද්දේ වෙයි.සම්මොදනීයං කථං සාරාණීයං භවත් ආනන්ද, දසබලධාරීන් වහන්සේට කවරනම් රෝගයක් වීද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැළඳුවේ මොනවාද, ශාස්තෲන් වහන්සේගේ පිරිනිවීම ඔබට පමණක් නොව සදේවක ලෝකයාටම මහා විපතකි. දැන් කවරෙක් මරණයෙන් මිදෙන්නේද, සදේවක ලෝකයට අග්‍ර පුද්ගලයා පිරිනිවි කල දැන් අන් කවරකු දැක මාරයා ලජ්ජා වන්නේද, ආදී ක්‍රමයෙන් මරණ ප්‍රතිසංයුක්ත සතුටු සාමීචි කථාකොට තෙරුන්වහන්සේට ඊයේ පානය කළ බෙහෙතට සුදුසු අහර දී බත්කිස අවසන එකත්පසෙක හුන්නේය.]

පින්වත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්සේ ඒ භවත් ගෞතමයාණන් වහන්සේගේ දීර්ඝ කාලයක් මුලුල්ලේ ලඟ සිට උපස්ථාන කරන්නා වෙයි. කිට්ටුව හැසුරුණේ වෙයි ඒ භවත් ගෞතම තෙම යම් ධර්ම පිළිබඳ ගුණ කියන ස්වභාව ඇතිසේක්ද, යම් ධර්මයක මේ ජනසමූහයා යෙදෙවූසේක්ද, තැන්පත් කරවූසේක්ද, පිහිටවූසේක්දැයි, මේ කාරණය පින්වත්වූ ආනන්ද තෙරුන්වහන්සේ දන්නේය පින්වත් ආනන්දතෙරුන් වහන්ස, ඒ භවත් ගෞතමයාණන් වහන්සේ කවර ධර්ම පිළිබඳ ගුණ කියන ස්වභාව ඇතිවූයේද, කවර ධර්මයන්හි මේ ජනසමූහයා යෙදවූයේද, තැන්පත් කරවූයේද, පිහිටුවූයේද?

[උපට්ඨාකො සන්තිකාවචරො උපස්ථායක වී ළඟ හැසිරෙන්නා සිදුරු සොයන්නේ නොවේ. සමීපචාරී මෙම පළමු පදයට සමාන පදයකි. යෙසං සො භවං ගොතමො කුමක් නිසා අසයිද? ඔහුට මෙසේ සිතිණ. භවත් ගෞතමයෝ යම් ධර්මයන්හි මේ ලෝකය පිහිටුවාහුද, ඒවා ඔහුගේ ඇවෑමෙන් නැසුණේද, පවතීද ඉදින් පවතීනම් ආනන්ද දන්නේය. ඔහුගෙන් අසමි. ඒ නිසා එසේ ඇසුවේය.]

මානවකය,
ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තුන් ආකාර ස්කන්ධයන්ගේ ගුණ කියන ස්වභාව ඇත්තේය.
මෙහිම මේ ජනසමූහයා යෙදවූයේය. තැන්පත් කරවූයේය. පිහිටුවූයේය.
මොන ස්කන්ධයන්ගේද යතහොත්,

[1] උතුම් ශීල ස්කන්ධයේද,
[2] උතුම් සමාධි ස්කන්ධයේද
[3] උතුම් ප්‍රඥා ස්කන්ධයේද,
යන තුන් වැදෑරුම් ස්කන්ධයන්ගේය.

මානවකය, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ තුන් ස්කන්ධයන්ගේ ගුණ දේසනා කල සේක.මෙම කාරනා තුනෙහිම ජනසමූහයා යෙදෙවූයේය තැන්පත් කරවූයේය පිහිටුවූයේය.”

සීලක්ඛන්ධො.

අතිපුජ්‍ය නා උයනේ අරියධම්ම මහා ස්වාමින් වහන්සේ සීලය ගැන දෙසු දේසනාවක්

§ 5. එකල සුභ මානවකයා ‘ආනන්ද තෙරුන් වහන්ස, ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ යම් ශීල ස්කන්ධයක් ගැන ගුණ කියන ස්වභාව ඇතිවූයේද, යම් ශීල ස්කන්ධයක මේ ජනසමූහයා යෙදවූයේද, තැන්පත් කරවූයේද පිහිටුවූයේද ඒ උතුම්වූ ශීල ස්කන්ධය කවරේදැයි” ඇසුවේය.

“මානවකය, අර්හත්වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධවූ, විදර්ශනා ඤාණ ආදී විද්‍යා අට සීලසංවරය ආදී හසුරුවන ධර්ම පසළොස යන අෂ්ටවිද්‍යා පසළොස් චරණධර්මයන්ගෙන් යුක්තවූ, යහපත් ගති ඇත්තාවූ, සියලු ලෝකයන් දන්නාවූ, ශ්‍රේෂ්ඨවූ, හික්මවිය යුතු පුරුෂයන් දමනය කිරීමෙහි රියැදුරෙකු වැනිවූ, දෙවි මිනිසුන්ට ගුරුවරයෙක්වූ (චතුරාර්ය සත්‍ය) සත්‍යවූ උතුම් ධර්මසතර අවබෝධ කළාවූ, තථාගත කෙනෙක් මෙලොව උපදනාහ.

ඒ තථාගත තෙමේ දෙවියන් සහිතවූ, මාරයන් සහිතවූ, බ්‍රහ්මයන් සහිතවූ, මහණ බමුණන් සහිතවූ, රජුන් සහ මිනිසුන් සහිතවූ, සත්ත්ව වර්ගයා ස්වකීය උසස් ඥානයෙන් දැන පැහැදිලි කොට ප්‍රකාශ කෙරේද, ඒ තථාගතයන් වහන්සේ මුල යහපත්වූද, මැද යහපත්වූද, කෙළවර යහපත් වූද, අර්ථ සහිතවූද, (දස ආකාරයෙන්) නියම විධියට වචන ශබ්ද කරන්නාවූ ඛ්‍යඤ්ජන සහිත, සියලු ලෙසින් සම්පූර්ණවූ පිරිසිදුවූ, සියලු ශාසන මාර්ග බ්‍රහ්මචර්යය ගෙන හැර දක්වත්.

ඒ ධර්මය ගෘහපතියෙක් හෝ ගෘහපති පුත්‍රයෙක් හෝ අන් කුල අතුරෙන් එක් කුලයක උපන්නෙක් හෝ අසයිද ඔහු ඒ දහම අසා තථාගතයන් වහන්සේ කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ඇති කෙරෙයි. ඔහු ඒ ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්ත වූයේ මෙසේ සලකන්නේය. ‘ගෘහවාසය පීඩා සහිතයි. රාගාදී කෙලෙස් සහිත මාර්ගයෙකි. මහණකම වනාහි කිසිවක් නොමැති අවකාශය මෙන් නිදහස්ය. ගිහිගෙයි වසන්නහු විසින් සියලු ආකාරයෙන් සම්පූර්ණවූ, සියලු ආකාරයෙන් පිරිසිදුවූ, ලියවූ හක්ගෙඩියක් වැනි මෙම බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරෙන්ට නොහැක්කේය. මම හිසකෙස් දැලිරැවුලු කපාදමා සිවුරු හැඳ පොරවා ගිහිගෙන් නික්ම සස්නෙහි මහණ වන්නෙම් නම් ඉතා යහපතැයි’ කියායි.

‘ඔහු පසුකාලයක ස්වල්පවූ හෝ බොහෝවූ හෝ ස්වකීය සම්පත් රාශිය හැර දමා, ස්වල්පවූ හෝ බෙහෝවූ නෑ පිරිස් හැර, හිසකෙස් දැළි රැවුලු කපාදමා, සිවුරු හැඳ ගිහිගෙන් නික්ම සස්නෙහි මහණ වේ. මෙසේ මහණවූ ඔහු ප්‍රධාන සංවර සීලයෙන් යුක්තවූයේ, යහපත් හැසිරීමෙන් හා වරදනැති පැවැත්මෙන් යුක්තවූයේ, ස්වල්පවූත් අකුසලයන්හි විශේෂයෙන් භය දක්නා ගති ඇත්තෙක්වූයේ, යහපත්වූ ශරීරයෙන් වචනයෙන් ක්‍රියාවෙන් යුක්තවූයේ, ශික්ෂාපද සමාදන්ව එහි මොනවට හික්මෙයි. පිරිසිදුවූ ජීවිත පැවතුම් ඇත්තේ වෙයි. සීලයෙන් යුක්තවූයේ වෙයි. ඉන්ද්‍රියයන්හි වැසූ දොරටු ඇත්තේ වෙයි කෑමෙහි පමණ දන්නේ වෙයි, යහපත් සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්තවූයේ වෙයි. සන්තෝෂයෙන් යුක්ත වෙයි.

[ඉන්පසු තෙරුන් විසින් අරියස්ස සීලක්ඛන්‍ධස්ස යනුවෙන් ඒවා දැක්වූ කල්හි නැවත ‘භවත් ආනන්ද, කිමෙක්ද ඒ ආර්ය ශීලස්කන්ධය? යැයි එකඑකක් ඇසීය. තෙරණුවෝද බුද්ධෝත්පාදය දක්වා ත්‍රිපිටක ධර්මය දේශනා කරන්නාහු අනුක්‍රමයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කියන ලද ක්‍රමයෙන්ම සියල්ල විසඳාලූහ. එහි අත්‍ථි චෙවෙත්‍ථ උත්තරිං කරණීයං මෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි සීලය පමණක් හරය නොවේ. ඉන් මත්තෙහි තවත් කළයුත්තක් ඇත්තේම යයි දක්වයි. ඉතො බහිද්ධා = බුදු සසුනින් බාහිර.]

“මානවකය,
මේ සාසනයෙහි භික්ෂුවක් කෙසේ නම් සීලසම්පන්න වේද?

“මාණවකය, මෙසේ ශීල සම්පන්නවූ භික්ෂුහට භය කාරණයන් අතුරෙන් එකක් පමණකුදු ඔහුගේ සීලසංවරය හේතු කොට ගෙණ කිසිතැනකදී නොඋපදනේය, කුමක් මෙන්ද යත්: තරුණය, ක්ෂත්‍රියාභිෂෙකයෙන් මුදුනෙහි අභිෂෙක ලද්දාවූ, සතුරන් නැති කළාවූ ක්ෂත්‍රීය රජෙක් කිසියම් සතුරෙකුගෙන් කිසි භයක් නොදක්නේද, එපරිද්දෙන්ම, තරුණය, ශීලසම්පන්නවූ භික්ෂුතෙමේ භය කාරණයන් අතුරෙන් එකක් පමණකුදු ශීලසංවරය හේතුකොට කිසි තැනකදී නොදක්නේය.

ආර්යවූ (උතුම්වූ) මේ සීල රාශියෙන් යුක්තවූ ඒ භික්ෂුතෙම, තමන් තුළ පිරිසිදුවූ (කායික චෛතසික) සැපය විඳියි. ඇවැත්නි, මෙසේ දැක්වූ සීලයෙන් යුක්තවූ භික්ෂුව සීලසම්පන්න නම් වේ.

ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් සීල සමූහයක ගුණ කියන ස්වභාව ඇතිවූයේද, යම් සීලයක මේ ජනසමූහයා යෙදෙව්වේද, තැන්පත් කරවූයේද, පිහිටුවූයේද, මේ ඒ උතුම් සීල සමූහයයි. මෙහි මෙයින් මත්තෙහි කටයුතුවූ වෙන දෙයක්ද ඇත්තේමය.”

“පින්වත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්ස,
පුදුමයක් වේ.
පින්වත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්ස, ඉතා පුදුමයක් වේ,
පින්වත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්ස, ඒ මේ උතුම්වූ සීල සමූහය, සම්පූර්ණම වෙයි. අසම්පූර්ණ නොවෙයි. පින්වත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්ස, මෙසේ හාත්පසින් පිරුණාවූ උතුම්වූ සීල රාශියක් මේ බුද්ධශාසනයෙන් පිටත අන්‍යවූ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් අතර මම නොදැක්කෙමි. පින්වත්, ආනන්ද තෙරුන් වහන්ස, මෙසේ සම්පූර්ණවූ උසස් සිල් සමූහයක් මේ බුද්ධ ශාසනයෙන් පිටත අන්‍යවූ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් තමන් තුළ දක්නාහු නම් ඔහු එපමණකින්ම සෑහීමට පැමිණෙයි. මෙපමණකින්ම කරණ ලද්දේය. අප ශ්‍රමණභාවයේ අර්ථයට පැමිණියේය. අප විසින් කටයුතු කිසිවක්ද නැත” කියා එපමණකින්ම සතුටු සිත් ඇතිවන්නාහුය.

ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ සුභට මෙසේ කීය.
“එසේය මානවකය.
මින් මත්තෙහිද මෙහි මෙයින් මත්තෙහිද
කටයුතුවූ අනිකෙක් ඇත්තේමය.”

(පළමුවෙනි බණ වරයි.)

සමාධික්ඛන්ධො

සමාධික්ඛණ්දෝ

“පින්වත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්ස, ඒ භවත් ගෞතමයාණන් වහන්සේ යමෙකුගේ ගුණ කියන ස්වභාව ඇත්තේද, යම් දෙයක මේ ජනසමූහයා යෙදෙව්වේද තැන්පත් කරවූයේද, පිහිටුවූයේද ඒ උතුම් සමාධි සමූහය කවරේද?”

“මාණවකය,

භික්ෂුවක් කෙසේ නම් ඉන්ද්‍රියයන්හි වැසූ දොරටු ඇත්තේද?

“මාණවකය, මේ සස්නෙහි භික්ෂුව, ඇසින් රූපයක් දැක එහි නොඇලේද එහි නොපෙළඹෙන්නේද ඇස් ඉන්ද්‍රියයෙහි අසංවරව වසන්නහුට දැඩි ආසාව හා කලකිරීමාදී අකුශල ධර්මයෝ හිතට ඇතුල්වන්නාහුද, එබඳු දෙයින් වැළකීම පිණිස ඔහු පිළිපදීද, ඔහු තමාගේ ඇස් ඉන්ද්‍රියය රකී, ඇස් ඉන්ද්‍රියයෙහි සංවරයට පැමිණේ. කනින් ශබ්දයක් අසා එහි නොඇලේ. එහි නොපෙළඹෙන්නේය. කන් ඉන්ද්‍රියයෙහි අසංවරව වසන්නහුට දැඩි ආසාව හා කලකිරීමාදී අකුශල ධර්මයෝ හිතට ඇතුල්වන්නාහුද, එබඳු දෙයින් වැළකීම පිණිස ඔහු පිළිපදී තමාගේ කන් ඉන්ද්‍රියය රකී, කන් ඉන්ද්‍රියයෙහි සංවරයට පැමිණේ නාසයට ගඳ සුවඳ දැනී එහි නොඇලේ. එහි නොපෙළඹෙන්නේය.

නාස් ඉන්ද්‍රියයෙහි අසංවරව වසන්නහුට දැඩි ආසාව හා කලකිරීමාදී අකුශල ධර්මයෝ හිතට ඇතුල්වන්නාහුද, එබඳු දෙයින් වැළකීම පිණිස ඔහු පිළිපදී. තමාගේ නාස් ඉන්ද්‍රියය රකී. නාස් ඉන්ද්‍රියයෙහි සංවරයට පැමිණේ. දිවෙන් රසයක් විඳ එහි නොඇලේ. එහි නොපෙළඹෙන්නේය. දිව් ඉන්ද්‍රියයෙහි අසංවරව වසන්නහුට දැඩි ආශාව හා කලකිරීමාදී අකුශල ධර්මයෝ හිතට ඇතුල් වන්නාහුද, එබඳු දෙයින් වැළකීම පිණිස ඔහු පිළිපදී. තමාගේ දිව් ඉන්ද්‍රියයෙහි සංවරයට පැමිණේ. කයින් ස්පර්ශයක් ස්පර්ශකොට එහි නොඇලේ. එහි නොපෙළඹෙන්නේය. ස්පර්ශ ඉන්ද්‍රියයෙහි අසංවරව වසන්නහුට දැඩි ආශාව හා කලකිරීමාදී අකුශල ධර්මයෝ හිතට ඇතුල්වන්නාහුද එබඳු දෙයින් වැළකීම පිණිස ඔහු පිළිපදී. තමාගේ ස්පර්ශ ඉන්ද්‍රියය රකී. ස්පර්ශ ඉන්ද්‍රියයෙහි සංවරයට පැමිණේ. සිතින් (ධර්මයක්) අරමුණක් දැන එහි නොඇලේ. එහි නොපෙළඹෙන්නේය. සිත් ඉන්ද්‍රියයෙහි අසංවරව වසන්නහුට යමක් නිසා දැඩි ආසාව හා කලකිරීම ආදී අකුශල ධර්මයෝ හිතට ඇතුල්වන්නාහුද, එබඳු දෙයින් වැළකීම පිණිස ඔහු පිළිපදී. හෙතෙම සිත් ඉන්ද්‍රිය රකී. සිත් ඉන්ද්‍රියයෙහි සංවරයට පැමිණේ. එබඳුවූ භික්ෂුව උතුම්වූ ශීල රාශියෙන් යුක්තවූයේ අභ්‍යන්තරයෙහි පිරිසිදුවූ අධිචිත්ත සැපය විඳියි. තරුණයා, මෙසේවූ භික්ෂු තෙමේ ඉන්ද්‍රියයන්හි වසනලද දොරටු ඇත්තේ වේ.

, භික්ෂුව කෙසේ නම් සතියෙන් හා මනා ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වේද?

“තරුණය, මේ සස්නෙහි භික්ෂුව ඉදිරියට යෑමෙහිද, ආපසු යෑමෙහිද, නුවණින් දැන කරන්නේය. ඉදිරි බැලීමෙහිද, වටපිට බැලීමෙහිද නුවණින් දැන බලන්නේය. අත් පා හැකිලීමෙහිද, දිගු කිරීමෙහිද, මනා නුවණින් දැන එසේ කරන්නේය. දෙපට සිවුරය, පාත්‍රය, සිවුරුය යන මේ දේ දැරීමෙහිදී මනා නුවණින් දැන එසේ කරන්නේය. අනුභව කිරීමය, පානය කිරිමය, වැළඳීමය, රස විඳීමය යන මෙහිද මනා නුවණින් යෙදී එසේ කරන්නේය. මළ මූත්‍ර පහකිරීමද නුවණින් (ආදීනව) සලකා කරන්නේය. යෑම්, සිටීම්, හිඳීම්, සැතපීම්, නිදි තොරකිරීම්, කථාකිරීම්, නිශ්ශබ්දව සිටීම යන මේ දේ මනා නුවණින් දැන කරන්නේය. තරුණය, මෙසේ කරන්නාවූ භික්ෂු තෙමේ සිහියෙන් යුක්තවූයේ යහපත් නුවණින් යුක්ත වූයේ වෙයි.

“මානවකය,

භික්ෂුවක් කෙසේ සැම කල්හි සතුවින් ඉන්නේද?

“මානවකයය,
මේ සාසනයේ භික්ෂුව යන්තම් කය වැසීමට තරම්වූ සිවුරෙන්ද, ජීවිතය පවත්වාගැනීමට ප්‍රමාණවූ පිණ්ඩපාත ආහාරයෙන්ද, සතුටු වේ. ඔහු යම් යම් තැනකට යේ නම් අටපිරිකර (කය පිළිබඳවූ දේ) පමණක් ගෙන යයි.

මානවකය, යම් සේ පක්ෂියෙක් යම් යම් තැනෙකට පියාඹා යේ නම් ඒ සියලු තැන පියාපත් බර පමණකින් යුක්තව පියාඹා යේ, එපරිද්දෙන්ම භික්ෂුවද ශරීරය ආරක්ෂාවට ප්‍රමාණවූ සිවුරෙන්ද බඩ ආරක්ෂාවට ප්‍රමාණවූ පිණ්ඩපාත ආහාරයෙන්ද සතුටු වන්නේය. ඔහු යම් තැනක යා නම් අටපිරිකර පමණක් රැගෙණ යයි. මානවකය, මෙසේවූ භික්ෂුව නිබඳ සන්තෝෂයෙන් යුක්ත වේ.

“උතුම්වූ මේ සීලසමූහයෙන් යුක්තවූද, උතුම්වූ මේ ඉන්ද්‍රිය සංවරයෙන් යුක්තවූද, මේ උතුම්වූ සති සම්පජඤ්ඤයෙන් යුක්තවූද, මේ උතුම්වූ සන්තෝෂයෙන් යුක්තවූද, ඒ භික්ෂුව කැලයද, ගහක් මුලද, කඳු පලාත්ද, කඳුරැලි ගල්ගුහාවන් හෝ මහා මගද, සොහොන්ද, ඉතා දුරවූ කැලෑ වාසස්ථානද, බොහෝ ඉඩකඩ ඇති තැන් සහ තණ ගුහාද යන මේ ස්ථාන ආශ්‍රය කෙරේ, ඔහු පසුබත් කාලයෙහි පිණ්ඩපාත ආහාරයෙන් පසු, පර්යංකය බැඳ, කකුල් අකුලුවා හිඳ ශරීරයේ උඩු කොටස කෙලින් තබා අරමුණට සිය සතිය එළවා හිඳී.

“ඔහු ලෝකය කෙරෙහි ඇති කැමැත්ත, ලෝබය පහකොට ලෝබ රහිත සිතින් වාසය කෙරේ. ලෝභ සිත වෙන් කොට පිරිසිදු කෙරේ. සිත කෙලසන්නාවූ අමනාපය පහකොට, අමනාපයෙන් තොර සිත් ඇතිව පණ ඇති සියලු සතුන් කෙරෙහි හිතානුකම්පා ඇතිව වාසය කෙරේ, තරහ, දෝසයෙන් වෙන්ව සිත පිරිසිදු කෙරේ, කාය චිත්ත දෙකේ අලස බව දුරුකොට කය-සිත පිළිබඳ පහවූ අලස බව හා පිරිසිදු හැඟීම් ඇත්තේ, සතිය ඇත්තේ, යහපත් ප්‍රඥා ඇත්තෙක්ව වෙසේ, අලස බව දුරුකොට සිත පිරිසිදු කෙරේ, උඩඟු බව හා කුකුස දුරුකොට, සංසිඳුනු සිත් ඇතිව වාසය කෙරේ, ඇතුළත සංසිඳුනු සිත් ඇත්තේ, සිත උඩඟු බව හා කුකුසෙන් පිරිසිදු කෙරේ, විචිකිච්ඡාව (සැකය) දුරුකොට, විචිකිච්ඡා නැත්තේ කුශලධර්ම විෂයෙහි සැක නැතිව වෙසේ, විචිකිච්ඡාවෙන් මුදා සිතසිත පිරිසිදු කෙරේ,

“මානවකය, යම්සේ පුරුෂයෙක් ණය ගෙන කර්මාන්තයන්හි යොදන්නේද, ඔහුගේ ඒ කර්මාන්තයෝ දියුණුවන්නාහු නම් ඔහුගේ ඒ පරණ ණය මුදල් සියල්ලම ගෙවන්නේය. ඔහුගේ අඹුදරුවන් ආරක්ෂා කරණ පිණිස වැඩි යමක් ඉතුරු වූයේ නම් ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ඇතිවේ. ‘මම පළමුවෙන් ණය ගෙණ කර්මාන්තයන්හි යෙදුවෙමි. ඒ මාගේ කර්මාන්තයෝ දියුණුවූහ. ඒ මම පැරණි ණය ගෙවූයෙමි. අඹුදරුවන් පෝෂ්‍යය කිරීම පිණිස අතිරේක මුදලක්ද මට ඇත්තේය කියායි. හෙතෙම ඒ ණය නැති බව මුල්කොට ගෙණ බලවත් සතුටක් ලබන්නේය. සතුටටද පැමිණෙන්නේය.

“මාණවකය,, යම්සේ රෝගයෙන් පෙළෙන දුක් ඇත්තාවූ, දැඩි ගිලන්බව ඇති පුරුෂයෙක් වන්නේද, ඔහුට ආහාර රුචි නොවන්නේද, ඔහුගේ ශරීරයෙහි කිසි ශක්තියක් නැත්තේද වෙයි. ඒ පුරුෂයා පසු කාලයක ඒ ආබාධයෙන් මිදෙන්නේ නම්, ඔහුට ආහාර රුචිය ඇති වන්නේ නම්, ඔහුගේ ශරීර බලය ඇති වන්නේ නම්, ඔහුට මෙබඳු අදහසක් වන්නේය. කෙබඳුද යත්: ‘මම පෙර ආබාධ ඇත්තාවූ, දුක් ඇති, දැඩි ගිලන් බව ඇති කෙනෙක් වීමි. මට බත් රුචියද නොවීය, ශරීර බලයද නැතිවිය, ඒ මම පළමු තිබූ ආබාධයෙන් මිදුනෙමි. මට ආහාර රුචියද ඇත්තේය. කාය බලයද තිබේය’ කියායි. ඔහු ඒ කාරණය මුල්කොට බලවත් සතුටක් ලබන්නේය, සොම්නසටද පැමිණෙන්නේය.

“මාණවකය, යම්සේ පුරුෂයෙක් සිරගෙයි බැඳුනේ වේද, ඔහු පසු කලක පීඩා නැතුව සැපසේ ඒ සිරගෙයින් මිදෙන්නේය. ඔහුගේ කෑම පිළිබඳ කිසිත් වියදමක්ද නොවන්නේය. ඔහුට මෙබඳු අදහසක් වන්නේය එනම්, මම පෙර සිරගෙයි බැඳුනෙක් වූයෙමි. ඒ මම දැන් පීඩා රහිතව සැපසේ ඒ සිරගෙයින් මිදුනෙමි. මගේ කෑම පිළිබඳ කිසි වියදමක්ද නොවූයේය’ කියායි. ඔහු සිරගෙයින් මිදීම නිමිති කොට බලවත් සතුටක් ලබන්නේය. සතුටට පැමිණෙන්නේය..xxxx

“මාණවකය, යම් සේ සිය කැමැත්තෙන් යමක් කරන්ට නොහැකි, අනුන්ට යටත්වූ, තමා කැමති ගමනක් ඒ වූ පරිදි යා නොහැකි, වැඩකරුවෙක් (දාසයෙක්) වන්නේද, ඔහු පසු කලක ඒ දාසභාවයෙන් මිදෙන්නේ, තමාම අධිපතිකොට ඇත්තේ, අනුන්ට යටත් නොව තමාගෙන්ම යැපෙන්නේ, සිය අදහස් පරිදි ඒ ඒ තැන යා හැකි වන්නේද, ඔහුට මෙබඳු අදහසක් වන්නේය. එනම්, මම පෙර සිය කැමැති පරිදි යමක් කරන්ට නොහැකි, අනුන්ට යටත් මා අදහස් පරිදි කිසි තැනෙක යා නොහැකි දාසයෙක් වීමි. ඒ මම දැන් ඒ දාස භාවයෙන් මිදුනෙක්මි. තමා අධිපති කොට ඇත්තෙක් වීමි. අනුන්ට යටත්නූන කෙනෙක් වීමි. අනුන්ට යටත් නොව මා සපයාගත් දෙයින්ම යැපෙන්නෙමි, මා අදහස් පරිදි ඒ ඒ කැමති තැනෙක යා හැක්කේද වෙමි’යි කියායි. ඔහු ඒ දාසභාවයෙන් මිදීම හේතුකොට බලවත් සතුටක් ලබන්නේය. එසේම සතුටටද පැමිණෙන්නේය.

මාණවකය, යම්සේ ධනවත්වූ භොග සම්පත් ඇති පුරුෂයෙක් ආහාර දුර්ලභවූ, භය සහිතවූ, දීර්ඝවූ කාන්තාර මාර්ගයකට පැමිණෙන්නේද, ඔහු මද කලකින් ඒ කාන්තාර මාර්ගය ඉක්මවා යන්නේ සොර සතුරන්ගෙන් පීඩා නැති ගම්මානයකට සැපසේ ක්‍රමයෙන් පැමිණෙන්නේද, ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ඇතිවේ. එනම්: මම පෙර ධනවත් වූයෙම්. භොග සම්පත් සහිත වූයෙම්. දුර්ලභ භික්ෂා ඇති භය සහිතවූ, දීර්ඝවූ කාන්තාර මාර්ගයකට පැමිණියෙක් වූයෙමි. එසේවූ මම දැන් එම කාන්තාර මාර්ගය පසුකෙළෙමි. සැපවත්වූ භය රහිතවූ, ගමකට සැපසේ ක්‍රමයෙන් පැමිණියෙමි’යි කියායි. ඒ පුරුෂයා ඒ කාන්තාර මාර්ගය එතර කිරීම නිමිති, කොට බලවත් සතුටක් ලබන්නේය, එසේම සතුටටද පැමිණෙන්නේය.

“මාණවකය ණය යම්සේද, රෝගය යම්සේද, හිරගේ යම්සේද, දාසභාවය යම්සේද, දීර්ඝ කාන්තාර මාර්ගය යම්සේද, එපරිද්දෙන් භික්ෂු තෙමේ පහනොකළ (පඤ්චනීවරණ) කුසල් වලක්වන කරුණු පහ තමා කෙරෙහි ලා නුවණින් දකී.

මාණවකය, ණය නැති බව යම්සේද, නිරෝගි බව යම්සේද, සිරගෙන් මිදීම යම්සේද, අනුන්ට යටහත් නැති බව යම්සේද, භය නැති භූමිය යම්සේද, එපරිද්දෙන්ම මාණවකය, භික්ෂු තෙමේ පහකළාවූ මේ කුසල් වළක්වන කරුණු පහ තමන් තුළ නැති බව නුවණින් දක්නේය.

“පහකළාවූ මේ කුසල් වළක්වන කරුණු පහ තමා කෙරෙහි නැතැයි නුවණින් දක්නාවූ ඒ භික්ෂුහට සතුටු ආකාරය උපදී සතුටු වූවහුට ප්‍රීතිය උපදී. ප්‍රීතිසහගත සිත් ඇත්තහුගේ නාම කය (වේදනාදී ස්කන්ධ හතර) සංසිඳෙයි සංසිඳිනු කය ඇති තැනැත්තේ කායික චෛතසික සැපය විඳියි. සැප ඇත්තහුගේ සිත සමාධියට (එකඟ බවට) පැමිණෙයි.

“ඒ භික්ෂු තෙමේ වස්තුකාම ක්ලෙශකාමයන්ගෙන් වෙන් වූයේම, අකුශල ධර්මයන් කෙරෙන්ද වෙන් වූයේම අරමුණෙහි සිත පැමිණවීම, අරමුණෙහි නැවත නැවත යෙදී හැසිරීම සහිතවූ, සිතෙහි විවේකයෙන් උපන් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති, පළමුවෙනි ධ්‍යාන කුසල චිත්තය තමා තුළ ඉපදවීම් වශයෙන් ඊට පැමිණ එම ධ්‍යානයෙහි වාසය කෙරෙයි. ඔහු විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීති සැපයෙන් යම් (සකල) ශරීරයම සැපවත් කෙරෙයි. සම්පූර්ණයෙන් පුරවයි. සැමතන්හි පතුරුවයි. ඒ ඔහුගේ පළමුවෙනි විවේකයෙන් උපන් ප්‍රීති සැපයෙන් සකල ශරීරයෙහිම පළමුවෙනි ධ්‍යානයෙන් යුත් සැපය පැතිරෙයි. xxxx

“තරුණය, යම්සේ දක්ෂවූ ස්නාන ද්‍රව්‍ය සපයන්නෙක් හෝ ඔහුගේ අතවැස්සෙක් හෝ ස්නානයට ගන්නාවූ සුණු ලොහ තලියක බහා දිය ඉසිමින් අතින් අනමින් පිඩු කරන්නේද, එවිට ඒ මේ ස්නාන කුඩු ගුලිය දියෙන් යුක්ත වේ, ජලය හාත්පසින් කාවැදුනේ වේ. එහි ඇතුළත හා පිටතද සියලු තන්හිම ජලයෙන් පහස්නා ලද්දේ වේ. එහෙත් බින්දු වශයෙන් ජලය ඉන් නොවැගිරේද.

“තරුණය, එපරිද්දෙන් ඒ භික්ෂුව, විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීති සැපයෙන් මේ ශරීරය තෙමයි. හාත්පසින් තෙමයි සම්පූර්ණයෙන් පුරවයි, සැමතන්හි පතුරුවයි. ඔහුගේ සියලු ශරීරයෙහි විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීති සැපයෙන් පැතිරෙයි. මෙයද ඒ භික්ෂුගේ සමාධිය වෙයි.

“මාණවකය, නැවතද භික්ෂුතෙමේ අරමුණෙහි සිත පැමිණවීම, අරමුණෙහි නැවත නැවත යෙදී හැසිරීම යන මොවුන්ගේ සන්සිඳීමෙන් අද්ධ්‍යාත්මයෙහි මනා පැහැදීම කරන්නාවූ, සිත පිළිබඳ එකඟ බව ඇති, සමාධියෙන් හටගත් ප්‍රීති සැපය ඇති දෙවැනි ධ්‍යාන කුසල චිත්තයට පැමිණ වාසය කරයි. ඒ මහණ තෙමේ මේ කය සමාධියෙන් හටගත් ප්‍රීති සැපයෙන් තෙමයි. හාත්පසින් තෙමයි, සම්පූර්ණයෙන් පුරවයි, හාත්පසින් ස්පර්ශ කරයි. ඒ මහණහුගේ සියලු ශරීරයෙහි දෙවැනි ධ්‍යානයෙන් සැප පැතිරේ.

“තරුණය, යම්සේ ඇතුළතම හටගත් ජලය ඇති දියවිලක් වේද ඒ විල පිළිබඳ පෙර දිගින්ද, අපර දිගින්ද, උතුරු දිගින්ද, දකුණු දිගින්ද, දිය එන මගක් නැත්තේ වේද වැස්සද කලින් කල මනාසේ වැසි වැසීම් නොකරන්නේද, එසේවූ ඒ විලෙන් සිහිල් දිය දහර පොළොව බිඳ නැගී ඒ මුළු විලම සිහිල් දියෙන් පතුරුවයි, හාත්පසින් වගුරුවයි, සම්පූර්ණයෙන් පුරවයි. එහි හැම තැන දියෙන් ස්පර්ශ කෙරෙයි. ඒ සියලු විලෙහි සීත ජලය නොපැතිර පවත්නා තැනක් නම් නැත්තේය. බමුණ, එපරිද්දෙන් මේ භික්ෂු තෙමේ මේ මුළු ශරීරයම සමාධියෙන් හටගත් ප්‍රීති සැපයෙන් සියලු තැන පතුරුවන ලද්දක් කෙරේ, ප්‍රීති සැපයෙන් හාත්පසින් වගුරුවයි, සම්පූර්ණයෙන් පුරවයි, ඉන් සැමතැනම ස්පර්ශ කෙරෙයි ඒ මහණහුගේ සම්පූර්ණ ශරීරයෙහි දෙවෙනි ධ්‍යාන සැපයෙන් පැතිරෙයි. මෙයද භික්ෂුවගේ සමාධියකි.

“නැවතද මාණවකය, ඒ භික්ෂු තෙමේ ප්‍රීතියෙහි නො ඇල්මෙන් මැදහත් බැව් ඇත්තේ, සිහි ඇත්තේ, යහපත් නුවණ ඇත්තේ කයින්ද සැපයක් විඳියි. යම් ධ්‍යානයක් පිළිබඳව (උපේක්ෂා) සැප දුක් දෙකට මැදහත් විඳීම ඇත්තේ, සිහි ඇත්තේය. සැපයෙන් විසීම ඇත්තේයයි ආර්යයෝ කියත්ද ඒ තුන්වැනි ධ්‍යාන කුසල චිත්තයට පැමිණ වාසය කෙරේ. ඒ භික්ෂු තෙමේ මේ සියලු තැන පැතිර පවත්නා සැප ඇත්තක් කෙරේද ඒ සැපතින් හාත්පසින් තෙමයි, සම්පූර්ණයෙන් පුරවයි. එයින් සැමතැනම පැතිරෙයි. ඒ භික්ෂුහුගේ සියලු ශරීරයෙහි තුන්වැනි ධ්‍යාන සැපයෙන් පැතිරෙයි.

“මාණවකය, යම්සේ නිල්මානෙල් විලක හෝ සුදු නෙළුම් විලක හෝ රතු නෙළුම් විලක හෝ දියෙහි හටගත්, දියෙහි වැඩුනු දියෙන් උඩට නොනැගුනු, දියතුලම ගැලී වැඩෙන්නාවූ සමහර නිල් මානෙල් හෝ සමහර සුදු නෙළුම් හෝ සමහර රත් නෙළුම් හෝ වෙද්ද, ඒ නිල් මානෙල් ආදීහු අග දක්වාත්, මුල දක්වාත්, සිහිල් ජලයෙන් තෙමුනාහු, හාත්පසින් තෙමුනාහු, සම්පූර්ණයෙන් වැගුරුණාහු, හාත්පසින් ස්පර්ශ ලද්දාහු වෙත්ද, ඒ නිල්මානෙල් සුදු නෙළුම් රත් නෙළුම්, යන මොවුන්ගෙන් එකකුත් ජලයෙන් නොපහස්නා ලද්දේ නොවේද තරුණය, එපරිද්දෙන් ඒ භික්ෂු තෙමේ මේ මුළු ශරීරයම දුරුකළ ප්‍රීතිය ඇති සැපයෙන් සියලු තැන පැතිර පවත්නා සැප ඇත්තක් කෙරෙයි, ඉන් හාත්පසින් තෙමෙයි. සම්පූර්ණයෙන් පුරවයි. හාත්පසින් ස්පර්ශ කෙරෙයි. ඔහුගේ සම්පූර්ණ ශරීරයෙහි ප්‍රීතිනැති තුන්වැනි ධ්‍යානයෙන් පැතිරයයි.

මාණවකය, මෙයද ඒ භික්ෂුවගේ සමාධියකි.

“නැවතද මාණවකය, ඒ මහණ තෙමේ සැප දුරුකිරීමෙන්ද, දුක් දුරු කිරීමෙන්ද, පළමුකොටම සැපදුක් වේදනා නැතිව යාමෙන් දුක්ද නොවූ, සැපද නොවූ, උපෙක්ඛා-සති යන මොවුන්ගේ පිරිසිදු බැව් ඇති, හතරවෙනි ධ්‍යාන (කුසල) චිත්තයට පැමිණ වාසය කෙරේ. ඒ මහණ තෙමේ මේ සකල ශරීරයම, පිරිසිදුවූ, අතිශයින් බබලන (ධ්‍යාන) සිතින් පතුරුවන්නේය. ඒ ධ්‍යානලාභී භික්ෂූන්ගේ සම්පූර්ණ ශරීරයෙහි පිරිසිදුවූ, අතිශයින් බබලන්නාවූ හතරවැනි ධ්‍යාන සිතින් පැතිර යයි.

“මාණවකය, යම්සේ කිසියම් පුරුෂයෙක් පිරිසිදුවූ සුදු ඇඳුමකින් හිස සිට පොරවා උන්නේ වේද, ඔහුගේ මුලු ශරීරයෙහි එකම තැනකුදු සුදුවතින් නොවසන ලද්දේ නොවේ. බමුණ, එපරිද්දෙන්ම ධ්‍යානලාභී භික්ෂු තෙමේ මේ සියලු ශරීරයම පිරිසිදුවූ, අතිශයින්ම බබලන්නාවූ හතර වැනි ධ්‍යාන සිතින් පතුරුවා හුන්නේ වේ. ඒ භික්ෂුහුගේ සියලු ශරීරයෙහි පිරිසිදුවූ, බබලන්නාවූ හතර වැනි ධ්‍යාන සිතින් පැතිරයයි.
තරුණය, මෙයද ඒ භික්ෂුවගේ සමාධියකි.

“මාණවකය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් සමාධි සමූහයක ගුණ කියනසේක්ද මේ වනාහි ඒ සමාධි සමූහයයි. මෙහි මේ ජනසමූහයා යෙදවූසේක, තැන්පත් කරවූසේක. මෙහි මෙයින් මත්තෙහි කටයුතු අනිකක්ද ඇත්තේය.

පින්වත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්ස, පුදුමයක්වේ.
පින්වත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්ස, ඉතා පුදුමයක්වේ.
පින්වත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්ස, මේ උතුම් සමාධි සමූහය සම්පූර්ණ වෙයි. අසම්පූර්ණ නොවෙයි. පින්වත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්ස, මෙසේ හාත්පසින් පිරුණාවූ උතුම්වූ සමාධි සමූහයක් මේ බුද්ධ ශාසනයෙන් පිටත අන්‍යවූ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් අතුරෙහි මම නොදැක්කෙමි. පින්වත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්ස, මෙසේ සම්පූර්ණවූ උසස් සමාධි සමූහයක් මේ බුද්ධ ශාසනයෙන් පිටත අන්‍යවූ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් තමන් තුළ දක්නාහු නම් ඔහු එපමණකින්ම සෑහීමට පත්වෙයි. මෙපමණකින්ම කරන ලද්දේය. අපට ශ්‍රමණ භාවයේ අර්ථය පැමිණියේය. අප විසින් කටයුතු කිසිවක් නැත කියා එපමණකින්ම සතුටු සිත් ඇති වන්නාහුය. එසේ තිබියදීත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්සේ මෙහි මෙයින් මත්තෙහි කටයුතු අනිකක් ඇත්තේයයිද කියත්.

පඤ්ඤාක්ඛණ්දෝ

පින්වත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්ස,
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් ප්‍රඥා සමූහයක ගුණ කියනසේක්ද මේ ජනසමූහයා පිහිටුවනසේක්ද තැන්පත් කරනසේක්ද ඒ උතුම්වූ ප්‍රඥා සමූහය කවරේද?

“නැවතද, මාණවකය, ඒ භික්ෂුව මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කෙලෙස් රහිතවූ කල්හි, ක්ලෙශයන් පහවූ කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට සුදුසුව සිටි කල්හි, කම්පා නොවන බවට පැමිණි කල්හි, විදර්ශනාඥානය ඉපදවීම පිණිස සිත එලවා තබයි. ඒ සඳහා වෙසෙසින් සිත නමයි. ඔහු මෙසේ දැනගණී, ‘මාගේ මේ ශරීරය වනාහි රූපයෙන් යුක්තය. සතර මහාභූතයන්ගේ හේතුවෙන් හටගත්තේය. මවුපියන් නිසා හටගත්තේය. ආහාරයෙන් වඩනා ලද්දේය. අනිත්‍ය බවය, ඇඟ ඉලීමය, පිරිමැදීමය, බිඳීමය. විනාශය යන මේ දේ ස්වභාවකොට ඇත්තේය. මාගේ මේ විඤ්ඤාණය ශරීරය ආශ්‍රය කෙරේ මෙහිම බැඳුනේ වෙයි’ කියායි.

“මාණවකය, යම්සේ යහපත්වූ, පිරිසිදු ආකරයෙන් උපන්නාවූ අටැස්වූ, ගල් ආදී දොස් බැහැර කිරීමෙන් හොඳ ලෙස සකස් කරණ ලද්දාවූ, නිර්මලවූ, විශේෂයෙන් ප්‍රසන්නවූ, කැලැල් නැතිවූ, සියලු ආකාරයෙන් සම්පූර්ණවූ, වෛඪූර්ය මැණිකක් වේද, එහි නිල්වූ හෝ කහපාටවූ හෝ රතුවූ හෝ සුදුවූ හෝ පඬුවන්වූ හෝ නූලක් අමුණන ලද්දේ, ඒ මේ මැණික ඇස් ඇති පුරුෂයෙක් අතට ගෙණ මෙසේ සලකා බලන්නේය. මේ වෛඪූර්ය මැණික මනාසේ කාන්තිමත් හෙයින් යහපත් වේ. පිරිසිදු ආකාරයෙන් උපන්නේය. අටැස් ඇත්තේය. දොස් දුරුකිරීමෙන් මනාකොට සකස් කරන ලද්දේය. නිර්මලය, විශේෂයෙන් ප්‍රසන්නය, කැලැල් නැත, සියලු ආකාරයෙන් සම්පූර්ණය, ඒ මැණිකෙහි මේ නීලවර්ණ හෝ කහපාටවූ හෝ රතුවූ හෝ සුදුවූ හෝ පඬුවන්වූ හෝ නූලක් අමුණන ලද්දේය කියායි.

“තරුණය, එපරිද්දෙන්ම යෝගීවූ මේ භික්ෂු තෙමේ මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කෙලෙස් රහිතවූ කල්හි, පහවූ ක්ලෙශයන් ඇතිවූ කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට සුදුසුව සිටි කල්හි, කම්පානොවන බවට පැමිණි කල්හි, විදර්ශනාඥානය පිණිස සිත එලවා තබයි. ඒ සඳහා විශේෂයෙන් සිත නමයි. ඒ භික්ෂු තෙමේ මෙසේ දන්නේය. කෙසේදයත්, මාගේ මේ ශරීරය වනාහි රූපයෙන් යුක්තවේ සතර මහාභූතයන්ගෙන් හටගත්තේය. මවුපියන් නිසා හටගත්තේය. ආහාරයෙන් වඩනා ලද්දේය. අනිත්‍ය බවය, ඉලීමය, පිරිමැදීමය, බිඳීමය, විනාශය යන මේ ස්වභාවකොට ඇත්තේය. මාගේ මේ විඤ්ඤාණය මේ ශරීරය ආශ්‍රය කෙළේ වෙයි. මෙහිම බැඳී සිටියේය’ කියායි.
මෙයද ඒ භික්ෂුවගේ එක් ප්‍රඥාවකි.

“ඔහු මෙසේ ධ්‍යානයෙන් සිත එකඟවූ කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කෙලෙස් නැතිවූ කල්හි, ක්ලෙශ පහවූ කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට සුදුසුව සිටි කල්හි, නො සැලෙන බවට පැමිණි කල්හි, මනොමයවූ රූපයක් මනා කොට නිපදවීම පිණිස සිත එලවා තබයි, වෙසෙසින් නමයි. ඔහු ආකාර වත්වූ, මනොමයවූ (ධ්‍යාන සිතින් නිපදවනලද) ශරීරය හා අත පය ආදී අවයව ඇති, විකලනුවූ ඉඳුරන් ඇති, මේ ශරීරයෙන් අන්‍යවූ ශරීරයක් හොඳ ලෙස සාදයි,

“මාණවකය, යම්සේ පුරුෂයෙක් මුදු තණ ගසින් තණබඩය උදුරා ගන්නේද, මේ තණ ගසය, මේ තණ බඩය, තණගස අනිකෙක, තණබඩය අනිකෙක තණ ගසින්ම තණබඩය ඇදගන්නා ලද්දේය, තනන ලද්දේය යන වැටහීම ඕහට පහළ වන්නේය.

“මාණවකය, යම්සේ පුරුෂයෙක් කඩුව කොපුවෙන් ඉවත් කරන්නේද ඔහුට මෙබඳු අදහසක් වන්නේය. මේ කඩුවය මේ කොපුවය, කඩුව අනිකෙක, කොපුව අනිකෙක, කොපුවෙන් කඩුව ඉවත් කරණ ලද්දේය’ කියායි.

“මාණවකය, යම් පුරුෂයෙක් සර්පයෙකු සැවයෙන් පහ කරන්නේ දැක මේ සර්පයාය, මේ සැවය, සර්පයා එකෙකි. සැවය අනිකකි, සැවයෙන් සර්පයා වෙන් වෙන ලද්දේයයි වැටහීමක් ඇතිවන්නේය.

“මාණවකය, එසේම භික්ෂුව මෙසේ සිත සමාධිගතවූ කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කාම හිත් රහිතවූ කල්හි, ක්ලෙශයන් පහවූ කල්හි, මෘදුවූ කල්හි කටයුත්තට යොග්‍යවූ කල්හි, හිත ස්ථිරවූ කල්හි, කම්පා නොවන භාවයට පැමිණි කල්හි, සිතින් උපදවන කය මැවීම පිණිස සිත ඉදිරිපත් කෙරෙයි, ඉදිරිපත් කොට ඊට නමයි. ඔහු මේ කයින් රූ ඇති, සිතින් මවනලද, සියලු ශරීරය සහ අතපය ආදී අවයව ඇති, නොපිරිහුනු ඉන්ද්‍රිය ඇති වෙන කයක් මවයි. මාණවකය, මෙයද භික්ෂුවගේ ප්‍රඥාවකි.

“ඔහු මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කාමසිත් රහිතවූ කල්හි, ක්ලෙශයන් පහව ගිය කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට යොග්‍යවූ කල්හි නැවතීමට පැමිණි කල්හි, කම්පා නොවන භාවයට පැමිණි කල්හි, ඍද්ධිවිධි පිණිස සිත ඉදිරිපත් කෙරෙයි, ඉදිරිපත් කොට නමයි. ඔහු නොයෙක් අයුරු ඇති ඍද්ධිවිධි වෙන් වෙන් කොට දක්වයි. එකෙක්ව බොහෝ සේ වෙයි. බොහෝසේව එකෙක් වෙයි. ප්‍රකට බවට, මුවහ බවට, අහසෙහි මෙන් බිත්තිය හරහට, පවුර හරහට පර්වතය හරහට නොහැපෙමින් යයි දියෙහි මෙන් පොළොවෙහි කිමිදීම් මතුවීම් කෙරෙයි. පොළොවෙහි මෙන් දියෙහි දිය නොබෙදා ගමන් කෙරෙයි. පක්ෂියෙකු මෙන් අහසෙහිද පර්යංකයෙන් හිඳගෙනම යෙයි. මේ මහත් ඍද්ධි ඇති, මහත් ආනුභව ඇති සඳ හිරු දෙදෙන අතගායි, පිරිමදියි, මඹ ලොව තෙක් ශරීරයෙන් වසඟ බව පවත්වයි.

“මාණවකය, දක්ෂ කුඹල්කරුවෙක් හෝ කුඹල්කරු අතවැසියෙක් හෝ යහපත්සේ පදම් කළ මැටියෙන් කැමති කැමති වලන් ආදී වර්ගයන් යම්සේ කරන්නේද, නිපදවන්නේද, තරුණය, දළ කැටයම් කරුවෙක් හෝ අතවැසියෙක් හෝ සකස් කළ දළයෙහි යම්සේ කැමති කැමති දළ කැටයම් වර්ගයක් කරන්නේද, නිපදවන්නේද, තරුණය, දක්ෂ රන්කරුවෙක් හෝ රන්කරු අතවැසියෙක් හෝ පදම්කළ රණින් කැමති කැමති රන් අබරණ ජාතීන් යම්සේ කරන්නේද, නිපදවන්නේද-මාණවකය, එසේම භික්ෂුව සිත එකඟවූ කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කාම හිත් රහිතවූ කල්හි, ක්ලෙශයන් පහවූ කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට යොග්‍යවූ කල්හි, හිත ස්ථිරවූ කල්හි, කම්පා නොවන භාවයට පැමිණි කල්හි, ඍද්ධිවිධි පිණිස සිත ඉදිරිපත් කෙරෙයි, ඉදිරිපත් කොට නමයි.


හේ නොයෙක් ඍද්ධි විධි වෙන් වෙන් කොට දක්වයි. එකෙක්ව බොහෝ සේ වෙයි, බොහෝසේව එකෙක් වෙයි. ප්‍රකට බවට, මුවහ බවට අහසෙයි මෙන් බිත්තිය හරහට, පවුර හරහට, පර්වත හරහට නොහැපෙමින් යෙයි. දියෙහි මෙන් පොළොවෙහි කිමිදීම්, මතුවීම් කෙරෙයි. පොළොවෙහි මෙන් දියෙහි දිය නොබෙදා ගමන් කරයි. පක්ෂියෙකු මෙන් අහසෙහිද පර්යංකයෙන් හිඳගෙනම යෙයි. මේ මහත් ඍද්ධි ඇති, මහත් ආනුභාව ඇති, සඳ හිරු දෙදෙන අතගායි, පිරිමදියි, බඹලොව තෙක් ශරීරයෙන් වසඟ බව කෙරෙයි. මෙයද ඔහුගේ ප්‍රඥාවකි. vccc ඔහු මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කාමහිත් රහතවූ කල්හි, ක්ලෙශයන් පහව ගිය කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට යොග්‍යවූ කල්හි, හිත ස්ථිරවූ කල්හි, කම්පා නොවන භාවයට පැමිණි කල්හි, දිව්‍ය කණ සම්බන්ධ ඥානය පිණිස සිත ඉදිරිපත් කෙරෙයි. ඉදිරිපත් කොට නමයි. ඒ භික්ෂුව පිරිසිදුවූ මිනිස් බව ඉක්මවූ දිව්‍යමය කණ සම්බන්ධ ඥාණයෙන් දිව්‍යමයවූද, මනුෂ්‍යමයවූද, දුරෙහිවූද, සමීපයෙහිවූද, දෙයාකාර ශබ්දයන් අසයි.

“මාණවකය, දික් මගට පැමිණි පුරුෂයෙක් බෙර හඬද මිහිඟු බෙර හඬද, සක්, පණාබෙර, ගැටබෙර හඬද, යම්සේ අසාද, ඔහුට මේ බෙරහඬ යයිද, මිහිඟු බෙරහඬයයිද, සක්, පණාබෙර, ගැටබෙර හඬයයිද සිතෙන්නේය. තරුණය, එලෙසින්ම භික්ෂුව මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කාම හිත් රහිතවූ කල්හි, ක්ලෙශ පහවූ ක්ලේශයන් ඇති කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, ස්ථිර බවට පැමිණි කල්හි, කම්පා නොවන බවට පැමිණි කල්හි, දිව්‍ය කණෙන් ලබන ඥානය පිණිස සිත ඉදිරිපත් කෙරෙයි, ඉදිරිපත් කොට නමයි. ඔහු මෙසේ පිරිසිදුවූ මිනිස් කණ ඉක්මවූ දිව්‍ය කණ සම්බන්ධ ඥානයෙන් දිව්‍යමයවූද, මනුෂ්‍යමයවූද දුරෙහිවූද, සමීපයෙහි වූද, දෙයාකාර ශබ්දයන් අසයි. මෙයද ඔහුගේ ප්‍රඥාවකි. xxxxx

“ඔහු මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කාමහිත් රහිතවූ කල්හි, පහවූ ක්ලෙශ ඇති කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට සුදුසුවූ කල්හි, ස්ථිර බවට පැමිණි කල්හි, කම්පා නොවන බවට පැමිණි කල්හි, පර සිත් දැනගන්නා ඤාණය පිණිස සිත ඉදිරිපත් කෙරෙයි, ඉදිරිපත් කොට නමයි. ඔහු අන්‍ය සත්වයන්ගේ අන්‍ය පුද්ගලයන්ගේ සිත තම සිතින් පිරිසිඳ දනියි. රාග සහිත සිත රාග සිතයයි දනියි. රාගය පහවූ සිත රාගයෙන් තොරවූ සිතයි දනියි. ද්වේෂ සහිත සිත දොස සිතයයි දනියි ද්වේෂය පහවූ සිත ද්වේෂයෙන් තොරවූ සිතයයි දනියි. මෝහ සහිත සිත මෝහ සිතයයි දනියි, මෝහය පහවූ සිත මෝහයෙන් තොරවූ සිතයයි දනියි. හැකුලුනු සිත හැකුලුනු සිතයයි දනියි, විසුරුණු සිත විසුරුණු සිතයයි දනියි, මහත් බවට ගිය සිත, මහත් බවට ගිය සිතයයි දනියි. මහත් බවට නොගිය සිත, මහත් බවට නොගිය සිතයයි දනියි. කාම සහිත සිත, කාම සිතයයි දනියි. ලෞකික හිත් අතුරෙන් උසස්ම සිත අනුත්තර සිතයයි දනියි. සමාධිගතවූ සිත සමාධිගත සිතයයි දනියි, සමාධිගත නොවූ සිත සමාධිගත නොවූ සිතයයි දනියි, (ක්ලෙශයෙන්) මිදුනු සිත, මිදුනු සිතයයි දනියි. නොමිදුනු සිත නොමිදුනු සිතයයි දනියි.

“තරුණය, සැරසෙන ස්ත්‍රියක් හෝ පුරුෂයෙක් හෝ ලමා වයසෙහි සිටියෙක් හෝ තරුණයෙක් හෝ පිරිසිදු, නොකිළිටි කැඩපතෙක හෝ පිරිසිදු දිය භාජනයෙක්හි හෝ තමාගේ මූනේ ශොභාව පරීක්ෂා කරන්නේ යම්සේ කැලල් සහිත නම් කැලල් සහිතයයි දැනගනීද කැලල් රහිත නම් කැලල් රහිතයයි දැනගනීද,

“මාණවකය, එසේම භික්ෂුව මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කාමහිත් රහිත කල්හි, ක්ලෙශයන් පහව ගිය කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට යොග්‍යවූ කල්හි, හිත ස්ථිරවූ කල්හි, කම්පා නොවන බවට පැමිණි කල්හි, පරසිත් දැනගන්නා ඤාණය පිණිස සිත ඉදිරිපත් කෙරෙයි, ඉදිරිපත් කොට නමයි. ඔහු අන්‍ය සත්වයන්ගේ, අන්‍ය පුද්ගලයන්ගේ සිත (තමන්ගේ) සිතින් දැන ගනියි. රාග සිත රාගසිතයයි දනියි. රාගයෙන් තොරවූ සිත රාගයෙන් තොරවූ සිතයයි දනියි. දොස සිත දොස සිතයයි දනියි. දෝසයෙන් තොරවූ සිත දෝසයෙන් තොරවූ සිතයයි දනියි. මොහසිත මෝහ සිතයයි දනියි, මෝහයෙන් තොරවූ සිත මෝහයෙන් තොරවූ සිතයයි දනියි. හැකුලුණු සිත හෝ විසුරුණු සිත හෝ මහත් බවට ගිය සිත හෝ මහත් බවට නොගිය සිත හෝ කාම සහිත සිත හෝ අනුත්තර සිත හෝ එකඟවූ සිත හෝ එකඟ නොවූසිත හෝ දනියි. මිදුණු සිත හෝ මිදුණු සිතයයි දනියි. නොමිදුණු සිත හෝ නොමිදුණු සිතයයි දනියි.
මාණවකය, මෙයද ඔහුගේ ප්‍රඥාවකි.

“ඔහු මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කාම හිත් රහිතවූ කල්හි, ක්ලෙෂයන් පහව ගිය කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට යොග්‍යවූ කල්හි, හිත ස්ථිරවූ, කල්හි, කම්පා නොවන බවට පැමිණි කල්හි, පෙර ජාති සිහි කිරීමේ ඥානය පිණිස සිත ඉදිරිපත් කෙරෙයි. ඉදිරිපත් කොට (ඊට) නමයි. හේ තෙමේ නොයෙක් විදියේ පෙර විසීම් සිහි කෙරෙයි. කෙසේද යත් එක් ජාතියක්ද, දෙ ජාතියක්ද, තුන් ජාතියක්ද, හතර ජාතියක්ද, පස් ජාතියක්ද, දස ජාතියක්ද, විසි ජාතියක්ද, තිස් ජාතියක්ද, සතළිස් ජාතියක්ද, පණස් ජාතියක්ද, සියක් ජාතියක්ද, දහස් ජාතියක්ද, සියක් දහස් ජාතියක්ද, නොයෙක් විනාශ වෙමින් පවතින කල්පයන්ද, නොයෙක් හැදෙමින් පවතින කල්පයන්ද, නොයෙක් විනාශවන හෝ හැදෙන කල්පයන්ද, අසුවල් තැන වීමි, මෙනම් ඇත්තෙමි, මේ ගොත්‍ර ඇත්තෙම්, මේ පාට ඇත්තෙම්, මේ කෑම ඇත්තෙම්, මේ සැප දුක් වින්දෙම්, මේ ආයුෂ කෙළවර කොට ඇත්තෙම් වීමි. ඒ මම එයින් චුතවූයෙම්, අසුවල් තැන උපන්නෙමි, එහිදු මෙනම් ඇත්තෙම්, මේ ගොත්‍ර ඇත්තෙම්, මේ පාට ඇත්තෙම්, මේ කෑම ඇත්තෙම්, මේ සැප දුක් වින්දෙම්, මේ ආයුෂ කෙළවර කොට ඇත්තෙම් වීමි. ඒ මම එයින් චුත වූයෙම්, මෙහි උපන්නෙමි’යි මෙසේ ආකාර සහිතව, දැක්වීම් සහිතව, නොයෙක් විදියේ පෙර ජීවිත සිහි කෙරෙයි.

“මාණවකය, පුරුෂයෙක් යම්සේ තම ගමින් අන් ගමකට යන්නේද, ඒ ගමිනුත් අන් ගමකට යන්නේද, ඒ ගමිනුත් තමන්ගේ ගමට එන්නේද, ‘මම, මගේ ගමින් අසුවල් ගමට ගියෙමි, එහි මෙසේ සිටියෙමි, මෙසේ හුන්නෙමි, මෙසේ කථාකෙළෙමි, මෙසේ නිශ්ශබ්ද වීමි. එ ගමිනිදු අසවල් ගමට ගියෙමි, එහිද මෙසේ සිටියෙමි. මෙසේ හුන්නෙමි, මෙසේ කථාකෙළෙමි, මෙසේ නිශ්ශබ්ද වීමි. ඒ මම ඒ ගමින් සිය ගමට පැමිණියෙමි’යි හෙතෙම දන්නේය.

“මාණවකය, එපරිද්දෙන්ම භික්ෂුව මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කාමහිත් රහිතවූ කල්හි, ක්ලෙශ පහවූ කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට යොග්‍යවූ කල්හි, හිත ස්ථිරවූ කල්හි, කම්පා නොවන බවට පැමිණි කල්හි, පෙර ජාති සිහි කිරීමේ ඥානය පිණිස සිත ඉදිරිපත් කෙරෙයි, ඉදිරිපත් කොට නමයි. හේ නොයෙක් පෙර විසීම් සිහි කෙරෙයි. කෙසේද යත්. එක් ජාතියක්ද, ජාති දෙකක්ද, ජාති තුනක්ද, ජාති සතරක්ද, ජාති පහක්ද, ජාති දසයක්ද, ජාති විස්සක්ද, ජාති තිහක්ද, ජාති සතළිසක්ද ජාති පණහක්ද, ජාති සියයක්ද, ජාති දහසක්ද, ජාති සියක් දහසක්ද, නොයෙක් කල්ප විස්සකින් යුත් කල්පයන්ද, නොයෙක් කල්ප රාශියකින් යුත් කල්පයන්ද, නොයෙක් කල්පයන්ද, ‘අසුවල් තැන වීමි. මෙබඳු නම් ඇත්තෙම්, මෙබඳු ගොත්‍ර ඇත්තෙම්, මෙබඳු පාට ඇත්තෙම්, මෙබඳු ආහාර ඇත්තෙම්, මෙබඳු සැප දුක් වින්දෙම්, මෙබඳු ආයුෂ කෙළවර කොට ඇත්තෙම් වීමි. ඒ මම එයින් චුතව මෙහි උපන්නෙමි’යි මෙසේ ආකාර සහිත (පෙරවිසූ පිළිවෙළ) දැක්වීම් සහිත, නොයෙක් ආකාරවූ පෙර විසීම් සිහි කෙරෙයි.
මාණවකය, මෙයද ඔහුගේ ප්‍රඥාවකි.

“ඔහු මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, පිරිසුදුවූ කල්හි දීප්තිමත්වූ කල්හි, කාමහිත් රහිත කල්හි, ක්ලෙශ පහව ගිය කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට යොග්‍යවූ කල්හි, හිත ස්ථිරවූ කල්හි, කම්පා නොවන භාවයට පැමිණි කල්හි, සත්වයන්ගේ මරණින් පසු උත්පත්ති දැනගන්නා නුවණ පිණිස සිත ඉදිරිපත් කෙරෙයි, ඉදිරිපත් කොට නමයි. හේ පිරිසුදුවූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවූ, දිව ඇසින් චුතවන උපදින සත්වයන් දකී, පහත්වූද උසස්වූද ලක්ෂණවූද අවලක්ෂණවූද හොඳ ලොව ගියාවූද නරකලොව ගියාවූද කර්මය ලෙස පැමිණි සත්වයන් දනී. ‘මේ පින්වත් සත්ත්වයෝ ශරීර දුශ්චරිතයෙන් යුක්තය වචන දුශ්චරිතයෙන් යුක්තය, හිතේ දුශ්චරිතයෙන් යුක්තය. උත්තමයන්ට බණින්නෝය, මිථ්‍යදෘෂ්ටිකයෝය. මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකර්ම සමාදන් වූවෝය. ඔවුහු මරණින් මතු සැපයෙන් පහවූ නපුරුවූ දුක්වූ, නිරයට පැමිණෙත්.

නැතහොත්, මේ පින්වත් සත්ත්වයෝ ශරීර සුචරිතයෙන් යුක්තය, වචන සුචරිතයෙන් යුක්තය, හිතේ සුචරිතයෙන් යුක්තය, උත්තමයින්ට නොබණින්නෝය, සත්‍යය අදහන්නෝය, සත්‍ය ඇදහීම් සමාදන් වූවෝය. මරණින් මතු යහපත් පැමිණීමවූ, ස්වර්ග ලෝකයට පැමිණියෝය’යි මෙසේ පිරිසුදුවූ මිනිස් ඇස ඉක්මවූ දිව ඇසින් චුතවන උපදින සත්වයන් දකී. පහත්වූද උසස්වූද ලක්ෂණවූද අවලක්ෂණවූද, හොඳ ලොව ගියාවූද නරක ලොව ගියාවූද කර්මය ලෙස පැමිණි සත්ත්වයන් දනී.

“මාණවකය, යම්සේ පාරේ හන්දියක ප්‍රාසාදයක් වේද, එහි ඇස් ඇති පුරුෂයෙක් සිටියේ ගෙට ඇතුල්වෙන, ගෙයින් නික්මෙන, වීථියෙහි හැසිරෙණ පාර හන්දියේ හිඳින මනුෂ්‍යයන් දක්නේ, ඔහුට මෙසේ සිතෙයි, ‘මේ මිනිස්සු ගෙට ඇතුළු වෙති. මොහු නික්මෙති. මොහු වීථියෙහි හැසිරෙති, මොහු පාර හන්දියේ ඉඳිති’යි කියායි.

මාණවකය, එසේම භික්ෂුව මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කාම හිත් රහිත කල්හි, ක්ලෙශයන් පහව ගිය කල්හි, මෘදුවූ කල්හි කටයුත්තට යොග්‍යවූ කල්හි, සිත ස්ථිරවූ කල්හි, කම්පා නොවන භාවයට පැමිණි කල්හි, සත්වයන්ගේ චුති උත්පත්ති දැනගන්නා නුවණ පිණිස සිත ඉදිරිපත් කෙරෙයි, සිත ඉදිරිපත් කොට නමයි. හේ මිනිස් ඇස ඉක්මවූ දිව ඇසින් චුතවන උපදින සත්වයන් දකී. පහත්වූද උසස්වූද, ලක්ෂණවූද අවලක්ෂණවූද, හොඳලොව ගියාවූද නරක ලොව ගියාවූද කර්මය ලෙස පැමිණි සත්වයන් දනී, මේ පින්වත් සත්වයෝ ශරීර දුශ්චරිතයෙන් යුක්තය, වචන දුශ්චරිතයෙන් යුක්තය, හිතේ දුශ්චරිතයෙන් යුක්තය, උත්තමයින්ට බණින්නෝය, මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයෝය, මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකර්ම සමාදන් වූවෝය. ඔවුහු ශරීරයෙන් වෙන්ව, මරණින් මතු අපායවූ දුර්ගතියවූ, දුකවූ, නිරයට පැමිණෙත්.’

නැතහොත්, මේ පින්වත් සත්වයෝ ශරීර සුචරිතයෙන් යුක්තය, වචන සුචරිතයෙන් යුක්තය, හිතේ සුචරිතයෙන් යුක්තය, උත්තමයින්ට නොබණින්නෝය. සත්‍යය අදහන්නෝය, සත්‍ය ඇදහීම් සමාදන් වූවෝය. ශරීරයෙන් වෙන්ව මරණින් මතු සුගතියවූ, ස්වර්ග ලෝකයට පැමිණියෝ’යි මෙසේ පිරිසිදුවූ මිනිස් ඇස ඉක්මවූ දිව ඇසින් චුතවන උපදින සත්වයන් දකී. පහත්වූද උසස්වූද ලක්ෂණවූද අවලක්ෂණවූද සුගතියට පැමිණියාවූද දුර්ගතියට පැමිණියාවූද කර්මය ලෙස පැමිණි සත්වයන් දනී. මෙයද ඔහුගේ ප්‍රඥාවකි.

“ඔහු මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, පිරිසුදු කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කාමහිත් රහිත කල්හි, ක්ලෙශයන් පහව ගිය කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට යොග්‍යවූ කල්හි හිත ස්ථිරවූ කල්හි, කම්පානොවන භාවයට පැමිණි කල්හි සිතේ පැසවන කෙලෙස් පහකිරීමේ ඥානය පිණිස සිත ඉදිරිපත් කෙරෙයි, ඉදිරිපත් කොට නමයි. ඔහු මේ දුකයි තතුලෙස දැනගණී, මේ දුක් ඉපදීමේ හේතුවයයි තතු ලෙස දැනගණී, මේ දුක් නැති කිරීමයයි තතු ලෙස දැනගණී, මේ දුක් නැති කිරීමේ මාර්ගයයි තතු ලෙස දැනගණී, මේ පැසවන කෙලෙස්යයි තතු ලෙස දැනගණී, මේ පැසවන ක්ලේශයන්ගේ හේතුයයි තතු ලෙස දැනගණී, මේ ඒ කෙලෙස් නැතිකිරීම යයිතතු ලෙස දැනගණී, මේ ඒ කෙළෙස් නැතිකිරීමේ මාර්ගයයි තතු ලෙස දැනගණී. මෙසේ දන්නා ඔහුගේ සිත කාම ආශාවන් කෙරෙන්ද මිදේ, සංසාරයට (භවයට) ඇති ආශාවන් කෙරෙන්ද සිත මිදේ, දැඩි මෝහය කෙරෙන්ද සිත මිදේ මිදුනු කල්හි මිදුනේය යන සිත වෙයි. ඉපදීම නැතිවිය උතුම් හැසිරීමෙහි වසන ලදී. කටයුත්ත කරනලදී, මේ ආත්ම භවයෙන් පසු ආත්ම භවයක් නැතැ’යිද දැනගණී,

“මාණවකය, යම්සේ පර්වත මුදුනක පිරිසිදු, සිත් සතුටු කරන නොකැළඹුනු, දිය විලක් වේද, එහි ඉවුරේ ඇස් ඇති පුරුෂයෙක් සිටියේ නැවතී තිබෙන්නාවූ සිප්පිබෙල්ලන් හා සක්බෙල්ලන්ද, කැබලිති කැටද, එහා මෙහා යන්නාවූ මසුන් රෑන්ද, දක්නේද, ඔහුට මෙසේ සිතෙන්නේය, ‘මේ දියවිල පිරිසිදුය මනා සිත් ප්‍රිය කරන්නේය, නොකැළඹුණේය. එහි මේ සිප්පි බෙල්ලන් සක් බෙල්ලන්ද, කැටකැබලිතිද නැවතී තිබේ. මසුන් රෑන් හැසිරෙත්ය කියායි

බ්‍රාහ්මණය, එලෙසින්ම මේ සාසනයේ භික්ෂුව මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කාමසිත් රහිත කල්හි, ක්ලෙශයන් පහව ගිය කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට යොග්‍යවූ කල්හි, හිත ස්ථිරවූ කල්හි, කම්පා නොවන භාවයට පැමිණි කල්හි, බොහෝ කල් සිට එන ක්ලෙශයන් නැතිකිරීමේ ඥානය පිණිස සිත ඉදිරිපත් කරයි. ඉදිරිපත් කොට ඒ පිණිසම සිත
නමයි. ඔහු මේ දුකයයිතතු ලෙස දැනගණී,
මේ දුක් ඉපදීමේ හේතුවයයි තතු ලෙස දැනගණී,
මේ දුක් නැතිකිරීමයයි තතු ලෙස දැනගණී,
මේ දුක්නැතිකිරීමේ මාර්ගයයි තතුලෙස දැනගණී.
මේ කෙලෙස් යයි තතු ලෙස දැනගණී,
මේ කෙලෙස් ඇතිවීමට හේතුයයි තතු ලෙස දැනගණී,
මේ කෙලෙස් නැති කිරීමයයි තතු ලෙස දැනගණී,
මේ කෙලෙස් නැතිකිරීමේ මාර්ගයයි තතු ලෙස දැනගණී.

මෙසේ දන්නා ඔහුගේ සිත කාම ආශාවන් කෙරෙන්ද මිදේ.
භවයට ඇති ආශාවන් කෙරෙන්ද මිදේ,
මෝහය සිතෙන් පහ වේ.
එසේ සිත මිදුනු කල්හි මිදුනේය යන සිත වෙයි.

ඉපදීම නැතිවිය,
උතුම් බ්‍රහ්මචාරි වසනලදී, කල යුත්ත කරනලදී.
මේ භවයෙන් පසු අනික් භවයක් නැතැයිද දැනගණී.

“මාණවකය, යම් හෙයකින් භික්ෂුව මෙසේ සිත එකඟවූ කල්හි, පිරිසුදු කල්හි, දීප්තිමත්වූ කල්හි, කාම හිත් රහිත කල්හි, ක්ලෙශයන් පහව ගිය කල්හි, මෘදුවූ කල්හි, කටයුත්තට යොග්‍යවූ කල්හි හිත ස්ථිරවූ කල්හි, කම්පා නොවන බවට පැමිණි කල්හි, බොහෝ කල් සිට එන ක්ලෙශයන් නැති කිරීමේ ඥානය පිණිස සිත ඉදිරිපත් කෙරෙයි. ඉදිරිපත් කොට නමයි. ඔහු මේ දුකයයි තතු ලෙස දැනගණී. මේ දුක් ඉපදීමේ හේතුවයයි තතු ලෙස දැනගණී, මේ දුක් නැතිකිරීමයයි තතු ලෙස දැනගණී, මේ දුක් නැතිකිරීමේ මාර්ගයයි තතු ලෙස දැනගණී, මේ කෙලෙස්යයි තතු ලෙස දැනගණී, මේ කෙලෙස් හේතුයයි තතු ලෙස දැනගණී, මේ කෙලෙස් නැති කිරීමයයි තතු ලෙස දැනගණී. මේ කෙලෙස් නැතිකිරීමේ මාර්ගයයි තතු ලෙස දැනගණී.

මෙසේ දන්නා ඔහුගේ සිත කාම ආශාවන් කෙරෙන්ද මිදේ. භවයට ඇති ආශාවන් කෙරෙන්ද මිදේ. මෝහය කෙරෙන්ද සිත මිදේ. මිදුනු කල්හි මිදුනේය. යන සිත වෙයි. ඉපදීම නැතිවිය. උතුම් හැසිරීමෙහි වසනලදී. කටයුත්ත කරණලදී, මෙයින් පසු මේ ආත්මභාවය පිණිස කටයුතු අනිකක් නැතැයි දැනගණී, තරුණය, මෙයද ඔහුගේ ප්‍රඥාවකි.

මාණවකය, භාග්‍යවතුන්වහන්සේ යම් ප්‍රඥාවකගේ ගුණ කියන ස්වභාව ඇත්තේද, මාණවකය, ඒ මේ උතුම්වූ ප්‍රඥාරාශිය වෙයි මෙහිද මේ ජනසමූහයා යෙදවූයේය. තැන්පත් කරවූයේය, පිහිටුවූයේය මෙහි මෙයින් මත්තෙහි කටයුතුවූ අන් දෙයක් නැත්තේය’යි කීයේය.

[අත්‍ථිචෙවත්‍ථ උත්තරිං මෙහිද භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි චිත්තෙකාග්‍රතා මාත්‍රයෙන්ම අවසානයට පැමිණීමක් නැත. එයිනුත් මත්තෙහි කළයුතු තවත් දෙයක් ඇත්තේම යයි දක්වයි. නත්‍ථිචෙවත්‍ථ උත්තරිං කරණීයං මෙහිද භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි එයිනුත් මත්තෙහි කළයුත්තක් නම් නැත්තේමය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනය රහත්බව කෙළවරකොට ඇත්තේයයි දක්වයි. සෙස්ස සියලු තැන නොගැඹුරු අරුත් ඇත්තේමය.]

“පින්වත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්ස, පුදුමයි,
පින්වත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්ස, ඉතා පුදුමයි.
පින්වත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්ස, උතුම්වූ ප්‍රඥා රාශිය සම්පූර්ණවූයේ වෙයි. අසම්පූර්ණ වූයේ නොවෙයි. පින්වත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්ස, මෙසේ හාත්පසින් පිරුණාවූද උතුම්වූ ප්‍රඥා රාශියක් මේ බුද්ධ ශාසනයෙන් පිටත අන්‍යවූ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් තුළ මම නොදැක්කෙමි. මෙහි මෙයින් මත්තෙහි කටයුතුවූ අන් දෙයක්ද නැත්තේමැයි,

පින්වත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්ස, ධර්මදේශනාව ඉතා යහපත්ය, පින්වත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්ස ධර්මදේශනාව ඉතා යහපත්ය, පින්වත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්ස, යටිකුරු කරණ ලද්දක් උඩුකුරු කරන්නේ හෝ යම්සේද වසන ලද්දක් එලිදරව් කරන්නේ හෝ යම්සේද, මංමුළාවූවෙකුට මග කියන්නේ හෝ යම්සේද, ඇස් ඇත්තෝ රූපයන් දකිත්වායි අන්ධකාරයෙහි තෙල් පහනක් දරන්නේ හෝ යම්සේද, එයාකාරම පින්වත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්සේ විසින් නොයෙක් ආකාරයෙන් ධර්මය ප්‍රකාශකරණ ලද්දේය.”

“පින්වත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්ස,
මම භාග්‍යවත් ගෞතමයාණන් වහන්සේද, ධර්මයද, භික්ෂු සංඝයාද, සරණ කොට යෙමි. පින්වත් ආනන්ද තෙරුන්වහන්සේ අද පටන් දිවිහිමියෙන් සරණගිය උපාසකයෙකැයි මා දරාගන්නා සේක්වා”යි තොදෙය්‍යපුත්‍රවූ ශුභ නම් මාණවකයා කීයේයි.,

AN 05-10-01. පඨම පඤ්ච සම්පදා සූත්‍රය
AN 05-10-02. දුතිය පඤ්ච සම්පදා සූත්‍රය
AN 05-10-03. අඤ්ඤාව්‍යාකරණ සූත්‍රය
AN 05-10-04. ඵාසු විහාර සූත්‍රය
AN 05-10-05. අකුප්පටි විජ්ඣාන සූත්‍රය
AN 05-10-06. සුත සන්නිචය සූත්‍රය
AN 05-10-07. දසකථාලාභී සූත්‍රය
AN 05-10-08. පත්තසේනාසනික සූත්‍රය
AN 05-10-09. සීහොපම තථාගත සූත්‍රය
AN 05-10-10. කකුධ කොලියපුත්ත සූත්‍රය

AN 05-10-01. පඨම පඤ්ච සම්පදා සූත්‍රය

“මහණෙනි,
මේ සම්පත් පසක් වෙත්.
කවර පසක්ද යත්?

මහණෙනි,
මේ වනාහි සසර බිය නැතිකරගන්නට උත්සාහ කරන මනුෂ්‍යයාට ඇති සම්පත් පසය ” යි වදාළ සේක.

[51011 ශ්‍රද්ධා සම්පත්තිය :
ආකාරවතී ශ්‍රද්ධාව කියන්නේ ප්‍රඥාවන්ත මනුෂ්‍යයෙකු ගේ යම්කිසි තේරුම් ගත් වටහා ගැනීමක්. බුදුරජාණන් වහන්සේ පෙන්වා දුන්නේ මේ ආකාරවතී ශ්‍රද්ධාවට එන්න කියලයි. ආකාරවතී ශ්‍රද්ධාවට පැමිණි කෙනා තුළ තියෙන විශේෂ ලක්ෂණය තමයි (සද්ධාති තථාගතස්ස බෝධිං) එයා අදහන්නෙ තථාගත බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අවබෝධය යි. මේ ලෝකයේ පුද්ගලයන් එක එක දේවල් විශ්වාස කරනවා. එක එක දේවල් අදහනවා. නමුත් ඒ අදහන බොහෝ දේවල් වලට පදනමක් නෑ. නමුත් බුදුරජාණන් වහන්සේ ගේ ධර්මය පදනම් වෙලා තියෙන්නේ උන්වහන්සේ ගේ අවබෝධයෙන් ය. ඒ අවබෝධය නැමති පදනම තුළ හිඳගෙනයි, උන්වහන්සේ ධර්ම දේශනා කළේ. ආකාරවතී ශ්‍රද්ධාව කියන්නේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් ධර්මයක් දේශනා කළා ද, ඒක අවබෝධයෙන්ම යි දේශනා කළේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ගේ ඒ අවබෝධය හරි කියලා අප තුළ ඇතිවෙන පැහැදීමටයි. ඒ අදහසට ආවාහම ඒ ඔස්සේ තමයි ඊට පස්සේ එයා කල්පනා කරන්නේ.

[51012 සීල සම්පත්තිය :
ශ්‍රී ලංකා බෞද්ධ හා පාලි විශ්ව විද්‍යාලයේ
බෞද්ධ සංස්කෘතිය අධ්‍යයනාංශයේ කථිකාචාර්ය ආචාර්ය
පනහඩුවේ යසස්සි හිමි

බුදුදහම පර්යාප්ති, ප්‍රතිපත්ති හා ප්‍රතිවේද වශයෙන් ත්‍රිවිධ ශාසනයකින් යුක්තය. මෙහිදී ප්‍රතිවේද සාසනය යනුවෙන් දක්වන්නේ සෝවාන් ආදි මාර්ගඵලවලින් යුතු නිර්වාණයයි. එය නවලෝකෝත්තර ශ්‍රී සද්ධර්මය ලෙසින් ව්‍යාවහාර කරනු ලබයි. මෙහි විශේෂත්වය වන්නේ බුදු,පසේබුදු , මහරහත් යන ත්‍රිවිධ මාර්ගයෙන්ම නිර්වාණය ප්‍රතිවේද කළ හැකි වීමයි. දෙවියන්, බඹුන් මැරුන් සහිත ලෝක සත්ත්වයන්ගේ හිත සුව පිණිස බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සූත්‍ර ධර්ම පර්යාප්ති සාසනයයි. නිර්වාණ ප්‍රාප්තිය සඳහා හික්මිය යුතු අධිසීල, අධිචිත්ත, අධිපඤ්ඤා, ධූතාංග සහ ආචර සීල සංවර සම්පත්තිය ප්‍රතිපත්ති සාසනයයි. පර්යාප්තියෙන් ප්‍රතිපත්තියත්, ප්‍රතිපත්තියෙන් ප්‍රතිවේදයත් සිදුවේ. කිසියම් කලෙක ප්‍රතිපත්තිය නැති වී යයිද එවිට සෙසු සාසනද්වය අතුරුදන් වේ. එබැවින් ප්‍රතිපත්තිය මත පදනම් වූ සීලය ඉතා වැදගත් අංගයක් ලෙස සඳහන් කළ හැකිය.

ප්‍රතිපත්ති ශාසනයෙහි පදනම විනයයි.විනයෝ නාම සාසනස්ස ආයු යනුවෙන් සමන්ත පාසාදිකාවෙහි ඒ බව සඳහන් වෙයි. විනය හික්මීම ලබාදෙයි. සීලයෙහි පරමාර්ථය ද හෙවත් හික්මීම පුද්ගලයා තුළ ඇති කිරීමයි. එබැවින් විනය යනු සීලයට අධිවචනයක් ලෙසද දැක්විය හැකිය.

මෙහිදී සීලය යනු කුමක්ද? යන්න පිළිබඳ නිර්වචනය කර ගැනීම ඉතා වැදගත් වේ. ප්‍රාණඝාතාදියෙන් වැළකෙන්නාහුගේ හෝ වත් පිළිවෙත් පුරන්නාහුගේ චේතනාදී ධර්මයෝ සීලය යයි පටිසම්භිදාමග්ගයෙහි සඳහන් වෙයි. විසුද්ධිමග්ගයෙහි චේතනා සීලය, චෛතසික සීලය, සංවර සීලය, අවීතික්කම සීලය, යනුවෙන් සීලයට අර්ථ විවරණ සපයා ඇත. චේතනා සීලය නම් ප්‍රාණඝාතාදියෙන් වැළකෙන්නාහුගේ හෝ වත් පිළිවෙත් පුරන්නාහුගේ චේතනාවන්ය. තවද චේතනා සීලය නම් ප්‍රාණඝාතාදිය අත් හරින්නහුගේ සප්ත කර්මපථ චේතනාය, චෛතසික සීලය නම් ප්‍රාණඝාතාදියෙන් වැළකෙන්නහුගේ විරති චෛතසිකයයි.අභිධ්‍යාව අතහැර පහ වු අභිධ්‍යාවෙන් යුතු වූ සිතින් වාසය කිරීමයි. සංවර සීලය යනු ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවරය, සති සංවරය, ඥාන සංවරය, ක්ෂාන්ති සංවරය හා වීර්යය, සංවරය යන පංචවිධ ආකාරයෙන් සංවර වීමයි. ප්‍රාණවධය ආදි දුශ්චරිත සමාදාන විරති, සමුච්ඡේද විරති වශයෙන් පුද්ගලයාගේ හෝ කුදු මහත් වත් පිළිවෙත් පුරන්නහුගේ සිතේ පිරිසුදු බව හෙවත් කෙලෙස් රහිතව ඇති කුශල චේතනාවේ ද සීලය වශයෙන් හඳුන්වනු ලැබේ.

කවර අර්ථයකින් සීල නම් වේද?
සීලය කුමන අර්ථයකින් යෙදෙන්නේ ද යන්න විමසීම ද මෙහිලා වැදගත් කරුණකි. ශීලනාර්ථයෙන් ශීල නම් වේ (සීලනට්ඨෙන සීලං) ශීලය යනු කාය කර්ම ආදීන්ගේ සුසිල්වත් බව හෙවත් නොවිසිරුණු බව යන අර්ථ ගම්‍ය වේ. කය, වචනය , හා සිත යන තිදොරින් සිදුවන අකුසල්වලින් වෙන්ව පවත්නා සුසීලභාවය සහ නාම රූප,අරූප ,ලෝකෝත්තර යන කුසලයන්ට මූලාධාර වන්නේය යන අර්ථයෙන් ශීලයයි කියනු ලැබේ’. කාය කර්මාදියේ පිරිසුදුකම හා කුශල කර්මයන්ට පිහිටවන බව ශීලයෙහි ලක්ෂණයයි. පව්කිරීම පිළිබඳ ඇතිවන විලි බිය දෙක ශීලයෙහි ආසන්න කාරණයයි.

සීලයෙහි ප්‍රභේද
විසුද්ධී මග්ගයේදි සීලය විවිධාකාරයෙන් වර්ගීකරණයන්ට ලක් කර ඇත. තමාගේ හීලෑවීම යන අර්ථයෙන් සීලය එක් වැදෑරුම්ය. චාරිත්‍ර සීලය හා වාරිත්‍ර සීලය වශයෙන් සීලය දෙවැදෑරුම්ය. ආදි බ්‍රහ්මචරියක සීල හා ආභිසමාචාරික සීල වශයෙන් ද, විරති සීල අවිරති සීල වශයෙන් ද නිස්සිත සීල හා අනිස්සිත සීල වශයෙන් ද කාල පරියන්ත සීල හා ආපාණකෝටික සීල වශයෙන් ද සපරියන්ත සීල හා අපරියන්ත සීල වශයෙන් ද ලෞකික සීලය හා ලෝකෝත්තර සීලය වශයෙන් ද සීලය දෙවැදෑරුම් ය. හීන, මධ්‍යම හා ප්‍රණීත වශයෙන් සීලය තෙවැදෑරුම්ය. අත්තාධිපතෙය්‍ය සීල, ලෝකාධිපතෙය්‍ය සීල හා ධම්මාධිපතෙය්‍ය සීල වශයෙන් ද පරාමට්ඨසීල, අපරාමට්ඨසීල හා පටිප්පස්සමද්ධි සීල වශයෙන් ද විසුද්ධ සීල, අවිසුද්ධ සීල හා වේමතික සීල වශයෙන් ද සේක සීල අසේක සීල හා සේක අසේක සීල වශයෙන් ද සීලය ත්‍රිවිධාකාරය. හානභාගිය සීල, ඨිතිභාගිය සීල, විසේසභාගිය සීල හා නිබ්බේධභාගිය සීල වශයෙන් සිව් වැදෑරුම්ය. මීට අමතරව භික්ෂූ සීල, භික්ෂුණී සීල, අනුපසම්පන්න සීල හා ගහට්ඨ සීල වශයෙන් ද පකති සීල, අචාර සීල, ධම්මතා සීල හා පුබ්බහේතුක සීල වශයෙන් ද පාතිමෝක්ෂ සංවර සීලය, ඉන්ද්‍රිය සංවර සීලය ,ආජීව පාරිශුද්ධ සීලය, ප්‍රත්‍ය සන්නිශි‍්‍රත සීලය වශයෙන් ද සිව් වැදෑරුම්ය. පරියන්තපාරිසුද්ධි සීලය අපරියන්තපාරිශුද්ධි සීලය, පරිපුණ්ණපාරිශුද්ධි සීලය, අපරාමට්ඨපාරිසුද්ධි සීලය, පටිප්පස්සද්ධිපාරිශුද්ධි සීලය වශයෙන් සීලය පස් වැදෑරුම්ය.

සමස්තයක් ලෙස ගත්කළ සීලය දෙවදෑරුම්ය. එනම් ගෘහස්ථ සීලය හා පබ්බජිත සීලය වශයෙනි. ගෘහස්ථ සීලය යනු ගෘහ ජීවිතයක් ගත කරන ගිහියා විසින් සමාදන් වන සීලයයි. පංච සීලය බ්‍රහ්මචරිය පඤ්ච සීලය,උපෝෂථ අෂ්ඨාංග සීලය,ආජීව අෂ්ටමක සීලය හා ගිහි දස සීලය යනු ගෘහස්ථයන් නිතර සමාදන් වන සීලමය ප්‍රතිපදාව වන අතර එය චාරිත්‍ර සීලයට අයත් වේ. භික්ෂු භික්ෂුණී යන පැවිද්දන් සමාදන් වන සීලය සාමණේර දස සීලය,උපසම්පදා සීලය ආදි වශයෙන් දැක්වේ. ඒ අනුව පංචසීලය, අෂ්ටාංගසීලය, දස සීලය ආදි සියලුම සීලයන්ට වඩා චතුපාරිශුද්ධි සීලය උසස් වන බැවින් අධිසීලය වශයෙන් හදුන්වනු ලැබේ. මෙසේ සතර සංවර සීලයෙන් යුතුව අධිසීලයට පත්වීම උපසම්පදාව වශයෙන් පැහැදිලි කළ හැකිය.

සිල් රැකිය යුතු ආකාරය
සීලය ආරක්ෂා කළ යුතු ආකාරය ද පෙළ දහමෙහි පැහැදිලිව සඳහන් වේ. මහාවග්ග පාලියේ එන පහත ගාථාවෙන් ඉහත කරුණ අර්ථවත් වෙයි යො ගවං න විජානාති
නසො රක්ඛති ගොගණං
එවං සීල අජානන්තො
කිං සො රක්ඛෙය්‍යං සංවරං
යම් ගොපල්ලෙක් තමා රකින ගවරැලේ ගවයන් නොහඳුනන්නේ නම් ඔහු ගවරැල රැකීමට සමත් නොවන්නේය. ඔහුගේ ගවරැල ක්‍රමයෙන් පිරිහී යන්නේය. එමෙන්ම සීලය හරිහැටි නොදත් භික්ෂුවට උපසම්පදා සීලය රැකීම අපහසුය. මෙයින් අදහස් කරන්නේ සෑම අයෙක්ම තමාට අයත් සීලය පිළිබඳ මනා අවබෝධයක් පැවතිය යුතුය යන්නයි.

තවදුරටත් සීලය ආරක්ෂා කළ යුතු ආකාරය විස්තර කිරීමේදී ජීවිත පරිත්‍යාගයෙන් බිජුවට රකිනා කිරල් දෙණක් සේ ද, ජීවිත පරිත්‍යාගයෙන් වල්ගය රකිනා සෙමෙර මුවකු සේ ද, ජීවිත පරිත්‍යාගයෙන් සිය එකම පුත්‍රයා රකිනා මවක සේද, එක් ඇසක් ඇත්තෙකු එය රකින්නේ යම් සේ ද, ඒ අයුරින් සීලය ද ආරක්ෂා කළ යුතුය. සිල් රකින පුද්ගලයකු එම අවස්ථාවේදී මරණයට පත් වුවහොත් දෙව් ලොව උපදින බව බෞද්ධ සාහිත්‍යයෙහි සඳහන් වෙයි.

කිකී ව අණ්ඩං චමරීව වාලධිං – පියං ව පුත්තං නයනං ව රක්කං
තථෙව සීලං අනුරක්ඛමානකා – සුපේසලා හොථ සදා සගාරවා ති
(විසුද්ධිමග්ග, සීල නිද්දේසය)

තවද සීලය බිඳ වැටීම සඳහා බලපානු ලබන හේතු සාධක රාශියක් ද පෙළ දහමෙහි සඳහන් වෙයි. ලාභ සත්කාර ලැබීම, කීර්ති, ප්‍රශංසා බහුලවීම, ශරීර හානි, ජීවිත හානි ආදිය නිසා සීලයට හානි සිදුවේ. මෙබඳු හේතු සාධක නිසා හෝ සීලය අපිරිසුදු වීමට ඉඩ නොදී ආරක්ෂා කිරීම තුළින් සීලය බැබළීමට ලක්වේ. මේ නිසා සිල් සමාදන් වූවන් තමා සමාදන් වූ සිල් පද නොකැඩෙන්නට, සිදුරු නොවන්නට හා දුබල නොවන්නට වගබලා ගත යුතුය. සීලය සදමාදන් වූ තැන් පටන්ම සීලයෙන් යුක්ත වුයේ ලෞකික ලෝකෝත්තර නුවණින් යුක්ත වූයේ එකි නුවණ සමඟ පැවැත්තේ මනාකොට සංසිඳුනේ අකුශල ධර්මයන් නැතිකිරීම පිණිස යොදන ලද වීර්යය ඇත්තේ නිවන් පිණිස යොදන ලද සිත් ඇති බැවින් ඒ පුද්ගලයා එතෙරවිය නොහැකි කාම ඕගාදී සතර වැදෑරුම් සංසාර නමැති මහා සැඩ පහර එතෙර කරන්නේ වෙයි. ලොව විද්‍යාමාන සෑම ආගමකම පාහේ කිසියම් වූ හෝ ශික්ෂණ ක්‍රමයක් විද්‍යමාන වේ. ඔවුන් ඒවා විවිධ නම්වලින් හඳුන්වන අතර බුදුදහමේ ශික්ෂණ මාර්ගය සීලය ලෙස අර්ථ ගන්වා ඇත. මේ තුළින් පැහැදිලි වන්නේ සීලය යනු බුදුදහමට පමණක්ම ආවේණික සංකල්පයක් බවයි.

සීලයෙහි අනුසස්
සීලයෙහි අනුසස් පහක් විසුද්ධිමාර්ගයෙහි සඳහන් වෙයි, “පඤ්චිමෙ භික්ඛවෙ ආනිසංසා සීලවතො සීල සම්පදාය කතමේ පඤ්ච ඉධ භික්ඛවෙ සීලවා සීල සම්පන්නො අප්පමාධාධිකරණං මහන්තං භෝගක්ඛන්ධං වුද්ධිං ගච්ඡති…සීල සම්පන්නස්ස කල්‍යාණෝ කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති..යඤ්ඤදෙව පරිසං උපසංකමති, අමංකුභූතො..අසම්මූල්හො කාලං කරොති.. කායස්ස භෙදා පරම්මරණා සුගතිං සග්ගලොකං උප්පජ්ජති…” (විසුද්ධිමග්ගය, සීල නිද්දේශය, සීලානිසංස කථා)

සිල්වතා අප්‍රමාදය හේතුවෙන් මෙලොවදීම මහත් වූ භෝග සම්පත් ලබයි.
සීලවන්තයාගේ කල්‍යාණ වූ කීර්ති ඝෝෂාව උස් ලෙස පැතිරෙයි

සීලවන්තයා ක්ෂත්‍රිය පිරිසක් වෙත හෝ බ්‍රාහ්මණ පිරිසක් කරා හෝ ගෘහපති පිරිසක් වෙත හෝ ශ්‍රමණ පිරිසක් වෙත හෝ යම්කිසි සභාවකට එළඹේ ද විශාරදවම මකු නොවූයේ වෙයි. සිල්වත් තැනැත්තා සිහි නුමුලාව පහන් සිතින් මරණයට පත්වේ. සිල්වත් තැනැත්තා කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු දෙව්ලොව උපදී

මීට අමතරව සීලයෙහි තවත් අනුසස් රාශියක් ද විසුද්ධි මාර්ගයෙහි සඳහන් වෙයි. සිල් රක්නා භික්ෂුව සබ්‍රහ්මචාරීන්ට පි‍්‍රය මනාප වෙයි. ගරු කටයුතු හා සම්භාවනීය වෙයි. ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන් නිර්වාණාධිගමය ලද හැකි වීම දි සීලයෙහි ආනිසංසයෝය. බුදුදහම අවධාරණය කරන්නේ සාසනයෙහි කුල පුත්‍රයන්ට සීලය හැර වෙනත් පිහිටක් නැත. මේ ලෝකයෙහි සත්ත්වයන්ගේ රාගාදී කෙලෙස් වේද ඒකාන්තයෙන්ම සීල නමැති ජලය ඒවා පිරිසුදු කෙරේ. එම කෙලෙස් පිරිසුදු කිරීමට ගංගා, යමුනා, සරභූ, සරස්වතී. අචිරවති හා මහී යන ගංගාවන්හි ජලය ප්‍රමාණවත් නොවේයැයිද සඳහන් වෙයි. යමෙක් මනාකොට සීලය ආරක්ෂා කරන්නේ නම් අතිශයින් සීතල වූ එම සීලය මේ ලෝකයෙහි සත්ත්වයන්ගේ යම් පරිදාහයක් සන්හිඳුවන්නේ ද ඒ පරිදාහය මේඝ මාරුතයෝ ද නොසන්සිදුවති. හරි චන්දන ද නොසංසිඳවයි. මුක්තාරාරයෝ නොම සන්සිඳුවත්, මාණික්‍යයෝ නොසන්සිඳුවත්, සඳ රැස්හු ද නොම සන්හිඳුවත්. යම් සිල් සුවඳක් යටි සුළඟෙහි හෝ උඩු සුළඟෙහි හමයි ද ඒ සිල් සුවඳ හා සමාන වූ සුවඳක් තවත් නැත. සර්වර්ගයට යාමට හිනිමගක් වැනි වු ද නිර්වාණය නමැති නගරයට පිවිසීමෙහිලා දොරටුවක් වැනි වූ ද සීලය හා සමාන වූවක් ලොව තවත් නැත. සිල් නමැති අබරණින් සැරසුනා වූ යතිරවරු යම් සේ බබලත් ද මෙසේ මිණිමුතුවලින් සැරසුණු රජවරු ද නො බබළති. සීලය හැම කල්හිම සිල්වතුන්ගේ අත්තානුවාදාදි භය හැම අයුරින්ම දුරලයි. කීර්තියත් සතුටත් උපදවයි.

[51013 ශ්‍රුත සම්පත්තිය යනු ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීම, ධාරණය කර ගැනීම සහ ප්‍රගුණ කිරීම මඟින් පුද්ගලයෙකු ලබන උසස් ඥාන සම්පන්න භාවයයි. සරලවම කිවහොත්, මෙයින් අදහස් කරන්නේ “ඇසූ පිරූ තැන් ඇති බව” හෙවත් බහුශ්‍රැත භාවයයි.පුද්ගලයෙකුගේ අධ්‍යාත්මික හා ප්‍රඥා මහිමය වර්ධනය කර ගැනීමට මෙම සම්පත්තිය අත්‍යවශ්‍ය සාධකයක් ලෙස සැලකේ.
ශ්‍රුත සම්පත්තිය සම්පූර්ණ වන ප්‍රධාන අංග 4ක් ධර්මයේ පෙන්වා දී ඇත:

චාග සම්පත්තිය

[51014:- චාග යනු ත්‍යාගශීලි බවය. දානය ඉතා උතුම් පුණය ක්‍රියාවකි. අප කරන සෑම ක්රිවක්ම කාර්මයෝය. ඒ සැම කරමයකම විපාක හෝ ආනිසංස ඇත. මේ ඉතා දල විස්තරය පරිත්‍යාගශී බවේ වැදගත් කම කරන පුර්ණ විස්තරයක් නොවෙ. ඔබ සතු දෙයක් අනෙකෙකුට දීමේදී ඇතිවන සිත නොකිලිටි අවංක පවිත්‍ර සිතක් වීම ඉතාමත්ම වැදගත්ය. දානයට යන්නට සුපර් මාකට් එකේ ඇති ලාබම දෙයක් මිලට ගෙන ගොස් දානයට සහභාගිවන්නා කරන්නේ පිනක් නොව පවකි. ගෙදර් තිබෙන අල්මාරිය hard furniture removal ලොරියට නොදා පන්සලට පුජා කිරීම සිතේ පහන් කමක් ඇති කරන්නේ නැති බව ඔබම දනී. ථ්යාගශීලි බව අවංකව ඇති නම් සිතේ ඇතිවන සතුට ඔබට ම දැනෙනවා ඇත, ඒ සතුට ඒ විදීම ඔබ සන්තානයේ වෙනක් ඇති කරයි. චාගය නිසා වාසිවන්නේ ලබන්නාට නොව ත්යාගවන්තයාටමය.

අනුන් දෙන නිසා දීම, තරඟයට දීම, ලෝබයෙන් දීම ට වඩා නොදී සිටීම සුදුසුය. මේ ධර්මයේ ඇත්තේ අපේ මනස වෙනස්කර ගැනීමේ ප්‍රතිපදාවය. මේ සත් ගුණ වදාගන්නට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේසනා කර ඇත්තේ බොහෝ පින් කොට දිව්‍යය් ලෝකයක උපදින්න සැලැස්වීමට නොව මනසේ බැදී ඇති කුණු කසල සෝදා ඉවත් කර දමා විවන් මද යන්නට ඇති තෘෂ්ණා කසල මකා දමන්නටය. … ,

AN 05-10-02. දුතිය පඤ්ච සම්පදා සූත්‍රය

“මහණෙනි,
සම්පත් පසක් වෙත්.
කවර පසක්ද යත්?

මහණෙනි, මේ වනාහි සම්පත් පස වෙත්ය” යි වදාළ සේක.

51015 ප්‍රඥා සම්පත්තිය

ප්‍රඥා පාරමිතාව පුරනු කැමති පින්වතුන් විසින් ඉහත දැක් වූ ප්‍රඥාවට බාධක වූ සම්මෝහ හේතූන් ගෙන් හැකි තාක් දුරු විය යුතු ය. ප්‍රඥාවට හේතු වන දෑ සේවනය කළ යුතු ය. සත්ත්වයන් ගේ දියුණුවට යහපතට සැපයට හේතු වන නිරවද්‍ය විද්‍යා ශිල්පයන් උගත යුතු ය. නා නා භාෂා උගත යුතු ය. ස්කන්ධ පස ය, ආයතන දොළස ය, ධාතු අටළොස ය, ඉන්ද්‍රිය දෙවිස්සය, චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යය ය, ප්‍රතීත්‍ය සමුත්පාදය ය, සතිපට්ඨානාදි බෝධිපාක්ෂික ධර්මයෝ ය යන මේවා උගත යුතු ය. ත්‍රිපිටක ධර්මයන් හැකි තාක් උගත යුතු ය.

භාවනාවෙහි යෙදී පරිකර්ම සමාධි මාත්‍රය හෝ උපදවා ගත යුතු ය. රූපාවචර අරූපාවචර ධ්‍යාන උපදවා ගත යුතු ය. පඤ්චාභිඥා උපදවා ගත යුතු ය. නාම රූප ධර්ම පමණක් ඇති බව හා නාම රූප, සත්ත්ව පුද්ගල භාවයෙන් හිස් බවත්, නාම රූපයන්ගෙන් අන්‍ය සත්ත්වයකු පුද්ගලයකු නැති බවත්, තේරුම් කරගෙන දෘෂ්ටි විශුද්ධිය ඇති කර ගත යුතු ය. මේ නාමරූප ධර්මයෝ මේ මේ හේතූන් නිසා ඇති වන්නාහ. ඇති වන්නට කලින් නො තිබුණාහ. ඇති වූ ධර්මයෝ ද සැණෙකින් බිඳී යන්නාහ යි දන්නා කාංක්ෂා විතරණ විශුද්ධිය ඇති කර ගත යුතු ය. සංස්කාරයන්ගේ අනිත්‍ය දුඃඛ අනාත්ම යන ලක්ෂණ තුන දක්නා නුවණ ඇති කර ගත යුතු ය.

සම්මස්සන ඤාණය ය, උදයබ්බයානු පස්සනා ඤාණය ය, භංගානුපස්සනා ඤාණය ය, භයතුපට්ඨාන ඤාණය ය, ආදීනවානුපස්සනා ඤාණය ය, නිබ්බිදානු පස්සනා ඤාණය ය, මුඤ්චිතුකම්‍යතා ඤාණය ය, පටිසංඛානුපස්සනා ඤාණය ය, සංඛාරුපෙක්ඛා ඤාණය ය, සච්චානුලෝමික ඤාණය ය යන විදර්ශනා ඥානයන් ඇති කර ගත යුතුය.

වර්තමාන භවයේ මඟපල ලබා නිවන් දැකීමට බලාපොරොත්තු නො වන මහා බෝධිසත්ත්ව ප්‍රත්‍යේක බෝධිසත්ත්ව මහා ශ්‍රාවක බෝධිසත්ත්ව වරයන් විසින් පටිපදාඤාණදස්සන විසුද්ධියෙන් විදර්ශනාව නැවැත්විය යුතු ය. ඉන් ඔබ්බට භාවනාව ගෙන ගොස් සෝවාන් මගට පැමිණිය හොත් අනාගතයේ බලාපොරොත්තු වන බෝධිවලට පැමිණිය නොහෙන්නේ ය.

AN 05-10-03. අඤ්ඤා ව්‍යාකරණ සූත්‍රය

“මහණෙනි,
රහත් බැව් ප්‍රකාශ කරන පස් දෙනෙක්වෙ ත්.
කවරුන්ද යත්?

[ අඤ්ඤාව්‍යාකරණානි යනු රහත් බව පිළිබඳ විවරණයෝයි, මන්දත්තා යනු මද බවෙනි, නොදැන්මෙනි, මොමුහත්තා යනු ඉතා මුළා බැවිනි, අඤ්ඤාං ව්‍යාකරොති යනු රහත් බවට පැමිණියෙමැයි කියයි, ඉච්ඡාපකතො යනු ඉච්ඡාවෙන් (කැමැත්තෙන්) පෙළුනේයි, අධිමානෙන යනු එළැඹි මානයෙනි, සම්මදෙව යනු හෙතුවෙන් නයින්, කාරණයෙනි,

AN 05-10-04 . ඵාසු විහාර සූත්‍රය

මහණෙනි,
පහසු විහරණ පසක් වෙත්.
කවර පසක්ද යත්?

මහණෙනි, මේ වනාහි පහසු විහරණ පස වෙත්ය” යි වදාළ සේක

[ධ්‍යාන :
භාවනාවෙකින් අත්පත්කර ගනු ලබන ප්‍රතිඵලයනට සිත්යොමු කිරීමෙන් මේ ධ්‍යාන භාවනා හා මාර්ග භාවනා යන නම් දෙක යොදනු ලබන බව පෙනෙයි. ඇත්ත වශයෙන් ම මේ ඈතින් දිස්වෙන ප්‍රයෝජනයන් හැර ඉතා ළඟින් ම ද, ඉක්මනින් හා පහසුවෙන් ලැබෙන ප්‍රතිඵල -ආනිසංස රැසක් භාවනාව තුළ තිබෙන බව අප විසින් තේරුම් කරගෙන තිබිය යුතුය. ඔබ භාවනාවේ යෙදෙතොත්, බවුන් වඩතොත්, ඔබ අවට සිටින්නවුන්හට ද මෙය හඬ නගා කියනු ඇත. යනු මගේ තද විශ්වාසය යි.

ඔව්, ඔබ නොයෙක් විදියේ දේ වලට සිත යොදාගෙන වෙහෙසින් පෙළි පෙළී ගතකළ කාලය මතක ඇත. මොලය නරක් කර ගෙන, තද දැවිලි තැවිලි නො සැනැසිලි නිසා වින්දාවූ ද විඳින්නා වූ ද බලවත් ව දිග්ගැසී ගිය පීඩාකාරී දුක් වේදනා මතක ඇත. මේ පීඩාකාරී තත්ත්වයට ඔබ පත්වූයේ නිකම්ම නොවේ. හේතුවක් ඇතිව ය. මේ හේතුව නම් තමාගේ සිත කෙලෙස් කසළට යට කරගෙන දැඟලූ දැඟලිලි බව කෙටියෙන් පවසන්නට පුළුවනි.

මේ වචන ටිකෙහි අදහස ඔබට පැහැදිලි විය යුතුය. මේ වෙනුවෙන් තවත් මඳක් සැසැඳිල්ලක් දෙන්නෙමි. ඔබ ඔබේ සිත්ගත් දෙයක් පස්සේ තමාගේ සිත බොහෝ වේලාවක් ධාවනය කරවූ බව මතක්කර බලන්න. එය තමාට සම්බන්ධකර තබා ගැනීමට මහන්සි ගත්තා. එයට අනුන්ගෙන් පලුදු වෙන විට සිතේ ගැටුම් පහළ වුනා. එය දික්ගැස්සීමෙන් විවිධ කලහ, දබර, ශාරීරික පීඩා, මානසික පීඩාවලට අහුවුනා. අන්තිමට ජීවිතහානිවලට ද හේතු වෙන හැටි සලකන්න. මේ විපත් රැසකට ගොදුරු වූයේ සිත තැන්පත්කර නොගැන්ම හේතුවෙන් බව සලකාබලන්න. තවත් කෙටියෙන් සිතා ගැනීමට ඔබට කරුණක් ඉදිරිපත් කරමි. සිත යොමු කරන්න.
මුළු පොතම කියවන්න LINK ]

AN 05-10-05. අකුප්පටි විජ්ඣාන සූත්‍රය

“මහණෙනි,
කරුණු පසකින් යුක්තවූ භික්‍ෂුව නොබෝ කලකින්ම අර්හත්‍වය ප්‍රතිවේධ කරයි.

“කවර පසකින්ද යත්?

“මහණෙනි, කරුණු පසකින් යුක්තවූ භික්‍ෂු තෙම නොබෝ කලකින්ම අර්හත්‍වය ප්‍රතිවේධ කරයි.

[69. ප්‍රතිසංවිදා සතරෙකි: අර්‍ත්‍ථප්‍රතිසංවිදාය, ධර්‍මප්‍රතිසංවිදාය, නිරුක්තිප්‍රතිසංවිදාය, ප්‍රතිභානප්‍රතිසංවිදා යි. අර්‍ත්‍ථයෙහි (ප්‍රභේදගත) ඥානය අර්‍ත්‍ථ ප්‍රතිසංවිදාය, ධර්‍මයෙහි (ප්‍රභේදගත) ඥානය ධර්‍මප්‍රතිසංවිදාය, ඒ අර්‍ත්‍ථයෙහි හා ධර්‍මයෙහි ස්වභාවනිරුක්ති සඞ්ඛ්‍යාතශබ්දයෙහි ප්‍රභේදගත ඥානය නිරුක්තිප්‍රතිසංවිදා ය, සර්‍වත්‍රඥානයෙහි ප්‍රභේදගත ඥානය ප්‍රතිභානසංවිදා යි..

අත්ථපටිසම්භිදා ඥාණය…..

අර්ථයේ ප්‍රභේද විශේෂයෙන් සිතා බැලීම, සලකා බැලීම ප්‍රභේද වශයෙන් අවබෝධ කර ගැනීම අත්ථ පටිසම්භිදා නම් වේ. මෙහි අර්ථ යනු සැකවින් ‘හේතුව සහ ඵලය’ යි. යම් හේතුවක් අනුසාරයෙන් යම් ඵලයක් වේ ද එය පිළිබඳ වූ ප්‍රභේදගත ඥාණයයි. පටිච්චසමුප්පන්න යමක් ඇත්නම් එය ද, නිර්වාණය ද භාෂිතාර්ථ , විපාක සහ ක්‍රියා යන පඤ්ච ධර්මයෝ පිළිබඳ වූ ප්‍රභේදගත ඥාණය යි. යම් ධර්ම ස්වභාවයක් හටගත්තේ ද ඒ පිළිබඳව ඥාණය, ජරා මරණ පිළිබඳ ඥාණය ( දුක්ඛ ), එය නැති කිරීමේ ඥාණය ( නිරෝධ ) සැකවින් කියතොත් ඵලය හා විපාකය පිළිබඳ වූ ඥාණය අර්ථ නම් වේ..

ධම්මපටිසම්භිදා ඥාණය….

ප්‍රත්‍යය හෙවත් හේතුව පිළිබඳව වූ ඥාණය ධම්ම නම් වේ. ඊට ඵල නිපදවන හේතු, ආර්‍ය මාර්ගය, බුද්ධ භාෂිත, කුසල, අකුසල යන පඤ්ච ධර්මයෝ දත යුතු යි. සමුදය හා මග්ග පිළිබඳ ඥාණය මේ නම් වේ.. යමක් උපන්නෙ යම් ස්වභාවයකින් ද එ් ස්වභාවය පිළිබඳ වූ ඥාණයයි. සංස්කාර හටගැනීමේ ඥාණයයි.

නිරුක්තිපටිසම්භිදා ඥාණය…..

කියන ලද අර්ථ ධම්ම වල යම් ස්වභාව නිරුක්තියක් හෝ අවිශේෂ ව්‍යවහාරයක් වේද එය උච්චාරණයේ, කීමෙහි, ප්‍රකාශයෙහි ඇති ඥාණයයි. සියයක් වූ භාෂාවන් පිළිබඳවත් විශේෂයෙන් ම මාගධී භාෂාව පිළිබඳ වූ ප්‍රභේදගත ඥාණයත් සමග ආර්‍ය ශ්‍රාවකයන්ට පටිසම්භිදා ප්‍රාප්තිය පවති.

පෘතජ්ජනයන්ට කොතෙක් භාෂා උගතත් පටිසම්භිදා ප්‍රාප්තියක් නැත. ආර්‍ය උතුමන්ට මාගධි භාෂාවෙන් ඇසීමේ පථයට පැමිණීමේ ප්‍රමාදයෙන් සිය දහස් නයින් ධර්මාවබෝධය වන්නේය.

පටිභානපටිසම්භිදා ඥාණය…..

කියන ලද ත්‍රිවිධ ඥාණ පිළිබඳ වූ ගෝචර, කෘත්‍ය වශයෙන් ඇති ප්‍රභේදගත ඥාණය මේ නම් වේ. කියූ ඥාණ තුනෙහි නුවණ අරමුණු කොට සිහි කරන්නහුට ඒ ඥාණ පිළිබඳ වූ ප්‍රභේදගත ඥාණයයි…]

AN 05-10-06. සුත සන්නිචය සූත්‍රය

“මහණෙනි,
කරුණු පසකින් යුක්තවූ භික්‍ෂුව ආනාපාන සතිය වඩන්නේ නම් වැඩි කල් නොයවාම අර්හත්‍වය ප්‍රතිවේධ කරයි.

“කවර පසකින්ද යත්?

“මහණෙනි, කරුණු පසකින් යුක්තවූ භික්‍ෂු තෙම ආනාපාන සතිය සේවනය කරන්නේ නොබෝ කලකින්ම අර්හත්‍වය ප්‍රතිවේධ කරයි.

[අප්පට්ඨො යනු අඩු උත්සාහ ඇත්තේයි, අප්පකිච්චො යනු අඩු කටයුතු ඇත්තේයි, සුභරො යනු සුවසේ වැඩිය යුත්තේ, සුවසේ පොෂණය කළ හැක්කේයි, සුසන්තොසො යනු ත්‍රිවිධ සත්තෝෂයෙන් මනාව සතුටු වූයේයි, ජීවිතපරික්ඛාරෙසු යනු ජීවිතයට අවශ්‍ය (අඩුවැඩියෙනි) ද්‍රව්‍යවලිනි, අප්පහාරො යනු අඩු ආහාර ඇත්තේයි, අනොදරිකත්තං යනු දැඩිසේ කුස නොපිරියයුතුබවට, බොහෝ කුසගිනි නැති බවට පැමිණියේයි, අප්පමිද්ධො යනු බොහෝ නිදි නැත්තේයි, සත්වැනි අටවැනි සූත්‍රයෝ පැහැදිලි අරුත් ඇත්තෝය.

AN 05-10-07. දසකථා ලාභී සූත්‍රය

AN 05-10-07. දසකථාලාභී සූත්‍රය
“මහණෙනි,
කරුණු පසකින් යුක්තවූ භික්‍ෂුව ආනාපාන සතිය සේවනය කරන්නේ නොබෝ කලකින්ම අර්හත්‍වය ප්‍රතිවේධ කරයි.

“කවර පසකින්ද යත්?
මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්‍ෂු තෙම

“භික්‍ෂු තෙම අතිශයින් කෙලෙස් ලියන්නාවූ චිත්ත විවරණ නම් සමථ විදර්‍ශනාවන්ට හිතවූ යම් මේ කථාවක් වේද, එනම් අල්පේච්ඡ බව පිළිබඳ කථාය, සතුටුබව පිළිබඳ කථාය, ප්‍රකර්‍ෂ විවේකය පිළිබඳ කථාය, සංසර්‍ග නොවීම පිළිබඳ කථාය, වීර්‍ය්‍යාරම්භය පිළිබඳ කථාය, සීල කථාය, සමාධි කථාය, ප්‍රඥා කථාය, විමුක්ති කථාය, විමුක්ති ඥාන දර්‍ශන කථාය යන මෙබඳු කථාවගේ කැමති පරිදි ලැබීම ඇත්තෙක් නිදුකින් ලැබීම ඇත්තෙක්, බහුලව ලැබීම ඇත්තෙක් වේද, විවේකය හිස් නොකෙරේද, තමන් පිළිබඳ සමාධි කර්‍මස්ථානයෙහි යෙදේද, මහණෙනි, මේ පස්වන කාරණය ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂුහුගේ නොපිරිහීම පිණිස පවතියි. මිදුනු සිත ප්‍රත්‍යවෙක්‍ෂා කෙරේද, යන පසිනි.

“මහණෙනි, කරුණු පසකින් යුක්තවූ භික්‍ෂු තෙම ආනාපාන සතිය සේවනය කරන්නේ නොබෝ කලකින්ම අර්හත්‍වය ප්‍රතිවේධ කරයි.

AN 05-10-08. පත්තසේනාසනික සූත්‍රය

මහණෙනි, කරුණු පසකින් යුක්තවූ භික්‍ෂු තෙම ආනාපානසතිය බහුල වශයෙන් කරන්නේ නොබෝ කලකින්ම අර්හත්වය ප්‍රතිවේධ කෙරේ.

“කවර පසකින්ද යත්? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්‍ෂු තෙම මද සමාරම්භ ඇත්තේ, ස්වල්ප කටයුතු ඇත්තේ, පොෂ්‍ය කිරීමට පහසුවූයේ, ජීවිත සම්භාරයන්හි මනා සන්තෝෂ ඇත්තේ වේද, මඳ ආහාර ඇත්තේ, අනෝදාරික භාවයෙහි යෙදුනේ වේද, ස්වල්පවූ නිද්‍රා ඇත්තේ නිදි වර්ජිත කිරීමෙහි යෙදුනේ වේද,

“ආරණ්‍යක වූයේ ඉතා දුර වන සෙනසුන් ඇත්තේ වේද, මිදුනු සිත ප්‍රත්‍යවෙක්‍ෂා කෙරේද, යන පසිනි. මහණෙනි,

“මහණෙනි, කරුණු පසකින් යුක්තවූ භික්‍ෂු තෙම ආනාපානසතිය බහුල වශයෙන් කරන්නේ නොබෝ කලකින්ම අර්හත්වය ප්‍රතිවේධ කෙරේ

AN 05-10-09. සීහොපම තථාගත සූත්‍රය

“මහණෙනි,
මෘගරාජවූ සිංහයා සවස් වේලාවෙහි ගුහාවෙන් නික්මෙයි. ගුහාවෙන් නික්ම කෙසරු සලා ඇඟ සොලවයි. කෙසරු සලා හාත්පස සතර දිශාව බලයි. හාත්පස සතර දිශාව බලා, තුන්වරක් සිංහනාද කරයි. තුන්වරක් සිංහනාද පවත්වා ගොදුරු පිණිස බැහැර යයි. හෙතෙම ඉදින් ඇතෙකුට පහර දේ නම් ඒ ඇතා මෙසේ හැසිරෙයයි දැන ඇතාට හානි වෙනසේම පහර පහර දෙයි. නොසකස්කොට පහර නොදෙයි. ඉදින් මීමෙකුටද පහර දේ නම් සකස්කොටම පහර දෙයි. සකස්කො නොවී පහර නොදෙයි. ඉදින් ගවයෙතුටද පහර දේ නම් සකස්කොටම පහර දෙයි. නොසකස්කොට පහර නොදෙයි. ඉදින් දිවියෙතුටද පහර දේ නම් සකස්කොටම පහර දෙයි. නොසකස්කොට පහර නොදෙයි. ඉදින් කුඩාවූද සතුන්ට පහර දේ නම් යටත් පිරිසෙයින් සාවුන්ට බළලුන්ටද සකස්කොටම පහර දෙයි. නොසකස්කොට පහර නොදෙයි.
ඊට හේතු කවරේද?

“මාගේ යෝග්‍ය පථය හෙවත් කරණ ලද උපක්‍රමය නොනැසේවායි.
මහණෙනි, සිංහයායයි කියා අර්හත් සම්‍යක් සම්බුද්‍ධවූ තථාගතයන්ට නමකි.
මහණෙනි, තථාගතයන් යම් පිරිසට ධර්මයක් දේශනා කෙරේද, මෙය මොහුගේ සිංහ නාදය වේ.

“මහණෙනි, ඉදින් භික්‍ෂූන්ට, තථාගතයන් ධර්‍මය දේශනා කෙරේනම් සකස් කොටම තථාගතයන් ධර්‍මය දේශනා කෙරේ. සකස් නොකොට දේශනා නොකෙරෙයි.

“මහණෙනි, ඉදින් භික්‍ෂූණීන්ටද, තථාගතයන්..
ඉදින් උපාසිකාවරුන්ට, තථාගතයන්……….
ඉදින් පෘතග්ජනයන්ට, තථාගතයන්…………
යටත් පිරිසෙයින් අන්නහාර නෙසාදයන්ට එනම්
තන කපනවුන්ට හා ලිහිණි වැද්දන්ටද,
තථාගතයන් ධර්‍මය දේශනා කෙරේනම්
සකස් කොටම ධර්‍මය දේශනා කෙරේ.
සකස් නොකොට දේශනා නොකරයි.

(“අන්නහාර” යන පාලි වචනයේ සිංහල තේරුම වන්නේ “කෑම (අන්න) හෝ තණකොළ ගෙන යන්නා” යන්නයි)

ඊට හේතු කවරේද?
මහණෙනි,
තථාගතයන් ධර්‍මයට ගරු කරන්නෙක්,
ධර්‍මය කෙරෙහි ගෞරව ඇත්තෙක් නිසාය” යි වදාළ සේක

[ සක්කච්චඤ්ඤෙව දෙති නො අසක්කච්චං යනු අවඥාවෙන් විරුද්ධ නොවීම දෙයි, අවඥාවෙන් විරුද්ධ වී නොවේ, මා මෙ යොග්ගපථො නස්ස යනු මා විසින් කරනලද පුහුණුවීමේ මාර්‍ගය මට නොනසව, එක් සිංහයෙක් නැඟිට බළලකුට පහර දෙන්නේ අතපසුවී පහර දුන්නේයයි මෙසේ කියන්නෝ නොවෙත්වායි අරුත්ය. අන්නභාරනෙසාදානං යනු මෙහි අන්න යනු යවතණයි, ඒ බර මොවුන්ටනුයි අන්නභාරා නමි, යවතණට අදාළ කටයුතු කරන්නවුනට මේ නමෙකි, කුරුළු වැද්දෝ නෙසාදායි කියනු ලැබෙත්, මෙසේ යටත් පිරිසෙයින් යවවැඩ කරන්නවුනට හා කුරුළු වැද්දන්ට ද සකස්වම දේශනා කරයි.

AN 05-10-10. කකුධ කොලියපුත්ත සූත්‍රය

“එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කොසඹෑ නුවර ඝෝෂිතාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ උපස්ථායකයෙක්වූ කකුධ නම් කෝලිය පුත්‍රයා නොබෝ කල්හි කළුරිය කරණ ලද්දේ,“එක්තරා මනොමය දිව්‍ය කොටසක උපන්නේය. ඔහුගේ මෙබඳු ආත්මභාව ප්‍රතිලාභයක් වේ.

කෙසේද යත් මගධ දේශයෙහිවූ ග්‍රාම ක්‍ෂෙත්‍ර දෙකක් හෝ තුණක් හෝ වෙද්ද, එමෙනි හෙතෙම ඒ ආත්මභාව ප්‍රතිලාභයෙන් තමන්ට නොපෙළයි. අනිකෙකුටද නොපෙළයි.

“ඉක්බිති කකුධ නම් දිව්‍යපුත්‍ර තෙම ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්ථවිර තෙම යම් තැනෙක්හිද, එතැනට පැමිණියේය. පැමිණ, ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්ථවිරයන් වහන්සේට වැඳ එකත්පස්ව සිටියේය. එකත්පස්ව සිටියාවූම කකුධ නම් දිව්‍යපුත්‍ර තෙම ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙය සැළ කෙළේය.

“ස්වාමීනි, දේවදත්ත ස්ථවිරයන්ට මෙබඳු කැමැත්තක් උපන්නේය.
‘මම භික්‍ෂු සංඝයා පරිහරණය කරන්නෙමි’.
ස්වාමීනි, ඒ සිත පහළවීම සමගම දේවදත්තයන් ඎර්ධියෙන් පිරිහුනේය” යි කකුධ නම් දිව්‍යපුත්‍ර තෙම මෙය සැළකෙළේය.“මෙය සැළකොට ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්ථවිරයන්ට වැඳ ප්‍රදක්‍ෂිණාකොට එතැන්හිම අන්තර්‍ධාන වූයේය.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්ථවිරයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් තැනෙකද, එතැනට පැමිණියේය. පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පස්ව හුන්නේය. එකත්පස්ව හුන්නාවූම ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්ථවිර තෙම භාගයවතුන් වහන්සේට මෙය සැළකෙළේය.
“ස්වාමීනි, මාගේ උපස්ථායකයෙක්වූ කකුධ නම් කෝලිය පුත්‍ර තෙම ලඟදී කළුරිය කෙළේය. එක්තරා මනොමය දිව්‍ය කොටසක උපන්නේ වේ. ඔහුගේ මෙබඳු ආත්මභාව ප්‍රතිලාභයක් වේ. යම් සේ නම් මගධ දේශයෙහිවූ ග්‍රාම ක්‍ෂෙත්‍ර දෙකක් හෝ තුණක් හෝ වෙද්ද, එමෙනි හෙතෙම ඒ ආත්මභාව ප්‍රතිලාභයෙන් තමන්ට නොපෙළයි. අනිකෙකුටද නොපෙළයි.ස්වාමීනි, ඉක්බිති කකුධ නම් දේවපුත්‍ර තෙම මා යම් තැනෙක්හිද, එතැනට පැමිණියේය. පැමිණ, මට වැඳ, එකත්පස්ව සිටියේය. ස්වාමීනි, එකත්පස්ව සිටියාවූම කකුධ නම් දිව්‍යපුත්‍ර තෙම මට මෙය සැළකෙළේය.
“ස්වාමීනි, දේවදත්ත ස්ථවිරයන්ට මෙබඳු කැමැත්තක් උපන්නේය. ‘මම භික්‍ෂු සංඝයා පරිහරණය කරන්නෙමි’. ස්වාමීනි, සිත පහළවීම සමගම දේවදත්ත තෙම ඒ ඎර්ධියෙන් පිරිහුනේය” යි කකුධ නම් දිව්‍යපුත්‍ර තෙම මෙය සැළකෙළේය. මෙය සැළකොට මට වැඳ ප්‍රදක්‍ෂිණාකොට එතැන්හිම අන්තර්‍ධාන වූයේය.”

“මොග්ගල්ලානයෙනි,
කිමෙක්ද? තොප විසින් කකුධ දේවපුත්‍ර තෙම සිතින් සිත පිරිසිඳ දැනගන්නා ලද්දේද?
කකුධ නම් දේවපුත්‍ර තෙම යම් කිසිවක් කියාද,
ඒ සියල්ල එසේම වේද, නොහොත් අන් පරිද්දෙකින් වෙද්ද?”

“ස්වාමීනි, මා විසින් කකුධ නම් දේවපුත්‍ර තෙම සිතින් සිත පිරිසිඳ දැනගන්නා ලද්දේය. කකුධ නම් දේවපුත්‍ර තෙම යම් කිසිවක් කියාද, ඒ සියල්ල එසේම වේ, නොහොත් අන් පරිද්දෙකින් නොවේය.”

“මොග්ගල්ලානය, මේ වචනය ආරක්‍ෂා කරව. දැන් ඒ හිස් පුරුෂයා තෙමේම තමා පහළ කරන්නේය” යි වදාළ සේක.

“මොග්ගල්ලානයෙනි,

ශාස්තෲවරු පස් දෙනෙක් ඇත්තාහු ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වෙත්.
“කවර පස් දෙනෙක්ද යත්?

(1) “මොග්ගල්ලානය,
මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් ශාස්තෘවරයෙක් තමන්ගේ සිල් පිරිසිදු නොවූ මුත් පිරිසිදුවූ සිල් ඇත්තේමි”යි ප්‍රතිඥා කරයි. මාගේ ශීලය පිරිසිදුය, නිර්‍මලය, නොකිලිටුය කියායි. ශ්‍රාවකයෝ ඔහු මෙසේ දනිත්. මේ පින්වත් ශාස්තෘ තෙම වනාහි අපිරිසිදු සිල් ඇත්තේම පිරිසිදු සිල් ඇත්තේ වෙමියි ප්‍රතිඥා කරයි. ‘මාගේ ශීලය පිරිසිදුය, නිර්‍මලය, නොකිලිටුය’ කියායි.

“අපිදු වනාහි ගිහින්ට සැළ කරන්නෙමු නම් මොහුට මනාපයක් නොවන්නේය. යමක් වනාහි මොහුට අමනාපද කෙසේ නම් අපි එයින් කියන්නෙමුද, චීවරය, පිණඩපාතය, ශයනාසනය, ගිලන්පස, බෙහෙත් පිරිකර යන මෙයින් බුහුමන් කෙරේමය. යමක් මෙතෙම කරන්නේද, මෙතෙමේම එයින් ප්‍රකට වන්නේය.

“මොග්ගල්ලානය, මෙබඳුවූ ශාස්තෲහු වනාහි ශ්‍රාවකයෝ ශීලයෙන් රක්‍ෂා කරත්. මෙබඳු ශාස්තෘ තෙමේද ශ්‍රාවයන් විසින් ශීලයෙන් රක්‍ෂා කිරීම ප්‍රාර්ත්‍ථනා කරයි.

(2). “මොග්ගල්ලානය, නැවත අනිකක්ද කියමි. මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් ශාස්තෘවරයෙක් අපිරිසිදුවූ ජීවිකාව ඇත්තේම පිරිසිදුවූ ජීවිකාව ඇත්තේ වෙමියි ප්‍රතිඥා කෙරෙයි. මාගේ ජීවිකාව පිරිසිදුය, නිර්‍මලය, නොකිලිටුය කියායි. ඔහු ශ්‍රාවකයෝ මෙසේ දනිත්. මේ පින්වත් ශාස්තෘ තෙම වනාහි අපිරිසිදුවූ ජීවිකාව ඇත්තේම පිරිසිදුවූ ජීවිකාව ඇත්තේ වෙමියි ප්‍රතිඥා කරයි. ‘මාගේ ජීවිකාව පිරිසිදුය, නිර්‍මලය, නොකිළුටුය’ කියායි. අපිදු වනාහි ගිහින්ට සැළ කරන්නෙමු නම් මොහුට මනාපයක් නොවන්නේය. යමක් වනාහි මොහුට අමනාපද කෙසේ නම් අපි එයින් කියන්නෙමුද, චීවරය, පිණඩපාතය, ශයනාසනය, ගිලන්පස, බෙහෙත් පිරිකර යන මෙයින් බුහුමන් කෙරේමය. යමක් මෙතෙම කරන්නේද, මෙතෙමේම එයින් ප්‍රකට වන්නේය.“මොග්ගල්ලානය, මෙබඳුවූ ශාස්තෲහු වනාහි ශ්‍රාවකයෝ ජීවිකාවෙන් රක්‍ෂා කරත්. මෙබඳුවූ ශාස්තෘ තෙමේද වනාහි ශ්‍රාවකයන් විසින් ජීවිකාවෙන් රක්‍ෂා කිරීම බලාපොරොත්තු වෙයි.

(3).“මොග්ගල්ලානය, නැවත අනිකක්ද කියමි.
මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් ශාස්තෲවරයෙක් අපිරිසිදුවූ ධර්ම දේශනා ඇත්තේම පිරිසිදුවූ ධර්ම දේශනා ඇත්තේ වෙමියි ප්‍රතිඥා කරයි. ‘මාගේ ධර්ම දේශනාව පිරිසිදුය, නිර්‍මලය, නොකිලිටුය’ කියායි. ඔහු ශ්‍රාවකයෝ මෙසේ දනිත්. මේ පින්වත් ශාස්තෘ තෙමේ වනාහි අපිරිසිදුවූ ධර්ම දේශනා ඇත්තේම පිරිසිදුවූ ධර්ම දේශනා ඇත්තේ වෙමියි ප්‍රතිඥා කරයි. ‘මාගේ ධර්ම දේශනාව පිරිසිදුය, නිර්මලය, නොකිළුටුය’ කියායි. අපිදු වනාහි ගිහින්ට සැළ කරන්නෙමු නම් මොහුට මනාපයක් නොවන්නේය. යමක් වනාහි මොහුට අමනාපද කෙසේ නම් අපි එයින් කියන්නෙමුද, චීවරය, පිණඩපාතය, ශයනාසනය, ගිලන්පස, බෙහෙත් පිරිකර යන මෙයින් බුහුමන් කෙරේමය. යමක් මෙතෙම කරන්නේද, මෙතෙමේම එයින් ප්‍රකට වන්නේය.“මොග්ගල්ලානය, මෙබඳු ශාස්තෲහු වනාහි ශ්‍රාවකයෝ ධර්ම දේශනාවෙන් රක්‍ෂා කරත්. මෙබඳුවූ ශාස්තෘ තෙමේද වනාහි ශ්‍රාවකයන් විසින් ධර්ම දේශනාවෙන් රක්‍ෂා කිරීම බලාපොරොත්තු වෙයි.

(4). “මොග්ගල්ලානය, නැවත අනිකක්ද කියමි. මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් ශාස්තෲවරයෙක් අපිරිසිදුවූ ප්‍රකාශ කිරීම් ඇත්තේම පිරිසිදුවූ ප්‍රකාශ කිරීම් ඇත්තේ වෙමියි ප්‍රතිඥා කෙරෙයි. ‘මාගේ ප්‍රකාශ කිරීම පිරිසිදුය, නිර්මලය, නොකිලුටුය’ කියායි. ඔහු ශ්‍රාවකයෝ මෙසේ දනිත්. මේ පින්වත් ශාස්තෘ තෙමේ අපිරිසිදු ප්‍රකාශ ඇත්තේම පිරිසිදුවූ ප්‍රකාශ ඇත්තේ වෙමියි ප්‍රතිඥා කරයි. ‘මාගේ ප්‍රකාශය පිරිසිදුය, නිර්මලය, නොකිළුටුය’ කියායි. අපිදු වනාහි ගිහින්ට සැළ කරන්නෙමු නම් මොහුට මනාපයක් නොවන්නේය. යමක් වනාහි මොහුට අමනාපද කෙසේ නම් අපි එයින් කියන්නෙමුද, චීවරය, පිණඩපාතය, ශයනාසනය, ගිලන්පස, බෙහෙත් පිරිකර යන මෙයින් බුහුමන් කෙරේමය. යමක් මෙතෙම කරන්නේද, මෙතෙමේම එයින් ප්‍රකට වන්නේය.“මොග්ගල්ලානය, මෙබඳු ශාස්තෲහු වනාහි ශ්‍රාවකයෝ ප්‍රකාශ කිරීමෙන් රක්‍ෂා කරත්. මෙබඳුවූ ශාස්තෘ තෙමේද ශ්‍රාවකයන් විසින් ප්‍රකාශ කිරීමෙන් රක්‍ෂා කිරීම බලාපොරොත්තු වෙයි.

(5). “මොග්ගල්ලානය, නැවත අනිකක්ද කියමි.
මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් ශාස්තෲවරයෙක් අපිරිසිදුවූ නුවණින් දැකීම් ඇත්තේම පිරිසිදුවූ නුවණින් දැකීම් ඇත්තේ වෙමියි ප්‍රතිඥා කෙරෙයි. ‘මාගේ නුවණින් දැකීම පිරිසිදුය, නිර්‍මලය, නොකිළුටුය’ කියායි. ඔහු ශ්‍රාවකයෝ මෙසේ දනිත්. මේ පින්වත් ශාස්තෘ තෙමේ අපිරිසිදුවූ නුවණින් දැකුම් ඇත්තේම පිරිසිදුවූ නුවණින් දැකුම් ඇත්තේ වෙමියි ප්‍රතිඥා කෙරෙයි. ‘මාගේ නුවණින් දැක්ම පිරිසිදුය, නිර්‍මලය, නොකිළුටුය’ කියායි. අපිදු වනාහි ගිහින්ට සැළ කරන්නෙමු නම් මොහුට මනාපයක් නොවන්නේය. යමක් වනාහි මොහුට අමනාපද කෙසේ නම් අපි එයින් කියන්නෙමුද, චීවරය, පිණඩපාතය, ශයනාසනය, ගිලන්පස, බෙහෙත් පිරිකර යන මෙයින් බුහුමන් කෙරේමය. යමක් මෙතෙම කරන්නේද, මෙතෙමේම එයින් ප්‍රකට වන්නේය.

“මොග්ගල්ලානය, මෙබඳු ශාස්තෲහු වනාහි ශ්‍රාවකයෝ ඥාන දර්‍ශනයෙන් රක්‍ෂා කරත්. මෙබඳු ශාස්තෘ තෙමේද ශ්‍රාවකයන් විසින් ඥාන දර්‍ශනයෙන් රක්‍ෂා කිරීම බලාපොරොත්තු වෙයි.

“මොග්ගල්ලානයෙනි,
මේ ශාස්තෲවරු පස් දෙනෙක් ඇත්තාහු ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වෙත්.
“මොග්ගල්ලානය, මම වනාහි පිරිසිදුවූ සිල් ඇත්තේම පිරිසිදුවූ සිල් ඇත්තේ වෙමියි ප්‍රතිඥා කරමි. මාගේ ශීලය පිරිසිදුය, නිර්‍මලය, නොකිළුටුයයි මා ශ්‍රාවකයෝ ශීලයෙන් නොම රක්‍ෂා කෙරෙත්. මම ශ්‍රාවකයන් විසින් ශීලයෙන් රක්‍ෂා කිරීම නොම බලාපොරොත්තු වෙමි. පිරිසිදුවූ ජීවිකාව ඇත්තේම, පිරිසිදුවූ ජීවිකාව ඇත්තේ වෙමියි ප්‍රතිඥා කරමි. මාගේ ජීවිකාව පිරිසිදුය, නිර්‍මලය, නොකිළුටුයයි මා ශ්‍රාවකයෝ ජීවිකාවෙන් නොම රක්‍ෂා කෙරෙත්. මමද ශ්‍රාවකයන් විසින් ජීවිකාවෙන් රක්‍ෂා කිරීම බලාපොරොත්තු නොවෙමි. පිරිසිදුවූ ධර්‍ම දේශනා ඇත්තේම පිරිසිදුවූ ධර්‍ම දේශනා ඇත්තේ වෙමියි ප්‍රතිඥා කරමි. මාගේ ධර්‍ම දේශනාව පිරිසිදුය, නිර්‍මලය, නොකිළුටුයයි මා ශ්‍රාවකයෝ ධර්‍ම දේශනාවෙන් නොම රක්‍ෂා කෙරෙත්. මම ශ්‍රාවකයන් විසින් ධර්‍ම දේශනාවෙන් රක්‍ෂා කිරීම බලාපොරොත්තු නොවෙමි. පිරිසිදුවූ ප්‍රකාශ ඇත්තේම, පිරිසිදුවූ ප්‍රකාශ ඇත්තේ වෙමියි ප්‍රතිඥා කෙරෙමි. මාගේ ප්‍රකාශය පිරිසිදුය, නිර්‍මලය, නොකිළුටුයයි මා ශ්‍රාවකයෝ ප්‍රකාශ කිරීමෙන් නොම රක්‍ෂා කෙරෙත්. මම ශ්‍රාවකයන් විසින් ප්‍රකාශ කිරීමෙන් රක්‍ෂා කිරීම බලාපොරොත්තු නොවෙමි. පිරිසිදුවූ ඥාන දර්‍ශනය ඇත්තේම, පිරිසිදුවූ ඥාන දර්‍ශනය ඇත්තේ වෙමියි ප්‍රතිඥා කරමි. මාගේ ඥාන දර්‍ශනය පිරිසිදුය, නිර්‍මලය, නොකිළුටුයයි මා ශ්‍රාවකයෝ ඥාන දර්‍ශනයෙන් නොම ආරක්‍ෂා කෙරෙත්. මම ශ්‍රාවකයන් විසින් ඥාන දර්‍ශනයෙන් රක්‍ෂා කිරීම බලාපොරොත්තු නොවෙමි” යි වදාළ සේක.

මිනිහෙක් ගෘහස්තව ජීවත් වේ. ඕහු රැකියාවක් කර මිල මුදල් උපයා ගෙන සුදුසු ගැහැනියක් විවාහ කරගෙන දරූ මුණුබුරන් ඇති කරගෙන “සැපවත් “, ප්‍රීතිමත්, ජීවිතයක් ගෙවයි. සමහර මිනිසුන් මේ සැපවත් ජීවිතයෙන්, අගුවේ ඉන්නා බල්ලගේත් ජීවිතවල කිසි වෙනසක් නැති බව දකියි, මිනිසත්ව ඉපදීමෙන් මීට වඩා කිසි යම් ප්‍රයෝජනයක් ඇත්දැයි සොයයි. එසේ සොයත්දී සිවුරක් හැඳගෙන පිණ්ඩපාත යේ වඩිනා මහණෙකු දකියි. මා වැනිම මනුෂ්‍යයෙක් ඔහුගේ දු දරුවෝ, නෑදෑයෝ, යාලු මිත්‍රයෝ, ගේ දොර වතු පිටි අත්හැර මෙසේ ප්‍රතිපදාවක හැසිරෙන්නේ මෙම ගිහි ජීවිතයේ ලබන සැපයට වඩා වැඩි දෙයක් ඇති නිසාදැයි සිතයි.

ඔබ මේ සාසනයට එකතුවන්නට කහ සිවුරක් ඇඳ ගත්තේත් ඒ නිසාය. “සබ්බ දුක්ඛ නිස්සරනාය! නිබ්බාන සච්ච කිරියාය ” පිණිස මහණ වූ අපි කලක් පන්සලේ ඉන්නා විට බුදුන්ගේ ධර්මය අමතක ව ගොස්, උපාධියක් ගන්නට විහාරාධිපති වෙන්නට, තානාන්තර ගන්නට “රාජකීය පණ්ඩිත” වෙන්නට කාලය ගෙවමු. භික්ෂුවකගේ මුලික අරමුණ මේ සසරින් ගැලවීම බව අප හැමවිටම මතක් කර ගත යුතුය.

මේ අෂ්ඨාංගික මාර්ගය ප්‍රායෝගික වැඩ පිළිවෙලකි. බුදුන් දවස ඒ මග ගොස් විමුක්තිය ලැබුවෝ අපමණ වුහ. දැන් කාලයේත් දහස් ගණන් ඉඳිති. ඒ මග යන්නට අවශ්‍ය සියලු උපදෙස් පන්සාලිස් වසක් මුළුල්ලේ, අපේ ශාස්තෘන් වහන්සේ අපට දෙසා වදාළ සේක. “මහණෙනි, කැලයේ ගස් ඇත. ගුහා ඇත, හිස් පිට්ටනි, ශුන්යාගාර ඇත. පිරිසෙන් වෙන්ව ඒවායේ ඉඳ ප්‍රතිපදාවේ යෙදෙව්!” යි හැම විට අනුසාසනා කල සේක.

ප්‍රතිපදාව කුමක් පිණිසද, මේ මනස නිරවුල් කරගෙන සන්තානය වෙනස් කරගන්නටය. භාවනාවෙන් තොර මාර්ගයක් නැත. හැම භාවනාවම එකසේ හැමෝටම ගැලපෙන්නේ නැත. ඔබේ සිත ගැන දන්නේ ඔබ පමණය. ඔබේ සිතුම් පැවතුම් ආදිය ඔබම ප්‍රත්‍යාවෙක්ෂ කර ගැනීම කල යුත්තේ ඔබ වහන්සේ මය. මේ ත්‍රිපිටකය පුරා නොයෙක් නොයෙක් භාවනා ගැන ලියා ඇත්තේ ඒ ඒ චරිත ඇති මහනුන් පිණිසය. LINK

මේ ගොනුවේ ඇත්තේ පිළිපත් පුරන්නෙකු වඩාගත යුතු පුර්ව ගුණ සිරිත් අතලොස්සක් ගැනය. සංඝයා යනු එක්ව ඉන්නා සාමුහික පිරිසකි. පිරිසක් අතර ඉන්නා විට සමගිව මිත්‍රත්වයෙන් ඉඳීම ඉතාමත් අවශ්‍ය වේ. පිරිසේ ඉන්නා සෙස්සෝ ඔබව මනින්නේ ඔබේ හැසිරීම හා කථා බහෙනි. අන්‍යයන්ගේ සිත් නොරිදවා ප්‍රතිපදාවේ යෙදීමට ඔබට ඕනෑකම හා හැකියාව ඇතිවේවා.

AN 05-09-01. රජනීය සූත්‍රය
AN 05-09-02. අවීතරාග සූත්‍රය
AN 05-09-03. කුහක ත්‍ථෙර සූත්‍රය
AN 05-09-04. අස්සද්‍ධ ත්‍ථෙර සූත්‍රය
AN 05-09-05. අක්ඛම ත්‍ථෙර සූත්‍රය
AN 05-09-06. පටිසම්භිදාප්පත්ත සූත්‍රය
AN 05-09-07. සීලවන්ත ත්‍ථෙර සූත්‍රය
AN 05-09-08. අහිතපටිපන්න සූත්‍රය
AN 05-09-09. පඨම සෙඛ භික්ඛු සූත්‍රය
AN 05-09-10. දුතිය සෙඛ භික්ඛු සූත්‍රය

AN 05-09-01. රජනීය සූත්‍රය1081

[1081 :- රජනීයෙසු යනු රාගයට හේතුවන්නා වූ අරමුණුයි. රාග දෝස මෝහ යන් තිවිධ මුලයන්ගෙන් කුමක් බලගතුදැයි තේරීම පහසු නොවෙ. එහෙත් වැඩි දෙනෙකුට නිබඳවම අහිත පිණිස වන්නේ රාගය නොහොත් ලෝබය යි. එහි මුල කැමැත්ත ය. පංච කාමයනට ඇති කැමැත්තය. මෝහය නිසා නොහොත් අයෝනිසෝ මනසිකාරය නිසා අසුභය සුභ වශයෙන්ද, දුක්ඛය, සුඛ වශයෙන්ද අනාත්ම දෙය ආත්ම වශයෙන්ද ගන්නා ඉටි පන්දම ට කැමැත්තෙන් ඒ වටා පියාඹන මෙරුවා සේම අනතුරට පත් වේ. හමුවන අරමුණු යෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් සැලකීම අපට මේ මහා ව්‍යාසනයෙන් ගැලවීමට ඇති එකම උපක්‍රමය වේ.]

“මහණෙනි,
නුගුණ පසකින් යුක්තවූ භික්‍ෂුව සබ්‍රහ්මචාරීන්ට අප්‍රිය වේ.
නොමනාපවූවෙක් වේ,
ගරු සැලකිලි නොලබයි.
බුහුමන් නොලබයි..

“කවර පසකින්ද යත්,
(i). ඇළුම් ඇතිවන සුළු අරමුණෙහි ඇලේද,
(ii). සිත දූෂ්‍යවන අරමුණු ගෙන සිත දූෂ්‍යය කරගනීද,
(iii). මුළා වෙන සුළු අරමුණු , අයෝනිසො මනසිකාරයෙන් ගෙන
සිත මුලා කර ගනීද,
(iv)නොමනාප අරමුණු නිසා කිපේද,
(v). මත්වන අරමුණු නිසා මත්වේද
යන මේ පසිනි.

“මහණෙනි,
මේ කරුණු පසින් යුක්තවූ භික්‍ෂුව
සබ්‍රහ්මචාරීන්ට අප්‍රියයෙක්ද,
අමනාපවූවෙක්ද, ගරු නොකටයුත්තෙක්ද,
බුහුමන් නොකටයුත්තෙක්ද වේ.

“මහණෙනි,
මේ ගුණ පසකින් යුක්තවූ ස්ථවිර භික්‍ෂුව
සබ්‍රහ්මචාරීන්ට ප්‍රියවූවෙක්ද, මනාපවූවෙක්ද,
ගරු කටයුත්තෙක්ද, බුහුමන් කටයුත්තෙක්ද වේ.

“කවර පසකින්ද යත්?
ඇළුම් කටයුතු අරමුණෙහි සිත නොඇලේද,
දූෂ්‍ය විය හැකි අරමුණු නිසා සිත දූෂ්‍ය කර නොගනීද,
මුළා විය හැකි අරමුණු නිසා සිත මුළා කර නොගනීද,
කිපිය හැකි අරමුණු නිසා සිත්ද කලබල කර නොගනීද ,
මත්විය හැකි අරමුණු නිසා චිත්තය කර නොගනීද,1082
යන මේ පසිනි.

“මහණෙනි,
මේ ගුණ පසකින් යුක්තවූ භික්‍ෂුව සබ්‍රහ්මචාරීන්ට ප්‍රියවූවෙක්ද,
මනාපවූවෙක්ද, ගරු කටයුත්තෙක්ද,
සෙස්සන්ගෙන් බුහුමන් ලබන්නෙක් ද වේ.

[1082 :- ලෝකයේ ජීවත්වීම යනු පසිඳුරන්ට රුප, ශබ්ද, ඝන්ධ, රස , ස්පර්ශ, අරමුණු ගනිමින් ඒවාට ප්‍රතිචාර ලෙස ඇලීම්, ගැටීම් ඇතිකරමින් සංස්කාර උපදවා ගැනීමයි. මේ පස් අරමුණු වලින් ගන්නා ආරම්මණ වලින් රාග ආරම්මණ වන්නේ ගැහැණු පිරිමි රුප, සංගීත, ගීත,සුවඳ, ප්‍රනීත ආහාර, මට සිලුටු පොට්ඨබ්බ ස්ප්ර්ශයන්ය. අයෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් මේ ආරම්මණ ගන්නා පෘතග්ජන මිනිසා මේවාට ප්‍රිය කරමින් ඒවා අල්ලාගෙන් උපාදාන කරගනී. ඒවා ‘මට’ ඕනෑය, මගේය කියා ඒ පිණිස රන්ඩු කරති, සොරකම් කරති, මිනී මරති. නඩු කියති.හිරේ විලංගුවේ වැටෙති.මෙලොව දීද අපමණ දුක් විඳ, මියගොස් දුගතියේ ඉපිද කල්ප ගණන් අනන්ත දුක් විඳිති]

AN 05-09-02. අවීතරාග සූත්‍රය 1083

[1083;-රහතන් වහන්සේලා “වීතරාග” (රාගය ක්ෂය කළ) වන අතර, තවමත් කෙලෙසුන් කෙරෙහි ඇලී වෙසෙන පෘථග්ජන පුද්ගලයන් හැඳින්වීමට “අවීතරාගී” යන පදය භාවිතා වේ.]

“මහණෙනි,
නුගුණ පසකින් යුක්තවූ භික්‍ෂුව
සබ්‍රහ්මචාරීන්ට අප්‍රිය වෙයි.
සෙසු භික්ෂුන්ට මනාප නොවෙයි,
ඔවුන් විසින් ගරු නොකරයි,
බුහුමන් නොකරයි,

“කවර පසකින්ද යත්?

[1084;- රාගය හෙවත් තෘෂ්ණාව මිනිස් සිත ව්‍යාකූල කරන ආත්මාර්ථකාමීත්වය පොළඹවන ක්ලේෂ ධර්මයකි. ලෝභය ඇතිවීමට මුල්ම හේතුව වන්නේ කැමැත්තය.දෝෂය යනු රූපාදී අරමුණු නිසා සිතෙහි පහළ වන සැඩ ස්වභාවය ය. එනම් අරමුණු නිසා සිතෙහි ඇතිවෙන දූෂිත භාවයයි. අරමුණ නිසා ඇතිවන අකමැත්ත, අසතුට, නොපිළිගැනීම, සිත කළඹයි. නොසන්සුන් කරයි. රාගය හා දෝසය යන දෙකටම වඩා ප්‍රබලව සත්වයා අසරණ කරන, දුකට ඇදලන, සසරේ බැඳ තබන ධර්මතාවයයි. අපේ ජීවිත ගත කරන්නේ ලෝකයේය. අපේ “ලෝකය” අපි හදා ගන්නේ අපේ සය ආකාර ආයතන වලිනි. ඒ මගින් බාහිර අරමුණු වලින් අපි හදා ගන්නා සංඥාවන් අපිට අපේ ලෝකය හදා දෙයි. මේ සංඥා අපි දකින්නේ ඒවායේ ඇති නියම සත්‍ය ස්වභාවයෙන් නොව විපල්ලාස තුලිනි. READ MORE

“මහණෙනි,
එම නුගුණ පස ඇති භික්‍ෂුව සබ්‍රහ්මචාරීන්ට අප්‍රිය වේ,
නොමනාප වේ, ගරු කොට නොසලකයි,
බුහුමන් නොලබයි..

“මහණෙනි,
කරුණු පසකින් යුක්තවූ භික්‍ෂුව
සබ්‍රහ්මචාරීන්ට ප්‍රිය වේ.
මනාප වේ.
ගරු කටයුත්තෙක් වේ,
බුහුමන් ලබත්.

“කවර පසකින්ද යත්?
රාගය පහ කලේද,
දෝසය පහ කලේද,
මෝහය පහ කලේද,
ගුණමකු නොවේද, 1085
යුගග්‍රාහ නැත්තේද , යන පසිනි.1086

“මහණෙනි,
එම ගුණ පහෙන් යුක්තවූ භික්‍ෂුව සබ්‍රහ්මචාරීන්ට ප්‍රියවූවෙක්ද, මනාපවූවෙක්ද, ගරු කටයුත්තෙක්ද, බුහුමන් කටයුත්තෙක්ද වේ

[1085 :- අන් අය තමාට කළ උපකාර හෝ අන් අය සතු යහපත් ගුණාංග මකා දැමීම ගුණමකුකම ලෙස හැඳින්වේ. මක්ඛය යන පාලි වචනයයි.
ස්වභාවය: යමෙකු තමාට උදව්වක් කළ විට, “එයා මට එහෙම ලොකු දෙයක් කළේ නැහැ” කියා ඒ උපකාරය අවතක්සේරු කිරීම හෝ අමතක කර දැමීම මක්ඛයේ ලක්ෂණයයි. අනුන්ගේ ගුණ සඟවා ඔවුන් පහත් කර දැක්වීමට මෙයින් පෙලඹේ.

[1086:- (පළාසය) යුගග්‍රාහී බව යනු “තමාට වඩා උසස්, ගුණවත් පුද්ගලයන් හා තමා සමාන කර සිතීම” හෝ “එකට එක කිරීමේ / කරට කර සිටීමේ ස්වභාවය තරඟයට එකට එක කිරීමය. තමා තුළ සැබෑ ගුණධර්ම නොමැතිව, සැබවින්ම ගුණවත් හෝ උසස් අය දුටු විට “ඔහුට වඩා මා අඩු නැත, ඔහු හා මම සමානය” යන වැරදි මානසිකත්වයෙන් යුතුව ඔවුන් සමඟ කරට කර සිටීමට (එකට එක කිරීමට) උත්සාහ කිරීමයි]

AN 05-09-03. කුහක ත්‍ථෙර සූත්‍රය

“මහණෙනි,
කරුණු පසකින් යුක්තවූ භික්ෂුව සබ්‍රහ්මචාරීන්ට අප්‍රියයෙක්ද, අමනාපවූවෙක්ද, ගරු නොකටයුත්තෙක්ද, බුහුමන් නොකටයුත්තෙක්ද වේ.

“කවර පසකින්ද යත්,

කුහක වස්තු තුනෙන් යුක්තවූයෙක්, 1087
ලාභය පිණිස කථා කරයි.
නිමිති කරන්නෙක් වේද,
පණිවිඩ කීමෙහි යුක්ත වේ,
ලාභයෙන් ලාභය සෙවීමෙහි යුක්තවූවෙක් වේද යන පසිනි.

[1087 :-කුහක වසතු තුන :- කුහක” (වංචනික හෝ රැවටීමේ ස්වභාවය) පුද්ගලයන්ගේ ප්‍රධාන ලක්ෂණ තුනක් මහානිද්දේස පාලිය වැනි සූත්‍ර දේශනාවල පැහැදිලි කර ඇත.එම ප්‍රධාන ලක්ෂණ හෝ වස්තු තුන මෙසේය:

“මහණෙනි,
මේ කරුණු පසෙන් යුක්තවූ ස්ථවිර භික්‍ෂුව බ්‍රහ්මචාරීන්ට අප්‍රියයෙක්ද, අමනාපවූවෙක්ද, ගරු නොකටයුත්තෙක්ද, බුහුමන් නොකටයුත්තෙක්ද වේ.

කුහක වස්කතු තුන :-රුණු පසකින් යුක්තවූ භික්‍ෂුව බ්‍රහ්මචාරීන්ට ප්‍රියවූවෙක්ද, මනාපවූවෙක්ද, ගරු කටයුත්තෙක්ද, බුහුමන් කටයුත්තෙක්ද වේ.

“කවර පසකින්ද යත්,
කුහකකම් වලින් යුක්ත නොවේද, 1088
ලාභය සඳහා කථා කරන්නෙක් නොවේද, 1089
නිමිති කරන්නෙක් නොවේද,
පණිවිඩ පනත් කරන්නෙක් නොවේද,
ලාභයෙන් ලාභය සෙවීම ඇත්තෙක් නොවේද, යන පසිනි.

[1088:- කුහකො යනු තෙවැදෑරුම් වංචක වස්තූන්ගෙන් යුක්ත වූයේයි, ලපකො යනු ලාභය ඇසුරු කොට ඇති චාටු කථාවෙන් යුක්තවූයේයි, නෙමිත්තකො යනු නිමිති පිළිබඳව කටයුතු කරන්නායි (නිමිති කියන්නායි) නිප්පෙසිකා යනු ඇස් බැන්දුම් (රැවටිලි සහිත) කථාවෙන් යුක්තවූයේයි, ලාභෙන ලාභං නිජිගිංසිතා යනු ලාභයෙන් ලාභය සොයන්නායි, යහපත් පැත්ත කියන ලද ක්‍රමයට විරුද්ධ ලෙසින් දතයුතුය

මෙම කරුණු තුන මඟින් පුද්ගලයෙකු තමන් රහත් වී ඇති බවක් හෝ ඉහළ මාර්ග ඵල ලබා ඇති බවක් ලෝකයාට හැඟවීමට උත්සාහ කරයි.

1. ආකාර වංචකය (හැසිරීමෙන් රැවටීම)
බාහිර ඉරියව් සහ හැසිරීම් ඉතාමත් ශාන්ත දාන්ත ලෙස පවත්වා ගනිමින් අන් අයව රැවටීමයි.
ස්වරූපය: සිවුර පෙරවීම, ඇවිදීම, බැලීම සහ කතා කිරීම අතිශය සංවර ලෙස සිදු කරමින්, තමන් සැබවින්ම කෙලෙසුන් නැසූ උත්තමයෙකු ලෙස බාහිර සමාජයට පෙන්වීම.
අරමුණ: ලෝකයාගේ ගෞරවය, වැඳුම් පිදුම් සහ ප්‍රත්‍ය පහසුකම් ලබා ගැනීමය.

2. ඉරියාපථ වංචකය (ඉරියව්වලින් රැවටීම)
තමන් තුළ කිසිදු අධ්‍යාත්මික දියුණුවක් (ධ්‍යාන හෝ මාර්ග ඵල) නොමැතිව, ශාරීරික ඉරියව් මඟින් තමන් සිත එකඟ කරගත් ධ්‍යානලාභියෙකු ලෙස පෙන්වීමට උත්සාහ කිරීමයි. ස්වරූපය: ගැඹුරු කල්පනාවක හෝ සමාධියකට සම වැදී සිටින ආකාරයෙන් නිශ්චලව සිටීමය. අරමුණ: තමන් සතු අධ්‍යාත්මික බලයක් ඇතැයි අන්‍යයන් ලවා විශ්වාස කරවීම.

3. පටිපත්ති වංචකය (ප්‍රතිපත්තියෙන් රැවටීම)
තමන් ඉතා දුෂ්කර ප්‍රතිපත්ති හෝ සීලයන් රකින බව බාහිරින් අඟවමින්, රහසින් ඊට හාත්පසින්ම වෙනස් අසංවර ජීවිතයක් ගත කිරීමයි. ස්වරූපය: අන් අය ඉදිරියේ දැඩි ප්‍රතිපත්තිගරුක ලෙස පෙනී සිටිමින්, කිසිවෙකු නොදකින තැන සිල් බිඳගනිමින් ව්‍යාජ ප්‍රතිපත්තියක නිරත වීම.අරමුණ: සමාජය තුළ විශාල කීර්තියක් සහ නාමයක් ගොඩනඟා ගැනීම.]

[1089:- ලාභය පිණිස කථා කිරීම හඳුන්වන්නේ “ලපනා” යනුවෙනි. මෙය විශේෂයෙන්ම පැවිදි පාර්ශවයට අකැප, වැරදි ජීවනෝපායන් (අනේසන) 5න් එකක් ලෙස මජ්ඣිම නිකායේ මූලපරියාය සූත්‍රයේ සහ විභංග ප්‍රකරණයේ පැහැදිලි කර තිබේ. සරලවම පැවසුවහොත්, මෙයින් අදහස් කරන්නේ තමන්ට ලාභ සත්කාර, කීර්තිය හෝ ප්‍රශංසාව ලබාගැනීමේ චේතනාවෙන් අන් අයව මුළා කරමින් හෝ සතුටු කරමින් කතා කිරීමය.]

“මහණෙනි,
කරුණු පසකින් යුක්තවූ භික්‍ෂුව සබ්‍රහ්මචාරීන්ට ප්‍රියවූවෙක්ද, මනාපවූවෙක්ද, ගරු කටයුත්තෙක්ද, බුහුමන් කටයුත්තෙක්ද වේ.

AN 05-09-04 අස්සද්‍ධ ත්‍ථෙර සූත්‍රය

“මහණෙනි,
දුර්ගුණ පසකින් යුක්තවූ භික්‍ෂුව බ්‍රහ්මචාරීන්ට අප්‍රියයෙක්ද, අමනාපවූවෙක්ද, ගරු නොකටයුත්තෙක්ද, බුහුමන් නොකටයුත්තෙක්ද වේ.

“කවර පසකින්ද යත්,

“මහණෙනි,
කරුණු පසකින් යුක්තවූ භික්‍ෂුව සබ්‍රහ්මචාරීන්ට අප්‍රිය වේ. ඔවුනට මනාප නොවේ
ඔවුන්ගේ ගෞරව නොලබයි. බුහුමන් නොලබයි.

“මහණෙනි,
කරුණු පසකින් යුක්තවූ භික්‍ෂුව සබ්‍රහ්මචාරීන්ට ප්‍රියවූවෙක්ද,
මනාපවූවෙක්ද, ගරු කටයුත්තෙක්ද, බුහුමන් කටයුත්තෙක්ද වේ.

“කවර පසකින්ද යත්,

“මහණෙනි, කරුණු පසකින් යුක්තවූ භික්‍ෂුව බ්‍රහ්මචාරීන්ට ප්‍රියවූවෙක්ද, මනාපවූවෙක්ද, ගරු කටයුත්තෙක්ද, බුහුමන් කටයුත්තෙක්ද වේ.

[1089:- ශ්‍රද්ධාව යනු විශ්වාසය පැහැදීම ප්‍රසාදය ආදි අර්ථයන්හි ගැනේ‍‍‍. ශ්‍රී සුමංගල ශබ්ද කෝෂයට අනුව ශ්‍රද්ධාව බොහෝ අර්ථයන්හි යෙදී ඇත. ශ්‍රද්ධා අනුගුණ (ශ්‍රද්ධාවට අනුගත ගුණ ඇති) ශ්‍රද්ධා අනුසාරි (අධිමාත්‍ර ශ්‍රද්ධාව ලැබ සෝවාන් මගට පිළිපන් ආර්යයා) ශ්‍රද්ධා ඉන්ද්‍රිය (සහජාත ධර්මයන්හි ප්‍රධාන වූ ශ්‍රද්ධාව) ශ්‍රද්ධා චරිත (ලෝභ නොවූ දුෂ්ට නොවූ ප්‍රසන්න ස්වභාවය ඇත්තා) ශ්‍රද්ධචර්යා (බලවත් ශ්‍රද්ධාවෙන් යුත් චරිතය) ශ්‍රද්ධා දෙය (සැදැහැයෙන් දෙන ලද) ශ්‍රද්ධා ධන (ධනයක් වැනි වූ ශ්‍රද්ධාව) ශ්‍රද්ධා ධුර (ප්‍රධාන කාර්යය වූ ශ්‍රද්ධාව) ශ්‍රද්ධා ප්‍රතිලාභ (ශ්‍රද්ධාව ඇතිවීම) ශ්‍රද්ධා බල (ප්‍රතිපක්ෂ ධර්මයන්හි නොසැලීම) ශ්‍රද්ධා බීජ (ශ්‍රද්ධාව නමැති බිජුවට) ශ්‍රද්ධාමාත්‍ර (ශ්‍රද්ධාවම) ශ්‍රද්ධා මූලික (ශ්‍රද්ධාව මුල්කොට ඇති) ශ්‍රද්ධා වත් (ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්ත ශ්‍රද්ධා බහුල කොට ඇති සමහර ආශ්‍රවයන් ගෙන් මුදිනු ආර්යය පුද්ගලයා) ශ්‍රද්ධාහස්ත (ශ්‍රද්ධාවන්ත අත) යනුවෙන් අර්ථ කිහිපයක ශ්‍රද්ධාවේ යෙදුනු දක්නට හැකිය.

බුද්ධාදි රතනත්‍රයෙහි අචල විශ්වාසය ප්‍රසාදය ප්‍රසන්න බව ඇතිකර ගැනීම තිසරණ සරණේ මනාව පිහිටන බෞද්ධ උපාසකයාගේ මූලික පදනමයි‍. ශ්‍රද්ධාව හෙවත් විශ්වාසය අව‍බෝධය පදනම් කරගත් තර්කානුකූල එකක් විය යුතුය. එහිදී අවබෝධය සිත තුළ මුල් බැස ගත යුතුය. නියම ශ්‍රද්ධවන්තයා තමාගෙන්ම තම ශ්‍රද්ධාව පිළිබඳව විමසා දැන සොයා බලා ස්වකීය ශ්‍රද්ධාව තහවුරු කරගනී. එය මුල්බැස ගන්නේ ආත්ම භක්තියකින් නොව සැක සහිත දේවල් දුරු කරගැනීමෙනි. ඒ සඳහා ශ්‍රද්ධාඉන්ද්‍රිය, ප්‍රඥා ඉන්ද්‍රිය සමඟ තුලනය කරගත යුතුවේ. ශ්‍රද්ධාව නොමැතිව ප්‍රඥාව නො වැඩේ. ප්‍රඥාව නොමැතිව ශ්‍රද්ධාව නොවැඩේ. ප්‍රඥාව හෙවත් අවබෝධය පදනම් කරගෙනම ශ්‍රද්ධාව වැඩේ. ශ්‍රද්ධාව වැඩෙන්නේ ද ප්‍රඥාව මුල්කරගෙනය. “පරිප්ලව පසාදස්ස –  පඤ්ඤා න පූරති” චංචල ශ්‍රද්ධාව ඇති පුද්ගලයාගේ ප්‍රඥාව නො වැඩේ.

සාමාන්‍ය ශ්‍රද්ධාව හා භාවනාවෙන් දියුණු කළ ශ්‍රද්ධාව යයි ශ්‍රද්ධාව දෙවදෑරුම්ය. බෝධිපාක්ෂික ධර්ම විෂයෙහි ශ්‍රද්ධාන්ද්‍රිය වශයෙන් සැලකෙන්නේ භාවනාවෙන් දියුණු කළ ශ්‍රද්ධාවයි. ලෝකෝත්තර මාර්ගඥානයට උපකාර වන බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් වූ සතිපට්ඨානය, සම්‍යක්ප්‍රදානය, සෘද්ධිපාදය, ඉන්ද්‍රිය, බලය, බොධ්‍යඞග, මාර්ග යන සතෙහි එන ඉන්ද්‍රිය හා බල ධර්මයන්හි ඉන්ද්‍රිය දෙවිස්සෙහි ශ්‍රද්ධාන්ද්‍රිය වැදගත් තැනක් ගන්නා අතර, සද්ධා බලය, විරිය බලය, සති බලය, සමාධි බලය, පඤ්ඤා බලය යන පස් ආකාර බලයන් අතර, සද්ධා බලය මුල්තැන ගනී. විරුද්ධ ධර්මයන් මර්ධනය කෙරෙන බැවිනුත් විරුද්ධ ධර්මයන්ගෙන් නොසෙල්විය හැකි බැවිනුත් ශ්‍රද්ධාදි බල ඉතා වැදගත් වේ. මෙම බලයන්ගෙන් ලෝකෝත්තර මාර්ගයට උපකාර විය හැකි තත්වයට භාවනාවෙන් දියුණු කළ ශ්‍රද්ධාදිය වැදගත් තැනක් ගනී. ශ්‍රද්ධාවෙන් මනා සිත් ඇති තැනැත්තාට සාවද්‍ය කර්මාන්තයන්ගෙන් බැහැරව ධර්මයෙන් පරාර්ථය සෑදීමෙන් ජීවත් විය හැකිවාක් මෙන්ම ධර්මදානාදිය සිදුකොට ලෝවැඩ ද සෑදිය හැකිය.

බුදු සසුනෙහි අධිකතර ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්ත වූවාහට විදර්ශනා භාවනාදියෙහි යෙදී සීල සුගන්ධය දසත පතුරුවා ප්‍රඥාව වඩා පිළිවෙත් පුරා නිවන් සැප සාදාගත හැකිය.

“සද්ධින්ද්‍රියං භික්ඛවෙ බෝධිපක්ඛියා ධම්මා තං බෝධාය සංවත්තති ………………..”

ශ්‍රද්ධාව වනාහි බෝධිය හෙවත් මහා ප්‍රඥාව ගෙන දෙන ධර්මයකි. එම නිසා එය වඩවා ගත යුතුය. අන්‍ ආගම්හි බහුලව භාවිතා වන භක්තිය යන්න හුදු ඇදහීමකට සීමාවේ. එය බෞද්ධ ශ්‍රද්ධාර්ථියෙහිලා නොගැනිය යුතුය. බුදු දහ‍මේ එන ශ්‍රද්ධාව තමා තුළින් දැක දැනගෙන ත්‍රිවිධ රත්නාදිය කෙරෙහි ඇතිකරගන්නා පැහැදීමයි.

බුදුදහම යනු සත්‍යාවබෝධ ධර්මයකි. එකී අවබෝධය කොටස් දෙකකට බෙදේ. ලෝකය අවබෝධ කරගැනීම ලෝකවිදු යනුවෙන් ද, නිවන අවබෝධ කරගැනීම ‍ලෝකෝත්තර විදු ගුණය වශයෙන් ද සැලකේ. පළමුව අප අවබෝධ කරගත යුත්තේ‍ තමා ඉන්නා ලෝකය පිළිබදවයි. ලෝකය ගැන අවබෝධ කරගැනීම සඳහා අවශ්‍ය වන දහම බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කොට වදාළ ‍සේක. ප්‍රඥාසංවර්තනික ප්‍රතිපදාව එයයි.

“චත්තාරෝ මෙ භික්ඛවෙ ධම්මා මහාපඤ්ඤතාය සංවත්තන්ති
 කතමෙ චත්තාරො සත්පුරුස සං‍සෙවො සද්ධම්ම සවනං
යොනිසො මනසිකාරො
 ධම්මානු ධම්ම පටිපත්ති ‍ඉමෙඛො භික්ඛවෙ චත්තාරො
 ධම්මා භාවිතා බහුලීකතා මහාපඤ්ඤතාය සංවත්තන්ති ”

කරුණු හතරක් භාවිතා කිරීමෙන් බහුල කොට වැඩීමෙන් මහා ප්‍රඥාව ඇතිවේ. කවර නම් කරුණු සතරක් ද යත් සත් පුරුෂ සේවනය, සද්ධර්ම ශ්‍රවනය යෝනිසෝ මනසිකාරය, ධම්මානු ධම්ම ප්‍රතිපත්ති යනුයි.

මෙම කරුණු භාවිතා කිරීමෙන් බහුලකොට වැඩීමෙන් මහා ප්‍රඥාව වැඩේ. මෙම මහා ප්‍රඥාවේ මූල බීජය ශ්‍රද්ධාවයි. සද්ධාබීජං වශයෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළේ ඒ නිසාමය. ශ්‍රද්ධාව යනු බුද්ධ බීජයයි. තපස යනු එම බීජයට දමනු ලබන ජලයයි. සම්මා දිට්ඨිය යනු ඉන් පැන නැගෙන පැලයයි. මහා ප්‍රඥාව යනු එම පැලය වැඩී ගිය විට ඇතිවන වෘක්ෂයයි. මහා ප්‍රඥාව ඇති කරගැනීමේ මූලික පදනම ශ්‍රද්ධාවයි. ශ්‍රද්ධාව ඇති කරගෙන එය වඩවා ගත යුත්තකි. බුදුරජාණන් වහන්සේ තම ප්‍රථම ශ්‍රාවක සැටනම අමතා “චරථභික්ඛවේ චාරිකං බහු ජන හිතාය, බහු ජන සුඛාය” ආදි වශයෙන් නො පැහැදුනවුන්ගේ පැහැදීම ඇති කරගැනීම පිණිසත් පැහැදුන වුන්ගේ පැහැදීම දියුණු කර ගැනීම පිණිසත් ගමක් ගමක් පාසා නගරයක් නගරයක් පාසා සැරි සරා ධර්මය දේශනා කරන සේ නියම කළ සේක. මිනිසාගේ අවශ්‍යතාවය විය යුත්තේ ලෝකය අතහැර සංසාර දුකින් මිදී නිවන් අවබෝධ කරගැනීමයි. අපි සසරේ යළි යළිත් ඉපදෙමින් ජාති ජරා මරණ ආදි එකොලොස් ගින්නකින් දැවෙමින් ගමන් කරන්නේ ලෝකය පිළිබඳව අනවබෝධය හෙවත් අවිද්‍යාව නිසාය.

ශ්‍රද්ධාව ප්‍රධාන කොටස් දෙකකට බෙදේ. අමූලිකා ශ්‍රද්ධාව හා ආකාරවතී ශ්‍රද්ධාව යනු ඒ දෙකයි. අමූලිකා ශ්‍රද්ධාව යනු කිසිම පදනමක් නැති පැහැදීමයි. එනම් රූපප්පමාණො රූපප්පසාදො රූපය ප්‍රමාණ කොට රූපයට පැහැදීම, සද්දප්පමාණො සද්දප්පසාදො මිහිරි කටහඩක් අසා එයට පැහැදීම. ඝෝසප්පමාණො ඝෝසප්පසාදො- මහා ඝෝසාවක් අසා එයට පැහැදීම ලුඛප්පමාණො ලුඛප්පසාදො- දුෂ්කර වෘත සමාදන් වනවා දැක එයට පැහැදීම. පස්වග මහණහු බෝසතාණන් වහන්සේ දුෂ්කරක්‍රියා කරනු දැක එය‍ට පැහැදුනහ. එය අතහළ පසුව එයට කළකිරී බෝසතාණන් වහන්සේ මගහැර ගියහ. වක්කලි හාමුදුරු‍වෝ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී දේහය දෙසම බලා කල් ගෙවන විට බුදුපියාණන් වහන්සේ කිං තෙ වක්කලි ඉමිනා පූතිකාය……… වක්කලිය මේ දෙතිස් මහා කුණප දෙස බලා සිටීමෙන් ඔබට ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද. “යොධම්මංපස්සති සො බුද්ධං පස්සති….” මාව දකින්නට නම් ධර්මය දකින්න. මේ අනුව බුදුදහමට අයත් පැහැදීම නම් ආකාරවති ශ්‍රද්ධාවයි. ධම්මප්පමාණො ධම්මප්පසාදො ලෝක ධර්මය ප්‍රමාණ කරගෙන ලෝකෝත්තර ධර්මයට පැහැදීම ඇති කරගෙන නිර්වාණයට පැහැදීම නියම ශ්‍රද්ධාවයි. ධර්මය දැන ධර්මයට පැහැදුනා වූ අය ආර්ය ශ්‍රාවකයන්‍ බවට පත්වේ. ඔවුන් කිසි දාක දුගතියකට පත් නොවන බව බුදුපියාණන් වහන්සේ දේශනා කළ සේක. එසේ නම් බුදු වදනට අනුව දුගතියෙන් අත් මිදී ආර්ය ශ්‍රාවකයෙක් වීම සඳහා ලෝකය අවබෝධ කරගෙන නිවනට පැහැදීම හෙවත් නිවන මූලික කොට ශ්‍රද්ධාව වඩාගත යුතුය.

ශ්‍රද්ධාවේ බලස්ථානය දැක ගැනීමට නම් සතර සෝතාපත්ති අංග දෙස බැලිය යුතුය. බුදු ගුණ, දහම් ගුණ සඟ ගුණ දැන පැහැදීම අරියකන්ත ශීලය ඇති කරගැනීම ඒ සතර‍ සෝතාපත්තියයි. දුක උපනිෂ්‍රය කරගෙන ශ්‍රද්ධාව ඇතිකරගත යුතුවේ. ලෝකයේ ප්‍රකෘතිය දුකය. සැප යනු අප ආයාසයෙන් ඇතිකරගන්නකි. එම සැපයෙන් කරනුයේ ඉදුරන් පිනවීමයි. එනම් රාගය නමැති එකොළොස් ගින්න ඇතිකරගැනීමයි. මෙම එකොලොස් ගින්නෙන් සිත නිවාගත් විට නියම සැපය ලැබේ. ලෝකය නම් වූ සිතයි කයයි දෙකේ එකතුව එනම් ජීවිතයේ පැවැත්ම ගෙනයන විට අපට කායික මානසික චෛයිතසික වශයෙන් දුක ඇතිවේ. දුක නැතිකර ගැනීමට නම් ශ්‍රද්ධාව වඩා යා යුතු මාර්ගය වන්නේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයයි. එමගින් සත්‍ය සතර අවබෝධ වේ. සත්‍ය සතර අවබෝධයට මූලික වශයෙන් ශ්‍රද්ධාව ඇතිකරගත යුතුමය. ශ්‍රද්ධාව මූල බීජය කොට උත්තරීතර නිවන අවබෝධ ‍කරගැනීමට එමගින් මාර්ග ඵල ලබා නිවන් අවබෝධයට අප සැම වෑයම් කළ යුතුය‍. ශ්‍රද්ධා භාවනාව එයට අතිශයොපකාරී කරගත හැකි වේ.]

AN 05-09-05 අක්ඛම ත්‍ථෙර සූත්‍රය

[1090:– අක්ඛමො හොති රූපානං යනු රූපාරම්මණය නොයිවසන්නේ වෙයි, රාගාදී වූ තදාරම්මණයන්ගෙන් මැඬ සිටියි, ආරම්මණ අයෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් ගැනීම මීට හේතුවයි. සියලු අරමුනු දුක්ඛ අනිච්ච අනාත්ම ලෙස නොදකින්නේ මෝහය නිසාය. ගමනක් යද්දී වට පිට ඇති දේවල් බලමින් යන්නා, පාරේ ඇති කුණු කන්දල් අහුලමින් පොදී බැඳගෙන යන මිනිහෙක් වැනිය. ඉන්ද්‍රිය සංවරය ඇත්තා යන්නේ බිම බලාගෙන සතියෙන් යුක්තවය.. ඉන්ද්‍රිය සංවරය මේ ප්‍රතිපදාවේ මුල් පියවරය. එසේ ඔබ ලෝකයෙන් වෙන්ව ඉන්නට “සිත” හදාගත්විට අරමුණු නිසා ඔබ සසල වන්නේ, සෙලවෙන්නේ කම්පා වෙන්නේ නැත. ] .

“මහණෙනි,
කරුණු පසකින් යුක්තවූ භික්‍ෂුව සබ්‍රහ්මචාරීන්ට අප්‍රියයෙක්ද, අමනාපවූවෙක්ද, ගරු නොකටයුත්තෙක්ද, බුහුමන් නොකටයුත්තෙක්ද වේ.

“කවර පසකින්ද යත්,

“මහණෙනි,
කරුණු පසකින් යුක්තවූ භික්‍ෂුව සබ්‍රහ්මචාරීන්ට අප්‍රියයෙක්ද, අමනාපවූවෙක්ද, ගරු නොකටයුත්තෙක්ද, බුහුමන් නොකටයුත්තෙක්ද වේ.

[1091:- පසිඳුරන්ගෙන් ගන්නා ආරම්මණ ” ඉවසීම” කුමක්ද?
අරමුණෙ හි සවිස්තර අනුව ඒ පිලිබඳ සඥාව ඇතිවේ, සුඛ අරමුණු ලෙස ගැනීමෙන් රාග සංඥාව ද, අජමති ආරම්මණ ලෙස දෝස සඥාව ද ඇතිවේ.ආරම්මණය උදාසීන ලෙස දකින්නට සිත පුරුදු කර ගත යුතය. රදර් ආරම්මණය නිසා කම්පනයට පත්වන සිත නොසැලී නිසල කර ගැනීම ඉවසීමය.


2. ආරම්මණ ප්‍රත්‍යය
සිත නම් අරමුණු දැනීම ය. දැනීමය යනු ද එක්තරා ගැනීමෙකි. දැකීම ය ඇසීම ය යන මේවා ද දැනීම්ම ය. දැනීම යම්කිසි අන් දෙයක් පිළිබඳ වූවකි. දත යුතු වූ අන් දෙයක් නැති කල්හි නොලත් කල්හි දැනීමක් නො විය හැකිය. දැනීමක් ඇති විය හැකිවීමට දත යුතු දෙයක් ලැබිය යුතුම ය. ආරම්මණය යි කියනුයේ සිතින් ගන්නා වූ දේවලටය. අරමුණක් නො ලැබ සිතකට නූපදිය හැකි බැවින් අරමුණ සිත් ඇතිවීමට මහත් උපකාරයෙකි. චෛතසිකයෝ ද සිත හා බැඳී සිතට අනුව අරමුණු ගනිමින් ම ඒ ඒ කෘත්‍යය සිදු කරන්නෝය. ඒවාට ද අරමුණ නොලැබ නූපදිය හැකිය. චිත්ත චෛතසිකයන් ගේ ඉපදීමට උපකාරවන බැවින් ආරම්මණයන්ට ආරම්මණ ප්‍රත්‍යය යි කියනු ලබේ. ආරම්මණය චිත්ත චෛතසිකයන්ට උපකාර වන්නකැ යි කියන ලද නුමුත් චිත්ත චෛතසිකයන් ඉපද වීමේ උත්සාහයක් එහි නැත්තේය. නෙළුම් පතට වැටෙන දිය බින්‍දුව එහි නො තැවරී ලිස්සා වැටෙයි. එයට හේතුව වතුරට ඇලීමට ඉඩ දෙන ස්වභාවයක් එහි නැති බවය. වස්ත්‍රයකට වැටෙන දිය බින්‍දුව එහි ඇලෙ යි. එයට හේතුව වස්ත්‍රයෙහි ඇති ජලයට තැවරීමට ප්‍රවේශ වීමට ඉඩ දෙන ස්වභාවය යි. වස්ත්‍රයෙහි ඇති ජලයට ඉඩ දෙන ස්වභාවය සේ රූපාදීන්හි ද සිතට ගැනීමට ඉඩ දෙන සිතට ගැනීමට යෝග්‍යවන ස්වභාවයක් ඇත්තේ ය. ආරම්මණ ප්‍රත්‍යය ශක්තිය ය යි කියනුයේ එයට ය. ස්වභාව ධර්‍ම වශයෙන් හා අස්වාභාව ධර්‍ම වශයෙන් ද ලොව ඇති සියල්ලෙහි ම ඒ ශක්තිය ඇත්තේ ය. එ බැවින් චිත්ත චෛතසිකයන්ගේ අරමුණු බවට නො පැමිණෙන කිසිවක් ලොව නැත්තේ ය. සියල්ලම ආරම්මණ ප්‍රත්‍යයෝ ය. අරමුණු නිසා අරමුණක් ගනිමින් උපදනා සිත ආරම්මණ ප්‍රත්‍යයෝත්පන්නයක් වතුදු එය අන් සිතකට අරමුණු වීම් වශයෙන් ආරම්මණ ප්‍රත්‍යය ද වේ. ආරම්මණ ප්‍රත්‍යය ධර්‍මයන් අතුරෙන් චිත්ත චෛතසිකයෝ ආරම්මණප්‍රත්‍යය ද වෙති. ප්‍රත්‍යයෝත්පන්නයෝ ද වෙති. රූප නිර්‍වාණ ප්‍රඥප්ති හා ආරම්මණ ප්‍රත්‍යය පමණක් වෙති. ආරම්මණ ප්‍රත්‍යයෝත්පන්නයෝ නො වෙති. ආරම්මණ ප්‍රත්‍යය වන ධර්‍මයන්හි ඇති ආරම්මණ ප්‍රත්‍යය ශක්තිය ද සියල්ලෙහි සමාන නො වේ. ඇතැම් ධර්‍මයක ආරම්මණ ප්‍රත්‍යය ශක්තිය අධිකව ඇත්තේ ය. ඇතැම් ධර්‍මයන් හි එය මඳ ය. ආරම්මණ ශක්තිය අධික ධර්‍මයන් නිසා බොහෝ චිත්තචෛතසිකයෝ උපදිති. එය මඳ වූ ධර්‍මයන් නිසා මඳක් චිත්තචෛතසිකයෝ උපදිති. ලෝකයෙහි සිත් ඇදගන්නා දේවල් හැටියට සලකන වස්තූහු ආරම්මණ ශක්තිය අධික වස්තූහු ය. ආරම්මණාධිපති ප්‍රත්‍යය වන ධර්‍මයෝ ද ආරම්මණ ශක්තිය අධික ධර්‍මයෝ ය. ආරම්මණාධිපති ප්‍රත්‍යය භාවයට නො පැමිණෙන ධර්‍මයෝ ආරම්මණ ශක්ති හීනයෝ ය.

ත්‍රිරාශියෙහි ආරම්මණ ප්‍රත්‍යය වශයෙන් කියන ලද ධර්‍ම සියල්ල ම ආරම්මණ ප්‍රත්‍යයෝත්පන්න වශයෙන් කියන ලද චිත්ත චෛතසික සියල්ලට ම සමාන ව ප්‍රත්‍යය නො වන්නේ ය. එ බැවින් එහි විභාගය ද දත යුතු ය. ඒ මෙසේ ය.

චක්‍ෂුර්ද්වාරික සිත් ස සාළියට ප්‍රත්‍යුත්පන්න රූපය හෙවත් වර්‍ණායතනය ආරම්මණ ප්‍රත්‍යය වේ. ශ්‍රෝත්‍රද්වාරික චිත්තයන්ට වර්‍තමාන ශබ්දය ආරම්මණ ප්‍රත්‍යය වේ. ඝ්‍රාණද්වාරික චිත්තයන්ට වර්‍තමාන ගන්‍ධය ආරම්මණප්‍රත්‍යය වේ. ජිහ්වාද්වාරික චිත්තයන්ට වර්‍තමාන රසය ආරම්මණ ප්‍රත්‍යය වේ. කායද්වාරික චිත්තයන්ට ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යය යි කියනු ලබන වර්‍තමාන පඨවි තේජෝ වායෝ යන භූත රූප තුන ආරම්මණ ප්‍රත්‍යය වේ. මනෝද්වාරික චිත්තයන්ට වර්‍තමාන වූ ද අතීත වූ ද අනාගත වූ ද කාලත්‍රයට අයත් නො වන්නා වූ ද පරමාර්‍ථ වූ ද අපරමාර්‍ථ වූ ද සකල ධර්‍මයෝ ම ආරම්මණ ප්‍රත්‍යය වෙති. ද්වාරවිමුක්ත චිත්තයෝ ය යි කියනු ලබන ප්‍රතිසන්‍ධි භවාඞ්ග ච්‍යුති කෘත්‍යයන් ඇත්තා වූ සිත් එකුන් විස්සට අතීත භවයෙහි මරණාසන්න කාලයේ දී වැටහුණු කර්‍මය කර්‍ම නිමිත්තය ගති නිමිත්තය යන තුන ආරම්මණ ප්‍රත්‍යය වේ. එක් පුද්ගලයෙකු ගේ ප්‍රතිසන්‍ධ්‍යාදි සිත්වලට කර්‍මාදි තුනෙන් එකක් පමණක් ආරම්මණ ප්‍රත්‍යය වන බව සැලකිය යුතු ය. more

AN 05-09-06. පටිසම්භිදාප්පත්ත සූත්‍රය

නාඋයනේ අරිය ධම්ම මහා ස්වාමින්වහන්සේ

“මහණෙනි,
කරුණු පසකින් යුක්තවූ භික්‍ෂුව සබ්‍රහ්මචාරීන්ට ප්‍රියවූවෙක්ද, මනාපවූවෙක්ද, ගරු කටයුත්තෙක්ද, බුහුමන් කටයුත්තෙක්ද වේ.

“කවර පසකින්ද යත්?

“මහණෙනි,
කරුණු පසකින් යුක්තවූ ස්ථවිර භික්‍ෂු තෙම බ්‍රහ්මචාරීන්ට ප්‍රියවූවෙක්ද, මනාපවූවෙක්ද, ගරු කටයුත්තෙක්ද, බුහුමන් කටයුත්තෙක්ද වේ.

[1092:-අත්‍ථ පටිසම්භිදාප්පත්තො යනු පස්වැදෑරුම් අර්‍ත්‍ථයන්හි ප්‍රභේදගත වූ ඥානයට පැමිණියේයි, ධම්මපටිසම්භිදාප්පත්තො යනු සිවුවැදෑරුම් ධර්‍මයන්හි ප්‍රභේදගත වූ ඥානයට පැමිණියේයි, එහි ‘අත්‍ථ’ යනු සංක්‍ෂේපයෙන් හේතු-ඵලයට අධිවචනයෙකි, යම්හෙයකින් හේතු අනුසාරයෙන් හේතුඵලය එළඹේද, වැටහේද, පමුණුවනු ලැබේ, එහෙයින් ‘අත්‍ථ’ යැයි කියනු ලැබේ. ප්‍රභේද වශයෙන් වනාහි හේතුවෙන් හටගත් ඵලය, නිර්වාණය, වචනාර්ත්‍ථය, කර්ම විපාකය, ක්‍රියාවය යන පස ‘අත්‍ථ’ යයි දතයුතුය. එම ‘අර්ත්‍ථය’ මෙනෙහි කරන්නහුට එම අර්ත්‍ථවිෂයයෙහි ප්‍රභේදගත වූ ඥානය ‘අත්‍ථ පටිසම්භිදා’ නමි. ‘ධම්ම’ යන මෙය සංක්‍ෂේපයෙන් ප්‍රත්‍යයට අධිවචනයෙකි, ප්‍රත්‍යය වනාහි යම්හෙයකින් ඒ ඒ අර්ත්‍ථය දනවාද, පවත්වාද, පැමිණෙන්නට සලස්වාද, එහෙයින් ධම්මයයි කියනු ලැබේ

හේතුඵලයෙහි ප්‍රභේදගත ඥානය අර්‍ත්‍ථප්‍රතිසංවිදා ය,නිරුත්තිපටිසම්භිදාප්පත්තො යනු ධර්‍මනිරුක්තීන්හි ප්‍රභේදගත වූ ඥානයට පැමිණියෝයි, පටිභාන පටිසම්භිදාප්පත්තො යනු තුන්තුන් ආකාර ඥානයන්හි ප්‍රභේදගත වූ ඥානයට පැමිණියේයි, හෙතෙම වනාහි ඒ තුන් ඥානයන්ම දනියි, ඒ ඥානයන්ගේ කෘත්‍ය නොකරයි, උච්චාවචානි යනු ලොකු කුඩායි, කිං කරණීයානි යනු මෙසේ කළයුතුයි,]

ප්‍රතිසංවිදා සතරෙකි: අර්‍ත්‍ථප්‍රතිසංවිදාය, ධර්‍මප්‍රතිසංවිදාය, නිරුක්තිප්‍රතිසංවිදාය, ප්‍රතිභාන ප්‍රතිසංවිදායි.
හේතුයෙහි ප්‍රභේදගත ඥානය ධර්‍මප්‍රතිසංවිදාය, හේතුඵලයෙහි ප්‍රභේදගත ඥානය අර්‍ත්‍ථප්‍රතිසංවිදා ය, එහි ස්වභාවනිරුක්තිශබ්දයෙහි ප්‍රභේදගත ඥානය නිරුක්තිප්‍රතිසංවිදා ය, ඥානයෙහි ප්‍රභේදගත ඥානය ප්‍රතිභානප්‍රතිසංවිදා යි.
අත්‍ථ විෂයයෙහි වූ ඥානය අත්‍ථපටිසම්භිදායි, ධම්ම විෂයයෙහි වූ ඥානය ධම්මපටිසම්භිදායි, අත්‍ථධම්ම දෙකෙහි නිරුක්තිය අනුව භාෂා ව්‍යවහාරයෙහි ඥානය නිරුත්ති පටිසම්භිදායි. ඤාණ විෂයයෙහි වූ ඥානය පටිභාණ පටිසම්භිදායි”

. ප්‍රභේද වශයෙන් වනාහි යම් කිසි ඵලයක් නිපදවන හේතුවක් වේනම් එයද, ආර්යමාර්ගයද, භාෂිතයද, කුශලයද, අකුශලයදැයි යන මේ පස ‘ධම්ම’ යයි දතයුතුය. එම ධර්මය මෙනෙහි කරන්නහුට එම ධර්ම විෂයයෙහි ප්‍රභේද ගතවූ ඥානයක් වේනම් එය ‘ධම්ම පටිසම්භිදා’ නමි]

AN 05-09-07. සීලවන්ත ත්‍ථෙර සූත්‍රය

“මහණෙනි,
කරුණු පසකින් යුක්තවූ භික්‍ෂුව සබ්‍රහ්මචාරීන්ට ප්‍රියවූවෙක්ද, මනාපවූවෙක්ද, ගරු කටයුත්තෙක්ද, බුහුමන් කටයුත්තෙක්ද වේ.

“කවර පසකින්ද යත්,

“මහණෙනි,
මේ ගුණ පසකින් යුක්තවූ ස්ථවිර භික්‍ෂුව බ්‍රහ්මචාරීන්ට ප්‍රියවූවෙක්ද, මනාපවූවෙක්ද, ගරු කටයුත්තෙක්ද, බුහුමන් කටයුත්තෙක්ද වේ.

[1093:-මෙහි ශීලය ක්ෂීණාශ්‍රව ශීලයමයි. බහුශ්‍රැත බව ද ක්ෂීණාශ්‍රවයන්ගේ බහුශ්‍රැතබවමයි, වචනය ද ක්ෂීණාශ්‍රවයන්ගේ කල්‍යණ වචනයයි, ධ්‍යානයෝ ද ක්‍රියා ධ්‍යානයෝයි කියන ලදැයි දතයුතුය.]

AN 05-09-08. අහිත පටිපන්න සූත්‍රය

[1093:- අත්තහිත/ අහිත පටිපන්න: තමාගේම මෙලොව හෝ පරලොව දියුණුවට බාධා කරගනිමින්, තමාටම අයහපතක් කරගැනීම.]

“මහණෙනි,
කරුණු පසකින් යුක්තවූ භික්‍ෂුව බොහෝ දෙනාට අහිත පිණිස, බොහෝ දෙනාට නොසැප පිණිස, බොහෝ දෙනාට අවැඩ පිණිස, දෙව්මිනිසුන්ට අහිත පිණිස, දුක පිණිස වූ වැරදි මගට පිළිපන්නේ වේ.

“කවර පසකින්ද යත්?

“මහණෙනි,
මේ කරුණු පසින් යුක්තවූ භික්‍ෂුව බොහෝ දෙනාට අහිත පිණිස,
බොහෝ දෙනාට විපත පිණිස, බොහෝ දෙනාට අවැඩ පිණිස,
දෙව්මිනිසුන්ට අහිත පිණිස, දුක් පිණිස වූ මගකට පිළිපන්නේ වේ.

“මහණෙනි, කරුණු පසකින් යුක්තවූ
භික්‍ෂුවබොහෝ දෙනාට හිත පිණිස, බොහෝ දෙනාට සැප පිණිස, බොහෝ දෙනාට වැඩ පිණිස, දෙව්මිනිසුන්ට හිත පිණිස, සැප පිණිස වූ මගට පිළිපන්නේ වේ.

කවර පසකින්ද යත්?

“මහණෙනි,
එසේ කරුණු පසකින් යුක්තවූ ස්ථවිර භික්‍ෂුව, බොහෝ දෙනාට හිත පිණිස, බොහෝ දෙනාට සැප පිණිස, බොහෝ දෙනාට වැඩ පිණිස, දෙව්මිනිසුන්ට හිත පිණිස, යහපත පිණිස පිළිපන්නේ වේ.

[1095:-ථෙරො යනු ස්ථිර බවට පැමිණියේයි . ස්ථවිර භාවයෙන් සලකන්න්ය් වස් 10 කට වඩා වැඩි කාලයක් සිවූරු දැරූ භික්ෂුවකටය.
රත්තඤ්ඤු යනු පැවිදි වූ දිනයෙහි සිට ඉකුත්වූ බොහෝ රාත්‍රීන් දන්නේයි,
ඤාතො යනු දන්නා ලද්දාවූයි, ප්‍රකටවූයි, යසස්සී යනු කීර්තිය ඇසුරුකොට ඇත්තේයි,
මිච්ඡාදිට්ඨිකො යනු නො ඇති සැටියෙන් දකින්නායි,
සද්ධම්මා වුට්ඨාපෙත්වා යනු කුශලකර්‍මපථ ධර්‍මයෙන් උගුළුවා (ඉවත්කොට) යි,
අසද්ධම්මෙ පතිට්ඨාපෙති යනු අකුශල කර්‍මපථයෙහි පිහිටවිය.]

AN 05-09-09. පඨම සෙඛභික්ඛු සූත්‍රය

“මහණෙනි,
මේ ධර්‍ම පස ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂුහුගේ පිරිහීම පිණිස පවතිත්.

“කවර පසක්ද යත්,

“මහණෙනි,
මේ ධර්‍ම පස ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂුහුගේ පිරිහීම පිණිස පවතිත්.

නිද්දාරාමතාව:–

[නිද්දාරාමතාවය යනු නින්දේ ඇලී ගැලී සිටීමයි. නින්දේ ඇලී ගැලී සිටින්නා භාවනාවෙන් පිරිහෙයි. නින්ද යනු කුමක්ද යන්නත්, නින්ද පිළිබඳවත් මෙහි සමිපාදිත මෙම ලිපි ද්ව්ත්වය කියවා ගන්න.

විද්‍යාව හා නින්ද
සිහින පිළිබඳ බොදු විවරණය 

නින්ද මිනිස් සිරුරට විවේකය ලබාදීම සඳහා ඇති යාන්ත්‍රනයක්ය යන්න පොදු පිළිගැනීමයි. අභිධර්මය ප්‍රකාරව නින්දේදි සිදුවනුයේ සිත භවංග පතනය වී ශුද්ධ භවාංග සිත් පරම්පරාවක් උපදිමින් පැවතීමයි. නින්ද කුසල කර්මයක් හෝ අකුසල කර්මයක් නොවෙයි. නමුත් නින්දට වැටීමට ආසන්න අවස්ථාවේ දී ඇතිවන්නාවූ ථින-මිද්ධය අකුසල කර්මයක් වන අතර එය නීවරණ ධර්මයකි.

යමෙක් නින්ද ප්‍රිය කරයි නම්, නින්ද උපාදාන කරයි නම් ඔහුට ජීවත්වීමට ඇති සුළු කාලයෙන්ද විශාල ප්‍රමාණයක් අහිමි වී යයි. එසේම කිරීමට ඇති වැඩ රාජකාරි ද බොහෝමයක් අතපසු වී යයි. එබැවින් නින්ද යනු දුරුකල යුතු ධර්මයක් වන්නේය. මෙහිදී භාග්‍යවතුන්වහන්සේ නින්ද පිළිබඳව පවසා ඇති කරුණු දැන සිටීම ද ප්‍රයෝජනවත් වනු ඇත.

“එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භගු රට සුංසුමාර නම් පර්වතය අසල මිගදාය නම් වූ භෙස කලාවනයෙහි වැඩ වාසය කරණ සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්ථවිරයන් වහන්සේ මගධරට කල්ලවාලමුත්ත ග්‍රාමයෙහි නිදිබරව වැඩ සිටියේ වෙයි.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මනුෂ්‍යත්වය ඉක්මවූ පිරිසිදුවූ දිව ඇසින් ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්ථවිරයන් වහන්සේ මගධරට කල්ලවාලමුත්ත ග්‍රාමයෙහි නිදිබරව වැඩ සිටිනු දැක බලවත් පුරුෂයෙක් හකුළුවන ලද අතක් දිග හරින්නේ යම් සේද, දිග හරින ලද අතක් හකුළුවන්නේ යම් සේද, එපරිද්දෙන්ම භගුරට සුංසුමාර පර්වතය ආසන්නයෙහි මිගදාය නම් වූ භෙස කලාවනයෙන් අන්තර්ධානවූයේ, මගධරට කල්ලවාලමුත්ත ග්‍රාමයෙහි ආයුෂ්මත්වූ මොග්ගල්ලාන  ස්ථවිරයන් ඉදිරියෙහි පහළවිය.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පැනවූ අස්නෙහි වැඩ සිටි සේක. වැඩ සිට ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ වදාළහ.
“මොග්ගල්ලානය, ඔබ නිදිබරව සිටියේ නොවේද? මොග්ගල්ලානය, ඔබ නිදිබරව සිටියේ නොවේද? “ස්වාමීනි, එසේය.”

(01) “එසේ නම් මොග්ගල්ලානය, යම් සංඥාවක් ඇතිව වාසය කරන්නාවු ඔබ මැලි ගතියට බැස ගන්නෙහි ද, ඒ සංඥාව මෙනෙහි නොකරව. ඒ සංඥාව බහුල වශයෙන් මෙනෙහි නොකරව. මෙසේ වාසය කරණ ඔබට මැලි ගතිය පහවන්නේය යන කරුණු පවතී.

ඔබ යමි භාවනාවක නියුතු වී සිටින්නේ නම්, එම භාවනා සංඥාවම නැවත නැවත වැඩීම නිසා සිත වෙහෙස වී නිද්‍රාවට පත්වීමට ඉඩ ඇත. එවන් අවස්ථාවකදී එම සංඥාව වෙනස් කොට භාවනාවේ නියුතුවිය යුතුවීම මෙහිදී කල හැක. වෙනත් උදාහරණයක් ගතහොත් ඔය යමි විශයකට අදාල පොතක් කියවමින් සිටිනා අවස්ථාවක දී නිද්‍රාවට පත්වන්නේ නම් එම විශය ඉවතලා වෙනත් විශයකට අදාල පොතක් කියවීමෙන් ඔබගේ නිදිමත පහවීමට ඉඩකඩ ඇත. මෙසේ පහත ක්‍රම වලින් නිදි මත හා සටන් වැදීමේ හැකියාව ඔබට ඇත.

(02) මෙසේ වාසය කරණ ඔබට ඉදින් ඒ මැලි ගතිය පහනොවන්නේ නම්, අසන ලද ධර්මයක් සිතින් නැවත කල්පනා කරව. නැවත සිහි කරව. සිතින් නැවත විමසව. සිත මෙහෙයවා බලව. යම් හෙයකින් මෙසේ වාසය කරණ ඔබට ඒ මැලි ගතිය පහව යන්නේය යන මේ කරුණ පවතී.

(03) මෙසේ වාසය කරණ ඔබට ඒ මැලි ගතිය පහ නොවන්නේද, මොග්ගල්ලානය, ඔබ දෙකන් සිදුරු යා කරන්නෙහිය. අතින් ශරීරය තදින් පිරිමදින්නෙහිය. යම් හෙයකින් මෙසේ වාසය කරණ ඔබට ඒ මැලි ගතිය පහව යන්නේය යන මේ කරුණ පවතී.

(04) මෙසේ වාසය කරණ ඔබට ඒ මැලි ගතිය පහ නොවන්නේද,  ඔබ අස්නෙන් නැගිට ඇස් තෙමා දිශාවන් බලව. නැකැත් තරු හා තරු රූප බලව. යම් හෙයකින් මෙසේ වාසය කරණ ඔබට ඒ මැලි ගතිය පහව යන්නේය යන මේ කරුණ පවතී.

(05) මෙසේ වාසය කරණ ඔබට ඒ මැලි ගතිය පහ නොවන්නේද,  ඔබ ආලෝක සංඥාව සිහි කරව. දහවලය යන සංඥාව සිතින් ගනුව. දවාල යම් සේද, රාත්‍රියත් එසේය. රාත්‍රිය යම් සේද, දවාලත් එසේය යි මෙසේ විවෘතවූ වට නොකළ සිතින් ප්‍රභා සහිත සිත වඩව. යම් හෙයකින් මෙසේ වාසය කරණ ඔබට ඒ මැලි ගතිය පහව යන්නේය යන මේ කරුණ පවතී.

(06) මෙසේ වාසය කරණ ඔබට ඒ මැලි ගතිය පහ නොවන්නේ නම්, එතැන් පටන් ඔබ ඉදිරිය, පසුව යන හැගීම ඇත්තේ, අභ්‍යන්තර ගත ඉන්ද්‍රියන්ගෙන් විවේකවූ සිතින් සක්මනට බසුව. යම් හෙයකින් මෙසේ වාසය කරණ ඔබට ඒ මැලි ගතිය පහව යන්නේය යන මේ කරුණ පවතී.

මෙසේ වාසය කරණ ඔබට ඒ නිදි මැලි ගතිය ඉදින් දුරු නොවේද, ඉක්බිති මොග්ගල්ලානය, ඔබ පයින් පය එකට තබා සීහ සෙය්‍යාව කරව. සිහි ඇත්තේ, මනා දැනීම් ඇත්තේ, නැගිටීමෙ සංඥාව මෙනෙහි කොට මොග්ගල්ලානය, පිබිදියාවූ ඔබ නිද්‍රා සුඛය, ස්පර්ශ සුඛය, මැලි බවෙහි සුඛය යන මෙහි නොයෙදී වාසය කරන්නෙමියි වහාම නැගිටිය යුතුය.” (පවලායන සූත්‍රය/අංගුත්තර නිකාය/සත්තක නිපාතය)

යම් ආකාරයකට ඉහත ක්‍රමයන් අනුව පිළිපැදීමේ දීත් අදික නිදිමතක් ඇත්වන්නේ නමි සිහිය පෙරටුකොට අසවල් වේලාවට නැගිටිමියි අදිශ්ඨාන කොට සිංහ සෙයියාවෙන් සැතපිය යුතු බව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අවවාදයයි.]

“මහණෙනි,
මේ කරුණු පසක් ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂුහුගේ නොපිරිහීම පිණිස පවතිත්.

“කවර පසක්ද යත්,

යන මේ පසයි.

“මහණෙනි, මේ කරුණු පස ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂුහුගේ නොපිරිහීම පිණිස පවතිත්.

AN 05-09-10. දුතිය සෙඛභික්ඛු සූත්‍රය

“මහණෙනි,
මේ ධර්‍ම පස ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂුහුගේ පිරිහීම පිණිස පවතිත්.

“කවර පසක්ද යත්,

මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂුවක්
(i). බොහෝ කෘත්‍ය ඇත්තේ බොහෝ කටයුතු ඇත්තේ
පිළිවිස කරණ කටයුතුවල දක්‍ෂයෙක් වේද,
විවේකය හිස් කෙරේද,
තමා පිළිබඳ සමාධි කර්‍මස්ථානයෙහි නොයෙදේද,
මහණෙනි, මේ පළමුවන ධර්‍මය,
“ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂුහුගේ පිරිහීම පිණිස පවතියි.

කම්මාරාමතාව: වැඩ බහුල වීමට ඇති කැමැත්තයි. නිවන් දැකීමට හෝ අධ්‍යාත්මික දියුණුවට බාධා වන පරිදි අනවශ්‍ය ලෞකික වැඩකටයුතුවල නිරන්තරයෙන් ඇලී ගැලී සිටීම මෙයින් අදහස් වේ. පන්සලේ ගොඩනැගිලි, තාප්ප, ඝන්ටාර කුළුණු හද හදා කාලය විනාශ කර ගැනීම් ආදිය ය. විවිධ කර්මාන්තයෙන්හි නියතු වෙමින් වාසය කිරීමයි. ජීවත් වීම සඳහා සියල්ලන්ම කිනමි හෝ කර්මාන්තයක නියැලිය යුතුය. මෙයින් අදහස් වන්නේ එබදු කර්මාන්තයන්ගෙන් තොරව නිශ්ක්‍රිය ජීවිතයක් ගත කිරිම නොවේ. සේඛයෙකු නමි භාවනාවෙන් යමි ප්‍රගතියක් ප්‍රථිපලයක් බලාපොරොත්තුවෙන් කටයුතු කරන්නෙක් නමි, ඔහු විසින් ඔහුගේ ජීවිතයේ මූලිකස්ථානය දිය යුත්තේ භාවනාව සඳහාමය. රුකිරක්ෂා කටයුතු ආදිය කිරීම පවා එවැනි අයෙකු කරනු ලබන්නේ තමාගේ භාවනාව ඉදිරියට කරගෙන යෑම සඳහා පහසුවක් වශයෙන් අවශ්‍ය අන් ආහාර-පාන, ඉදුමි හිටිමි, වස්ත්‍ර ආදිය සපයා ගැණිම පිණිසය.  මෙහිදී ලෝක සත්ත්වයාගේ චිනතනයේ වෙනසක් දැකිය හැක. ලෝක සන්නිවාසය තුල පුද්ගලයන්ගේ අරමුණු විවිධාකාරය. බොහෝ පිරිසකගේ අරමුණු පොදු මහත් පිරිසගේ අරමුණු වලින් අපගමනය වනුයේ සුළු වශයෙනි. උදාහරණයක් වශයෙන් ගතහොත් සමාජය තුල වැඩි පිරිසකගේ සැබෑ අරමුණ වනුයේ, හොද අධ්‍යාපනයක් ලැබීම, විවාහ කටයුතු ආදිය කර ගැනීම, දරු මුණුබුරන් තැනීම, නිවෙස්- යානාවාහන ආදිය එක්රුස් කිරීම, ධන ධාන්‍ය ආදිය එක්රුස් කිරීම හෞතික ලොකය තුල සුඛ සමිමත වන්නාවූ ද්‍රව්‍යන් වැඩි වැඩියෙන් එක් රුස් කර ගැනීමට අවශ්‍ය කටයුතු සම්පාදනය කර ගැනීමත්ය.

ඒ සඳහා කෙතෙක් මනෝ දුශ්චරිතයන් ආස්වනය කිරීමට සිදුවුවු ද ඔවුහු එවා කල යුතු දෑ වශයෙන් හා, පැවැතිය යුතු දෑ වශයෙන් සලකති. එබැවින් සමාජයේ වැඩි ප්‍රවාහයක් මුවදොර බලායන ගංගාවක් මෙන් සාමාන්‍ය පරිදි භවසාගරයට ගසාගෙන යති. නමුත් අතලොස්සක් පමණක් උඩුගං බලා පිහිනා යති. ඒ සඳහා ඔවුන්ද මේ සමාජයේම ජීවත් විය යුතුය, පහලට ගලායන ප්‍රවාහය තුලම ජීවිකාව පැවැත්විය යුතුය. නමුත් ඔවුන්ගේ පරමාර්ථයන් පොදු ප්‍රවාහයේ පරමාර්ථයනගෙන් ප්‍රබලව වෙනස් වෙයි.

සාමාණ්‍ය අවිද්‍යාවේ ඇලී ගැලී වෙසෙන්නාවූ මිනිසා රුකි රක්ෂා කිරිම, ගේ දොර- තැනීම, අඹුදරුවන් රුකීම, මිල මුදල් සේවීම, යානා වාහන ආදිය ගැනීම තමාගේ ගොඩ වැඩිකර ගැනීමේ පරමාර්ථයෙන්ම තෘශ්ණාවෙන්ම කරනු ලැබෙයි. නමුත් අවිද්‍යාවෙන් එලියට ඒමට කැමැත්තෙන් පසුවන්නාවූ ආර්‍ය අශ්ඨාංගික මාර්ගයේ ගමන් ගන්නාවූ පුද්ගලයා ද මම කටයුතුම කරනු ලබන නමුත් ඔහුගේ පරමාර්ථය එවන් වස්තු පැවතීම සංසාරය කෙටිකර ගැනීමට භව නිස්සරණයට, අතහැරීමට උපකාර කර ධර්මයන්ගේ පැවැතීමක් බවයි. එබැවින් යමෙක් භාවනාව තුලින් නොපිරිහීමට බලාපොරොත්තු වන්නේ ද තෘශ්ණා මූලික කර්මාන්තයන්හි, ඇලීම් වලින් හැකිතාක් සිත මුදවාගත යුතුවන්නේය.

එවැනි අභිලාශයක් ඇතිව සිටින පුද්ගලයා හා කර්මාන්තයන්ගේ අ‍ැලෙන පුද්ගලයා අතර පවතින වෙනස.

භවයෙන් මිදිම බලාපොරොත්තු වන්නා කර්මාන්තයන් කරණුයේ භවයෙන් මිදීමට පහසුවක් වනු පිණිස ජීවිකාව ගෙනයාමි වශයෙන් අවැසි වන්නාවූ දෑ සපයා ගැණිම පිණිසය. නමුත් කර්මාන්තයන්හි ඇලෙන්නා එසේ ඇලී සිටිනුයේ භවය වර්ධනය කර ගනු පිණිස ඇවැසි වන්නාවූ තමාගේ ලෞකික සමිපත් වර්ධණය කර ගැනීම සඳහාය.

භවයෙන් මිදීමට බලාපොරොත්තු වන්නාවූ තැනැත්තාගේ කම්මාරාමතාව භවයෙන් මිදීමට ඇවැසි දෑ සමිපාදනය කර ගැනීමෙන් සීමාවේ. උදාහරණයක් වශයෙන්, ඔහුගේ අවශ්‍යතා ජීවත් වීමට ප්‍රමාණවත් වූ ඇදුමි, නිවාස, ආහාර පමණක් විය හැක. නමුත් භවයේ ඇලෙන්නා නිවසකින් ප්‍රමාණවත් නොවේ ඔහුට මාලිගාවක් තැනීමේ අවශ්‍යතාවය ඇතිවෙයි. එවන් ඔහුට තව තවත් කර්මාන්තයන්ගේ ඇලී ගැලී කටයුතු කිරීමට සිදුවෙයි. ඔහුට ජීවත් වීමට සරල ඇදුමක් ප්‍රමාණවත් නොවෙයි, ඔහුට කැපී පෙනීමි ආදී වශයෙන් උස්මතුවීමට වටිනා ඇඳුමි පැළදුමි අවශ්‍ය වේ. එවන් ඔහුට ඒ සඳහා කර්මාන්තයනගේ වඩ වඩාත් ඇලෙන්නට සිදුවෙයි. භව නිස්සරණය පත්න්නාට කුමක් හේ ජීවිතය පවත්වන්නාවූ ආහාර වේලක් ප්‍රමාණවත් වේ. නමුත් ඉඳුරන් පිනවීමි වශයෙන් භවයේ ඇලෙන්නාට විවිධ ආහාරයන්, තරු හොටල් වල ආහාරයන් ආදිය භුක්ති විදීමේ අභිලාශය පැමිණෙයි. එබදු ඔහුට ඒ සඳහ ඇවැසි මිල මුදල් සැපයීම පිණිස කර්මාන්තයන්හි ඇලීමට සිදුවෙයි. මේ ආකාරයට, පැහැදිලි විය යුතු කරුණ වනුයේ කර්මාන්තයන්ගේ ඇලී ගැලී වාසය කිරිමෙන් මිදීමට පිළියම වන්නේ සරල දිවි පෙවතකට හුරු වීම බවය. කරණිය මෙත්ත සුත්‍රයේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිවන් දකිනා පුද්ගලයෙකුගේ ලක්ෂණ වශයෙන් සුභරබව නැතහොත් පහසුවෙන් පෝෂණය කල හැකි බව දක්වා ඇත්තේ එබැවිනි.

එබැවින් පහසුවෙන් පෝෂණය කල නොහැකි තැනැත්තා, කායාදී ආයතනයන් හා ස්පර්ශ වන අරමුණු ලුහු බැඳ යන්නා සොවාන්ව සිටියද, සකදාගාමීව සිටියද, ආනාගාමීව සිටියද, අරහත් මාර්ගස්ථව සිටියද මාර්ගයෙන් පිරිහීමට පත්වේ. එබැවින් කර්මාන්තයන්ගේ ඇලී ගැලී සිටිම නිසා සේඛයා පරිහානියට පත්වීම සිදුවෙයි.

උදාහරණ.
භාවනාවෙන් උසස් ප්‍රතිඵලයක් බලාපොරොත්තු වන යමි අයෙක් වේ නමි, දෛනිකව තමා භාවනාව සඳහා වෙන් කර ඇති පැය එකක හෝ දෙකක කාලය ඒ සඳහා යෙදවීම අතපසු කරමින් විවිධ කර්මාන්තයන්හි නියැලී සිටිත් නමි එය ද කමිමාරාමතා යනුවෙන් සදහන් කල හැක.

උදාහරණයක් වශයෙන් සිල්ලර වෙළඳ ව්‍යාපාරයක නියුතු වන්නෙක් ගැන සිතුවහොත්. මෙම වෙළෙන්දා උදේ 8ට විවෘත කල කඩය රාත්‍රී 12 වන තෙක් විවෘතව තබා නින්දට යන්නේ නමි  ඔහුට භාවනාව සඳහා වෙන් කිරීමට කාලයක් නැත. භාවනාව සඳහා කාලය ඉබේ නොලැබෙන අතර ඒසේ ලබාගත යුතු කාලය වෙනුවෙන් ද යමි කැපකිරිමක් කල යුතුය. මෙහිදී වෙළෙන්දා විසින් කල යුතු කැප කිරිම වන්නේ කඩය කල් ඇතිව වසා දැමීම විය හැක. මේ ආකාරයට කාල කළමනා කරණය කිරිම හා අනවශ්‍ය ලෙස කර්මාන්තයන්හිම නිමග්නව සිටීම නොකොට භාවනාව සදහා වෙන්කරන ලද යමි කාලයක් ඇත්නමි ඒම කාලය භාවනාව සඳහාම යෙදවිය යුතුය. එවිට එය නකමිමාරාමතා නමි වන අතර කමිමාරාමතාවයේ නොඇලී සිටින පුද්ගලයා භාවනාවෙන් දියුණුවක් ලබන්නෙක් වෙයි.

මෙය කරණිය මිත්ත සූත්‍රයේම අප්පකිචිචෝනැතහොත් අල්පකර්මාන්ත ඇතිබව යන පදයෙන් විස්තර කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දක්වා ඇත. නිවන් කැමති පුද්ගලයා අඩු වැඩ ඇති පුද්ගලයෙකු විය යුතු බව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එහි විස්තර කොට දේශනා කර ඇත. එබැවින් භාවනාවෙන් උසස් ප්‍රථිපල බලාපොරොත්තු වන අයෙක් වේ නමි ඔහු කර්මාන්තයන්හීම ඇලී ගැලී නොසිට ඒවා මනා ලෙස කලමණාකරණය කිරිමත්, භාවනාව සඳහා යෙදවීමට බලාපොරොත්තු වන කාලය සඳහා කිනමි භාධකයක් පැමිණියත් ඒ කාලය ඒ සඳහාම යෙදවීමටත් වගබලාගත යුත් අතර, බුද්ධිමතෙක්ද විය යුතුය.

හස්සාරාම තාව.
මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
“ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂු තෙම ස්වල්ප තරම්වූ කර්‍මයකින් දවස නොඉක්මවාද, විවේකය හිස් නොකෙරේද, තමන් පිළිබඳ සමාධි කර්‍මස්ථානයෙහි යෙදේද, මහණෙනි, මේ දෙවන කාරණය, ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂුහුගේ නොපිරිහීම පිණිස පවතී. මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.“ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂු තෙම ගෘහස්ත ප්‍රව්‍රජිතයන් හා නුසුදුසුවූ ගිහි සංසර්‍ගයෙන් නොගැවසුනේ වාසය කෙරේද, විවේකය හිස් නොකෙරේද, තමන් පිළිබඳ සමාධි කර්‍මස්ථානයෙහි යෙදේද, මහණෙනි, මේ තුන්වන කාරණය, ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂුහුගේ නොපිරිහීම පිණිස පවතී. මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.“ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂු තෙම ඉතා කලින් ගමට නොපිවිසේද, ඉතා දවල් පෙරලා නොයේද, විවේකය හිස් නොකෙරේද, තමන් පිළිබඳ සමාධි කර්‍මස්ථානයෙහි යෙදේද. මහණෙනි, මේ තුන්වන කාරණය ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂුහුගේ නොපිරිහීම පිණිස පවතී.

(2). නැවත අනිකක්ද කියමි.
“ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂු තෙම ස්වල්ප තරම්වූ කර්‍මයකින් දවස ඉක්මවාද,
විවේකය හිස් කෙරේද,
තමා පිළිබඳ සමාධි කර්‍මස්ථානයෙහි නොයෙදේද,
මහණෙනි, මේ දෙවෙනි කාරණය ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂුහුගේ පිරිහීම පිණිස පවතියි.

(3). මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
“ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂු තෙම ගෘහස්ත ප්‍රව්‍රජිතයන් හා එක්වූයේ,
නුසුදුසුවූ ගිහියන් හා එක්වීම ඇතිව වාසය කෙරේද,
විවේකය හිස් කෙරේද,
තමන් පිළිබඳ සමාධි කර්‍මස්ථානයෙහි නොයෙදේද.
මහණෙනි, මේ තුන්වන කාරණය ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂුහුගේ පිරිහීම පිණිස පවතියි.

(4). මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
“ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂු තෙම ඉතා කලින් ගමට පිවිසේද,
ඉතා දවල් පෙරලා ඒද,
විවේකය හිස් කෙරේද,
තමන් පිළිබඳ සමාධි කර්‍මස්ථානයෙහි නොයෙදේද.
මහණෙනි, මේ සතරවන කාරණය ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂුහුගේ පිරිහීම පිණිස පවතියි.

(5). මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
“ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂුව අතිශයින්ම කෙලෙස් ලිහිල් කරන්නාවූ වූ සමථ විදර්‍ශනාවන්ට හිතවූ යම් මේ කථාවක් වේද, එනම් අල්පේච්ඡතා පිළිබඳ කථාවය, සන්තුෂ්ටිය පිළිබඳ කථාවය, ප්‍රකර්‍ෂ විවේකය පිළිබඳ කථාවය, සංසර්‍ග නොවීම පිළිබඳ කථාවය, වීර්‍ය්‍යාරම්භය පිළිබඳ කථාවය, ශීලය පිළිබඳ කථාවය, සමාධිය පිළිබඳ කථාවය, ප්‍රඥාව පිළිබඳ කථාවය, විමුක්තිය පිළිබඳ කථාවය, විමුක්ති ඥාන දර්‍ශන පිළිබඳ කථාවය යන මේවායි.

මෙබඳු කථා අසන්නට කැමති පරිදි නොලැබේද,
දුකසේ ලැබීම ඇත්තෙක් වේද,
අපහසුවෙන් ලැබීම ඇත්තෙක් වේද,
විවේකය හිස් කෙරේද,
තමන් පිළිබඳ සමාධි කර්‍මස්ථානයෙහි නොයෙදේද,
මහණෙනි, මේ පස්වන කාරණය ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂුහුගේ පිරිහීම පිණිස පවතියි.

“මහණෙනි, මේ ධර්‍ම පස ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂුහුගේ පිරිහීම පිණිස පවතිත්.

“මහණෙනි,
මේ කරුණු පසක් ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂුහුගේ නොපිරිහීම පිණිස පවතිත්.
“කවර පසක්ද යත්?

මහණෙනි,

(5) මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
“ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂු තෙම අතිශයින් කෙලෙස් ලියන්නාවූ චිත්ත විවරණ නම් සමථ විදර්‍ශනාවන්ට හිතවූ යම් මේ කථාවක් වේද, එනම් අල්පේච්ඡ බව පිළිබඳ කථාය, සතුටුබව පිළිබඳ කථාය, ප්‍රකර්‍ෂ විවේකය පිළිබඳ කථාය, සංසර්‍ග නොවීම පිළිබඳ කථාය, වීර්‍ය්‍යාරම්භය පිළිබඳ කථාය, සීල කථාය, සමාධි කථාය, ප්‍රඥා කථාය, විමුක්ති කථාය, විමුක්ති ඥාන දර්‍ශන කථාය යන මෙබඳු කථාවගේ කැමති පරිදි ලැබීම ඇත්තෙක් නිදුකින් ලැබීම ඇත්තෙක්, බහුලව ලැබීම ඇත්තෙක් වේද,

විවේකය හිස් නොකෙරේද,

තමන් පිළිබඳ සමාධි කර්‍මස්ථානයෙහි යෙදේද,

මහණෙනි, මේ පස්වන කාරණය ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂුහුගේ නොපිරිහීම පිණිස පවතියි.

“මහණෙනි, මේ කරුණු පසක් ශෛක්‍ෂ භික්‍ෂුහුගේ නොපිරිහීම පිණිස පවතිත්.

[

මෙම සුත්‍ර වග්ගයේ ඇත්තේ දානය කෙතරම් වැදගත් ක්‍රියාවක් බවට සාක්ෂිය. බෞද්ධ ප්‍රතිපදාව සමථ හා විපස්සනා භාවනා මගින් සන්තානය නොහොත් චිත්තය ටියුන් කර ගැනීමය. භාවනාවලින් වෙන්නේ චිත්ත පාරිශුද්ධිය යි. එසේ කරගන්නට නම් චිත්තය අල්වාගෙන ඉන්නා ලෝබය නැති කර ගන්නට හැමෝම වේර දැරිය යුතුය මම සහ මගේ ලෙස අපි අල්ලා ගෙන ඉන්නා සියල්ල නයට ගත් දේ බව සිතට බලෙන් හෝ කාවැද්දිය යුතුය.

පූජා වශයෙන් හෝ අනුග්‍ර‍හ වශයෙන් හෝ තමා අයත් වස්තුවක් පරහට පරිත්‍යාග කිරීම දානය යි. දෙන වස්තුව ය, දීම ය යන දෙකට ම දාන යන වචනය ව්‍යවහාර කරනු ලැබේ. දානමය කුශලය වනුයේ දෙන වස්තුව නො ව, දීමය. තවත් ක්‍ර‍මයකින් කියත හොත් දීම සිදු කරන්නා වූ “චේතනාව” ය. ත්‍යාග යනු ද දක්ෂිණා යනු ද යාග යනු ද එයට ව්‍යවහාර කරන්නා වූ නාමයෝ ය.

වස්තු පූජා ය, ස්තුති පූජා ය, ප්‍ර‍තිපත්තිය පූජාය යි පූජාව ත්‍රිවිධ වේ. ආහාරපාන වස්ත්‍ර‍ ගන්ධ දීප ධූප පුෂ්පාදියෙන් පිදීම වස්තු පූජාව ය. භක්තිමත් චිත්තයෙන් ගෞරව පෙරදැරි ව බුද්ධාදි උත්තමයන් වහන්සේලාට ගී ගැයුම් ආදියෙන් ස්තුති පිරිනැමීම ස්තුති පූජාව ය.

එය සෑම ආගමක ම වාගේ ඇත්තා වූ පූජා විධියකි. එය ඉතා පුරාණයේ පටන් ම බෞද්ධයන් විසින් කරගෙන ආවා වූ ද දැනුදු කරන්නා වූ ද පින් කමක් නමුත් බොහෝ බෞද්ධයන්ට තමන් කරන ඒ දෙය ගැන දැනුමක් නැත. පැරණියන් විසින් වන්දනා ගාථා පිළියෙල කර තිබෙන්නේ ස්තුති පූජාව සඳහා ය. වන්දනා ගාථා ස්තුති ගීතිකාවෝ ය. වන්දනා වාක්‍යයෝ ද ස්තුති වාක්‍යයෝ ය. ඒවා කියා රත්නත්‍ර‍යට ස්තුති පිරිනැමීම බොහෝ අනුසස් ඇති පින් කමෙකි. වචන ස්වල්පයකින් කරන ස්තුති පූජාවෙන් ලැබෙන පිනට වඩා බොහෝ වචන, බොහෝ ගුණ කියා ස්තුති පිරිනැමීමෙන් මහත් වූ පිනක් අත්පත් වේ. ස්තුති ගීතිකා, ස්තුති වාක්‍ය වූ වන්දනා ගාථා සහ වන්දනා වාක්‍යයන් හැකි පමණ උගෙන ඒවා කියා වැඳීමෙන් වඩ වඩා පින් සිදු වේ. එය ගැන නොදත් ඇතැම්හු වන්දනා ගාථාවලට ද බොහෝ ගාථා කියා වන්දනා කිරීමට ද නින්දා කෙරෙති. එය ඔවුන්ගේ නො දැනීම පැවසීමකි. පෙර බුදුවරයන් ගේ සසුන්වල ද මේ පූජාව පැවති බව අපදාන පාළියෙන් පෙනේ .

දීම සාමාන්‍යයෙන් එකක් වුව ද දානය ය, පූජාව ය යන මොවුන් ගේ වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ. ගුණයෙන් තමා හා සම වූ ද තමාට හීන වූ ද තැනැත්තන් හට අනුග්‍ර‍හ වශයෙන් දීම දාන නම් වේ. ගුණයෙන් තමාට උසස් වූ බුද්ධාදි උත්තමයන් වහන්සේලාට දීම පූජා නම් වේ. දාන, පූජා දෙකට අයත් නොවන්නා වූ කුලිය දීම අඹුදරුවන්ට දීම යනාදිය පුණ්‍ය සංඛ්‍යාවට නො ගනු ලැබේ.

පුජ්යෝපාද පැලෑනේ වජිරඥාන මහා ස්වාමින් වහන්සේ කල ලෝකයේ පළමුවන ධර්ම දෙසනාවයි.

AN 05-04-01. සුමනා සූත්‍රය
AN 05-04-02. චුන්‍දී සූත්‍රය
AN 05-04-03. උග්ගහ සූත්‍රය
AN 05-04-04. සීහසේනාපති සූත්‍රය
AN 05-04-05. දානානිසංස සූත්‍රය
AN 05-04-06. කාලදාන සූත්‍රය
AN 05-04-07. භෝජන සූත්‍රය
AN 05-04-08. සද්ධා සූත්‍රය
AN 05-04-09. පුත්ත සූත්‍රය
AN 05-04-10. මහාසාල සූත්‍ර

AN 05-04-01. සුමනා සූත්‍රය

එක් කලෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහි වූ අනේපිඬු මහ සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි වනාහි සුමනා නම් රජ කුමරී තොමෝ, පන්සියයක් රථ වලින් පන්සියයක් රජ කුමරියන් විසින් පිරිවරණ ලද්දී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් තැනෙක්හිද, එතැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සකස් කොට වැඳ එකත්පස්ව හුන්නේය. එකත්පස්ව හුන්නාවූම සුමනා රාජ කුමාරී තොමෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙය සැළ කෙළේය..

(1). “ස්වාමීනි,
මේ ශාසනයෙහි සමාන ශ්‍රද්‍ධා ඇත්තා වූ, සමාන සීලය ඇත්තා වූ, සමාන ප්‍රඥාව ඇත්තා වූ, උපාසකයෝ දෙදෙනෙක් වෙන්නාහ. එක් අයෙක් දීමෙහි. දානයෙහි, පරිත්යාගයෙහි යෙදෙයි.
අනෙක් උපාසකයා දානයට ත්‍යාගයට චාගයට එතරම් ලැදී නොවෙ.

ඔවුහු දෙදෙනාම මරණින් මත්තෙහි යහපත් වූ ස්වර්‍ග ලෝකයෙහි උපදින්නාහුය.
ස්වාමීනි, දෙවිව උපදින ඔවුන්ගේ වෙසෙසක් වේද, වෙනසක් වන්නේද?”

“සුමනාවෙනි, එසේය වෙනසක් වන්නේය” යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.
“සුමනාවෙනි, පෙර භවයෙදී දන් දුන් දෙවියා, පෙර භවයෙහි චාගය නොසැලකු දෙවියා මේ කරුණු පහෙන් අභිබවා සිටියි.
ඒ කුමන ගුණ යන්ගෙන්ද යත්:

“ සුමනාවෙනි,
දන් දෙන්නෙක් හා දන් නොදෙන්නකු දිව්‍ය ආත්ම භව ලැබුවත් පෙර භවයෙහි දී
දන් දුන් දෙවියා මේ කරුණු පසින් දැන් නොදුන්නාට වඩා උසස් වේ.”

(2). ස්වාමීනි, ඉදින් ඔවුහු දේව භවයෙන් චුතව,
යලි මිනිස් ආත්ම භාවයට පැමිණෙත් නම්
මනුෂ්‍යවූම ඔවුන්ගේ වෙසෙසක් වන්නේද,
වෙන් කිරීමක් වන්නේද?”

“සුමනාවෙනි, වන්නේය” යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.
“සුමනාවෙනි, පෙර දන් දුන් ඔහු , දන් නොදුන් මනුෂ්‍යයාට වඩා කරුණ පසකින්, උසස් වන්නේය.

සුමනාවෙනි,
දන් දෙන්නෙක් හා දන් නොදෙන්නකු ශ්‍රද්ධා සීල හා ප්‍රඥාවෙන් සමානවුවත්,
ඔවුනගේ කර්ම විපාක වෙනස් වන්නේ ඔවුනගේ චාග චිත්තය,
නොහොත් දානය ගැන ඇති කැමැත්ත නිසාය.
දානය පිලිබන්න්ද කැමැත්ත ඇත්තාගේ චිත්තය විසින්
ඔහු ලබන අනුසස් පෙර කී කාරනා පසින් උසස් කරවයි.”

(3).“ස්වාමීනි,
ඉදින් ඔවුහු ගිහිගෙන් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වෙත් නම්,
ස්වාමීනි, පැවිදිවූ ඔවුන්ගේ වෙසෙසක් වන්නේද, වෙන් කිරීමක් වන්නේද?”

“සුමනාවෙනි, එසේද වන්නේය” යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

“සුමනාවෙනි,
පෙර දන්දුන් භික්ෂුව, ඔහුටම පුජා කල සිවුරු පරිහරණය කරයි.1001 ඔහු වෙනුවෙන්ම පුජා කරන බෝජන , සේනාසන, ගිලාන ප්‍රත්‍ය පරිභෝජනය කරයි.

[ පිරිකර හා අනෙක් පුජා දරය පුජාකිරීම සාංඝික දානය, පෞද්ගලික දානය යි දෙවැදෑරුම් වේ. එක් පුද්ගලයකුට හෝ පුද්ගලයන් බොහෝ ගණනකට වෙන් වෙන් වශයෙන් හෝ දීම පෞද්ගලික දානය ය. මෙය අසවල් හාමුදුරුවන්ටය මෙය අසවල් හාමුදුරුවන්ටය කියා වෙන් කිරීමක් නැති ව තථාගතයන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා හට දීම සාංඝික දානය ය. පෞද්ගලික දාන තුදුසක් හා සාංඝික දාන සතක් දැ යි එක් විස්සක් දක්ෂිණා විභඞ්ග සූත්‍රයෙහි දක්වා තිබේ. දායකයන් බොහෝ විට තමන් ගේ දැනීමේ හැටියට භික්ෂුන්ගේ හැසිරීමෙන් කහාබහෙන් ඇවතුම් පැවතුම්වලින් භික්ෂුන් වර්ගීකරණයක් කරයි. තමන් එසේ තොරාගතාවූ මහනුන්ට පෞද්ගලිකව පිරිකර පුජා කරයි.]

. යම් බ්‍රහ්මචාරීන් සමග වාසය කෙර්ද, ඔවුහු මොහුට මනාපවූම කාය කර්‍මයෙන්, බොහෝකොට මනාව හැසිරෙත්. අමනාපයෙන් මඳකොට හැසිරෙත්. මනාපවූම වාක් කර්‍මයෙන්, බොහෝකොට මනාව හැසිරෙත්. අමනාපයෙන් මඳකොට හැසිරෙත්. මනාපවූම මනෝ කර්‍මයෙන්, බොහෝකොට මනාව හැසිරෙත්. අමනාපයෙන් මඳකොට හැසිරෙත්. මනාපවූම පූජාව එළවත්. අමනාප වූ පූජාව මඳකොට එළවත් යන කරුණු පසින් මැඩ පවත්වයි. සුමනාවෙනි, යම් ඒ දන් දෙන්නෙක් වේද, හෙතෙම මේ දන් නොදෙන්නහු පැවිදි වූයේම මේ කරුණු පසින් මැඩ පවත්වයි.”

“ස්වාමීනි, ඉදින් වනාහි ඔහු දෙදෙන රහත් බවට පැමිණෙද්ද,
ස්වාමීනි, රහත් බවට පැමිණියාවූම ඔවුන්ගේ වෙනසක් වන්නේද,
වෙන් කිරීම වන්නේද?”

“සුමනාවෙනි, මෙහිදී , මම මොවුන්ගේ කිසි වෙනසක් ඇතැයි නොකියමි.
එනම් විමුක්තියෙහි වෙනසක් නොවේය කියාය.

“ස්වාමීනි, ආශ්චර්‍ය්‍යය,
ස්වාමීනි, අද්භූතයෙකි.
ස්වාමීනි, යම්බඳු වූ පුණ්‍යයෝ නම් දෙවිවූවහුටත් උපකාර වෙද්ද,
මනුෂ්‍යවූවහුටත් උපකාර වෙද්ද,
ස්වාමීනි, දන් දීමෙන් ඉතා මහත් ඵල ලැබෙ.
පින් කරන්ට සුදුසුමය” යි කීවාය.

“සුමනාවෙනි, මේ කාරණය මෙසේය,
සුමනාවෙනි, මේ කාරණය මෙසේය,
සුමනාවෙනි, දන් දෙන්ට සුදුසුමය.
පින් කරන්ට සුදුසුමැයි.

දෙවිවූවහුටද උපකාරයෝ පින්ය.
මනුෂ්‍යවූවහුටද උපකාරයෝ පින්ය.
පැවිදිවූවහුටද උපකාරයෝ පින්ය.” යි වදාළ සේක.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.
ශාස්තෘ වූ සුගතයන් වහන්සේ මෙය වදාරා,
ඉන්පසු මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක.

‘යථාපි චන්දො විමලො, ගච්ඡං ආකාසධාතුයා;
සබ්බෙ තාරාගණෙ ලොකෙ, ආභාය අතිරොචති.
‘‘තථෙව සීලසම්පන්නො, සද්ධො පුරිසපුග්ගලො;
සබ්බෙ මච්ඡරිනො ලොකෙ, චාගෙන අතිරොචති.

(1) “ අහසින් ගමන් කරන්නා වූ, නිර්‍මලවූ චන්‍ද්‍රයා
සියලු තාරකාවන් රශ්මියෙන් ඉක්මවා බබළාද,

(2) “එසේම, ශීලයෙන් යුක්ත වූ, ශ්‍රද්‍ධාව ඇත්තා වූ
පුරුෂයා ලෝකයෙහි සියලු මසුරු පුද්ගලයන්
ත්‍යාගය කරණ කොට ගෙන ඉක්මවා බබලයි.

‘‘යථාපි මෙඝො ථනයං, විජ්ජුමාලී සතක්කකු;
ථලං නින්නඤ්ච පූරෙති, අභිවස්සං වසුන්ධරං.
‘‘එවං දස්සනසම්පන්නො, සම්මාසම්බුද්ධසාවකො;
මච්ඡරිං අධිගණ්හාති, පඤ්චඨානෙහි පණ්ඩිතො.

(3) “සිය ගනන් මුදුන් ඇති, විදුලි මාළා ඇති මේඝය
ගර්ජනා කරමින් පෘථිවියට මහා වර්‍ෂා වස්වාද ,

‘‘ආයුනා යසසා චෙව (ආයුනා ච යසෙන ච (ක.)),
වණ්ණෙන ච සුඛෙන ච;
ස වෙ භොගපරිබ්‍යූළ්හො (භොගපරිබ්බූළ්හො (සී.)),
පෙච්ච සග්ගෙ පමොදතී’’ති. පඨමං;

(4) “මෙසෝවාන් වූ, ශ්‍රාවක වූ පණ්ඩිතයා
කරුණු පසකින් මසුරු පුද්ගලයා අභිබවයි.

(5) “ආයුෂයෙන්ද, යශසින්ද, වර්‍ණයෙන්ද,
සැපයෙන්ද, හෙතෙම ඒකාන්තයෙන්
සැඩ පහරින් භොගවලින් මෙන් දාන වශයෙන්
පමුණුවන්නා වූ දෙව්ලොවට පමුණුවන ලද්දේ
පරලොවද, දෙව්ලොවද සතුටුවේය” යි වදාළ සේක

[ සුමනා රාජකුමාරී යනු මහත් සත්කාර කොට පැතුම් පතා මෙසේ ලබන ලද නම් ඇති රජකුමරියකි. විපස්සී සම්මා සම්බුදුන් වහන්සේගේ සමයෙහි නුවර වැසියන් යුද්ධ ද කොට ශාස්තෲන් වහන්සේ අපට ගන්නෙමුයි සෙන්පතියා නිසා බුදුපාමොක් සඟන ලබා පිළිවෙළින් පින් කිරීමට පටන්ගත් විට සියල්ලන්ට පළමු දිනය සෙන්පතියාට විය, එදවස සෙන්පතිතෙමේ මහදන් පිළියෙල කරවා අද යම්සේ අන් කිසිවෙක් එක් භික්ෂුවකට පවා නොදෙයි ද එසේ රැකවල් තබවුයි හාත්පස පුරුෂයන් තැබීය, එදවස සිටු බිරිඳ කුමාරිකාවන් පන්සියයක් සමඟ කෙළි සෙල්ලම කොට පැමිණි දියණියට හඬමින් මෙසේ කීවාය: “ඉදින් දරුව, ඔබේ පියා ජීවත්ව සිටියේ නම් අද මම පළමුව දශබලයන් වහන්සේ වළඳවන්නෙමි” දියණිය ඇයට මෙසේ කීවාය. “මෑණියනි, නොසිතන්න, යම්සේ බුදු පාමොක් සඟන පළමුව අපගේ දානය වළඳන්නේද මම එසේ කරමි”, ඉක්බිති ලක්ෂයක් වටිනා රන්තලියෙහි දිය නුමුසු පායාසය පුරවා ගිතෙල්, මී, සකුරුවලින් සරසා අනෙක් තලියකින් වසා එය සමන්මල් සමූහයෙන් වටකොට මල්ගුළාවක් මෙන් කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ගමට පිවිසෙන වේලාවෙහි තමාම ඔසවාගෙන දැසි සමූහයා විසින් පිරිවරන ලද්දී ගෙයින් නික්මුණාය,

අතරමග සෙන්පතියාගේ උපස්ථායකයෝ දරුව මෙතැන් සිට නොඑවයි කියති. මහ පිනැත්තෝ නම් සිත්ගන්නාසුලු කථා ඇත්තෝ වෙති. ඔවුන් නැවත නැවත කියන විට පිළිකෙවු කිරීමට නොහැකි වෙයි, ඕ තොමෝ “සුළුපියාණෙනි, මහණෙනි, මයිළණුවෙනි, කුමක් නිසා නුඹලා යාමට නොදෙවුදැයි ඇසුවාය” දරුව සෙන්පතිතුමා විසින් අන්කිසිවකුට කෑ යුතු බිඳියයුතු දෑ දීමට ඉඩ නොදෙව්යයි තැබුවෝ වෙමු.” ඔවුහු කීහ. “කිම, මා අත කෑයුතු බිදිය යුතු දෑ දකීවිද?”, “මල් ගුළක් දකිමු”, කිම නුඹලාගේ සෙන්පති මල්පිදීමට ද නොදෙයි ද?”, “දරුව දෙයි”, එසේ නම් ඉවත් වෙව්යි කියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මල් ගුළාව ගනු මැනවයි කීවාය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සෙන්පතිගේ එක් උපස්ථායකයකු බලා මල්ගුළාව ගැන්වූ සේක. ඕතොමෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මට සසර උපතෙහිදී සිහි තැතිගන්වන ජීවිතයක් නම් නොවේවා! මේ සමන්මල් මෙන් උපනුපන් තැන ප්‍රියජනක වූවාම වෙමි, නමින් ද සුමනා වෙමැයි පතා ශාස්තෲන් වහන්සේ විසින් සුවපත් වේවායි කියන ලද්දී වැඳ පැදකුණු කොට ගියාය.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද සෙන්පතියාගේ ගෙට ගොස් පනවනලද අසුනෙහි හුන්සේක. සෙන්පති තෙමේ කැඳ ගෙන එළඹියේය. ශාස්තෲන් වහන්සේ අත වැසූ සේක. “ස්වාමීනි, භික්ෂු සංඝයා වැඩහුන්නේයි හෙතෙම කීය. “අතරමගදී ලද එක් පිණ්ඩපාතයක් අපට තිබේ”. හෙතෙම මල්දම ඉවත් කරවා පිණ්ඩපාතය දුටුවේය. සුළු උපස්ථායක තෙමේ “ස්වාමීනි, එක් කාන්තාවක් මල්ගුළාවකැයි කියා මා රැවැටියයි කීවේය. පායාසය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආදි කොට ඇති සියලු භික්ෂූන්ට ප්‍රමාණවත් විය. සෙන්පති තෙමේ තමාගේ දානය දුන්නේය. ශාස්තෲන් වහන්සේ බත්කිස කොට වැඩදායක දේ පවසා වැඩිසේක. සෙන්පති තෙමේ කවර තැනැත්තියක් නම් පිණ්ඩපාතය දුන්නේදැයි ඇසීය. “ස්වාමීනි සිටුදියණියය” “නුවණැති ස්ත්‍රියකි, මෙබඳු තැනැත්තියක් ගෙහි වසන විට පිරිමියාට ස්වර්‍ග සම්පත්තිය දුලබ නොවේයයි ඇය ගෙන්වා ප්‍රධානස්ථානයෙහි තැබීය.

ඕතොමෝ පියාගේ ගෙහි ද සෙනෙවි ගෙහිද ධනය ගෙන දිවි ඇති තෙක් තථාගතයන් වහන්සේට දන් දී පින්කොට එයින් සැවවූවා කාමාවචර දිව්‍යලෝකයෙහි උපන්නාය. උපන් කෙණෙහිම දණක් පමණ වූ පෙදෙසින් සියලු දෙව්ලොව පුරවමින් සමන් වැසි වැස්සේය. දෙවියෝ මෝ තමාම තමාගේ නම රැගෙන ආයේයැයි සුමනා දෙව්දුවයැයි ඇයට නම් කළාහුය. ඕ අනූ එක් කපක් දෙවියන් අතුරෙහි ද මිනිසුන් අතුරෙහි ද හැසිරෙන්නී උපනුපන් තැන නොහරනලද සමන්මල් වැසි ඇත්තී සුමනා සුමනායි නම් වූයේය. මෙකල්හි කොසොල් රජුගේ අගමෙහෙසියගේ කුසෙහි පිළිසඳ ගත්තාය. ඒ පන්සියයක් කුමරියෝ ද එදවසම ඒ ඒ කුලයෙහි පිළිසිඳ ගෙන එක්දිනයෙහිම සියල්ලෝ මව්කුසින් නික්මුණාහ. එකෙණෙහිම දණක් පමණ උසට සමන්මල් වැසි වැටිණ. එය දැක රජතෙමේ මෝ කරන ලද පැතුම් ඇත්තී වන්නීයයි සතුටු සිතැත්තේ මගේ දුව තමාම තමාගේ නම රැගෙන ආවායි ඇයට සුමනායි නම් කොට මගෙ දුව හුදෙකලාව නොඋපදින්නී යයි නුවර පරීක්ෂා කරවා දැරියෝ පන්සියයක් උපන්නාහයි අසා සියල්ලන් තමන්ම පෝෂණය කරවූයේය. මසින්මස ඒ දැරියන්ට මගේ දුව දක්වමියි කිය. මෙසේ මෝ මහත් සත්කාර කොට පැතුම් පතා මෙසේ ලබනලද නම් ඇත්තීයයි දතයුතුය.

ඇයට සත්අවුරුදු කාලයෙහි අනේපිඬු සිටු විසින් වෙහෙර නිමවා තථාගතයන් වහන්සේට දූතයකු යැවූ කල්හි ශාස්තෲන් වහන්සේ බික්සඟන පිරිවරන ලද සේක් සැවතට වැඩමවූ සේක. අනේපිඬු සිටුතෙමේ ගොස් රජුට මෙසේ කීය: “මහරජතුමනි, ශාස්තෲන් වහන්සේ මෙහි පැමිණීම අපට ද මංගල්‍යයකි, නුඹවහන්සේට ද මංගල්‍යයකි, සුමනා රජ කුමරිය පන්සියයක් දැරියන් සමඟ පුන්කලස් ද ගඳමල් ආදිය ද ගන්වා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පෙරගමන් කිරීමට යැව්ව මැනව”. රජතෙමේ මැනව, මහසිටාණෙනියි එසේ කළේය. ඕ තොමෝ ද රජු කී පරිද්දෙන්ම ගොස් ශාස්තෲන් වැඳ ගඳමල් ආදියෙන් පුදා එකත්පසෙක සිටියාය. ශාස්තෲන් වහන්සේ ඇයට දම්දෙසූ සේක. ඕ පන්සියයක්. කුමරියන් සමඟ සෝවාන් පෙලෙහි පිහිටියාය. අන්‍ය වූ ද පන්සියයක් දැරියෝ ද පන්සියයක් කාන්තාවෝ ද පන්සියයක් උවසුවෝ ද එකෙණෙහිම සෝවාන් පෙලෙහි පිහිටියහ. මෙසේ එදවස අතරමගදීම සෝවාන්වූවෝ දෙදහසක් වූහ.

යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි යනු කුමක්හෙයින් එළැඹි සේක්ද? ප්‍රශ්න අසනු කැමැත්ත ඇති බැවිනි. කාශ්‍යප සම්මා සම්බුදුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි යහළු භික්ෂු දෙනමක් විසූහ. ඔවුනතුරෙන් එක් නමක් සිහිකළයුතු දෑ පිළිබඳ ධර්‍මය පුරයි, අනෙක් නම භත්තග්ග වත පුරයි, සිහිකළයුතු ධර්‍ම පුරන්නා “ඇවැත්නි, නුදුන් දෙයෙහි විපාකයක් නැත. තමන් ලද දෙය අනුන්ට දී වැළදීමට වටියි”යි අනෙකාට කීය. එම භික්ෂුව, ඇවැත්නි, නුඹ නොදන්නෙහිය, දුන්දෙය විනාශ කිරීමට නොවටියි. තමන්ට යැපෙන පමණක්ම ගන්නහු විසින් භත්තග්ගවත පිරීමට වටීයයි කීවේය. එම භික්ෂුන් අතුරින් එකෙකුදු අනෙකා තමන්ගේ අවවාදයෙහි පිහිටුවන්නට නොහැකිවිය. දෙදෙනාම තමන්ගේ ප්‍රතිපත්තිය පුරා එයින් සැව කාමාවචර දිව්‍යලෝකයෙහි උපන්නාහුය. එහි සාරාණීයධර්‍ම පුරන්නා අනෙක් කරුණු පසකින් ඉක්මවිය.

යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි යනු කුමක්හෙයින් එළැඹි සේක්ද? ප්‍රශ්න අසනු කැමැත්ත ඇති බැවිනි. කාශ්‍යප සම්මා සම්බුදුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි යහළු භික්ෂු දෙනමක් විසූහ. ඔවුනතුරෙන් එක් නමක් සිහිකළයුතු දෑ පිළිබඳ ධර්‍මය පුරයි, අනෙක් නම භත්තග්ග වත පුරයි, සිහිකළයුතු ධර්‍ම පුරන්නා “ඇවැත්නි, නුදුන් දෙයෙහි විපාකයක් නැත. තමන් ලද දෙය අනුන්ට දී වැළදීමට වටියි”යි අනෙකාට කීය. එම භික්ෂුව, ඇවැත්නි, නුඹ නොදන්නෙහිය, දුන්දෙය විනාශ කිරීමට නොවටියි. තමන්ට යැපෙන පමණක්ම ගන්නහු විසින් භත්තග්ගවත පිරීමට වටීයයි කීවේය. එම භික්ෂුන් අතුරින් එකෙකුදු අනෙකා තමන්ගේ අවවාදයෙහි පිහිටුවන්නට නොහැකිවිය. දෙදෙනාම තමන්ගේ ප්‍රතිපත්තිය පුරා එයින් සැව කාමාවචර දිව්‍යලෝකයෙහි උපන්නාහුය. එහි සාරාණීයධර්‍ම පුරන්නා අනෙක් කරුණු පසකින් ඉක්මවිය.

යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි යනු කුමක්හෙයින් එළැඹි සේක්ද? ප්‍රශ්න අසනු කැමැත්ත ඇති බැවිනි. කාශ්‍යප සම්මා සම්බුදුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි යහළු භික්ෂු දෙනමක් විසූහ. ඔවුනතුරෙන් එක් නමක් සිහිකළයුතු දෑ පිළිබඳ ධර්‍මය පුරයි, අනෙක් නම භත්තග්ග වත පුරයි, සිහිකළයුතු ධර්‍ම පුරන්නා “ඇවැත්නි, නුදුන් දෙයෙහි විපාකයක් නැත. තමන් ලද දෙය අනුන්ට දී වැළදීමට වටියි”යි අනෙකාට කීය. එම භික්ෂුව, ඇවැත්නි, නුඹ නොදන්නෙහිය, දුන්දෙය විනාශ කිරීමට නොවටියි. තමන්ට යැපෙන පමණක්ම ගන්නහු විසින් භත්තග්ගවත පිරීමට වටීයයි කීවේය. එම භික්ෂුන් අතුරින් එකෙකුදු අනෙකා තමන්ගේ අවවාදයෙහි පිහිටුවන්නට නොහැකිවිය. දෙදෙනාම තමන්ගේ ප්‍රතිපත්තිය පුරා එයින් සැව කාමාවචර දිව්‍යලෝකයෙහි උපන්නාහුය. එහි සාරාණීයධර්‍ම පුරන්නා අනෙක් කරුණු පසකින් ඉක්මවිය.

මෙසේ ඔවුහු දෙවිමිනිසුන් අතුරෙහි සැරිසරන්නාහු එක් බුද්ධාන්තරයක් ගෙවා මෙකල සැවතෙහි උපන්නාහුය. සාරාණීයධර්‍මය පුරන්නා කොසොල් රජුගේ මාලිගයෙහි මෙහෙසියගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තේය. අනෙකා එම මෙහෙසියගේම උවටැන් කරන ස්ත්‍රියකගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තේය. ඒ දෙදෙනාම එකම දිනෙක උපන්නාහුය. ඔවුන් නම් ගන්නා දිනයෙහි නහවා සිරියහන් ගැබ හොවා දෙදෙනාගේම මව්වරු පිටත සත්කාර සංවිධානය කළාහුය. ඔවුනතුරින් සාරාණීය ධර්‍මය පුරන්නා ඇස් හැර මහත් සේසත මනාව පැනවූ සිරියහන හා අලංකාරව පිළියෙල කරන ලද නිවස ද දැක එක් රජ ගෙදරක උපන්නෙමියි දැන ගත්තේය. හෙතෙම කවර නම් කර්‍මයක් කොට මෙහි උපන්නෙම්දැයි සිහි කරන්නේ සාරාණීය ධර්‍මයෙහි පිනෙනැයි දැන මගේ යහළුවා කොහි උපන්නේදැයි සිහි කරන්නේ, පහත් යහනක වැදහොත්තවු දැක “මෙතෙම භත්තග්ගවත පුරමැයි මගේ වචනය පිළිනොගත්තේය, දැන් මේ නින්දා කළ යුතු තැන නින්දා කිරීමට වටනේ යයි (සිතා) යහළුව මගේ වචනය නොකෙළෙහියි කීය. ඇයි කුමක් වීදැයි අනෙකා ඇසීය. “මගේ සැපත බලව, සේසතට යට සිරියහනෙහි වැදහොත්තෙමි. නුඹ පහත් ඇඳක තද අතුරනයක් මත වැද හෝනෙහියි හෙතෙම කීවේය. කිමෙක්ද? නුඹ මේ නිසා උඩඟු වන්නෙහිද හුණ ඉරටුවෙන් තනා වෙළනලද මේ සියල්ල පඨවිධාතුව පමණක්ම නොවේදැ”යි අනෙකා ඇසීය.

සුමනා කුමරිය ඔවුන්ගේ කථාව අසා මගේ සොහොයුරන්ගේ සමීපයෙහි කිසිවෙක් නැතැයි ඔවුන්ගේ සමීපයට යන්නී දොරටුව ඇසුරෙහි සිටියා ධාතු යන වචනය අසා මේ ධාතු යන වචනය පිට (සසුනක) නැත. මගේ සොහොයුරෝ ශ්‍රමණදිව්‍ය පුත්‍රයෝ වන්නාහුයි සිතා ඉදින් මම මොවුහු මෙසේ කියතියි මව්පියන්ට කියන්නෙම් නම් මොවුහු අමනුෂ්‍යයෝයි බැහැර කරවන්නාහුයයි (සිතා) මෙකරුණ අනෙකකුට නොකියා සැක සිඳින පුරුෂ රත්නයක වූ මගේ පියාණන් වූ මහා ගෞතම දශබලයන් වහන්සේගෙන්ම අසන්නෙමැයි වැළඳු උදා ආහාර ඇත්තී රජු වෙත එළඹ දශබලයන් වහන්සේගේ උවටැනට යන්නෙමැයි කීවාය. රජතෙමේ රිය පන්සියයක් යෙදවීය. දඹදිවු තෙලෙහි කුමරියෝ තිදෙනෙක්ම පියවරුන්ගේ සමීපයෙන් රිය පන්සියයක් ලැබූවාහුය. බිම්සර රජුන්ගේ දූ චුන්දී රජකුමරිය, ධනඤ්ජය සිටුදූ විශාඛා, මේ සුමනා රජකුමරිය යනු ඒ තිදෙනායි. ඕතොමෝ ගඳමල් රැගෙන රියෙහි සිටියි, පන්සියයක් රිය පිරිවර ඇත්තේ මේ ප්‍රශ්නය අසමැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් තැනකද එතැනට එළඹියාය.

ඉධස්සු යනු මෙහි වන්නාහුය. එකො දායකො යනු එක් තමන් ලද ලාභයෙන් අනුන්ට දී වළඳන්නාවූ සාරාණීය ධර්‍මය පුරන්නෙකි, එකො අදායකො යනු එක් තමන් ලද දෙය අනුන්ට නොදී වළඳන්නා වූ භත්තග්ගවත පුරන්නෙකි. දෙවභුතානං පනෙසං යනු දෙවියන් වූ මොවුන්ගේයි, අධිගණ්හාති යනු බලවත් වී ගනියි, පැතිරී සිටියි, ඉක්මවයි, ආධිපතෙය්‍යෙන යනු ජ්‍යෙෂ්ඨත්වයට පත්කරවන කරුණිනි, ඉමෙහි පඤ්චහි කාරණෙහි යනු සෙසු දෙවියන් සක්දෙව්රජ මෙන් මේ කරුණු පසින් ඉක්මවයි. මානුසකෙන යනාදියෙහි ආයුෂයෙන් මහා කාශ්‍යප තෙරුන් මෙන් ද බක්කුල තෙරුන් මෙන් ද අනඳ තෙරුන් මෙන් ද පැහැයෙන් මහාගතිම්බ අභය තෙරුන් මෙන්ද භාණ්ඩාගාර අමාත්‍යයා මෙන් ද, සැපයෙන් රට්ඨපාල කුලපුතුන් මෙන්ද සොණ සිටුපුත් මෙන් ද, යසකුල පුතු මෙන් ද, කීර්තියෙන් ධර්‍මාශෝක මෙන්ද එම ආධිපත්‍යයෙන්දැයි මේ කරුණු පසින් බලවතෙක් ජ්‍යෙෂ්ඨයෙක් වෙයි.

යාචිතොච බහුලං යනු බක්කුල තෙරුන් සීවලී තෙරුන් අනඳ තෙරුන් මෙන් ඉල්ලූ විටම බොහෝ වූ සිවුරු ආදිය පරිභෝග කෙරේයයි මේ කරුණුවලින් බලවතෙක් වෙයි, ජ්‍යෙෂ්ඨයෙක් වෙයි. යදිදං විමුත්තියා විමුත්තිං යනු එකකුගේ විමුක්තිය සමඟ අනෙකකුගේ විමුත්තිය අරභයා යම් වෙනසක් කිවයුතු වන්නේද එය නොකියමියි අරුත්ය. සත්වසැති දරුවෙක් හෝ විමුක්තිය අවබෝධ කෙරේවා! සියක්වසැති තෙර කෙනෙක් හෝ භික්ෂුවක් හෝ භික්ෂුණියක් හෝ උපාසකයෙක් හෝ උපාසිකාවක් හෝ දෙවියෙක් හෝ මහණෙක් හෝ බ්‍රහ්මයෙක් හෝ අවබෝධ කරත්වා! අවබෝධ කළ ලොවුතුරා මගෙහි වෙනසක් නම් නැත. අලමෙව යනු සුදුසුමය, යත්‍රහි නාම යනු යම්දේයි,ගච්ඡං ආකාසධාතුයා යනු අහසින් යන්නේයි, සද්ධො යනු තෙරුවන් ගුණයන්ට සැදැහැ ඇත්තායි, ථනයං යනු යන්නේයි: විජ්ජුමාලි යනු මල්දමක් බඳුවූ වළාකුළෙහි හැසිරෙන විදුලියෙන් යුක්ත වූයි: සතක්කකු යනු කුළු සියයක් ඇත්තේයි, ඔබිනොබින් නැඟුණු වළාකුළු සියයෙන් යුක්ත වූයේය යන අරුත්ය. දස්සන සම්පන්නො යනු සෝවාන් වූයේයි, භොගපරිබ්බුළ්හො යනු දියවළාවෙන් මෙන් දාන වශයෙන් යොදනු ලබන වළාවන්ගෙන් ඉල්පුනේයි, දෙව්ලොවට පමුණුවන ලද්දේයි අරුත්ය. පෙච්ච යනු පරලොවෙහියි, සග්ගෙ ච මොදති යනු යම් ස්වර්‍ගයක උපදියි ද එහිම සතුටුවෙයි, ප්‍රමුදිත වෙයි.

AN 05-04-02. චුන්‍දී සූත්‍රය

“එක් කලෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර කලන්‍දක නිවාප නම්වූ වෙළුවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි චුන්‍දී නම් රාජ කුමාරී තොමෝ පන්සියයක් රථ වලින් පන්සියයක් රජ කුමරියන් විසින් පිරිවරණ ලද්දී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් තැනෙක්හිද, එතැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සකස් කොට වැඳ එකත්පස්ව හුන්නේය.

එකත්පස්ව හුන්නාවූම චුන්‍දී නම් රාජ කුමාරී තොමෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙය සැළ කෙළේය.

“ස්වාමීනි, අපගේ චුන්‍ද නම් සොහොයුරු රාජ කුමාරයෙක් වේ. හෙතෙම මෙසේ කීය.
‘යමෙක් බුදුන් සරණ ගියේද,
දහම් සරණ ගියේද,
සංඝයා සරණ ගියේද,
ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකුණේ ද,
අදත්තාදානයෙන් වැළකුණේද,
කාම මිත්‍යාචාරයෙන් වැළකුණේද,
මුසාවාදයෙන් වැළකුණේද,
මදයට හා ප්‍රමාදයට කරුණු වූ
රහමෙර පානයෙන් වැළකුණේද,
හෙතෙම මරණින් මතු සුගතියෙහිම උපදියි. දුර්‍ගතියෙහි නූපදියි” යනුයි.

(i) “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විචාරමි.

ස්වාමීනි,
කෙබඳු වූ ශාස්තෘවරයෙකු කෙරෙහි ප්‍රසන්න වූ විට,
මරණින් මතු සුගතියෙහිම උපදීද, දුර්‍ගතියෙහි නූපදීදැයි?

(ii).“කෙබඳු වූ ධර්‍මයෙක්හි වනාහි ප්‍රසන්න වූයේ නම් ….
(iii). කෙබඳු.සංඝයා කෙරෙහි වනාහි ප්‍රසන්න වූයේ නම්
(iv). කෙබඳු කුශල ධර්‍මයන් සම්පූර්‍ණ කිරීමෙන් මරණින්
මතු සුගතියෙහිම උපදීද, දුර්‍ගතියෙහි නූපදීදැයි?”

“එම්බා චුන්‍දිය,
පා නැත්තා වූ හෝ දෙපා ඇත්තා වූ හෝ සිව්පා ඇත්තා වූ හෝ බොහෝ පාද ඇත්තා වූ හෝ රූප ඇත්තා වූ හෝ රූප නැත්තා වූ හෝ සංඥා ඇත්තා වූ හෝ සංඥා නැත්තා වූ හෝ නෙවසඤ්ඤීනාසචඤ්ඤී වූ හෝ යම්තාක් සත්ත්‍වයෝ වෙද්ද, ඔවුන් අතුරෙන් අර්‍හත්වූ සම්‍යක් සම්බුද්‍ධ වූ තථාගත තෙමේ උතුම්යයි කියනු ලැබේ.

චුන්‍දිය, යමෙක් බුදුන් කෙරහි ප්‍රසන්න වූවාහුද,
ඔවුහු අග්‍ර වූවහු කෙරෙහි ප්‍රසන්න වූවාහුය.
අග්‍ර වූවහු කෙරෙහි ප්‍රසන්න වූවන්ට අග්‍ර වූ විපාකය වේ.

“චුන්‍දිය, සංස්කරණය කරණ ලද්දා වූ හෝ සංස්කරණය නොකරණ ලද්දා වූ හෝ යම්තාක් ධර්‍මයෝ වෙද්ද, ඒ ධර්‍මයන් අතුරෙන් රාගාදී මදයන්ගේ දුරු කිරීම ඇත්තා වූ, සියලු පිපාසා දුරු කිරීම ඇත්තා වූ, සියලු ආලයන්ගේ නැසීම ඇත්තා වූ, වෘතයන්ගේ සිඳීම් ඇත්තා වූ, තෘෂ්ණාවන්ගේ ක්‍ෂය කිරීම් ඇත්තා වූ, නොඇල්ම ඇත්තා වූ, නිරුද්‍ධවීම ඇත්තා වූ, නිවණක් වේද, විරාග නම් වූ ඒ නිවණ අග්‍රයයි කියනු ලැබේ.

චුන්‍දිය, යම් කෙනෙක් විරාග ධර්‍මයෙහි පැහැදුනාහුද,
ඔවුහු අග්‍ර වූ ධර්‍මයෙහි පැහැදුනාහුය.
අග්‍ර වූ ධර්‍මයෙහි වනාහි පැහැදුනවුන්ට අග්‍ර වූ විපාකය වේ.

“චුන්‍දිය, යම්තාක් සඞ්ඝ පිරිස් වූවාහු හෝ ඝණ පිරිස් වූවාහු හෝ වෙද්ද, ඔවුන්ගෙන් යම් මේ පුරුෂ යුග්ම සතරක් වෙද්ද, පුරුෂ පුද්ගලයන් අට දෙනක් වෙද්ද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මේ ශ්‍රාවක සංඝ තෙම පූජාවට සුදුසු වේ. දුර සිට ගෙනෙන ලද පූජාවට සුදුසු වේ. දක්‍ෂිණාව පිළිගැනීමට සුදුසු වේ. ඇඳිලි කිරීමට සුදුසු වේ. ලෝකයාට උතුම් වූ පින් කෙත වේද, මේ තථාගතයන්ගේ ශ්‍රාවක සංඝ තෙම අග්‍රයයි කියනු ලැබේ.

චුන්‍දිය, යම් කෙනෙක් වනාහි සඞ්ඝයා කෙරෙහි ප්‍රසන්න වූවාහුද,
ඔවුහු අග්‍ර තන්හි ප්‍රසන්න වූවාහු වෙත්.
අග්‍ර වූ සංඝයා කෙරෙහි ප්‍රසන්න වූවන්ට වනාහි අග්‍ර වූ විපාකය වේ.

“එම්බා චුන්‍දිය, ආර්‍ය්‍යයන් කැමැති වූ ක් ශීලයෝ වෙද්ද, ඔවුන්ගෙන් නොකඩ වූ, නොසිදුරු වූ, නොකැළල් වූ, තිත් නැත්තා වූ, දාසකමින් මිදුනා වූ, නුවණැත්තන් විසින් පසස්නා ලද්දා වූ, තෘෂ්ණා දෘෂ්ටීන් පරාමර්‍ශණය නොකරණ ලද්දා වූ, සමාධිය පිණිස පවත්නා වූ ශීලයෝ වෙද්ද, මෙය අග්‍රයයි කියනු ලැබේ.

චුන්‍දිය, යම් කෙනෙක් ආර්‍ය්‍යයන් කැමති වූ ශීලයන්හි සම්පූර්‍ණ කරන්නේද, ඔවුහු අග්‍ර වූ ශීලයෙහි සම්පූර්‍ණ කිරීම ඇත්තාහු වෙත්. අග්‍ර වූ ශීලයෙහි සම්පූර්‍ණ කිරීම ඇත්තවුන්ට අග්‍ර වූ විපාකය වේ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.
ශාස්තෘ වූ සුගතයන් වහන්සේ මෙය වදාරා,
ඉන්පසු මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක.

‘‘අග්ගතො වෙ පසන්නානං, අග්ගං ධම්මං විජානතං;
අග්ගෙ බුද්ධෙ පසන්නානං, දක්ඛිණෙය්‍යෙ අනුත්තරෙ.

‘‘අග්ගෙ ධම්මෙ පසන්නානං, විරාගූපසමෙ සුඛෙ;
අග්ගෙ සඞ්ඝෙ පසන්නානං, පුඤ්ඤක්ඛෙත්තෙ අනුත්තරෙ.

‘‘අග්ගස්මිං දානං දදතං, අග්ගං පුඤ්ඤං පවඩ්ඪති;
අග්ගං ආයු ච වණ්ණො ච, යසො කිත්ති සුඛං බලං.

‘‘අග්ගස්ස දාතා මෙධාවී, අග්ගධම්මසමාහිතො;
දෙවභූතො මනුස්සො වා, අග්ගප්පත්තො පමොදතී’’ති. දුතියං;

(1) “ඒකාන්තයෙන් අග්‍ර වශයෙන් පැහැදුනා වූ,
අග්‍ර වූ ධර්‍මය දන්නා වූ, නිරුත්තර දක්‍ෂිණාර්‍හ වූ,
අග්‍ර වූ බුදුන් කෙරෙහි පැහැදුනවුන්ටද,

(2) “විරාගයෙන් හා උපසමයෙන් යුත් සැපය ඇත්තා වූ,
අග්‍ර වූ ධර්‍මයෙහි පැහැදුනවුන්ටද,
උතුම් පින් කෙතක් වූ අග්‍ර වූ සංඝයා කෙරෙහි පැහැදුනවුන්ටද,

(3) “අග්‍රවූවහු කෙරෙහි දානය දෙන්නවුන්ටද අග්‍ර වූ පින වැඩේ.
අග්‍ර වූ ආයුෂයද, අග්‍ර වූ ශරීර වර්‍ණයද, යශස හා කීර්තියද, සැපයද, බලයද ලැබේ.

(4) “අග්‍රවූවහුට දෙන්නා වූ, නුවණැත්තා වූ,
අග්‍ර ධර්‍මයෙන් යුක්ත වූ පුද්ගල තෙමේ,
දෙවි වූයේ හෝ මිනිස් වූයේ හෝ අග්‍ර බවට පැමිණියේ අතිශයින් සතුටු වේයයි වදාළ සේක

[ රථසතෙහි යනු වැළඳූ උදා අහර ඇත්තී පියා වෙතට යවා රිය පන්සියය යොදවා ඒවායින් පිරිවරණ ලද්දීයි අරුත්ය, උපසඞ්කමි යනු සොහොයුරා සමග පැවතුණු ප්‍රශ්න සාකච්ඡාව අසන්නෙමැයි ගඳමල් සුවඳ සුණු රැගෙන එළඹියේය. යදෙව සො හොති යනු යම් දිනකම හෙතෙම වේද, නැතහොත් යමෙක්ම හෙතෙම වේද යනුයි, අරියකන්තානි සීලානි යනු ඵලය සමඟ යෙදුණු ශීලයෝයි, ඒවාම ආර්‍ය්‍යයන්ගේ සිත් අදනාහු වෙත්. භවාන්තරයෙහි ද අත් නොහළයුත්තාහුය. සෙස්ස චතුක්ක නිපාතයෙන් අග්ගප්පාසාද සූත්‍රයෙහි කියන ලද ක්‍රමයෙන්ම දතයුතුය.]

AN 05-04-03. උග්ගහ සූත්‍රය

එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භද්දිය නම් නුවර ස්වයංජාත වන ලැහැබෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි වනාහි උග්ගහ නම් මෙණ්ඩක සිටුහුගේ මුණුබුරු තෙම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් තැනෙක්හිද, එතැනට පැමිණියේය. පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පස්ව හුන්නේය.

එකත්පස්ව හුන්නාවූම උග්ගහ නම් මෙණ්ඩක සිටුහුගේ මුණුබුරු තෙම භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙය කීයේය.
“ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන් සතරවෙනි කොට ඇත්තේ සෙට දවස පිණිස මාගේ බත ඉවසන සේක්වා” යි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, නිශ්ශබ්දවීමෙන් ඉවසූ සේක. ඉක්බිති උග්ගහ නම් මෙණ්ඩක සිටුහුගේ මුණුබුරු තෙම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉවසීම දැන, හුනස්නෙන් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මනාකොට වැඳ පැදකුණු කොට ගියේය.

[තෙවැන්නෙහි භද්දිකෙ යනු භද්දික නගරයෙහියි, ජාතියාවනෙ යනු තෙමේම හටගත් නොවවන ලද හිමවත සමඟ එකට බැඳුණු වනගහණයෙහියි, ඒ නගරය ඇසුරුකොට එම වනයෙහි වසයි යන අර්‍ත්‍ථයයි, අත්තචතුත්‍ථො යනු තමාගෙන් සිවුවැන්නායි, කුමක්නිසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමාගෙන් සිවුවැන්නාම නිමන්ත්‍රණය කළ සේක්ද යත්? ගෙහි මහත් වූ මඟුලකි, එහි මහත් සංවිධානයක් වියයුතුය, බොහෝ මිනිස්සු රැස්වෙති, ඔවුහු භික්ෂු සංඝයා පිවිසෙන විට සංග්‍රහ කිරීමට දුෂ්කර වන්නාහුයයි තමාගෙන් සිවුවැන්නාම නිමන්ත්‍රණය කළසේක. තවද උන්වහන්සේට මෙබඳු අදහසක් ද වීය. කුඩා කුමරියෝ මහත් බික්සඟන මැද ශාස්තෲන් වහන්සේ අවවාද කරනවිට නැමුණු සිතැත්තාහු අවවාද ගැනීමට නොහැකි වන්නාහුය යන මේ කාරණයෙන් ද තමාගෙන් සිවුවැන්නාම නිමන්ත්‍රණය කළසේක. ඔවදතු තාසං භන්තෙ යනු ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මොවුනට අවවාද කරන සේක්වා, මොවුන් අවවාද කරන සේක්වායි අර්‍ත්‍ථයි: උපයොගාර්ථයෙහි මෙය සම්බන්ධ විභක්ති වචනයි: යන්තාසං යනු මොවුනට යම් අවවාදානුසාසනයක් වේද එයයි, මෙය ද කියා ඒ සිටුතෙමේ මා සමීපයෙහි අවවාද ගනුලබන මොවුහු ගෙන යන්නහුයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ පිටත්වූයේය.]

ඉක්බිති, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ රාත්‍රිය ඇවෑමෙන් පෙරවරු වේලෙහි හැඳ පොරොවා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙණ, උග්ගහ නම් මෙණ්ඩක සිටු මුණුබුරාගේ ගෘහය යම් තැනෙක්හිද, එතැනට පැමිණි සේක. පැමිණ පනවන ලද ආසනයෙහි වැඩ හුන් සේක.

ඉක්බිති උග්ගහ නම් මෙණ්ඩක සිටු මුණුබුරු තෙම, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ප්‍රණීතවූ කෑ යුතු දෙයින්ද, බුදිය යුතු දෙයින්ද, සියතින් සතුටු කෙළේය. මනාකොට පැවරූයේය. ඉක්බිති උග්ගහ නම් මෙණ්ඩක සිටු මුණුබුරු තෙම වැළඳුවාවූ පාත්‍රයෙන් ඉවත් කළ අත් ඇති භාග්‍යවතුන් වහන්සේට එකත්පස්ව හුන්නේය.

එකත්පස්ව හුන්නාවූම උග්ගහ නම් මෙණ්ඩක සිටු මුණුබුරු තෙම, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙය සැළ කෙළේය. “ස්වාමීනි, මාගේ මේ කුමරියෝ සැමි කුල වලට යන්නාහුය. ස්වාමීනි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් හෙයකින් ඔවුන්ට බොහෝ කලක් හිත සැප පිණිස වන්නේද, එහෙයින් ඔවුන්ට අවවාද කරන සේකවා. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔවුන්ට අනුශාසනා කරන සේක්වා.”

භත්තු යනු ස්වාමියාගේයි, අනුකම්පං උපාදාය යනු දයාව නිසායි, පුබ්බුට්ඨායිනියො යනු සියල්ලන්ට පළමුව නැඟිටින සුලු වූවාහුයි: පච්ඡානිපාතිනියො යනු සියල්ලන්ට පසුව වැදහෝනාසුලු වූවාහුයි, ස්ත්‍රියට පළමුව අහරගෙන යහනට නැඟී නිදියෑමට සුදුසු නොවේ. ගෙහි සියලුම සේවකයන් අනුභව කරවා උපකරණ බඩු සංවිධානය කොට ගවයන් (ගාලට) පැමිණි හෝ නොපැමිණි බව දැන හෙට කළයුතු වැඩ විමසා යතුරු කැරැල්ල අතට ගෙන ඉදින් කෑම ඇතොත් අනුභව කොට නැතොත් වෙනත් අහරක් පිසවා සියල්ලන් වළඳවා පසුව නිදීමට වටියි, නිදාගත්තියටද හිරු උදාවනතෙක් නිදාගැනීමට නොවටියි, සියල්ලන්ට පළමුව නැඟිට දැසිකම්කරුවන් කැඳවා මේ මේ කටයුතු කරමුයි කටයුතු විමසා දෙනුන් දොවවා සියලු ගෙහි කටයුතු තමා ඇස් ඉදිරිපිටම කිරීමට වටියි, මෙකරුණ අරභයා ‘පුබ්බුට්ඨායිනියො පච්ඡානිපාතිනියො’යි කීවේය. කිංකාරපටිස්සාවිනියො යනු කුමක් කරමුදැයි මුව බලා හැසිරෙන සුලුවූවෝයි, මනාපචාරිණියො යනු කැමතිවූම දෙයක් කරනසුලු වූවෝයි. පියවාදිනියො යනු ප්‍රියදෙයක්ම කියනසුලු වූවෝයි, පුඡිස්සාම යනු සිවුපසය පිදීමෙන් පුදන්නෙමුයි,

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ කුමරියන්ට මෙය වදාළ සේක.
“කුමරියෙනි, එහෙයින් මෙහි වැඩ කැමැතිවූ, හිත කැමැති වූ, අනුකම්පා ඇත්තාවූ, මව්පියෝ අනුකම්පා පිණිස යම් ස්වාමියෙකුට දෙන්නාහුද, ඔහුට පළමු නැගිටින්නියෝද, පසුව නිදාගන්නියෝද, ‘කුමක් කරම්දැ’ යි පිළිවිස කරන්නියෝද, මනාප පරිදි හැසිරෙන්නියෝද, ප්‍රිය තෙපුල් කියන්නියෝද, වන්නෙමුයි, මෙසේ හික්මිය යුතුයි. කුමරියෙනි, මෙසේ වනාහි හික්මිය යුතුයි.

බ්හාගතෙ යනු තමන් සමීපයට පැමිණි අයයි, ආසනොදකෙන පටිපුජෙස්සාම යනු අසුනෙන් ද පාදෙවුනා දියෙන් ද පුදන්නෙමු, මෙහි ද මාපියන්ට දිනපතා සත්කාරය කළයුතුය, තමන් වෙත පැමිණි මහණ බමුණන්ට අසුන් දී පා දොවනා දිය දියයුතුය, සත්කාරය ද කළයුතුය,

“කුමරියෙනි, එහෙයින් මෙහි යම් ඒ ස්වාමීහුගේ මව්ය කියා හෝ, පියාය කියා හෝ, මහණ බමුණෝය කියා හෝ, ගරු කටයුත්තෝ වන්නාහුද, ඔවුන්ට සත්කාර කරන්නෙමු. ගෞරව කරන්නෙමු. බුහුමන් කරන්නෙමු. පූජා කරන්නෙමු. ලඟට පැමිණියවුන්ටද ආසනයෙන් හා ජලයෙන් පුදන්නෙමුයි, මෙසේ හික්මිය යුතුයි. කුමරියෙනි, තොප විසින් වනාහි මෙසේ හික්මිය යුතුයි.

“කුමරියෙනි, එහෙයින් මෙහි ස්වාමිහුගේ එළු ලොම් හෝ, කපු පුළුන් හෝ යම් ඒ ඇතුළත්වූ කර්‍මාන්ත වෙද්ද, එහි අලස නොවූවාහු, ඒ කර්‍මාන්තයෙහි උපායවූ විමසීම් නුවණින් යුක්තවූවෝ කරන්ට සමර්ත්‍ථ සංවිධාන කරන්ට සමර්ත්‍ථ දක්‍ෂවූවෝ වන්නෙමුයි, මෙසේ හික්මිය යුතුයි. කුමරියෙනි, මෙසේ වනාහි තොප විසින් හික්මිය යුතුයි.

උණ්ණා යනු එළු ලොමයි, තත්ථ දක්ඛා භවිස්සාම යනු එළුලොම් ගැටහැරීම සේදීම, පැහැගැන්වීම, වෙළුකිරීම ආදියෙහි ද කප වටලීම (රෝල් කිරීම), අවුල් හැරීම, පෙළීම, කැටීම ආදියෙහි දක්‍ෂයෝ වන්නෙමු: තත්‍රෑපායාය යනු ඒ එළුලොම් කපු සංවිධානයෙහි උපාය වූ මෙකල මෙනම් දෙය කිරීමට වටියියයි මෙසේ පවතින විමසීමෙන් යුක්ත වූවෝයි, අලං කාතුං අලං සංවිධාතුං යනු තමන් විසින් කිරීමට ද අනුන් ලවා කරවීමට ද යුතු දෙයෙහිම සමත්වූවෝ ද වන්නෙමුයි අරුත්ය,

“කුමරියෙනි, එහෙයින් මෙහි ස්වාමීහුගේ අභ්‍යන්තරවූ දාසයෝය කියා හෝ පණිවිඩකාරයෝය කියා හෝ, කම්කරුවෝය කියා හෝ, යම් මේ ඇතුළත ජනයා වේද, ඔවුන් කළ දෙයද, කළ දෙය වශයෙන් දැනගන්නෙමු. නොකළ දෙයද, නොකළ දෙය වශයෙන් දැනගන්නෙමුයි, ගිලන්වූවන්ගේද සුවදුක් බලා දැනගන්නෙමුයි, කෑ යුතු දෙයක්ද, බුදිය යුතු දෙයක්ද, මොහුට උපකාර වේද, එයින් විභාග කරන්නෙමුයි, මෙසේ හික්මිය යුතුයි.

කතඤ්ච කතතො ජානිස්සාම අකතඤ්ච අකතතො යනු මුළු දවසට මෙනම් දෙයකි, වැඩකොට ආවුනට අඩදිනයට මෙනම් දෙය, වැඩ නොකර ගෙහි හුන්නවුනට මෙනම් දෙය දීමට ද මෙසේ කිරීමට ද වටීයයි මෙසේ දන්නෙමු, ගිලානකානඤ්ච බලාබලං යනු ඉදින් ගිලන් කල ඔවුනට බෙහෙත් කෑම ආදිය දී රෝගය පහසු නොකරත්ද මොවුහු නීරෝගී කාලයෙහි යමක් කැමති වෙත්ද එයම අපට කරත් ගිලන් කල අප ඉන්නා බවවත් නොදනිතියි කළකිරුණු ස්වරූපය ඇත්තෝ පසුව කටයුතු නොකරති ද හෝ නරක දේ හෝ කරති ද එබැවින් මොවුන්ගේ හැකියාව නොහැකියාව දැන දියයුත්ත ද කළයුත්ත ද දනිමුයි මෙසේ නුඹලා විසින් නික්මිය යුතුයයි දක්වයි, ඛාදනිය භොජනියඤ්චස්ස යනු මේ ඇතුළු ජනයාට කෑ යුතු දෙය ද බිදිය යුතු දෙය ද යනුයි, පච්චංසෙන යනු ලැබියයුතු කොටසෙනි, තමතමන්ට ලැබිය යුතු කොටසට අනුරූප දෙයිනි යන අර්‍ත්‍ථයි, සංවිභජිස්සාම යනු දෙන්නෙමු, සම්පාදෙස්සාම යනු සපයා දෙන්නෙමු,

“කුමරියෙනි, මෙසේ වනාහි තොප විසින් හික්මිය යුතුයි. කුමරියෙනි, මේ කරුණු පසින් වනාහි යුක්තවූ ස්ත්‍රිය, ශරීරයාගේ බිඳීමෙන් මරණින් මතු මනාප කායික නම් දෙවියන්ගේ සමාන බවට පැමිණේයයි වදාළ සේක.”

අධුත්ති යනු පුරුෂධූර්ත සුරාධූර්ත වශයෙන් ධූර්තබවට නොපත්වූවෝයි, අථෙනි යනු සොරු නොවන්නියෝයි, අසොණ්ඩි යනු සුරාසොඬ බව ආදී වශයෙන් සොඬ නොවන්නියෝයි,

(1) “වීර්‍ය්‍ය ඇති, උත්සාහවත්වූ, යමෙක් හැම කල්හි ඇය සතතයෙන් පෝෂණය කෙරේද, ඕ තොමෝ සියලු කැමති දෙය දෙන්නාවූ, පෝෂණය කරන්නාවූ, ස්වාමියා ඉක්මවා නොහඟියි.

(2) “ඒ ස්ත්‍රී තොමෝ කැමති පරිදි හැසිරීමෙන් ස්වාමියා කෝපද නොකරන්නේය. නුවණැත්තී ස්වාමීහුගේ සියලු ගරු කටයුත්තන්ද පුදයි.

(3) “උත්සාහවත් වූවා, අලස නොවූවා, සංග්‍රහ කරන ලද පිරිවර ජනයන් ඇත්තී, ස්වාමියාට මනාප වූවා හැසිරෙයි. රැස් කරන ලද ධනයද ආරක්‍ෂා කරයි.

(4) “ස්වාමියාගේ කැමැත්ත අනුව පවත්නාවූ, යම් ස්ත්‍රියක් තොමෝ මෙසේ පවතීද, ඕ තොමෝ යම් තැනෙක්හි නිර්‍මානරතී නම් ඒ දෙවියෝ ඇද්ද, එහි උපදීය” යි වදාළ සේක.

මෙසේ සූත්‍රාන්තය නිමවා දැන් ගාථාවන්ගෙන් කුළුගන්වමින් ‘යො නං භරති සබ්බදා’ යනාදිය පැවසීය, තත්‍ථ භරති යනු පෝෂණය කරයි, පිළිදැඟුම් කරයි, සබ්බකාමහරං යනු කැමති සියල්ල දෙන්නාවූයි, සොත්‍ථි යනු යහපත් ස්ත්‍රියයි, එවං වත්තති යනු මෙපමණ වතක් පුරා පවතියි, මනාපා නාම තෙ දෙවා යනු නිර්‍මාණරතී දෙවියෝයි, ඔවුහු කැමති කැමති රූප මවා අභිරමනය කරන හෙයින් නිම්මානරතීයි ද මනාපා යි ද කියනු ලැබෙත්.

AN 05-04-04. සීහසේනාපති සූත්‍රය
නොහොත් සංදිට්ඨික දාන ඵල සුත්‍රය

පුජ්‍ය නරවැල්පිට රතනපාල ස්වාමින්වහන්සේ

එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසල් නුවර මහ වනයෙහිවූ කූටාගාර ශාලාවෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි වනාහි සීහ නම් සෙනෙවි තෙම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් තැනෙක්හිද, එතැනට පැමිණ සිටියේය. පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මනාකොට වැඳ, එකත්පස්ව හුන්නේය.

එකත්පස්ව හුන්නාවූම, සීහ නම් සෙනෙවි තෙම භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙය සැළ කෙළේය.
“ස්වාමීනි,
තමන් විසින් දැක්ක හැකි මේ ජීවිතයේදීම දැකිය හැකි දාන ආනිසංස ගැන දේසනා කල හැකිද? ”
“සීහය, හැක්කේය” යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

(1). “සීහය,
දීමෙහි ශූරවූ, ස්වාමිභාවයෙහි සිට දෙන තැනැත්තේ, බොහෝ දෙනාට ප්‍රිය වූවෙක්, මන වඩන්නෙක් වේ. සීහය, දීමෙහි ශූරවූ, දානපති භාවයෙහි සිටි තැනැත්තේ, බොහෝ දෙනාට ප්‍රිය වූවෙක්, මන වඩන්නෙක් වේය යන යමකුත් වේද, මෙයද තමන් විසින් දැක්ක හැකි දානයෙහි ඵලය වේ.

(2).“නැවත අනිකක්ද කියමි.
සීහය, දීමෙහි ශූරවූ දානපතියා ශාන්ත වූ සත්පුරුෂයෝ සේවනය කරත්. සීහය, දානයෙහි ශූරවූ දානපතියා ශාන්ත වූ සත්පුරුෂයෝ සේවනය කරත් යන යමකුත් වේද මෙයද තමන් විසින් දැක්ක හැකි වූ දානයෙහි ඵලය වේ.

(3).“නැවත අනිකක්ද කියමි.
සීහය, දානයෙහි ශූරවූ දානපතිහුගේ යහපත්වූ ගුණ ඝෝෂාවක් උස්ව පැනනගියි. සීහය, දානයෙහි ශූරවූ දානපතිහුගේ යහපත්වූ ගුණ ඝෝෂාවක් උස්ව පැනනගියි යන යමකුත් වේද මෙයද තමන් විසින් දැක්ක හැකි දානයෙහි ඵලය වේ.

(4).“නැවත අනිකක්ද කියමි.
සීහය, දානයෙහි ශූරවූ දානපතිතෙම යම් යම් පිරිසකට පැමිණේද, ඉදින් ක්‍ෂත්‍රිය පිරිසකට හෝ, බ්‍රාහ්මණ පිරිසකට හෝ, ගෘහපති පිරිසකට හෝ ශ්‍රමණ පිරිසකට හෝ නිර්භයවම, නිෂ්තෙජස්ක නුවූයේම පැමිණෙයි. සීහය, දන්දීමෙහි ශූරවූ දානපති තෙම ක්‍ෂත්‍රිය පිරිසකට හෝ බ්‍රාහ්මණ පිරිසකට හෝ ගෘහපති පිරිසකට හෝ ශ්‍රමණ පිරිසකට හෝ යම් යම් පිරිසකට පැමිණේද, නිර්‍භයවම, නොමකුවූයේම පැමිණෙයි යන යමකුත් වේද මෙයද තමන් විසින් දැක්ක හැකි දානයෙහි විපාකය වේ.

(5).“නැවත අනිකක්ද කියමි.
සීහය, දන්දීමෙහි ශූරවූ දානපති තෙම, ශරීරයාගේ බිඳීමෙන් මරණින් මතු, යහපත් ගති ඇත්තාවූ ස්වර්‍ග ලෝකයෙහි උපදීයි. සීහය, දීමෙහි ශූරවූ දානපති තෙම, ශරීරයාගේ බිඳීමෙන් මරණින් මතු, යහපත් ගති ඇති ස්වර්‍ග ලෝකයෙහි උපදීය යන යමකුත් වේද, මෙය පරලොව වන්නාවූ දානයෙහි විපාකය වේය” යි වදාළ සේක. මෙසේ වදාළ කල්හි සීහ නම් සෙනෙවි තෙම භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙය කීයේය.

“ස්වාමීනි,
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් තමන් විසින් දැක්ක හැකිවූ මේ දාන විපාක සතරක් වදාරණ ලද්දාහුද,
මම මෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඇදහීමෙන් නොපැමිණෙමියි මමද මොවුන් දනිමි.

“ස්වාමීනි,
මම දන් දීමෙහි ශූරවූ දානපතිවූයේ, බොහෝ දෙනාට ප්‍රිය වූවෙක්, මනාප වූවෙක් වෙමි. ස්වාමීනි, මම දන් දීමෙහි ලැදිදානපතියෙක් වෙමි. ශාන්තවූ සත්පුරුෂයෝ මා සේවනය කරත්. ස්වාමීනි, මම දානයෙහි ශූරවූ දානපති වෙමි. මාගේ යහපත්වූ ගුණ ඝෝෂාව උස්ව නැංගේය. ‘සීහ නම් සෙනෙවි තෙම දන් දීමෙහි ශූරය. දන්දීම කරන්නෙක. සඞ්ඝයාට උපස්ථාන කරන්නෙක’ කියායි ස්වාමීනි, මම දන් දීමෙහි ශූරවූ දානපති වූයෙමි. ක්‍ෂත්‍රිය පිරිසකට හෝ, බ්‍රාහ්මණ පිරිසකට හෝ, ගෘහපති පිරිසකට හෝ ශ්‍රමණ පිරිසකට හෝ යම් මේ පිරිසකට පැමිණෙම්ද, නිර්‍භයවම, නොමකුවූයේම පැමිණෙමි.

“ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් තමන් විසින් දැක්ක හැකිවූ යම් මේ දාන විපාක සතරක් වදාරණ ලද්දාහුද, මම ඒ දේශනාව ඔබ වහන්සේ කෙරෙහි ඇති ශ්රද්ධාඅ හෝ භක්තිය නිසාම අදහන්නේ , පිල්ගන්නේ නැත. මම ඒ සියල්ල එසේම බව මගේම අත්දැකීමෙන් දනිමි. ස්වාමිනි මමත් බොහෝ සේ දානය දෙන කෙනෙක්මි. ඔබ වාහනේ වදාළ ඒ අනුසස් දානය දෙන්නා මෙම ජීවිතයේදීම අත්විඳින බව ම ඒ නිසා දනිමි.

“ස්වාමීනි, මට යමකුත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළේද, ‘සීහය, දානයෙහි ශූරවූ දානපති තෙම ශරීරයාගේ බිඳීමෙන් මරණින් මතු යහපත් ගති ඇති ස්වර්‍ග ලෝකයෙහි උපදීය’ යි මම මෙය නොදනිමි. මෙහිදු මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඇති විස්ඇවාසය නිසා අදහමි ” යි කීයේය.

“සීහය, මේ කාරණය මෙසේය. සීහය, මෙය මෙසේය.
දන් දීමෙහි ශූරවූ දානපති මරණින් මතු
යහපත් ගති ඇති ස්වර්‍ග ලෝකයෙහි උපදීය’ යි වදාළ සේක.

එසේ වදාරා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ ගාථාවන්ද සජ්ජායනා කල සේක.

‘‘දදං පියො හොති භජන්ති නං බහූ,
කිත්තිඤ්ච පප්පොති යසො ච වඩ්ඪති (යසස්ස වඩ්ඪති
(ස්‍යා. කං.), යසං පවඩ්ඪති (ක.));
අමඞ්කුභූතො පරිසං විගාහති,
විසාරදො හොති නරො අමච්ඡරී.

‘‘තස්මා හි දානානි දදන්ති පණ්ඩිතා,
විනෙය්‍ය මච්ඡෙරමලං සුඛෙසිනො;
තෙ දීඝරත්තං තිදිවෙ පතිට්ඨිතා,
දෙවානං සහබ්‍යගතා රමන්ති තෙ
(සහබ්‍යතං ගතා රමන්ති (සී.),
සහබ්‍යතා රමන්ති තෙ (ක.)).

‘‘කතාවකාසා කතකුසලා ඉතො චුතා (තතො චුතා (සී.)),
සයංපභා අනුවිචරන්ති නන්දනං (නන්දනෙ (ස්‍යා. කං.));
තෙ තත්ථ නන්දන්ති රමන්ති මොදරෙ,
සමප්පිතා කාමගුණෙහි පඤ්චහි;

‘‘කත්වාන වාක්‍යං අසිතස්ස තාදිනො,
රමන්ති සග්ගෙ (රමන්ති සුමනා (ක.),
කමන්ති සබ්බෙ (ස්‍යා. කං.))
සුගතස්ස සාවකා’’ති. චතුත්ථං;

(1) “නොමසුරුවූ, දෙන්නාවූ, මනුෂ්‍ය තෙම ප්‍රියයෙක් වේ.
ඔහු බොහෝ දෙනා සේවනය කෙරෙත්.
හෙතෙම කීර්තියටද පැමිණේ. ඔහුගේ යශසද වැඩේ.
නොමකුවූයේ පිරිසට පැමිණේ. විශාරදයෙක් වේ.

(2) “එහෙයින්ම නුවණැත්තෝ සැප සොයන්නාහු,
මසුරුමල දුරුකොට දන් දෙත්. ඔවුහු දෙව්ලොව පිහිටියාහු,
දෙවියන් හා එක්වීමට ගියාහු.
බොහෝ කලක් සිත් අලවා වාසය කෙරෙත්.

(3) “කරණ ලද ආවාස ඇති හෙවත් දිව්‍ය විමාන පහළවීම් ඇති,
කරණ ලද කුසල් ඇති, සත්ත්‍වයෝ මෙයින් චුතව
ස්වකීය ප්‍රභාවෙන් නන්‍දනොද්‍යානයෙහි හැසිරෙත්.
ඔවුහු එහි පස්කම් සැපයෙන් යුක්තවූවාහු,
පිනවත්. ඇලෙත්. සතුටු වෙත්.

(4) “තාදී ගුණ ඇත්තාවූ, තෘෂ්ණාදීන් අනිශ්‍රිතවූ,
තථාගතයන් වහන්සේගේ වචනය කොට
බුදුන්ගේ ශ්‍රාවකයෝ දෙව්ලොව අභිරමනය කෙරෙත්වාය”
යි වදාළ සේක.

[සන්දිට්ඨිකං යනු තමා දැකියයුතුවූයි, දායකො යනු දානයෙහි දක්ෂ වූයේයි, හෙතෙම ශ්‍රද්ධාව පමණකින්ම නොසිටියි, දන්දීමට ද හැක්කකි යන අරුත්ය. දානපති යනු මෙතෙම දන් දෙයි, එයට ස්වාමියා වී දෙයි, දාසයෙක් නොවේ, සහායකයෙක් නොවේ, යමෙක් තමා මිහිරි දෙයක් දෙයි, අනුන්ට අමිහිරි දෙයක් දෙයි, හෙතෙම දාන සංඛ්‍යාත වූ දෙය්‍යධර්මයට දාසයෙක් වී දෙයි. යමෙක් තමා යමක් බුදියි ද එයම වෙයි ද හෙතෙම යහළුවෙක් වී දෙයි, යමෙක් තමා යම් කිසිවකින් යැපේද අනුන්ට මිහිරි දෙයක් දෙයිද හෙතෙම අධිපතියෙක්, ජ්‍යෙෂ්ඨයෙක් ස්වාමියෙක් වී දෙයි, එබන්දකු සඳහා දානපතීයි කියනලදි,]

AN 05-04-05. දානානිසංස සූත්‍රය

“මහණෙනි,
දානයෙහි අනුසස් පසක් වෙත්.
කවර පසක්ද යත්;
බොහෝ දෙනාට ප්‍රිය වූවෙක් මන වඩන්නෙක් වෙයි.
ශාන්තවූ සත් පුරුෂයෝ භජනය කරත්.
යහපත්වූ ගුණ ඝෝෂාව පැන නඟියි.
ගෘහස්ත ධර්මයෙන් පහ නොවූයේ වෙයි
හෙවත් නොකඩවූ පඤ්ච ශීලය ඇත්තේ වෙයි.

ශරීරයාගේ බිඳීමෙන් මරණින් මතු යහපත් ගති ඇති දිව්‍ය ලෝකයෙහි උපදියි.
මහණෙනි, මේ වනාහි දානයෙහි අනුසස් පස වෙත්ය” යි වදාළ සේක.

(1) “සත්පුරුෂයන්ගේ ධර්‍මය නොඉක්මවමින් දෙනු ලබන්නේ ප්‍රියයෙක් වෙයි.
සංයමයෙන් යුක්ත වූ, බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යා ඇත්තා වූ, ශාන්ත වූ සත්පුරුෂයෝ භජනය කෙරෙත්.

(2) “උන්වහන්සේලා ඔහුට සියලු දුක් දුරලන්නා වූ යම් ධර්‍මයක් දේශනා කෙරෙත්ද,
හෙතෙම මෙලොව ඒ ධර්‍මය දැන, ආශ්‍රව රහිතවූයේ පිරිනිවේය” යි වදාළ සේක

[ගිහිධම්මා අනපෙතො හොති යනු නොබිඳුනු නුවණ හා සීලය ඇත්තේ වෙයි, සතං ධම්මං අනුක්කමන්ති යනු සත්පුරුෂ වූ මහා පුරුෂයන්ගේ ධර්‍මය අනුගමනය කරන්නෝයි, සන්තො නං භජන්ති යනු සත් පුරුෂ වූ බුද්ධ පච්චෙකබුද්ධ තථාගත ශ්‍රාවකයෝ මොහු ඇසුරු කරති.]

AN 05-04-06. කාලදාන සූත්‍රය

AN 05-04-06. කාලදාන සූත්‍රය

“මහණෙනි, මේ සුදුසු කාලයෙහි දෙන්නා වූ දාන පසක් වෙත්. කවර පසක්ද යත්; ආගන්තුකයාට දානය දේද, ගමන් යන්නාට දානය දේද, ගිලනාට දානය දේද, දුර්භික්‍ෂයෙහි දානය දේද, යම් ඒ අලුත් ශෂ්‍ය අලුත් ඵල වෙත්ද, ඔවුන් පළමුකොට සිල්වතුන් කෙරෙහි පිහිටුවාද (යන පසයි.) මහණෙනි, මොහු වනාහි සුදුසු කාලයෙහි දෙන දාන පස වෙත්ය” යි වදාළ සේක.

“ප්‍රඥා ඇත්තා වූ, ප්‍රතිග්‍රාහකයන්ගේ වචන දන්නා වූ, පහ වූ මසුරු මල ඇත්තෝ සුදුසු කාලයෙහි දන් දෙත්. සෘජු වූ, තාදී ගුණයෙන් යුක්ත වූ, ආර්‍ය්‍යයන් විෂයෙහි සුදුසු කාලයෙහි දෙන ලද්ද, කාලදානය වේ.

“විශේෂයෙන් ප්‍රසන්න සිත් ඇති ඔහුගේ දක්‍ෂිණා තොමෝ මහත් ඵල ඇත්තී වේ. යම් කෙනෙක් එහි අනුමෝදන් හෝ වෙද්ද, වතාවත් හෝ කෙරෙද්ද, එයින් දක්‍ෂිණා තොමෝ අඩුවූවක් නොවන්නීය. ඔවුහුද පිනට කොටස්කාරයෝ වෙත්.

“යමෙකු කෙරෙහි දෙන ලද්ද මහත් ඵල වේද, එහෙයින් නොපසුබට සිත් ඇත්තේ දන් දෙන්නේය. පින් පරලොව සත්ත්‍වයන්ට පිහිට වෙත්ය” යි වදාළ සේක.

[කාලදානානි යනු සුදුසු දානයෝයි, පැමිණි දානයෝයි, ගැලපෙන දානයෝයි අර්‍ත්‍ථයි, නවසස්සානි යනු අග්‍ර සත්‍යයෝයි, නවඵලානි යනු ආරාමයෙන් පළමුව හටගත් අග්‍රඵලයෝයි, පඨමං සීලවන්තෙසූ පතිට්ඨාපෙති යනු පළමුව සිල්තුන්ට දී පසුව තමා පරිභොග කරයි, වදඤ්ඤු යනු කියූදෙය දන්නාවූයි, කාලෙදින්නං යනු සුදුසු කල්හි දෙන ලද්දයි, අනුමොදන්ති යනු එකත්පසෙක සිටියාහු අනුමෝදන් වෙති, වෙය්‍යාවච්චං යනු කයින් වතාවත් කර්‍මය කරත්, අප්පටිවානචිත්තො යනු උකටලී නොවූ සිතැත්තේයි, යත්‍ථ දින්නං මහප්ඵලං යනු යම් තැනක දෙන ලද්ද මහත්ඵල වේද එහි දෙන්නේය.]

AN 05-04-07. භෝජන සූත්‍රය

AN 05-04-07. භෝජන සූත්‍රය

“මහණෙනි, භෝජනය දෙන්නාවූ දායක තෙම දානය ලබන්නන්ට කරුණු පසක් දෙයි. කවර පසක්ද යත්; ආයුෂය දෙයි. ශරීර වර්‍ණය දෙයි. කායික චෛතසික සැපය දෙයි. ශරීර ශක්තිය දෙයි. වැටහෙන නුවණ දෙයි. ආයුෂය දී වනාහි දිව්‍යවූ හෝ මනුෂ්‍යවූ හෝ ආයුෂයට කොටස් කාරයෙක් වෙයි, වර්‍ණය දී, බලය දී, සැපය දී, නුවණ දී, දිව්‍යවූ හෝ මනුෂ්‍යවූ හෝ නුවණට කොටස් කාරයෙක් වෙයි යන පසයි. මහණෙනි, භෝජනය දෙන්නාවූ දායක තෙම දානය ලබන්නන්ට මේ කරුණු පස දේය” යි වදාළ සේක.

“ප්‍රාඥවූ දායක තෙම ආයුෂය දෙන්නේ, බලය දෙන්නේ, වර්‍ණය දෙන්නේ, නුවණ දෙන්නේ වේ. සැපය දෙන්නාවූ, නුවණැත්තාවූ හෙතෙම සැපයට පැමිණේ.

“ආයුෂයද, බලයද, වර්‍ණයද, සැපයද, නුවණද දී හෙතෙම යම් යම් තැනක උපදීද, ඒ ඒ තන්හි දීර්‍ඝායුෂ ඇත්තෙක්, යශස් ඇත්තෙක් වේය” යි වදාළ සේක.

[ආයුං දෙති යනු ආයුෂදානය දෙයි, වණ්ණං යනු ශරීරවර්‍ණයයි, සුඛං යනු කායික චෛතසික සුඛයයි, බලං යන ශරීර ශක්තියයි, පටිභානං යනු නිදොස් වූ ප්‍රතිභානයයි.]

AN 05-04-08. සද්ධා සූත්‍රය

AN 05-04-08. සද්ධා සූත්‍රය

“මහණෙනි, ශ්‍රද්‍ධාව ඇත්තාවූ කුලපුත්‍රයා කෙරෙහි මේ අනුසස් පසක් වෙත්. කවර පසක්ද යත්; මහණෙනි, ලෝකයෙහි යම් ඒ ශාන්තවූ සත්පුරුෂයෝ වෙද්ද, ඔවුහු ශ්‍රද්‍ධා ඇත්තහුටම පළමුකොට අනුකම්පා කරන්නාහු, අනුග්‍රහ කරත්. එසේ ශ්‍රද්‍ධා නැත්තහුට නොකරත්. ශ්‍රද්‍ධා ඇත්තහු කරාම පැමිණෙන්නාහු, පළමුකොට පැමිණෙත්. ශ්‍රද්‍ධා නැත්තහු කරා එසේ නොපැමිණෙත්. පිළිගන්නාහු, ශ්‍රද්‍ධා ඇත්හුගේම දෙය්‍ය ධර්‍මය පළමුකොට පිළිගනිත්. ශ්‍රද්‍ධා නැත්තහුගේ එසේ නොගනිත්. ශ්‍රද්‍ධා ඇත්තහුටම ධර්‍මය දේශනා කරන්නාහු පළමුකොට දේශනා කෙරෙත්. ශ්‍රද්‍ධා නැත්තහුට එසේ නොකරත්. ශ්‍රද්‍ධා ඇත්තේ ශරීරයාගේ බිඳීමෙන් මරණින් මතු යහපත් ගති ඇති දෙව්ලොව උපදියි. මහණෙනි, මොහු වනාහි ශ්‍රද්‍ධා ඇති කුලපුත්‍රයා කෙරෙහිවූ අනුසස් පස වෙත්.

“මහණෙනි, යම් සේ යහපත් භූමියෙහි සතර මං සන්ධියෙක්හි මහත්වූ නුග රුකෙක් හාත්පස පක්‍ෂීන්ට පිළිසරණ වේද, මහණෙනි, එපරිද්දෙන්ම ශ්‍රද්‍ධාව ඇත්තාවූ කුලපුත්‍ර තෙම භික්‍ෂුය, භික්‍ෂුණීය, උපාසකය, උපාසිකාය යන බොහෝ දෙනාට පිළිසරණ වේය” යි වදාළ සේක.

“අතු හා කොළ, ගෙඩි ඇත්තාවූද, කඳින් යුක්තවූද, හටගත් මුල් ඇත්තාවූද, ඵලයෙන් යුක්තවූ, මහත්වූ වෘක්‍ෂය තෙම පක්‍ෂීන්ට පිහිට වෙයි.

“සිත් කළු ස්ථානයෙහිවූ ඒ රුක පක්‍ෂීහු සේවනය කරත්. සෙවන ප්‍රයෝජනකොට ඇත්තාහු, සෙවනට යෙත්. ඵලය ප්‍රයෝජනකොට ඇත්තාහු ඵල බුදින්නාහු වෙත්.

“එසේම ශීලයෙන් යුක්තවූ, උඩඟු නොවූ පැවතුම් ඇති, තද ගති නැත්තාවූ, සුරත භාවයෙන් යුක්තවූ, මෘදුවූ, ශ්‍රද්‍ධාව ඇති පුරුෂ පුද්ගලයා වූ, එබඳු මනුෂ්‍යයා ලෝකයෙහි පුන්‍යක්‍ෂෙත්‍රවූ, පහවූ රාග ඇති, පහවූ දෝෂ ඇති, පහවූ මෝහ ඇති, ආශ්‍රව රහිතවූ සත්පුරුෂයෝ සේවනය කරත්.

“උන්වහන්සේලා ඔහුට සියලු දුක් දුරු කරන්නාවූ යම් ධර්‍මයක් දේශනා කෙරෙද්ද, හෙතෙම මෙලොව ඒ ධර්‍මය දැන, ආශ්‍රව රහිතවූයේ පිරිනිවේය” යි වදාළ සේක.

[අනුකම්පන්ති යනු අනුග්‍රහ කරත්, ඛන්දිමාවමහාදුමෝ යනු කඳකින් යුත් මහ ගසක් මෙන්, මනොරමෙ ආයතෙන යනු සිත්කලු වූ රැස්වන තන්හියි, ඡායං ඡායත්‍ථිකා යන්ති යනු සෙවනින් වැඩ ඇත්තෝම සෙවනට එළඹෙති, නිවාතවුත්තිං යනු පහත් පැවැත්මයි, අත්‍ථදත්‍ථං යනු ක්‍රොධමාන දැඩි `බවින් රහිතවූයි, සොරතා යනු සුරත බවින් පිරිසිදු ශීලයෙන් යුක්තවූයි, සඛිලං යනු විනීතවූයි.]

AN 05-04-09. පුත්ත සූත්‍රය

මහණෙනි,
මේ කරුණු පස නිසා මව්පියෝ තමනට පුතෙක් උපදීවායි කැමති වේ.
ඒ කුමන කරනා පහක් ද යත්:

යන පසයි.

මහණෙනි, මේ කරුණු පස වනාහි දක්නාවූ මවුපියෝ කුලයෙහි උපදින්නාවූ පුත්‍රයා කැමති වෙත්ය” යි වදාළ සේක.

“නුවණැත්තෝ කරුණු පසක් දකිමින් පුතෙකු කැමති වෙත්. පෝෂණය කරන ලද්දේ හෝ අප පෝෂණය කරන්නේය. අපගේ කටයුත්ත හෝ කරන්නේය.

“කුල වංශය බොහෝ කල් පවත්නේය. දායාදය පිළිපදනේය. තවද, පරලොව ගියවුන්ට දක්‍ෂිණාව දෙන්නේය.

“නුවණැත්තෝ මේ කරුණු පස දකිමින් පුත්‍රයෙකු කැමති වෙත්. එහෙයින් කෘතඥවූ, කළ උපකාර දන්නාවූ, ශාන්තවූ සත්පුරුෂයෝ

“පෙර කළ උපකාර සිහි කරමින් මව්පියන් පෝෂණය කරත්. පූර්‍ව උපකාර ඇත්තාවූ ඔවුන්ගේ කටයුතු ඒ වූ පරිද්දෙන් කරත්.

“මවුපියන්ගේ අවවාදය කරන්නාවූ, තමන් පෝෂණය කළ මව්පියන් පෝෂණය කරන්නා වූ, කුළ වංශය නොපිරිහෙලන්නාවූ, ශ්‍රද්‍ධා ඇත්තාවූ, ශීලයෙන් යුක්තවූ පුත්‍ර තෙම පැසසිය යුතුවේය” යි වදාළ සේක.

[භතොවා නො භරිස්සති යනු අප විසින් කිරිපෙවීම් අත්පා මැඩීම් ආදියෙන් පෝෂණය කරන ලද්දේ අප මහඑකල්හි අත්පාදෙවීම්, නැහැවීම්, කැඳබත් දීම් ආදියෙන් පෝෂණය කරන්නේය, කිච්චං වා නො කරිස්සති යනු තමන්ගේ වැඩ නවතා අපගේ රාජකුලාදියෙහි උපන් වැඩ ගොස් කරති, කුලවංසො චිරං ඨස්සති යනු අපසතු කෙත්වත් දරුවන් ආදිය නොනසා පුතුන් රකිනා කල්හි කුලවංසය බොහෝ කල් පවතින්නේය, අප විසින් පවත්වන ලද සලාක බත් ආදිය නොබිඳ පවත්වන්නේය, මෙසේද අපගේ කුලවංසය බොහෝකල් පවතින්නේය. දායජ්ජං පටිපජ්ජති යනු කුලවංසයට ගැලපෙන ප්‍රතිපත්තියෙන් තමන්ගේ දායාදයට සුදුසු දෙයක් කරන්නේ අප සතු දායාදය පිළිපදින්නේය, දක්ඛිණං අනුප්පදස්සති යනු ප්‍රාප්තිදානය (පින් පමුණුවන දානය දී) කොට තෙවැනි දිනයෙහි පටන් දන් දෙන්නේය,

සන්තො සප්පුරිසා යනු මෙතැන්හි මාපියන් කෙරෙහි මනාව පිළිපැදීමෙන් යහපත් වූ සත්පුරුෂයෝයි දතයුත්තාහ. පුබ්බෙකතමනුස්සරං යනු මවුපියන් විසින් පළමුව කරනලද ගුණය සිහිකරන්නාහුයි, ඔවාදකාරී යනු මවුපියන් දෙන ලද අවවාදය කරන්නාහුයි භතපොසී යනු යම් අය විසින් පෝෂණය කරන ලද්දේ ඔවුන්ගේ පෝෂණය කරන්නායි. පසංසියො යනු ඉහාත්මයෙහිම මහජනයා විසින් පැසසිය යුත්තේ වෙයි.]

AN 05-04-10. මහාසාල සූත්‍රය

පුජ්‍ය මකුරුප්පේ සෝමාලංකාර ස්වාමින් වහන්සේ

මහණෙනි,
හිමවත් පර්‍වත රාජයා ඇසුරුකොට ඇති මහත්වූ වෘක්‍ෂයෝ ආකාර
පසකින් වැඩෙත්.
කවර පසකින්ද යත්;

මහණෙනි, හිමවත් පර්‍වත රාජයා ඇසුරුකොට මහා වෘක්‍ෂයෝ මේ වැඩීම් පසෙන් වැඩෙත්.

“මහණෙනි,
මෙපරිද්දෙන්ම ශ්‍රද්‍ධාව ඇති කුල පුත්‍රයා ඇසුරු කරනා මනුෂ්‍යයෝ යහ ගුණ පසකින් වැඩෙයි.

“කවර පසකින්ද යත්;
ශ්‍රද්‍ධාවෙන් වැඩෙයි.
ශීලයෙන් වැඩෙයි.
ශ්‍රුතයෙන් වැඩෙයි.
ත්‍යාගයෙන් වැඩෙයි.
ප්‍රඥාවෙන් වැඩෙයි.

“මහණෙනි,
මෙපරිද්දෙන්ම ශ්‍රද්‍ධාව ඇති කුල පුත්‍රයා ඇසුරු කරනා මිනිසුන් පස් ආකාරයකින් වැඩෙයි.

“ගම් නැති පෙදෙසෙහිවූ මහත්වූ වනයෙහි ශෛල පර්‍වතයක් යම් සේ වෙද්ද, එය ඇසුරුකොට ඒ වනදෙටු වෘක්‍ෂයෝ යම් සේ වැඩෙද්ද,

“එසේම, මේ ලෝකයෙහි ශීලයෙන් යුක්තවූ, ශ්‍රද්‍ධාව ඇති කුලපතියා ඇසුරුකොට අඹුදරුවෝද, නෑයෝද වැඩෙත්.

“ඇමතියෝද, ඤාති සමූහයාද යන මොහුට අනුව ජීවත් වන්නාවූ යම් කෙනෙක් වෙද්ද, ඔවුහු සිල්වත්වූ මොහුගේ සීලයද, ත්‍යාගයද, සුචරිතයන්ද දකිමින් ඒ අනුව කටයුතු කෙරෙත්. නුවණැත්තාවූ යම් කෙනෙක් වෙද්ද, ඔවුහු,

“මෙලොව සුගතියට යන මාර්‍ගයවූ කුශල ධර්මයෙහි හැසිර, දෙව් ලොව කම් සැපයෙන් කැමති වන්නාහු. ප්‍රීතිවන්නාහු, සතුටුවෙත්ය” යි වදාළ සේක.

[ මහාසාලා යනු මහත් වෘක්‍ෂයෝයි, සාඛාපත්තාපලාසෙන වඩ්ඪන්ති යනු කුඩා අතුවලින් ද පත්‍ර සංඛ්‍යාත වූ පලාසයෙන් ද වැඩෙත්, අරඤ්ඤස්මිං යනු නොගම් පෙදෙසෙහිය, බ්‍රහා යනු මහත්ය, වනෙ යනු කැලයෙහියි, මෙහි සෙස්ස පැහැදිලිමය.]

මෙම සුත්‍ර ගොන්නේ සඳහන්වන්නේ නිර්වාන අවබෝධය පිණිස උගන්වා වදාළ මාර්ගයේ යන්නකුට ප්‍රයෝජනවත්ම වන භාවනා ක්‍රම ගැනය. බොහෝ බෞද්ධයන් මේ භාවනා නමින් දනිති. භාවනා ක්‍රමයක් භාවිතා කරන්නෙකු තම සන්තානය කෙබඳු එකක් දැයි යම් තරමකට දනී. 1. රාග චරිත 2. දෝස චරිත, 3. මෝහ චරිත, 4. සද්ධා චරිත, 5. බුද්ධි චරිත 6. විතක්ක චරිත. ලෙස සය ආකාරයකට ධර්මයේ සඳහන් වන්නේ අප කාගේත් වඩාත් ප්‍රකට චිත්ත ස්වභාවයන්ය. හැම මොහොතකම අරමුණ වලවලට පැන පැන ඉබාගාතේ දුවන සිත සමහන් කර ගන්නට හැකි වන්නේ සමථ භාවනාවකිනි. බහුතරයක් යෝගින්ට “ආනාපාන සති භාවනාව” තරම් වටිනා සමථභාවනාවක් නැත. එසේ සංසිඳුවා ගත් සිත මෙහි සඳහන් භාවනා 5 න් එකක් හෝ කිහිපයක් ප්‍රගුණ කිරීමෙන් විමුක්ති ඵලය ලබන බව මේ සුත්‍ර ගොන්නේ ඇති සෑම සුත්රයකම දැක්වේ. බුදුන් වහන්සේ සිය ශ්‍රාවකයන්ට පොහොසත් පවුලක උපදින්න උත්සාහ කරන්නය, අසුවල් දිව්‍යය ලෝකයේ උපදින්න පින් කරගන්නය කියා කවදාවත් වදාළේ නැත. කොහේවත් යලි උපදින්නේ නැතිව මේ සංසාර වළල්ලෙන් ඉවත් වෙන්න නොහොත් නිවන් දකින්නය කියා ඊට ඔනෑකරන සියලු උපදෙස් ලබාදුන් සේක.

AN 05-08-01. පඨම චෙතො විමුක්ති ඵල සූත්‍රය
AN 05-08-02. දුතිය චෙතො විමුත්තිඵල සූත්‍රය
AN 05-08-03. පඨම ධම්ම විහාරී සූත්‍රය
AN 05-08-04. දුතිය ධම්ම විහාරී සූත්‍රය
AN 05-08-05. පඨම යොධාජීව සූත්‍රය
AN 05-08-06. දුතිය යොධාජීව සූත්‍රය
AN 05-08-07. පඨම අනාගත භය සූත්‍රය
AN 05-08-08. දුතිය අනාගත භය සූත්‍රය
AN 05-08-09. තතිය අනාගත භය සූත්‍රය.
AN 05-08-10. චතුත්ථ අනාගත භය සූත්‍රය

AN 05-08-01. පඨම චෙතො විමුක්ති ඵල සූත්‍රය

“මහණෙනි,
ධර්ම පසක් වඩනා ලද්දාහු, නිතොර නිතොර ප්‍රගුණ කරණ ලද්දාහු නම්, තොපට අර්හත්ඵල සමාධිය විපාකකොට ඇත්තාහුය, අර්හත්ඵල සමාධිය අනුසස්කොට ඇත්තාහුය, අර්හත්ඵල ප්‍රඥාව විපාකකොට ඇත්තාහුය, අර්හත්ඵල ප්‍රඥාව අනුසස්කොට ඇත්තාහුය.

“කවර පසක්ද යත්?
මහණෙනි,
කයෙහි අශුභය අනුව බලමින් වාසය කරව්,
ආහාරයෙහි පිළිකුල් සංඥාව ඇතිව වාසය කරව්,,
සියලු ලෝකයෙහි නොඇලීමේ සංඥා ඇතිව වාසය කරව්,
සියලු සංස්කාරයන්හි අනිත්‍යය අනුව බලමින් වාසය කරව්,
මරණ සංඥාව තමන් කෙරෙහි ඇතිව වාසය කරව්.

“මහණෙනි,
මේ ධර්ම පස වඩන ලද විට , බහුල වශයෙන් කරණ ලද විට, චිත්ත විමුක්තිය ඵලය වේ, චිත්ත විමුක්ති ඵලය අනුසස් කොට ඇති වෙත්. ප්‍රඥා විමුක්තිය ඵල කොට ඇති වේ, ප්‍රඥා විමුක්ති ඵලය අනුසස් කොට ඇත්තාහුද වෙත්.

“මහණෙනි,
තොප චිත්ත විමුක්තවූයේ, ප්‍රඥා විමුක්ත වූයේද, මහණෙනි, තොප අවිද්‍යා නමැති අගුළු ඇර දැම්මේ යයිද, සංසාර නමැති දිය අගල අත්හරින ලද්යදේයිද, තෘෂ්ණා නමැති ඉන්‍ද්‍රඛීල සිඳිනා ලද්දේ යයිද, නීවරණ නමැති අගුළු හරින ලද්දේයයිද, ආර්‍ය්‍යවූ, ජනිතවූ, මාන ධජ ඇත්තේ යයිද, ස්කන්‍ධාදී බර බහා තබන ලද ලද්දේ යයිද,, සංසාරයෙන් වෙන්වූයේයයිද කියමි.

“මහණෙනි,
කෙසේ නම් අවිද්‍යා අගුල් හැර දමන්නේද?

මහණෙනි,
භික්‍ෂුවක් අවිද්‍යාව ප්‍රහීණ කලේද,
“අවිද්‍යාවේ මුල් සිඳින ලද්දේද, අග සිඳින ලද තල් ගසක් මෙන් කරණ ලද්දේද, නැවත අභාවයට පත් කරණ ලද්දේද, මත්තෙහි නූපදිනා ස්වභාවට පත් කලේද,
“මහණෙනි, මෙසේ වූ භික්‍ෂුව අවිද්‍යා අගුල ගලවා දැමු කෙනෙකි..

[අවිද්‍යා අගුල් (නොදැනුවත්කම හෝ මෝහය නමැති අගුල්) යනු මිනිසාගේ සැබෑ අවබෝධය සහ ප්‍රඥාව වසා තබන ප්‍රධාන බාධකයයි. සංසාරික බැඳීම්වලින් නිදහස් වීමට නම් මෙම අවිද්‍යා අගුල් බිඳ දැමිය යුතු බව දැක්වේ. මෙම සංකල්පය පිළිබඳව වඩාත් පැහැදිලිව වටහා ගැනීමට පහත කරුණු උපකාරී වේ:

ප්‍රඥාවෙන් විවෘත කිරීම: මෙම අගුල විවෘත කළ හැක්කේ ලෞකික සහ ලෝකෝත්තර ප්‍රඥාව (විද්‍යාව) දියුණු කරගැනීමෙන් පමණි.

සැබෑ තත්ත්වය නොදැකීම: චතුරාර්ය සත්‍යය, අනිච්ච, දුක්ඛ, අනත්ත යන තිලක්ඛනය නිවැරදිව වටහා ගැනීමට නොහැකිවීම අවිද්‍යාවයි.

සංසාරික බැඳීම: අවිද්‍යාව නමැති අගුල නිසා මිනිසා රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස, ස්පර්ශ යන පංචකාමයන්ට බැඳී සසර දිගු කරගනී.]

[සූත්‍රයෙහි යතො ඛො භික්ඛවෙ යනු යටකී පරිද්දෙන්ම විදසුන් වඩා රහත්බවට පත් භික්ෂුවගේ ගුණ කියනු සඳහා දැන් මෙය අරඹන ලදි, එහි යතො ඛො යනු යම් කලෙක වනාහියි, උක්ඛිත්තපලිඝො යනු අවිද්‍යාව නමැති බාධාව ඔසවා ඉවත්කොට සිටියේයි,  සංකිණ්ණපරිබො යනු සසර අගල විසුරුවා විනාශකොට සිටියේයි, අබ්බුළ්හෙසිකො යනු තෘෂ්ණා සංඛ්‍යාත වූ තණ්හා නමැති කණුව උදුරා සිඳ සිටියේයි, නිරග්ගළො යනු නීවරණ අගුළ විවරකොට සිටියේයි, පන්නද්ධජො පන්නභාරො යනු මාන නමැති ධ්වජය ද ස්කන්ධ අභිසංස්කාර ක්ලෙශභාරය ද හෙලා බහා සිටියේයි, විසංයුත්තො යනු සසරින් මිදුණේයි, සෙස්ස පෙළෙහි ආ ක්‍රමයෙන්ම දතයුතුය, මෙපමණකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාර්‍ගයෙන් කෙලෙසුන් ක්‍ෂය කොට නිරොධය නමැති යහනට ගොස් නිවන අරමුණු වූ ඵලසමාපත්තියට නංවා වසන්නාවූ භික්ෂුවගේ කාලය දක්වන ලදි,]

“මහණෙනි,
කෙසේ නම් භික්‍ෂුවක් සසර නම් දිය අගල තරනය කරන්නේද?

මහණෙනි,
භික්‍ෂුවක්, නැවත භවය ඇතිකරන්නාවූ ජාති සංසාරය ප්‍රහීණ කරන්නේද, සිඳින ලද මුල් ඇත්තී, අග සිඳින ලද තල් ගසක් මෙන් කරණ ලද්දී, නැවත අභාවය කරණ ලද්දී, මත්තෙහි නූපදිනා ස්වභාව ඇත්තී වේද, මහණෙනි, මෙසේ කල භික්‍ෂුව දිය අගල නසන ලදද්දේ වෙයි.

“මහණෙනි, කෙසේ නම් භික්‍ෂුව ඇද දමන ලද ඉන්‍ද්‍රඛීල ඇත්තේ වේද?
මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්‍ෂුහුගේ තෘෂ්ණාව ප්‍රහීණවූවා සිඳින ලද මුල් ඇත්තී, අග සිඳින ලද තල් ගසක් මෙන් කරණ ලද්දී, නැවත අභාවය කරණ ලද්දී, මත්තෙහි නූපදිනා ස්වභාව ඇත්තී වේද, මහණෙනි, මෙසේ වනාහි භික්‍ෂු තෙම ඇද දමන ලද ඉන්‍ද්‍රඛීල ඇත්තේ වේ.

[සසර නම් දිය අගල” යනු බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ සහ ධර්ම දේශනාවල සංසාරයේ ඇති භයානකකම සහ ඉන් මිදීමේ අපහසුතාව පෙන්වා දීම සඳහා නිතර භාවිතා වන උපමාවකි. මෙහි “දිය අගල” යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ තරණය කිරීමට ඉතා අපහසු, කිඹුලන් වැනි බියකරු සතුන්ගෙන් පිරි ගැඹුරු ජල පහරකි. ]

සසර වනාහි අගමුල නොපෙනෙන, සත්වයා මරමින් උපදවමින් ප්‍රවර්තනය කරවන භව චක්‍රයයි. “අනමතග්ගෝයං භික්ඛවේ සංසාරෝ පුබ්බාකෝටි න පඤ්ඤායති” ඒ අනුව සත්ත්වයාහට සසරෙහි අතරමං වී මහත් අසහනකාරී කටුක දුක්ඛිත අද්දැකීම් සහිතව ජීවත් වන්නට හේතු වන්නේ පුද්ගලයා සසරෙහි ඇද බැඳ තබන ක්ලේශ ධර්ම සමුදාය හෙවත් දසවිධ සංයෝජන ධර්ම නිසාවෙනි.

මෙම සංයෝජන ප්‍රධාන කොටස් දෙකකට වර්ගීකරණය කර ඇත..ඕර යනු මොබය. උද්ධ යනු උඩය. මේ කාම ලෝකයේ සිට කරන කථාවක් බැවින් කාම ලෝකයට ඕර හෙවත් මොබයයි කියනු ලැබේ. ඒ අනුව දස සංයෝජනයන් දෙකොටසකට වර්ග කර ඇත.

1. ඕරම්භාගිය සංයෝජන
2. උද්ධංභාගිය සංයෝජන

ඕරම්භාගිය සංයෝජන
පහළ ලෝකයන්ට ඇදී යන ක්ලේශ බන්ධන (ඕරම්භාගීය සංයෝජන) පසෙකි. එනම් සක්කාය දිට්ඨිය, විචිකිච්ඡාව, සීලබ්බත පරාමාසය, කාමච්ඡන්දය සහ ව්‍යාපාදය යි. මේවා පහළ ලෝකයන්ට ඇදී යන පහත් වූ ක්ලේශ බන්ධනයෝ ය, ඕරම්භාගීය සංයෝජන කෙනෙක් තුළ පිහිටා තිබෙන්නේ කෙසේ ද යන්න බුදුරජාණන් වහන්සේ පැහැදිලි කොට වදාරා ඇත්තේ මෙසේය..

“පින්වත් ආනන්ද, ආර්යයන්ගේ දැක්මත් නැති, ආර්ය ධර්මයට අදක්ෂ, ආර්ය ධර්මයෙහි නොහික්මෙන, සත්පුරුෂයන්ගේ දැක්මක් නැති, සත්පුරුෂ ධර්මයට අදක්ෂ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි නොහික්මෙන අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා සක්කාය දිට්ඨිය හාත්පස වැළඳ ගත්, සක්කාය දිට්ඨියට යට වූ සිතිනුයි වාසය කරන්නේ. ඉතින් ඔහු උපන් සක්කාය දිට්ඨියෙන් නිදහස් වීම ගැන ඒ අයුරින් දන්නේ නෑ. එතකොට ඔහු තුළ ඒ සක්කාය දිට්ඨිය දැඩිව පිහිටනවා. බැහැර නොවී පවතිනවා. එය ඕරම්භාගීය සංයෝජනය යි. ඒ වගේ ම ඔහු විචිකිච්ඡාව හාත්පස වැළඳ ගත්, විචිකිච්ඡාවට යට වූ සිතිනුයි වාසය කරන්නේ. ඉතින් ඔහු උපන් විචිකිච්ඡාවෙන්…. බැහැර නො වී පවතිනවා. එය ඕරම්භාගීය සංයෝජනය යි.
ඒ වගේ ම ඔහු සීලබ්බත පරාමාසය හාත්පස වැළඳ ගත්…. බැහැර නො වී පවතිනවා. එය ඕරම්භාගීය සංයෝජනය යි.
ඒ වගේ ම ඔහු කාමරාගය හාත්පස වැළඳ ගත්…. බැහැර නොවී පවතිනවා. එය ඕරම්භාගීය සංයෝජනය යි.
ඒ වගේ ම ඔහු ව්‍යාපාදය හාත්පස වැළඳ ගත්…. බැහැර නොවී පවතිනවා. එය ඕරම්භාගීය සංයෝජනය යි.”
(මහා මාලුංක්‍ය සූත්‍රය – ම. නි. 2)
උද්ධංභාගිය සංයෝජන
ඉහළ ලෝකයන්ට ඇදී යන සංයෝජන කර්ම වලට හේතු වන
රූපරාග, අරූපරාග, මාන, උද්ධච්ච, අවිජ්ජා යන පසය.

“මහණෙනි,
කෙසේ නම් භික්‍ෂුවක් අවිද්යා අගුළු හැර දමන්නේද?

මහණෙනි,
ඕරම්භාගීය සංයෝජන පස ප්‍රහීණ වූවාහු සිඳින ලද මුල් ඇත්තී, අග සිඳින ලද තල් ගසක් මෙන් කරණ ලද්දී, අභාවයට පත් කරණ ලද්දී, මත්තෙහි නූපදිනා ස්වභාව ඇත්තී වේද, මහණෙනි, මෙසේ භික්‍ෂුව අගුළු රහිත වූයේ වේ,

“මහණෙනි,
කෙසේ නම් භික්‍ෂුවක් හෙලන ලද ධජ ඇත්තාවූ,
සසරින් වෙන්වූ ආර්‍ය්‍යයෙක් වේද?

මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්‍ෂුහුගේ වෙමි යන මානය ප්‍රහීණ වූයේ, සිඳින ලද මුල් ඇත්තී, අග සිඳින ලද තල් ගසක් මෙන් කරණ ලද්දී, නැවත අභාවය කරණ ලද්දී, මත්තෙහි නූපදිනා ස්වභාව ඇත්තී වේද, මහණෙනි, මෙසේ වනාහි භික්‍ෂු තෙම හෙලන ලද ධජ ඇති, බහා තබන ලද බර ඇති, සසරින් වෙන්වූ ආර්‍ය්‍යයෙක් වේය” යි වදාළ සේක.

[යම්සේ නගර දෙකකින් එකක් සොරු වෙසෙන නගරයක් ද එකක් අනතුරු රහිත නගරයක් වේද ඉක්බිති එක් මහා යෝධයකුට මෙසේ සිතෙන්නේය, යම්තාක් මේ සොරුන් වෙසෙන නගරය තිබේද ඒතාක් කල් අනතුරු රහිත නගරය බියෙන් නොමිදෙයි, සොරුන් වෙසෙන නගරය, නගරය නොවූවක් කරමියි යුද ඇඳුම් ඇඟලා කඩුව ගෙන සොර නගරයට එළඹ නුවර දොරටුවෙහි ඔසවන ලද එෂිකාස්ථම්භයන් කඩුවෙන් සිඳ දොරටු හා උළුවසු සමඟ කවුළු බිඳ හරස් පොල්ල ඔසවා දමා පවුර බිඳ දිය අගල විසුරුවා නගරයේ ශෝභාව සඳහා ඔසවන ලද කොඩි බිම හෙළා නුවර ගින්නෙන් දවා උවදුරු රහිත නුවරට පිවිස පහයට නැඟී නෑ සමූහයා විසින් පරිවරණ ලද්දේ මනාරසැති බොජුන් බුදින්නේ ද මෙසේ චොරනගරය මෙන් සත්කාය (ස්වකීකය, ශරීරය) යයි, උවදුරු රහිත නගරය මෙන් නිවනයි, මහා යෝධයා මෙන් යෝගාවචරයායි, ඔහුට මෙසේ අදහස් වෙයි.

“යම්තාක් සත්කාය වෘත්තය (ශරීරයාගේ සංසාරික පැවැත්ම) පවතියිද එතෙක් දෙතිස් දඩුවම්, අනූවක් රෝග, පස්විසි මහබිය යන මේවායින් මිදීමක් නැත යනුවෙනි.” හෙතෙම මහා යෝධයකු මෙන් ශීල නමැති සන්නාහයෙන් සන්නද්ධව ප්‍රඥා නමැති කඩුව ගෙන කඩුවෙන් එසිකාස්තම්භය මෙන් රහත් මගින් තෘෂ්ණාව නමැති කණුව කපා ඒ යෝධයා දෙරටු හා දොරබා සහිත නගර කවුළුව මෙන් පංච ඕරමහාගිය නමැති අගුළ හැර ඒ යෝධයා හරස් පොල්ල මෙන් අවිද්‍යා නමැති හරස් පොල්ල ඔසවාදමා ඒ යෝධයා පවුර බිඳින්නේ දිය අගල මෙන් කර්‍මාභිසංස්කාරයන් බිඳිමින් උපතේ සැරිසැරීම වූ අගල විසුරුවා හැර ඒ යෝධයා නුවර සරසනු සඳහා ඔසවා තිබූ කොඩි මෙන් මාන නමැති කොඩි හෙලා සත්කාය නමැති නගරය දවා ඒ යෝධයා උවදුරු රහිත නුවරෙහි මතුමහලෙහි මනාබොජුන් මෙන් කෙලෙස් නිවීම නමැති නුවරට පිවිස අමරණීය වූ නිරොධය අරමුණු කොට ඇති පලසමවත් සුවය විඳිමින් කාලය ගෙවයි.]

AN 05-08-02. දුතිය චෙතො විමුක්ති ඵල සූත්‍රය

“මහණෙනි,
මේ ධර්ම පස වනාහි වඩන ලද්දාහු, බහුල වශයෙන් කරණ ලද්දාහු, චිත්ත විමුක්තිය ඵලය කොට ඇත්තාහුද, චිත්ත විමුක්ති ඵලය අනුසස් කොට ඇත්තාහුද වෙත්. ප්‍රඥා විමුක්තිය ඵල කොට ඇත්තාහුද, ප්‍රඥා විමුක්ති ඵලය අනුසස් කොට ඇත්තාහුද වෙත්.

“කවර පසක්ද යත්?
අනිත්‍ය සංඥාවය,
අනිත්‍යයෙහි දුක්ඛ සංඥාවද,
දුකෙහි අනාත්ම සංඥාවද,
ප්‍රහාණ සංඥාවද,
විරාග සංඥාවද, (නිරෝධ සංඥාවද)
යන පසයි.

“මහණෙනි,
මේ ධර්ම පස වනාහි වඩන ලද්දාහු, බහුල වශයෙන් කරණ ලද්දාහු, චිත්ත විමුක්තිය ඵලය කොට ඇත්තාහුද, චිත්ත විමුක්ති ඵලය අනුසස් කොට ඇත්තාහුද වෙත්. ප්‍රඥා විමුක්තිය ඵල කොට ඇත්තාහුද, ප්‍රඥා විමුක්ති ඵලය අනුසස් කොට ඇත්තාහුද වෙත්.

“මහණෙනි,
යම් භික්‍ෂුවක් චිත්ත විමුක්තවූයේත් ප්‍රඥා විමුක්ත වූයේත් වේද, මහණෙනි, මේ භික්‍ෂුව අවිද්‍යා අගුළු හරින ලද්දේයයිද,සංසාර නමැති දිය අගල නසන ලද්දේයයිද, තෘෂ්ණා නමැති ඉන්‍ද්‍රඛීල සිඳින ලද්දේයයිද, නීවරණ නමැති අගුළු හරින ලද්දේයයිද, ආර්‍ය්‍යවූ, ජනිතවූ, මාන ධජ ඇත්තේ, ස්කන්‍ධාදී බර බහා තබන ලද්දේයයිද, සංසාරයෙන් වෙන්වූයේයයිද කියනු ලැබේ.

[අදුක්ඛම සුඛය විඳින යෝගියෙක් ලබන චේතෝ විමුක්තිය ලබයි. එය සතරවන ධ්‍යානයෙන් විඳින තාවකාලික මානසික සුවයකි. අනිච්චසඤ්ඤා යනු ස්කන්‍ධ පංචකය ඇතිවී නැතිවී යන අයුරින් අනිත්‍යයයි උපදින හැඟීමයි, අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤා යනු යමක් අනිත්‍යය ද එය පීඩනයට පත්වන අයුරින් දුක්යැයි උපදින හැඟීමයි, දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤා යනු යමක් දුක ද එය තමා යටතෙහි නොපවත්නා අයුරින් අනාත්මයයි උපදින හැඟීමයි, සෙස්ස යට පැහැදිලි කළ අයුරින්මය, මෙම සූත්‍ර දෙකෙහි දී විදර්‍ශනා ඵලය කියන ලදි.]

“මහණෙනි,
භික්‍ෂුවක් අවිද්‍යා අගුල ගලවා ගන්නේද?

භික්‍ෂුවක් අවිද්‍යාව ප්‍රහීණ කරගන්නේ, අකුසල් මුල් සිඳින ලද්දදේ, අග සිඳින ලද තල් ගසක් මෙන් කරණ ලද්දේ, අභාවයt පත් කරණ ලද්දේ , මත්තෙහි නූපදිනා ස්වභාව ඇත්තේද, මහණෙනි, මෙසේ කරගත් භික්‍ෂු තෙම ඔසවන ලද අගුල ඇත්තී වෙයි.

(1) අවිද්‍යාව,

සූත්‍රාන්තික ක්‍ර‍මයෙන් දුඃඛාදි සතර තන්හි නොදැනීම. “කතමා ච භික්ඛවෙ අවිජ්ජා දුක්ඛෙ අඤ්ඤාණං”[1] යනාදීන් එය වදාළයහ.

අභිධර්‍ම පර්‍ය්‍යායයෙන් වනාහි දුඃඛාදි සතර තන්හි හා පුබ්බන්තාදි සතර තන්හි දැ යි අට තන්හි නොදැනීම අවිද්‍යා යි වදාළහ. “තත්‍ථ කතමා අවිජ්ජා දුක්ඛෙ අඤ්ඤාණං -පෙ- දුක්ඛනිරෙධ ගාමිනියා පටිපදාය අඤ්ඤාණං, පුබ්බන්තෙ අඤ්ඤාණං, අපරන්තෙ – පුබ්බන්තාපරන්තෙ- ඉදප්පකච්චයතා පටිච්ච සමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු අඤ්ඤාණං”[2] යී සූත්‍රාන්තික ක්‍ර‍මයෙන් සතර තැනෙක කී අවිද්‍යාව කෘත්‍ය වශයෙන් ද, ජාති වශයෙන් ද අට තැනෙක වදාළහ.

ඒ පාඨයෙහි නිරෝධ – මාර්‍ග යන ලෝකෝත්තර සත්‍ය ද්වයය තබා දුක්ඛය, සමුදයය, පුබ්බන්තාදිය ය යන සෙසු තන්හි ආලම්බන කිරීම් වශයෙන් ද අවිද්‍යාව උපදී. මෙසේ ඇති තන්හිදු ආලම්බන ස්වභාවය මුවහ කිරීම් වශයෙන් අවිද්‍යාව මෙහි අදහස් කරන ලදී.

ඒ එසේ මැ යි:- අසමූහතොත්පන්න වූ ඒ අවිද්‍යාව දුක්ඛ සත්‍යය මුවහ කොට සිටී. දුඃඛයා ගේ පීළනාදිය යථා ස්වභාවර්‍ථය (ප්‍ර‍ත්‍යක්‍ෂසේ) ප්‍ර‍තිවේධ කිරීමට නො දේ.

එසේම සමුදය සත්‍යය, නිරෝධ සත්‍යය, මාර්‍ග සත්‍යය, පූර්‍වාන්ත සංඛ්‍යාත අතීත ස්කන්‍ධ පඤ්චකය, අපරාන්ත සංඛ්‍යාත අනාගත ස්කන්‍ධ පඤ්චාකය, පූර්‍වාන්තාපරාන්ත සංඛ්‍යාත අතීත අනාගත ස්කන්‍ධ පඤ්චකය, නොහොත් පූර්‍වාන්ත අපරාන්තයන් ගේ අන්ත සංඛ්‍යාත වර්‍තමාන ස්කන්‍ධ පඤ්චකය ද ඉදප්පච්චයතා සංඛ්‍යාත ප්‍ර‍ත්‍යය ධර්‍ම හා ප්‍ර‍තීත්‍ය සමුත්පන්න ධර්‍ම ද මුවහ කොට සිටී. (ප්‍ර‍ත්‍යක්‍ෂ කිරීමට නොදේ.)

මේ අවිද්‍යාව යැ මේ සංස්කාර යැ යි ප්‍ර‍ත්‍යක්‍ෂ කොට යාථාවසරස ලක්‍ෂණයෙන් (ලක්‍ෂණ- කෘත්‍ය වශයෙන්) ප්‍ර‍තිවේධ කිරීමට නොදේ.

(අවිද්‍යාව දුක්ඛාදීන් ආලම්බන කිරීම් වශයෙන් පවතී. යම් සේ නිරෝධ මාර්‍ගයෙන් ආලම්බන කිරීමට අසමර්‍ථ වැ ඔවුන් දක්නා කැමැත්තවුන්ට තත් ප්‍ර‍තිච්ඡාදක වශයෙන් අනිරෝධ මාර්‍ගයෙහි නිරෝධ- මාර්‍ග ග්‍ර‍හණ කරණ වශයෙන් පවත්නී මාර්‍ග නිරෝධයන් යථාවසරස වසයෙන් ප්‍ර‍තිවේධ කරන්නට නොදේද එසේම දුඃඛාදියෙහිදු තත් ස්වභාවච්ඡාදන වශයෙන් පවත්නීය යි ද දත යුතුයි, යනු සත්‍යයි.)

“මහණෙනි, කෙසේ නම් භික්‍ෂුව දිය අගල නසන්නේද?

මහණෙනි, තොප නැවත භවය ඇතිකරන්නාවූ ජාති සංසාරය ප්‍රහීණ වේද, සිඳින ලද මුල් ඇත්තී, අග සිඳින ලද තල් ගසක් මෙන් කරණ ලද්දී, නැවත අභාවය කරණ ලද්දී, මත්තෙහි නූපදිනා ස්වභාව ඇත්තී වේද, මහණෙනි, මෙසේ තොප දිය අගල නසන ලද්දේ වෙයි.

“මහණෙනි, කෙසේ නම් භික්‍ෂුවක් ඇද දමන ලද ඉන්‍ද්‍රඛීල ඇත්තේ වේද?
මහණෙනි, භික්‍ෂුවක් තෘෂ්ණාව ප්‍රහීණ කරදමා, තෘෂ්ණා මුල්ද සිඳින ලද්දේ , අග සිඳින ලද තල් ගසක් මෙන් කරණ ලද්දෙ , මත්තෙහි නූපදිනා ස්වභාවයට පත් කලේද , මහණෙනි, මෙසේ කල භික්‍ෂුව ඉන්‍ද්‍රඛීලය ඇද දමන ලදදෙ වේ.

“මහණෙනි,
කෙසේ නම් භික්‍ෂුව අගුළු හැර ගන්නේද?

මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්‍ෂුහුගේ ඕරම්භාගීය සංයෝජන පස ප්‍රහීණ වූවාහු සිඳින ලද මුල් ඇත්තී, අග සිඳින ලද තල් ගසක් මෙන් කරණ ලද්දී, නැවත අභාවය කරණ ලද්දී, මත්තෙහි නූපදිනා ස්වභාව ඇත්තී වේද, මහණෙනි, මෙසේ වනාහි භික්‍ෂු තෙම අගුළු රහිත වේ,

[ඕරම්භාගිය සංයෝජන
පහළ ලෝකයන්ට ඇදී යන ක්ලේශ බන්ධන (ඕරම්භාගීය සංයෝජන) පසෙකි. එනම් සක්කාය දිට්ඨිය, විචිකිච්ඡාව, සීලබ්බත පරාමාසය, කාමච්ඡන්දය සහ ව්‍යාපාදය යි. මේවා පහළ ලෝකයන්ට ඇදී යන පහත් වූ ක්ලේශ බන්ධනයෝ ය, ඕරම්භාගීය සංයෝජන කෙනෙක් තුළ පිහිටා තිබෙන්නේ කෙසේ ද යන්න බුදුරජාණන් වහන්සේ පැහැදිලි කොට වදාරා ඇත්තේ මෙසේය..

“පින්වත් ආනන්ද, ආර්යයන්ගේ දැක්මත් නැති, ආර්ය ධර්මයට අදක්ෂ, ආර්ය ධර්මයෙහි නොහික්මෙන, සත්පුරුෂයන්ගේ දැක්මක් නැති, සත්පුරුෂ ධර්මයට අදක්ෂ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි නොහික්මෙන අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා සක්කාය දිට්ඨිය හාත්පස වැළඳ ගත්, සක්කාය දිට්ඨියට යට වූ සිතිනුයි වාසය කරන්නේ. ඉතින් ඔහු උපන් සක්කාය දිට්ඨියෙන් නිදහස් වීම ගැන ඒ අයුරින් දන්නේ නෑ. එතකොට ඔහු තුළ ඒ සක්කාය දිට්ඨිය දැඩිව පිහිටනවා. බැහැර නොවී පවතිනවා. එය ඕරම්භාගීය සංයෝජනය යි. ඒ වගේ ම ඔහු විචිකිච්ඡාව හාත්පස වැළඳ ගත්, විචිකිච්ඡාවට යට වූ සිතිනුයි වාසය කරන්නේ. ඉතින් ඔහු උපන් විචිකිච්ඡාවෙන්…. බැහැර නො වී පවතිනවා. එය ඕරම්භාගීය සංයෝජනය යි.
ඒ වගේ ම ඔහු සීලබ්බත පරාමාසය හාත්පස වැළඳ ගත්…. බැහැර නො වී පවතිනවා. එය ඕරම්භාගීය සංයෝජනය යි.
ඒ වගේ ම ඔහු කාමරාගය හාත්පස වැළඳ ගත්…. බැහැර නොවී පවතිනවා. එය ඕරම්භාගීය සංයෝජනය යි.
ඒ වගේ ම ඔහු ව්‍යාපාදය හාත්පස වැළඳ ගත්…. බැහැර නොවී පවතිනවා. එය ඕරම්භාගීය සංයෝජනය යි.”
(මහා මාලුංක්‍ය සූත්‍රය – ම. නි. 2)]

“මහණෙනි,
තෙපි කෙසේ ධජය හෙලිය යුත්තේද?
සසරින් වෙන්වූ ආර්‍ය්‍යයෙක් වේද?

මහණෙනි,
භික්‍ෂුහුගේ “වෙමි” යන අස්මි මානය ප්‍රහීණ වූ විට , මමත්වයේ මුල් සිඳින ලද විට, අග සිඳින ලද තල් ගසක් මෙන් කරණ ලද්දෙ වෙයි., මත්තෙහි නූපදිනා ස්වභාව ඇත්තේ ද , මහණෙනි, මෙසේ වූ භික්‍ෂුව ධජය හෙලන ලද, බර බහා තබන ලද , සසරින් වෙන්වූ ආර්‍ය්‍යයෙක් වේය” යි වදාළ සේක.

[දුක සදන මූලය අනිත්‍යය…

සියලුම සංස්කාරයන් වෙනස් වෙවී යන බව බුදුරජාණන් වහන්සේ දක්වා තිබේ.
යද නිච්ඡං තං දුක්ඛං – යනු යමක් අනිත්‍ය නම් එය දුකක් කියන එකයි

උන්වහන්සේ බොහෝ අවස්ථාවල විමසා තිබෙනවා භික්ෂුන් වහන්සේගෙන්,
“මහණෙනි, මේ රූපය නිත්‍යද? අනිත්‍ය ද? වේදනාව නිත්‍ය ද? අනිත්‍ය ද? ආදී වශයෙන්.
භික්ෂුන් වහන්සේ පිළිතුරු දෙනවා. “අනිත්‍යයි” කියා.
ඉන් පසු ව බුදුරජාණන් වහන්සේ අසනවා,
“මේවා අනිත්‍ය නම් දුකක් ද මහණෙනි? සැපක් ද?” කියා.
එතකොට භික්ෂූන් වහන්සේ පිළිතුරු දෙනවා. “දුකක්” කියා.

යද නිච්ඡං තං දුක්ඛං
යමක් අනිත්‍ය නම්, එය දුකක් කියා
බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රකාශ කරනවා.

යමක් අනිත්‍ය නම් එය දුකක් කියන කාරණය තමන් විසින් අවබෝධ කරගත යුතු වෙනවා.
එහිදී තමයි, අපට දුක්ඛ සත්‍යය පිළිබඳ ව තරමක් දුරට ගැඹුරු අවබෝධයක් ලබා ගැනීමට හැකියාව ලැබෙන්නේ. මේ දුක්ඛ සත්‍යය ආදී චතුරාර්ය සත්‍ය අවබෝධ කර ගන්නේ නැතිව, කිසිම කෙනකුට, කවදාවත් නිවන් ලබන්නට බැහැ. ඒ නිසා හැම කෙනෙක් ම උත්සුකව, අනලස් ව කටයුතු කරන්නට ඕනෑ.

චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්ම කියන්නේ සම්මා දිට්ඨිය යි. ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයේ පළමුවෙන් දක්වා ඇත්තේ සම්මා දිට්ඨිය නමැති ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගාංගය යි. ඒ සම්මා දිට්ඨිය විස්තර කරන බොහෝ අවස්ථාවල දී බුදුරජාණන් වහන්සේ, කතමාව භික්ඛවේ සම්මා දිට්ඨි? කියා විමසා තිබෙනවා.

“කුමක් ද මහණෙනි සම්මා දිට්ඨිය?”
තං ඛෝපණ භික්ඛවේ දුක්ඛේ ඤාණං දුක්ඛ සමුදය ඤාණං දුක්ඛ නිරෝධ ඤාණං දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිණී පටිපදා ඤාණං කියා ප්‍රකාශ කර තිබෙනවා.

“මේ දුක ය, දුක ඇති වීමට හේතුව ය. දුක නැති කිරීම ය, දුක නැති කිරීමේ ක්‍රියාමාර්ගය ය. කියන ඒවා පිළිබඳ ව අවබෝධය තමයි මහණෙනි සම්මා දිට්ඨිය කියන්නේ.” කියා වදාළා.

සම්මා දිට්ඨිය කියන්නේ, ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයේ අංගයක්.

තං ඛෝපනිදං දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිණී පටිපදා අරිය සච්චං භාවේ තබ්බං.

මේ දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිණී සත්‍යය, ‘භාවේ තබ්බං’ භාවිත කළ යුතුයි. ප්‍රගුණ කළ යුතුයි. වැඩිය යුතුයි. තමා තමා විසින් ම ඒ ගුණධර්ම දියුණු කර ගත යුතුයි කියන අදහස ඇති කර ගන්නට ඕනෑ.

සම්මා දිට්ඨිය දියුණු කර ගත යුතු වන්නේ, පළමුවෙන් ම පොත්පත්වලින් කියවා, ධර්ම දේශනා අහලා. ඒ පිළිබඳ අවබෝධයක් ඇති කරගෙන, ඒ අවබෝධය තමාගේ ම සිතින් පැහැදිලි ලෙස, ප්‍රත්‍යක්ෂ ලෙස අවබෝධයක් ඇති වන ආකාරයෙන් සිතා, තමාට ම ඒ කියූ කරුණු සත්‍ය යැයි කියන හැඟීමක්, අවබෝධයක් ඇති කර ගන්නට ඕනෑ. එසේ ඇති කරගත් අවබෝධයෙන් පමණක් නිවන් ලබන්නට බැහැ. භාවනාව තුළින්, භාවනාමය ප්‍රඥාව තුළින් ඒක අත්දකින්නට ඕනෑ. එතකොට තමයි පහසුවෙන් සම්මා දිට්ඨි ආදී අංග දියුණු කර ගන්නට හැකි වන්නේ.

යමක් අනිත්‍ය නම් ඒක දුකයි. හැම දුකක් ම ඇති වීමට හේතුවක් තිබෙනවා. ඒ හේතුව තිබුණත්, දුක් ඇති වන්නේ අනිත්‍යතාව නිසා ම යි.

උදාහරණයක් වශයෙන් ප්‍රකාශ කළොත්, හැම දවසක ම නීරෝගි ව ඉන්නට පුළුවන්කමක් නැහැ. නීරෝගි භාවය නිත්‍ය ධර්මයක් නම්, අනිත්‍යයට යන්නේ නැති නම්, එතකොට රෝග පීඩා දුක් කවදාවත් ඇති වෙන්නේ නැහැ. නීරෝගිභාවය කියන එක නිත්‍ය ධර්මයක් නොවෙයි. අනිත්‍ය ධර්මයක්. ඒ නිසා විවිධ රෝග, ව්‍යාධි ඇති වෙනවා. මේ රෝග ව්‍යාධි එකක් දෙකක් නොවෙයි, හිසේ සිට පාදාන්තය දක්වා කවර තැනක හෝ අනේකවිධ රෝග පීඩා ඇති වෙනවා. සත්ත්වයකුට සියලු ම දුක් අනුභව කරන්න වෙන්නේ, නීරෝගිභාවය අනිත්‍යයට යන ධර්මයක් නිසයි.

හැම කෙනකු ම වගේ තරුණ ජීවිතයක් ගත කිරීමට කැමැතියි. නමුත් තරුණභාවය හැමදාම තියා ගන්නට පුළුවන් දෙයක් නොවෙයි. ඒක අනිත්‍ය වූ ධර්මයක්. තරුණකම අනිත්‍යයට යන නිසයි, ජරා දුක් විඳින්නට සිදුවන්නේ, තරුණකම නිත්‍ය ධර්මයක් නම් කෙනකුට කවදාවත් ජරාවට, මහලු බවට පත් වීමේ දුකක් ඇති වන්නේ නැහැ.

ඉතින් ජරාවට පත් වුණාට පස්සෙයි, කෙනකුට ජරාවට පත් වීමේ දුක බොහෝ විට ප්‍රකට ව දැනෙන්නේ. තරුණ භාවයේ සිටින අයට ඒක තේරුම් ගැනීමට අපහසුයි. තේරුම් ගන්නට උත්සාහ ගන්නෙත් නැහැ.

දුක කියන එක කොයිතරම් ප්‍රබල එකක් ද කියා හැම කෙනකු ම පැහැදිලි අවබෝධයක් ඇති කර ගන්නට ඕනෑ. ‘මේ ජරා දුක ඇති වන්නේ අන් කිසිවක් නිසා නොව, අනිත්‍යතාව නිසයි’ කියන හැඟීම ඇති කර ගැනීම සුදුසුයි. ඒ හැඟීම සම්මා දිට්ඨියක් බවට පත් වෙනවා.

ඊට අමතර ව මේ ශරීරය මරණයට පත් වෙනවා. හැමදාම ජීවත් වෙනවා නම්, කෙනකුට මරණ දුකක් ඇති වන්නේ නැහැ. මේ මරණ දුක පැමිණෙන්නේ අන් කිසිවක් නිසා නොවෙයි, ජීවිතය සදාකාලික වශයෙන්, ඉෂ්ට වශයෙන් නොපවතින ධර්මයක් නිසා. ඒක අනිත්‍ය ධර්මයක් නිසා. ජීවිතයේ ආයු සංස්කාර අනිත්‍ය ධර්මයක් වන බැවින්, මරණ දුක කෙනකුට අත්දකින්නට සිදු වෙනවා. මේ අයට මරණය කිව්වාම, ඉතා සුළු කාරණයක් සිහිපත් වන්නේ. එහෙම නොවෙයි, ඒක පිළිබඳ ව විශාල වශයෙන්, පෘථුල වශයෙන් සිතලා කල්පනා කරන්නට ඕනෑ. මේ මරණය කොයි ආකාරයෙන් සිදුවනවා ද කල්පනා කිරීමෙන්, කොයි විදිහට අප සංසාරයේ දී මැරිලා තිබෙනවා ද කියා කල්පනා කිරීමෙන්, මරණ දුක ගැන ටිකක් ගැඹුරු අවබෝධයක් ඇති කර ගැනීමට පුළුවන්කම ලැබෙනවා.

දියේ ගිලී මැරෙනවා. සමහර අය පිච්චිලා මැරෙනවා. වෙඩි පහර ආදියෙන් මැරෙනවා. අනතුරුවලට භාජනය වෙලා මැරෙනවා. නැතිනම් හුස්ම හිර වෙලා මැරෙනවා. විවිධාකාර මරණවලට පත් වෙනවා. මේවා අනුව කල්පනා කරන කොට, මේ මරණ කොයිතරම් නම් දුකක් ද? මෙවැනි දුක් අපි සංසාරය පුරා මොනතරම් වින්දා ද කියා,විශේෂයෙන් තිරිසන් සත්ත්වයන් වෙලා ඉන්නකොට, අනෙක් සත්තු ඇවිත් පණපිටින් කෑලි කෑලි කඩ කඩා කනවා. දුක් විඳලයි ඒ සතා මරණයට පත් වෙන්නේ. ආදී වශයෙන් මරණ දුක ගැන කල්පනා කරන කොට, දුක්ඛ ඥානය දුක පිළිබඳ නුවණ, තරමක් හෝ දුරට තමන්ට ඇති කර ගන්නට පුළුවන් වෙනවා. ඒ මරණ දුක ඇති වන්නේ අන් කිසිවක් නිසා නොවෙයි. ජීවිතය ස්ථිර නොවන අස්ථිර ධර්මයක් නිසයි.

සත්ත්වයා මැරුණට පස්සේ ඒ ශරීරය ඇසුරු කර ගෙන පැවතී දුක් එතැනින් නිම වෙනවා. නමුත් දුකේ කෙළවර එතැන නොවෙයි. සසරේ කුමන තැනක හෝ ඒ සත්ත්වයා උපදිනවා. ඒ ඉපදීම කියන්නේ – ජාතිපි දුක්ඛා, නැවත ඉපදීම ම දුකක් බවට පත් වෙනවා. විඳින්නට තිබෙන දුක් නැවත නැවත විඳින්නට සිදු වෙනවා. මේ ජාතිය ගෙන දෙන නිසා. ජාතියක් නැත්නම් දුකක් නෑ. ජාතිය තිබෙන තාක්, දුක එතැන තිබෙනවා. එතකොට මරණය කියන එක ස්ථාවර දුකක් බවට පත් වෙනවා.

රහතන් වහන්සේ නමක් පිරිනිවන් පෑවට පස්සේ එතැන කිසි දෙයක් නෑ. පහනක් නිවුණාට පසුව වගේ, එතැනින් නිවී නිම වෙනවා. ඒ සත්ත්වයා නොවෙයි සාමාන්‍ය ලෝක සත්ත්වයාගේ නාම රූප ධර්ම තුළ පවතින්නේ. ඒ නාම රූප ධර්මයන් මරණයෙන් නැති වී ගියාට පසුව, තව තැනක පහළ වෙනවා. මේ නැති වී යෑම ස්ථිර ධර්මයක් නොවෙයි. අස්ථිර ධර්මයක්. ඒ නිසා නැවත නැවත ඉපදීමක් ගෙන දෙනවා.

ඉපදීම නිසා ම නැවත නැවත අනන්ත අප්‍රමාණ දුක් කම්කටොලු සිදුවෙනවා. මේ අවස්ථාවේ මේ ශරීර පංචස්කන්ධ ලෝකයේ රූපස්කන්ධය පවතින තාක් කල්, ඒ පැවතීමේ අනිත්‍යතාව නිසා විශාල දුක් ගැහැට විඳින්නට සිදු වෙනවා.

පූජ්‍ය දන්කන්දේ ධම්මරතන හිමියන්ගේ සදහම් දේශනාවකින් උපුටා ගැනුනි..

පඨම ධම්ම විහාරී සූත්‍රය සහ දුතිය ධම්ම විහාරී සූත්‍රය තුළ මේ පිළිබඳව පැහැදිලි කෙරේ. එහිදී බුදුරජාණන් වහන්සේ සැබෑ ලෙසම “ධර්ම විහරණයෙන් යුක්ත වන්නා” (ධර්මය තුළ ජීවත් වන්නා) යනු කවුදැයි අර්ථ දක්වා ඇත. [1, 2] යමෙක් ධර්මය හදාරන මුත්, ධර්මය දේශනා කරන මුත්, හෝ ධර්මය පිළිබඳව සිතන මුත්, තමා තුළ චිත්ත සමාධිය සහ විදර්ශනා භාවනාව අත්හැර කටයුතු කරයි නම් ඔහු සැබෑ ධම්ම විහාරියෙකු නොවේ. සැබෑ ධම්ම විහාරී පුද්ගලයා ධර්මය ඉගෙනීමට අමතරව තමා තුළ ප්‍රඥාව සහ සමාධිය වර්ධනය කරගැනීමට (භාවනාවෙහි) නිරන්තරයෙන් යෙදේ

AN 05-08-03. පඨම ධම්ම විහාරී සූත්‍රය

“ඉක්බිති එක්තරා භික්‍ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ සිටි තැනට පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ, එකත්පස්ව හිඳභාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙය සැළ කෙළේය.

“ස්වාමීනි, ‘දැහැමි’ විහරණ ඇත්තේය.
දැහැමි විහරණ ඇත්තේය’ යි කියනු ලැබේ.
ස්වාමීනි, භික්‍ෂුවක් කෙසේ ධම්ම ව්හාරී වේද?
දැහැමි විහරණ ඇත්තේ වේද?”

“හෙතෙම ඒ ධර්මය හැදෑරීමෙන් දවස ගෙවාද, විවේකය දුරු කෙරේද , ඒ නමුත් තමන්ගේ සිත එකඟ කිරීමෙහි එනම් සමාධි භාවනාවේ නොයෙදේද, මහණ, මේ භික්‍ෂුව පර්‍ය්‍යාප්තිය බහුල කොට ඇත්තේය. ඒ නමුත් ධර්ම විහරණ නැත්තේ යැයි කියනු ලැබේ.

[බුදුන් වහන්සේ ඉගැන්වූ ප්‍රතිපදාව සංසර ගමන නැවත දැමීම පිණිසය. එනම් කිසිම භවයක යලි නොඉපදීමය. ඒ පිණිස කලයුත්තේ සිත පුහුණු කර ගැනීමය. නිබඳව එහා මෙහා දුවමින් ලොවය කියා කියන මායාව ඇත්තක්ය කියා මුලාවුණ සත්වයා සිත මුලාවූ නිසා නොයෙක් සංස්කාර සාදමින් සසර ගානට ඉන්ධන තමන්ම නිපදවයි. මේ සංස්කාර නම් ඉන්ධන සාදන්නේ අපගේම සන්තානයන්හිය. සිත හීලා කරගන්නට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උගන්වා වදාළ ක්‍රමය “භාවනාව”ය , සිත පලමුව හීලෑ කරගන්ට “සමථ” භාවනා යොදා ගත යුතුය. සමථයට පත්වූ සිත මෝහයෙන් මුදවා ගන්නට “විපස්සනා” කල යුතුය. මේ පළමුව කී “සමථ” භ්හවනාවට “සම්ම්ධි” භාවනාය කියාද කියමු. ]

(2). “මහණ, නැවත අනිකක්ද කියමි.
“ භික්‍ෂුවක් තමා අසන ලද පරිදි, පිරිවහණ ලද පරිදි, ධර්මය විස්තර වශයෙන් අනුන්ට දේශනා කෙරේද,
හෙතෙම ඒ ධර්මය හැඟවීමෙන් දවස ඉක්මවාද, විවේකය හිස් කෙරේද, එනමුත් තමන්ගේ සිත සංසිඳවා නොගනී සමාධි භාවනාවේ නොයෙදේද, මහණ, මේ භික්‍ෂුව හැඟවීම් බහුල කොට ඇත්තේය. නමුත් දැහැමි විහරණ නැත්යතේ’ යැයි කියනු ලැබේ.

(3). “මහණ, නැවත අනිකක්ද කියමි.
භික්‍ෂුව අසන ලද පරිදි, පිරිවහණ ලද පරිදි, ධර්මය විස්තර වශයෙන් හැදෑරීම කලේද, “හෙතෙම එසේ ධර්මය හදාරන්නට දවසම ගෙවයිද, විවේකය සිස් කෙරේද, තමන්ගේ හි සිත සංසිඳවීමෙහි නොයෙදේද, මහණ, මේ භික්‍ෂුවද, හැදෑරුම් බහුල කොට ඇත්තේය. දැහැමි විහරණ ඇත්තෙක් නොවේයයි කියනු ලැබේ.

(4). “මහණ, නැවත අනිකක්ද කියමි.
භික්‍ෂුව, තමන් අසන ලද පරිදි, පිරිවහණ ලද පරිදි, ධර්මය අනුව කල්පනා කෙරේද, විමසයිද, අනුව හසුරුවාද, සිතින් සලකා බලාද, හෙතෙම ඒ ධර්ම විතර්‍කවලින් දවස ඉක්මවාද, විවේකය සිස් කෙරේද,
එනමුත් තමන්ගේ සිත සංසිඳුවීමෙහි නොයෙදේද, මහණ, මේ භික්‍ෂුවද විතර්‍ක බහුල කොට ඇත්තේ, දැහැමි විහරණ ඇත්තේ නොවේයයි කියනු ලැබේ.

“හෙතෙම ඒ ධර්මය හැදෑරීමෙන් දවස ඉක්මවාද, විවේකය දුරු කෙර්ද, තමන් කෙරෙහි සිත එකඟ කිරීමෙහි නොයෙදේද, මහණ, මේ භික්‍ෂුව පර්‍ය්‍යාප්තිය බහුල කොට ඇත්තේය. ධර්ම විහරණ ඇත්තේ නොව්යයි කියනු ලැබේ.

[දිවසං අතිනාමෙති යනු දිනය ගෙවයි, රිඤ්චති පටිසල්ලාණං යනු හුදෙකළා බව දුරු කරයි, දෙසෙති යනු කියයි, ප්‍රකාශ කරයි. ධම්මසඤ්ඤත්තියා යනු ධර්‍මය හැඟවීම සඳහායි, ධම්මං පරියාපුණාති යනු නවංග වශයෙන් සිවුසස් දහම උගනියි, පිළිපදියි, කියයි. න රිඤ්චති පටිසල්ලාණං යනු හුදෙකළා බව අත් නොහරියි, අනුයුඤ්ජති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථං යනු ස්වකීය අධ්‍යාත්මයෙහි චිත්ත සමාධිය ඇසුරු කරයි, වඩයි, සමථ කර්‍මස්ථානයෙහි යෙදී නියැළුනේ වෙයි,]

“හෙතෙම ඒ ධර්මය පිරිවැහීමෙන් දවස නොඉක්මවාද, විවේකය සිස් නොකෙර්ද, තමන්ගේ සිත් සංසිඳවීමෙහි යෙදේද, මහණ, මෙසේ වනාහි භික්‍ෂු තෙම දැහැමි විහරණ ඇත්තේ වේ. ධම්ම විහාරි වේ.

“මහණ,
මෙසේ වනාහි පර්‍ය්‍යාප්ති බහුල කොට වසන සැටි,
මා විසින් දේශනා කරණ ලදී.
සඤ්ඤත්ති බහුල කොට වසන සැටි, ,
සජ්ඣාය බහුල කොට වසන සැටි,
විතර්‍ක බහුල නොකොට වසන සැටි,
දැහැමි විහරණ යෙන් වසන සැටි,
මා විසින් දේශනා කරණ ලදී.

“මහණ,
යමක් සිය ශ්‍රාවකයනට පිළිසරණ වේද, තොප කෙරෙහි වැඩ කැමතිවූ, අනුකම්පා ඇත්තාවූ, ශාස්තෲහු විසින් ශ්‍රාවකයන්ට අනුකම්පා පිණිස යමක් කටයුතුද, මා විසින් තොපට එය කරණ ලදී.

මහණ, රුක් මුල් ඇත්තාහ. මේ හිස් ගෙවල් ඇත්තාහ.
මහණ, ධ්‍යාන වඩව්. ප්‍රමාද නොවව්.
පසුව විපිළිසර ඇත්තෝ නොවව්.
මෙය තොපට අපගේ අනුශාසනාවය” යි වදාළ සේක.

[හිතෙසිනා යනු හිත කැමතිවන්නා විසිනි, අනුකම්පකෙන යනු අනුකම්පා කරන්නහු විසිනි, අනුකම්පං උපාදාය යනු සිතින් අනුකම්පාව වැළඳගෙනයි, නිසායිද කියන ලද්දේ වෙයි, කතං වො තං මයා යනු මේ පංච පුද්ගලයන් (ගැන) දෙසන්නාවු මවිසින් නුඹලාට එය කරන ලදි, යම් මේ අවිපරිත ධර්‍මදේශනාවක් වේද අනුකම්පා කරන්නා වූ ශාස්තෲන් වහන්සේගේ කෘත්‍යය එපමණක්ම වෙයි, මෙයින් මත්තෙහි වනාහි ප්‍රතිපත්තිය නම් ග්‍රාවකයන්ගේ කෘත්‍යයයි, එබැවින් “එතානි භික්ඛු රුක්ඛමූලානි -පෙ- අම්හාකං අනුසාසනී”යි කියන ලදි. එහිද රුක්ඛමුලානි යන මෙයින් රුක්ඛමූල සෙනාසනය දක්වයි, සුඤ්ඤාගාරානි යනු මෙයින් ජනයාගෙන් තොර තැනයි, (පද) දෙකින්ම භාවනාවට සුදුසුවූ සෙනසුන ප්‍රකාශ කරයි. දායාදය පවරාදෙයි, ඣායථ යනු අරමුණු මෙනෙහි කිරීමෙන් අටතිස් අරමුණු ද ලණ මෙනෙහි කිරීමෙන් අනිත්‍යදී වශයෙන් ස්කන්ධ ආයතනාදිය ද මෙනෙහි කරවු, සමථය ද විදර්‍ශනාව වඩමුයි කියන ලද්දේ වෙයි, මා පමාදත්‍ථ යනු නොපමාවෙහුයි, මා පච්ඡා විප්පටිසාරින්නා අහුවත්‍ථ යනු යමෙක් පෙර තරුණ කල ද නීරෝගී කල ද, සත්තසප්පාය ආදී සම්පත්ති කාලයෙහි ද ශාස්තෲන් වහන්සේ මුණගැසුණු කාලයෙහි ද නුවණින් මෙනෙහි කිරීමෙන් තොරවූවාහු රෑදාවල් විපිළිසරවී නිදිසුව නිදිමතසුව විදිමන් පමා වෙත්ද ඔවුහු පසුව ජරාවට පත්කාලයෙහි ද රෝගකාලයෙහි ද මරණ කාලයෙහි ද විපත් කාලයෙහි ද ශාස්තෲන් වහන්සේ පිරිනිවුණු කල්හි ද ඒ පෙර පමාව හැසිරීම සිහිකරමින් ප්‍රතිසන්ධි සහිත මරණය ද බැරෑරුම් කොට දකිමින් විපිළිසර වෙත්. නුඹලා වනාහි එබඳුවූවෝ නොවෙමු යන මෙකරුණ දක්වමින් “මා පච්ඡා විප්පටිසාරිනො අහුවත්‍ථ” යනුවෙන් කීවේය. අයං වො අම්හාකං අනුසාසතී යනු ධ්‍යාන වඩවූ පමා නොවවු යන මෙය අපගේ සමීපයෙන් නුඹලාට වූ අනුශාසනයයි අවවාදයයි කියන ලද්දේ වෙයි.]

AN 05-08-01. 04. දුතිය ධම්ම විහාරී සූත්‍රය

ඉක්බිති එක්තරා භික්‍ෂුවක් තෙම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් තැනෙක්හිද, එතැනට පැමිණියේය. පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ, එකත්පස්ව හිඳ මෙය සැළ කෙළේය.
“ස්වාමීනි, ‘දැහැමි’ විහරණ ඇත්තේය.
දැහැමි විහරණ ඇත්තේය’ යි කියනු ලැබේ.
ස්වාමීනි,
කොපමණකින් වනාහි භික්‍ෂුවක් දැහැමි විහරණ ඇත්තේ වේද?”

“මහණ,
මේ ශාසනයෙහි භික්‍ෂුවක්, සූත්‍රය, ගෙය්‍යය, වෙය්‍යාකරණය, ගාථාය, උදානය, ඉතිවුත්තකය, ජාතකය, අද්භූත ධර්මය, වේදල්ලය යන ධර්මය හදාරයිද, එනමුත් මත්තෙහිද ඒ ධර්මය ප්‍රඥාවෙන් අර්ත්‍ථය නොදනීද, මහණ, මේ භික්‍ෂුව පර්‍ය්‍යාප්ති බහුල කොට ඇත්තේය. දැහැමි විහරණ නැත්තේ යයි කියනු ලැබේ.

“මහණ, නැවත අනිකක්ද කියමි.
භික්‍ෂු තෙම අසන ලද පරිදි, පිරිවහණ ලද පරිදි, ධර්මය විස්තර වශයෙන් අනුන්ට දේශනා කෙරේද, එනමුත් මත්තෙහිද ඒ ධර්මයාගේ අර්ත්‍ථය ප්‍රඥාවෙන් නොදනීද, මහණ, මේ භික්‍ෂුව හැඟවීම් බහුල කොට ඇත්තේය. දැහැමි විහරණ ඇත්තේ නොවේයයි කියනු ලැබේ.

“මහණ, නැවත අනිකක්ද කියමි.
භික්‍ෂු තෙම අසන ලද පරිදි, පිරිවහණ ලද පරිදි, ධර්මය විස්තර වශයෙන් හැදෑරීම කෙරේද,

මත්තෙහිද ඒ ධර්මයාගේ ප්‍රඥාවෙන් අර්ත්‍ථය නොදනීද, මහණ, මේ භික්‍ෂු තෙම හැදෑරුම් බහුල කොට ඇත්තේය. දැහැමි විහරණ ඇත්තේ නොවේයයි කියනු ලැබේ.

“මහණ, නැවත අනිකක්ද කියමි.
භික්‍ෂු තෙම අසන ලද පරිදි, පිරිවහණ ලද පරිදි, ධර්මය සිතින් අනුව කල්පනා කෙරේද, අනුව හසුරුවාද, සිතින් සලකා බලාද,

මත්තෙහිද ඒ ධර්මයාගේ ප්‍රඥාවෙන් අර්ත්‍ථය නොදනීද, මහණ, මේ භික්‍ෂු තෙම විතර්‍ක බහුල කොට ඇත්තේය. දැහැමි විහරණ ඇත්තේ නොවේයයි කියනු ලැබේ.

“මහණ, නැවත අනිකක්ද කියමි.
භික්‍ෂු තෙම අසන ලද පරිදි, පිරිවහණ ලද පරිදි, ධර්මය සිතින් අනුව කල්පනා කෙරේද, අනුව හසුරුවාද, සිතින් සලකා බලාද, මත්තෙහිද ඒ ධර්මයාගේ ප්‍රඥාවෙන් නොවිමසාද,

“හෙතෙම ඒ ධර්මය හැදෑරීමෙන් දවස ඉක්මවාද, විවේකය දුරු කෙර්ද, තමන් කෙරෙහි සිත එකඟ කිරීමෙහි නොයෙදේද, මහණ, මේ භික්‍ෂු තෙම පර්‍ය්‍යාප්තිය බහුල කොට ඇත්තේය. ධර්ම විහරණ ඇත්තේ නොව්යයි කියනු ලැබේ.

“මත්තෙහිද ඒ ධර්මයාගේ ප්‍රඥාවෙන් අර්ත්‍ථය දැනගනීද, මහණ, මෙසේ වනාහි භික්‍ෂු තෙම දැහැමි විහරණ ඇත්තේ වේ.

“මහණ, මෙසේ වනාහි පර්‍ය්‍යාප්ති බහුල කොට ඇත්තේ, මා විසින් දේශනා කරණ ලදී. සඤ්ඤත්ති බහුල කොට ඇත්තේ, මා විසින් දේශනා කරණ ලදී. සජ්ඣාය බහුල කොට ඇත්තේ, දේශනා කරණ ලදී. විතර්‍ක බහුල කොට ඇත්තේ, දේශනා කරණ ලදී. දැහැමි විහරණ ඇත්තේ දේශනා කරණ ලදී.

“මහණ, යමක් වනාහි වැඩ කැමතිවූ, අනුකම්පා ඇත්තාවූ, ශාස්තෲහු විසින් ශ්‍රාවකයන්ට අනුකම්පා පිණිස කටයුතුද, මා විසින් තොපට එය කරණ ලදී. මහණ, මේ රුක් මුල් ඇත්තාහ. මේ හිස් ගෙවල් ඇත්තාහ. මහණ, ධ්‍යාන කරව්. ප්‍රමාද නොවව්. පසුව විපිළිසර ඇත්තෝ නොවව්. මෙය තොපට අපගේ අනුශාසනාවය” යි වදාළ සේක.

[උත්තරිඤ්චස්ස පඤ්ඤාය අත්‍ථං නප්පජානාති යනු ඒ පර්‍ය්‍යාප්තියෙන් මත්තෙහි විදර්‍ශනා සහගත මාර්‍ග ප්‍රඥාවෙන් යුක්තවූ ඒ ධර්‍මයාගේ අර්‍ත්‍ථයක් නොදනියි, සිවුසස් නොදකියි, අවබෝධ නොකෙරේයයි අර්‍ත්‍ථයයි, සෙසු වාරයන්හි ද මේ ක්‍රමයමයි, මෙසේ මේ සූත්‍ර දෙකෙහිම බහුශ්‍රැත භික්ෂුව. විදර්‍ශනාවෙහි යෙදෙන්නා, සෝවාන් තැනැත්තා සකෘදාගාමියා අනාගාමියා ක්‍ෂීණාශ්‍රවයන් වහන්සේ යන සදෙනා ධම්මවිහාරී නම් වූවාහුයයි දතයුත්තාහ.]

AN 05-08-05. පඨම යොධාජීව සූත්‍රය

[යොධාජිවා යනු යුද්ධයෙන් ජීවත් වන්නාහුයි. රජග්ගං යනු ඇත් අස් ආදීන්ගේ පාපහරින් බිඳුණු බිමෙන් නැඟුණු දුවිලි සමුහයයි, න සන්ථමහති යනු යටපත් කොට සිටීමට නොහැකි වෙයි, සහති රජග්ගං දුවිලි සමුහය දැක ද ඉවසයි, ධජග්ගං යනු ඇත් අසුන්ගේ පිටෙහි හෝ රථයන්හි හෝ නංවනලද කොඩිවල අගය, උස්සාදනං යනු ඇත්-අස් රියවල මෙන්ම බලකායේ ද උස්හඬ, මහහඬයි, සම්පහාරෙ යනු පැමිණි සුළුවූ ද පහරෙහියි, ආහඤ්ඤති යනු දුක්වෙයි, තැවුලට පත්වෙයි, ව්‍යාපජ්ජති යනු විපතට පැමිණෙයි, ප්‍රකෘති ස්වභාවය අත් හරියි, සහති සම්පහාරං යනු දෙතුන් පහරකට පැමිණ ද ඉවසයි, උසුලයි, තමෙව සංගාමසීසං යනු ඒ ජය කඳවුරයි, අජ්ඣාවසති යනු දිනසතක් පමණ මැඩ පවත්වා වෙසෙයි, කුමක් හෙයින්දයත්? ලද පහරවල පහර යටපත් කරනු සඳහා මෙන්ම කළකටයුතුවල විශේෂත්වය දැන තනතුරු දීම සඳහා ද අධිපති සැපත විඳිනු සඳහා ද වේ.]

“මහණෙනි, මේ සතර ආකාරයේ යුද්‍ධ භටයෝ පස් දෙනෙක් ඇත.
ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වෙත්.
කවර පස් දෙනෙක්ද යත්?

“මහණෙනි,
මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් යුධ භටයෙක් තෙම (රජස්කන්‍ධයම) යුද්‍ධ භූමියෙන් නැංගාවූ ධූලි රාශියම දැක පසු බසියි, “වහාම පසු බසියිද, කෙලින් නොසිටියිද, යුද්‍ධ භූමියට බැස ගන්ට නොහැකිවේද, මහණෙනි, මෙබඳුවූ ඇතැම් යුද්‍ධ භටයෙක් වේ.

“මහණෙනි, මේ පළමුවෙනි යෝධාජීව තෙම ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වේ.

“මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් යෝධාජීවයෙක් රජස්කන්‍ධය ඉවසාද, එතකුදු වුවත් ධජාග්‍රයම දැක පසු බසියිද, විශේෂයෙන් පසු බසියිද, කෙලින් නොසිටියිද, යුද්‍ධ භූමියට බැස ගන්ට නොහැකිවේද, මහණෙනි, මෙබඳුවූ ඇතැම් යුද්‍ධ භටයෙක් වේ. මහණෙනි, මේ දෙවෙනි යුද්‍ධයෙන් ජීවත්වීම ඇත්තේ ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වේ.

“මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් යෝධාජීවයෙක්, රජස්කන්‍ධය ඉවසයි. ධජාග්‍රයද ඉවසයි. එතකුදු වුවත් උස්වූද, මහත්වූද ශබ්දයම අසා පසුබසියි. විශේෂයෙන් පසු බසියිද, කෙලින් නොසිටියිද, යුද්‍ධ භූමියට බැස ගන්ට නොහැකිවේද, මහණෙනි, මෙබඳුවූ ඇතැම් යුද්‍ධ භටයෙක් වේ. මහණෙනි, මේ තුන්වන යෝධාරීව තෙම ඇත්තේ ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වේ.

“මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් යෝධාජීවයෙක් තෙම රජස් සමූහය ඉවසාද, ධජාග්‍රය ඉවසාද, උස්වූ ඝෝෂාව ඉවසාද, එතකුදු වුවත් පැමිණියාවූ ප්‍රහාරයෙහි නැසේද, විනාශයට පැමිණේද, මහණෙනි, මෙබඳුවූද මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් යුද්‍ධ භටයෙක් වේ. මහණෙනි, මේ සතරවන යෝධාජීව තෙම ඇත්තේ ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වේ.

“මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි. මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් යෝධාජීවයෙක් තෙම රජස්කන්‍ධය ඉවසාද, ධජාග්‍රය ඉවසාද, උසස්වූ ඝෝෂාව ඉවසාද, පැමිණි ප්‍රහාරය ඉවසාද, “හෙතෙම ඒ යුද්‍ධය ජයගෙණ, දිනන ලද යුද්‍ධ ඇත්තේ, ඒ යුද්‍ධ භූමියෙහිම අධිපතිව වාසය කෙරේද, මහණෙනි, මෙබඳුවූද මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් යෝධාජීවයෙක් වේ.

මහණෙනි, මේ පස්වන යෝධාජීව තෙම ඇත්තේ ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වේ. මහණෙනි, මේ යෝධාජීවයෝ පස්දෙන වනාහි ඇත්තාහු ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වෙත්. මහණෙනි, මෙපරිද්දෙන්ම යෝධාජීවයන්ට බඳු උපමා ඇති පුද්ගලයෝ පස් දෙනෙක් ඇත්තාහු භික්‍ෂූන් අතර විද්‍යමාන වෙත්.
කවර පස් දෙනෙක්ද යත්,

මහණෙනි,
මේ ශාසනයෙහි භික්‍ෂුවක්, රජස්කන්‍ධයම දැක,

“පසුබසීද, ගැලේද, ස්ථිරව නොසිටීද, බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාව රකින්ට නොහැකිවේද, ශික්‍ෂාවගේ දුර්වල භාවය ප්‍රකාශකොට, ශික්‍ෂාව හැර දමා ගිහි බවට පෙරලේද, මෝහට රජස්කන්‍ධය නම් කුමක්ද?

“මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්‍ෂුව අසවල් නම් ගමෙහි හෝ නියම් ගමෙහි හෝ ස්ත්‍රියක් හෝ කුමරියක් හෝ විශිෂ්ට රූ ඇත්තී, දැකුම් කටයුත්තී, ප්‍රසාද එලවන්නී, උතුම්වූ වර්‍ණ සෞන්‍දර්‍ය්‍යයෙන් යුක්ත වූවායයි අසයි,

“හෙතෙම එය අසා පටිපදාවේ පසුබසී, රාග ගොහොරු වේ ගැලේද, ස්ථිරව නොසිටීද, බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාව රකින්ට නොහැකිවේ, ශික්‍ෂාවේ දුර්වල භාවය ප්‍රකාශකොට, ශික්‍ෂාව හැර දමා ගිහි බවට පෙරලේ, මෝහට රජස්කන්‍ධය නම් කුමක්ද?
මොහුට එම රාගය රජස්කන්‍ධය වේ. මහණෙනි, යම් සේ ඒ යෝධාජීව තෙම රජස්කන්‍ධය දැක පසුබසීද, විශේෂයෙන් පසු බසියිද, කෙලින් නොසිටියිද, යුද්‍ධ භූමියට බැස ගන්ට නොහැකිවේද, මහණෙනි, මෙබඳුවූ ඇතැම් යුද්‍ධ භටයෙක් වේ.

“මහණෙනි, මම මේ පුද්ගලයා එබඳු උපමා ඇත්තහුයයි කියමි. මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මෙබඳුවූ ඇතැම් පුද්ගලයෙක් වේ. මහණෙනි, මේ පළමුවෙනි යෝධාජීවයෙකුට බඳු උපමා ඇති පුද්ගලයෙක් ඇත්තේ භික්‍ෂූන් අතර විද්‍යමාන වේ.

[සංසාර බන්ධනය: රාගය නමැති දූවිලි කඳ (රජස්කන්ධය) සිත වසාගත් විට, පුද්ගලයාට යථාර්ථය නිවැරදිව දැකීමට නොහැකි වී සංසාරයේ දිගින් දිගටම ඇලී ගැලී සිටීමට සිදු වේ.]

“මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
භික්‍ෂුව රජස් සමූහය ඉවසාද, එතකුදු වුවත් ධජාග්‍රයම දැක පසුබසීද, ගැලේද, ස්ථිරව නොසිටීද, බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාව රකින්ට නොහැකිවේද, ශික්‍ෂාවගේ දුර්වල භාවය ප්‍රකාශකොට, ශික්‍ෂාව හැර දමා ගිහි බවට පෙරලේ,
මෝහට රජස්කන්‍ධය නම් කුමක්ද?
මොහුට ධජාග්‍රය නම් කවරෙක් වේද,

මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්‍ෂු තෙම අසවල් නම් ගමෙහි හෝ නියම් ගමෙහි හෝ ස්ත්‍රියක් හෝ කුමරියක් හෝ විශිෂ්ට රූ ඇත්තී, දැකුම් කටයුත්තී, ප්‍රසාද එලවන්නී, උතුම්වූ වර්‍ණ සෞන්‍දර්‍ය්‍යයෙන් යුක්ත වූවායයි අසාද, නොඅසාද, එතකුදු වුවත්, විශිෂ්ට රූ ඇත්තාවූ, දැකුම් කටයුතුවූ, ප්‍රසාද එලවන්නාවූ, උතුම්වූ වර්‍ණ සෞන්‍දර්‍ය්‍යයෙන් යුක්තවූ, ස්ත්‍රියක් හෝ කුමරියක් හෝ දකී, හෙතෙම ඇය දැක ප්‍රතිපදාවේ පසුබසී, කාමයේ ගැලේ, ස්ථිරව නොසිටීද, බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාව රකින්ට නොහැකිවේ, ශික්‍ෂාවගේ දුර්වල භාවය ප්‍රකාශකොට, ශික්‍ෂාව හැර දමා ගිහි බවට පෙරලේ, මෝහට රජස්කන්‍ධය නම් කුමක්ද?

“මෙය මොහුට ධජාග්‍රය නම් වේ.
මහණෙනි, යම් සේ ඒ යෝධාජීව තෙම රජස්කන්‍ධය ඉවසාද, එතකුදු වුවත් ධජාග්‍රයම දැක විශේෂයෙන් පසු බසියිද, කෙලින් නොසිටියිද, යුද්‍ධ භූමියට බැස ගන්ට නොහැකිවේද, මහණෙනි, ඇතැම් යුද්‍ධ භටයෙක් මෙබඳු වේ. මහණෙනි, මම මේ පුදගලයා එබඳු උපමා ඇත්තහුයයි කියමි. මහණෙනි, මෙබඳුවූද මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් වේ. මහණෙනි, මේ දෙවන යෝධාජීවයාට බඳු උපමා ඇති පුද්ගල තෙම ඇත්තේ භික්‍ෂූන් අතර විද්‍යමාන වේ.

“මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
භික්‍ෂු තෙම රජස්කන්‍ධය ඉවසාද, ධජාග්‍රය ඉවසාද, එතකුදු වුවත් උසස්වූ ඝෝෂාවම අසා පසුබසීද, ගැලේද, ස්ථිරව නොසිටීද, බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාව රකින්ට නොහැකිවේද, ශික්‍ෂාවගේ දුර්වල භාවය ප්‍රකාශකොට, ශික්‍ෂාව හැර දමා ගිහි බවට පෙරලේද, මෝහට රජස්කන්‍ධය නම් කුමක්ද?

මොහුට කුමක් නම් උසස්වූ ඝෝෂාව වේද, මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි වනයට ගියාවූ හෝ, රුක් මුලකට ගියාවූ හෝ, හිස් ගෙයකට ගියාවූ හෝ භික්‍ෂුවක් වෙත, ස්ත්‍රියක් තොමෝ එළඹ සිනාසේද, කථා කෙරේද, මහත් කොට සිනාසේද, කථාවෙන් කලකිරවාද, හෙතෙම ස්ත්‍රිය විසින් සිනාසෙනු ලබන්නේ, කථාකරනු ලබන්නේ, මහත්කොට සිනාසෙනු ලබන්නේ, කලකිරවනු ලබන්නේ පසුබසීද, ගැලේද, ස්ථිරව නොසිටීද, බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාව රකින්ට නොහැකිවේද, ශික්‍ෂාවගේ දුර්වල භාවය ප්‍රකාශකොට, ශික්‍ෂාව හැර දමා ගිහි බවට පෙරලේද, මෝහට රජස්කන්‍ධය නම් කුමක්ද?

මෙය මොහුට උසස් ඝෝෂාව නම් වේ. මහණෙනි, යම් සේ ඒ යෝධාජීව තෙම රජස්කන්ධය ඉවසාද, ධජාග්‍රය ඉවසාද, එතකුදු වුවත් උසස්වූ ඝෝෂාවම අසා විශේෂයෙන් පසු බසියිද, කෙලින් නොසිටියිද, යුද්‍ධ භූමියට බැස ගන්ට නොහැකිවේද, මහණෙනි, මෙබඳුවූ ඇතැම් යුද්‍ධ භටයෙක් වේ.

“මහණෙනි, මම මේ පුද්ගලයා එබඳු උපමා ඇත්තහුයයි කියමි. මහණෙනි, මෙබඳුවූද මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් වෙයි. මහණෙනි, මේ තුන්වන යෝධාජීවයාට බඳු උපමා ඇති පුද්ගලයෙක් ඇත්තේ භික්‍ෂූන් අතර විද්‍යමාන වේ.

“මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
භික්‍ෂු තෙම රජස්කන්ධය ඉවසයි. ධජාග්‍රය ඉවසයි. උසස් ඝෝෂාව ඉවසයි. එතකුදු වුවත් පැමිණි ප්‍රහාරය ඇති කල්හි නැසේද, විපතට පැමිණේද, මොහුට කුමක් නම් සම්ප්‍රහාරය වේද,

“මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි වනයට ගියාවූ හෝ, රුක් මුලකට ගියාවූ හෝ, හිස් ගෙයකට ගියාවූ හෝ, භික්‍ෂුවක් වෙත ස්ත්‍රියක් තොම පැමිණ ලංව හෝ හිඳීද, එක්ව හෝ නිදයිද, වැතිරගෙන හිඳීද, හෙතෙම ස්ත්‍රිය විසින් ලංව හිඳිනු ලබන්නේ, එක්ව නිදනු ලබන්නේ, වැතිරගෙන වාසය කරනු ලබන්නේ,
“ශික්‍ෂාව හැර නොදමා, දුර්‍වල බව ප්‍රකාශ නොකොට මෛථුන ධර්‍ම ප්‍රතිසේවනය කෙරේද, මෙය මොහුට සම්ප්‍රහාරය නම් වේ.

මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් යෝධාජීවයෙක්, රජස්කන්‍ධය ඉවසයි. ධජාග්‍රයද ඉවසයි. එතකුදු වුවත් උස්වූද, මහත්වූද ශබ්දයම අසා පසුබසියි. විශේෂයෙන් පසු බසියිද, කෙලින් නොසිටියිද, යුද්‍ධ භූමියට බැස ගන්ට නොහැකිවේද, මහණෙනි, මෙබඳුවූ ඇතැම් යුද්‍ධ භටයෙක් වේ. මහණෙනි, මේ තුන්වන යෝධාරීව තෙම ඇත්තේ ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වේ. මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි. මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් යෝධාජීවයෙක් තෙම රජස් සමූහය ඉවසාද, ධජාග්‍රය ඉවසාද, උස්වූ ඝෝෂාව ඉවසාද, එතකුදු වුවත් පැමිණියාවූ ප්‍රහාරයෙහි නැසේද, විනාශයට පැමිණේද,මහණෙනි, මම මේ පුද්ගලයා එබඳු උපමා ඇත්තහුයයි කියමි.

“මහණෙනි, මෙබඳුවූද මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් වේ.
මහණෙනි, මේ සතරවන යෝධාජීවයාට බඳු උපමා ඇති පුද්ගලයෙක් භික්‍ෂූන් අතරද විද්‍යමාන වේ.

“මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
භික්‍ෂු තෙම රජස්කන්‍ධය ඉවසාද, ධජාග්‍රය ඉවසාද, උසස්වූ ඝෝෂාව ඉවසාද, පැමිණි ප්‍රහාරය ඉවසාද, හෙතෙම ඒ යුද්‍ධය ජයගෙණ, දිනන ලද යුද්‍ධ ඇත්තේ, ඒ යුද්‍ධ භූමියෙහිම අධිපතිව වාසය කෙරේද, “කුමක් නම් මොහුට සංග්‍රාම විජයවේද, මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි වනයට ගියාවූ හෝ, රුක් මුලකට ගියාවූ හෝ, හිස් ගෙයකට ගියාවූ හෝ, භික්‍ෂුවක් වෙත ස්ත්‍රියක් තොම පැමිණ ලංව හෝ හිඳීද, එක්ව හෝ නිදයිද, වැතිරගෙන හිඳීද, හෙතෙම ස්ත්‍රිය විසින් ලංව හිඳිනු ලබන්නේ, එක්ව නිදනු ලබන්නේ, වැතිරගෙන වාසය කරනු ලබන්නේ, වෙළුම් හැර මුදාගෙණ යම් තැනෙක්හි කැමති පරිදි බැහැරවයේද, හෙතෙම අරණ්‍යය, වක්‍ෂමූලය, පර්‍වතය, කඳුරැලිය, පර්‍වත ගුහාය, සොහොනය, වනයෙහි වූ ආශ්‍රමය, අභ්‍යවකාශය, පිදුරුබිස්සය යන විවේකවූ සයනාශනයක් භජනය කෙරේද,

“හෙතෙම වනයට ගියේ හෝ, රුක් මුලකට ගියේ හෝ, හිස් ගෙයකට ගියේ හෝ, ඎජුකොට කය පිහිටුවා, සිහිය ඉදිරිපත්කොට එළවා, පළඟ බැඳගෙන හිඳී, හෙතෙම ලෝකයෙහි විෂම ලෝභය දුරුකොට , විෂම ලෝභ නැති සිතින් වාසය කෙරේ, විෂම ලෝභයෙන් සිත පිරිසිදු කෙරේ, ව්‍යාපාදයෙන්වූ චිත්ත දූෂ්‍යය දුරුකොට, පහවූ ව්‍යාපාද සිත් ඇත්තේ, සියලු සතුන් කෙරෙහි හිතානුකම්පා ඇතිව වාසය කෙරේ, ව්‍යාපාද ප්‍රදෝෂයෙන් සිත පිරිසිදු කර, සිතෙහි හා කයෙහි අලස බව දුරුකොට, ථීනම්ද්‍ධය නැත්තේ, ආලෝක සංඥා ඇත්තේ, සතිය ඇත්තේ, මනා දැනුම් ඇත්තේ වාසය කෙරේ,

සිතෙහි හා කයෙහි අලස බැවින් සිත නිදහස් කර, උඩඟුබව හා කුකුස්බව දුරුකොට, උඩඟු නොවූයේ, තමා කෙරෙහි සන්සුන් සිත් ඇත්තේ වාසය කෙරේ, උද්‍ධච්ච කුක්කුච්චයෙන් සිත පිරිසිදු කෙරේද, සැකය දුරුකොට පහවූ සැක ඇත්තේ, කුශල ධර්‍මයන්හි කෙසේ යෙදේදැයි යන සැකය නැත්තේ වාසය කෙරේ, විචිකිච්ඡාවෙන් සිත පිරිසිදු කෙරේද, හෙතෙම සිත කෙළෙසන්නාවූ, ප්‍රඥාව දුර්‍වල කරන්නාවූ, මේ නීවරණ පස දුරුකොට මේ ශාසනයෙහි මහණතෙම කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුශල ධර්‍මයන්ගෙන් වෙන්ව, විතර්‍ක සහිත, විචාර සහිත, විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැප ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි.

විතර්‍ක විචාරයන්ගේ සංසිඳීමෙන්, අධ්‍යාත්මයෙහි පැහැදීම් ඇති, සිත හා එකට පහළවූ, විතර්‍ක නැති, විචාර නැති, සමාධියෙන් උපන් ප්‍රීතිය හා සැප ඇති දෙවෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. ප්‍රීතිය පහව යාමෙන් උපෙක්‍ෂා ඇතිව වාසය කරයි. සිහි ඇත්තේ, සම්‍යක් ප්‍රඥාවෙන් යුක්තවූයේ, කයින් සැපක් විඳියි. උපෙක්‍ෂා ඇති, සිහි ඇති, සැප විහරණයෙකැයි යමක් ආර්‍ය්‍යයෝ කියත්ද, ඒ තෘතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. සැප දුක් දෙක නැතිවීමෙන්, සොම්නස දොම්නස දෙක අස්තවීමට පෙරම, දුක් නැති, සැප නැති, උපෙක්‍ෂා ස්මෘති දෙදෙනාගේ පිරිසිදුකම ඇති සතරවෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි.

හෙතෙම මෙසේ සිත සමාධියට පැමිණි කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, පවිත්‍රවූ කල්හි, කෙලෙස් රහිතවූ කල්හි, පහවූ ක්ලේශයන් ඇති කල්හි, මොළොක්වූ කල්හි, කර්‍මණ්‍යව සිටි කල්හි, ස්ථිරවූ කල්හි, පෙර විසූ ස්කන්ධ පිළිවෙළ දක්නා ඥානය පිණිස සිත නමයි. හෙතෙම නන් වැදෑරුම්වූ පෙර ස්කන්‍ධ සිහි කරයි. ඒ කෙසේද?

“එක් ජාතියක්ද, ජාති දෙකක්ද, ජාති තුනක්ද, ජාති සතරක්ද, ජාති පසක්ද, ජාති දසයක්ද, ජාති විස්සක්ද, ජාති සතලිසක්ද, ජාති පණසක්ද, ජාති සියයක්ද, ජාති දහසක්ද, ජාති ලක්‍ෂයක්ද, නොයෙක් නැසෙන කල්පයන්ද, නොයෙක් වැඩෙන කල්පයන්ද, නොයෙක් නැසෙන හා වැඩෙන කල්පයන්ද සිහිකෙරෙයි. (කෙසේද) “මම අසවල් තැන උපන්නෙම්.

“මෙබඳු නම් ඇත්තේ වීමි. මෙබඳු ගොත්‍ර ඇත්තේ වීමි. මෙබඳු ශරීර වර්‍ණ ඇත්තෙක් වීමි. මෙබඳු ආහාර ඇත්තෙක් වීමි. මෙසේ සැප දුක් වින්දෙක් වීමි. මෙබඳු ආයුෂයක් කෙළවරකොට ඇත්තෙක් වීමි. ඒ මම එයින් චුතවූයෙමි. අසවල් තැන උපනිමි.

“එහිද මෙබඳු නම් ඇත්තේ වීමි. මෙබඳු ගොත්‍ර ඇත්තේ වීමි. මෙබඳු ශරීර වර්‍ණ ඇත්තෙක් වීමි. මෙබඳු ආහාර ඇත්තෙක් වීමි. මෙසේ සැප දුක් වින්දෙක් වීමි. මෙබඳු ආයුෂයක් කෙළවරකොට ඇත්තෙක් වීමි. ඒ මම එයින් චුතවූයෙමි. අසවල් තැන උපනිමි. ඒ මම එයින් චුතවූයෙම් මෙහි උපන්නෙක් වෙමියි මෙසේ ආකාර සහිතවූ, නාම ගෝත්‍රවශයෙන් දැක්වීම් සහිතවූ නොයෙක් පෙර විසූ ස්කන්‍ධයන් සිහි කෙරෙයි. ඔහු විසින් මේ පළමුවෙනි විද්‍යාව ලදී.

“අවිද්‍යාව නසන ලදී. විද්‍යාව උපන්නීය.
අන්‍ධකාරය නසන ලදී. ආලෝකය උපන්නේය.
සිහි නුමුළාවෙන් යුක්තව, කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යයෙන් යුක්තව,
හරණ ලද ආත්ම ආශාව හැර,
ප්‍රතිපදාවේ නිමග්න වූවෙකුට කළයුත්තක් ඇත්නම්
එය කරන්නෙමි.”

හෙතෙම මෙසේ සිත සමාධියට පැමිණි කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, පවිත්‍රවූ කල්හි, කෙලෙස් රහිතවූ කල්හි, , මොළොක්වූ කල්හි, කර්‍මණ්‍යව සිටි කල්හි, ස්ථිරවූ කල්හි, පෙර විසූ ස්කන්ධ පිළිවෙළ දක්නා ඥානය පිණිස සිත නමයි.

හෙතෙම නන් වැදෑරුම්වූ පෙර ස්කන්‍ධ සිහි කරයි.
ඒ කෙසේද? හෙතෙම මෙසේ සිත සමාධියට පැමිණි කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, පවිත්‍රවූ කල්හි, කෙලෙස් රහිතවූ කල්හි, පහවූ ක්ලේශයන් ඇති කල්හි, මොළොක්වූ කල්හි, කර්‍මණ්‍යව සිටි කල්හි, ස්ථිරවූ කල්හි, පෙර විසූ ස්කන්ධ පිළිවෙළ දක්නා ඥානය පිණිස සිත නමයි. හෙතෙම නන් වැදෑරුම්වූ පෙර ස්කන්‍ධ සිහි කරයි. ඒ කෙසේද? මිනිස් ඇස ඉක්මවා සිටි දිවැසින් සත්ත්‍වයින් දකී. සත්ත්‍වයන්ගේ චුති උත්පත්ති දැනගන්නා නුවණ පිණිස සිත නමයි.

“හෙතෙම පිරිසිදුවූ, මිනිස් ඇස ඉක්ම පවත්නාවූ දිවැසින් චුතවන්නාවූද, උපදින්නාවූද, ලාමකවූද, ප්‍රණීතවූද, යහපත් වර්‍ණ ඇත්තාවූද, දුර්‍වර්‍ණ ඇත්තාවූද, යහපත් ගති ඇත්තාවූද, අයහපත් ගති ඇත්තාවූද, කම්වූ පරිද්දෙන් පැමිණියාවූ, සත්ත්‍වයන් දැනගණී. කෙසේද?

“පින්වත්නි, මේ මේ සත්ත්‍වයෝ කාය දුශ්චරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, මනො දුශ්චරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, වාග් දුශ්චරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, බුද්ධාදී ආර්‍ය්‍යයන්ට උපවාද කරන්නෝය. මිත්‍යාදෘෂ්ටිකයෝය. මිසදිටුකම් සමාදන් වන්නෝය. ඔවුහු කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු සැපයෙන් පහවූ, දුර්‍ගති නම්වූ, විනාශව වැටෙන්නාවූ, නිරයෙහි උපන්නාහුය.

පින්වත්නි මේ සත්ත්‍වයෝ වනාහි, කාය සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, වාක් සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, මනෝ සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, බුද්ධාදී ආර්‍යයන්ට උපවාද (ගර්‍හා) නොකරන්නාහුය. කාය සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, වාක් සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, මනෝ සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, සම්‍යක් දෘෂ්ටි ඇත්තාහුය. සම්‍යක් දෘෂ්ටි කර්‍ම සමාදන් වන්නාහුය. ඔවුහු කායයාගේ බිඳීමෙන් මරණින් පසු මනාගති ඇත්තාවූ සැපතින් ස්වර්‍ග ලෝකයෙහි උපන්නාහු කියායි.

මෙසේ පිරිසිදුවූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා සිටි දිවැසින්, චුතවන්නාවූද, උපදින්නාවූද, හීනවූද, උසස්වූද, මනාවූ (ශරීර) වර්‍ණ ඇත්තාවූද, මනාවූ වර්‍ණ නැත්තාවූද, යහපත් ගති ඇත්තාවූද, යහපත් ගති නැත්තාවූද, කර්‍මය පරිදි මිය පරලොව ගියාවූ සත්ත්‍වයන් දැනගනිත්. ඔහු විසින් මේ දෙවෙනි විද්‍යාව ලබන ලදී.

“අවිද්‍යාව නසන ලදී. විද්‍යාව උපන්නීය. අන්‍ධකාරය නසන ලදී. ආලෝකය උපන්නේය. සිහි නුමුළාවෙන් යුක්තව, කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යයෙන් යුක්තව, හරණ ලද ආත්ම ආශාව ඇතිව, වාසය කරන්නහුට යම්සේ නම් එසේයි. හෙතෙම මෙසේ සිත සමාධියට පැමිණි කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, පවිත්‍රවූ කල්හි, කෙලෙස් රහිතවූ කල්හි, පහවූ ක්ලේශයන් ඇති කල්හි, මොළොක්වූ කල්හි, කර්‍මණ්‍යව සිටි කල්හි, ස්ථිරවූ කල්හි, පෙර විසූ ස්කන්ධ පිළිවෙළ දක්නා ඥානය පිණිස සිත නමයි. හෙතෙම නන් වැදෑරුම්වූ පෙර ස්කන්‍ධ සිහි කරයි.
ඒ කෙසේද?

හෙතෙම මෙසේ සිත සමාධියට පැමිණි කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, පවිත්‍රවූ කල්හි, කෙලෙස් රහිතවූ කල්හි, පහවූ ක්ලේශයන් ඇති කල්හි, මොළොක්වූ කල්හි, කර්‍මණ්‍යව සිටි කල්හි, ස්ථිරවූ කල්හි, පෙර විසූ ස්කන්ධ පිළිවෙළ දක්නා ඥානය පිණිස සිත නමයි. හෙතෙම නන් වැදෑරුම්වූ පෙර ස්කන්‍ධ සිහි කරයි.
ඒ කෙසේද?

මිනිස් ඇස ඉක්මවා සිටි දිවැසින් සත්ත්‍වයින් දකී. සත්ත්‍වයන්ගේ ආශ්‍රවක්‍ෂය දැනගන්නා නුවණ පිණිස සිත නමයි. මේ දුකයයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැනගනී. මේ දුක් ඇතිවීමේ හේතුවයයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැනගනී. මේ දුක් නැතිකිරීමයයි තත්වූ පරිදි දැන ගනී. මේ දුක් නැතිකිරීමේ මාර්‍ගයයි තත්වූ පරිදි දැනගනී.

මේ ආශ්‍රවයෝයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැනගනී. මේ ආශ්‍රවයන්ගේ හටගැන්මයයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැනගනී. මේ ආශ්‍රවයන්ගේ නැතිවීමයයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැනගනී. මේ ආශ්‍රවයන් නැතිකිරීමට යන ප්‍රතිපදාව (මාර්‍ගයයි) තත්වූ පරිද්දෙන් දනී. මෙසේ දන්නාවූ, මෙසේ දක්නාවූ, ඔහුගේ සිත කාම නමැති කෙලෙසුන්ගෙන් මිදෙයි. භව නමැති කෙලෙසුන්ගෙන් මිදෙයි. අවිද්‍යා නමැති කෙලෙසුන්ගෙන් මිදෙයි. මිදුන කල්හි, මිදුනේය යන නුවණ වේ. ඉපදීම ක්‍ෂය විය. බඹසර වැස නිමවන ලදී. කටයුතු කරණ ලදී. මත්තට යමක් නැතැයි දනී.

හෙතෙම මෙසේ සිත සමාධියට පැමිණි කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, පවිත්‍රවූ කල්හි, කෙලෙස් රහිතවූ කල්හි, පහවූ ක්ලේශයන් ඇති කල්හි, මොළොක්වූ කල්හි, කර්‍මණ්‍යව සිටි කල්හි, ස්ථිරවූ කල්හි, පෙර විසූ ස්කන්ධ පිළිවෙළ දක්නා ඥානය පිණිස සිත නමයි. හෙතෙම නන් වැදෑරුම්වූ පෙර ස්කන්‍ධ සිහි කරයි.
ඒ කෙසේද?

ආශ්‍රවයන්ගේ නැසීම දැන (මෙහි 3 පණ්ණාසකයේ 2 සූත්‍රයේ 7 ඡේදය යෙදිය යුතුයි.)

“මෙය මොහුට සංග්‍රාම විජය නම් වේ.
මහණෙනි, යම් සේ ඒ යෝධාජීව තෙම රජස්කන්‍ධය ඉවසාද, ධජාග්‍රය ඉවසාද, උසස්වූ ඝෝෂාව ඉවසාද, සම්ප්‍රහාරය ඉවසාද, හෙතෙම ඒ යුද්‍ධය ජයගෙන දිනන ලද සංග්‍රාම ඇත්තේ, ඒ යුද්‍ධ භූමියෙහිම අධිපතිව වාසය කෙරේද, මහණෙනි, මම මේ පුද්ගලයා එබඳු උපමා ඇත්තහුයයි කියමි. මහණෙනි, මෙබඳුවූද මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් වෙයි. “මහණෙනි, මේ පස්වෙනි යෝධාජීවයාට බඳු උපමා ඇති පුද්ගලයෙක් ඇත්තේ, භික්‍ෂූන් අතර විද්‍යමාන වේ. මහණෙනි, මෙපරිද්දෙන්ම යෝධාජීවයන්ට බඳු උපමා ඇති පුද්ගලයෝ පස් දෙනෙක් ඇත්තාහු භික්‍ෂූන් අතර විද්‍යමාන වෙත්. කවර පස් දෙනෙක්ද යත්, මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්‍ෂු තෙම, රජස්කන්‍ධයම දැක

[දැන් යම් හෙයකින් යුද්ධයෙන් ජීවත් වන්නන්ගෙන් වැඩක් නැත්ද මේ සසුනෙහි එබඳු වූ පුද්ගලයන් පස්දෙනකු දැක්වීමට මේ උපමාව ඉදිරිපත් කරන ලදි. එහෙයින් ශාස්තෲන් වහන්සේ ඒ පුද්ගලයන් දක්වන සේක් “එවමෙව ඛො” යනාදිය කී සේක. එහි සංසීදති යනු මිථ්‍යා විතර්කයෙහි ගිලෙයි, පිවිසෙයි, න සක්කොති බ්‍රහ්මචරියං සන්තානෙතුං යනු බ්‍රහ්මචරියවාසය නොසිඳීමින් රැකීමට නොහැකි වෙයි, සික්ඛාදුබ්බල්‍යං ආචිකත්වා යනු ශික්‍ෂාවෙහි දුලබව කියායි, කිමස්ස රජග්ගසමිං යනු ඒ පුද්ගලයාට දූවිලි රැස කුමක් නම් වේදැයි අසයි, අභිරූපා යනු බෙහෙවින් රුවැති වූවාහුයි, දස්සනීයා යනු දැකීමට යොග්‍ය වූවෝයි, පාසාදිකා යනු දැකීමෙන්ම සිතේ පැහැදීම ඇති කරවන්නාහුයි, පරමාය යනු උතුම්වූයි, වණ්ණපොක්ඛරතාය යනු සිරුරු පැහැයෙන් මෙන්ම ශරීර සටහනෙනි, ඌහසති යනු අපහාස කරයි, උල්ලපති යනු කථා කරයි, උජ්ඣග්ගෙති යනු අත්පැහැර මහහඬින් සිනාසෙයි, උප්පණ්ඩෙති යනු සමච්චල් කථාකරයි, අභිනිසිදති යනු මැඩපවත්වා සමීපයෙහි හෝ එක් අසුනෙහි හෝ හිඳියි, දෙවැනි පදයෙහි ද ක්‍රමයමයි, අජ්ඣොත්‍ථරති යනු පැතිරී සිටියි, විනිවෙඨෙත්වා විනිමොවෙත්වා යනු ගත් තැනින් ඔහුගේ අත බැඳුම් හැර මුදායි, මෙහි සෙස්ස පැහැදිලි අරුත් ඇත්තේමය, මේ සූත්‍රයෙහි සසර හා නිවන කියන ලදි.]

AN 05-08-06. දුතිය යොධාජීව සූත්‍රය

“මහණෙනි,
මේ යුද්‍ධ භටයෝ පස් දෙනෙක් ඇත්තාහු ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වෙත්.
කවර පස් දෙනෙක්ද යත්?

(1). “මහණෙනි,
මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් යුද්‍ධයෙන් ජීවත් වන්නෙක් කඩුව හා පලිහ ගෙණ, දුනු හා හියවුරු බැඳගෙණ, පැමිණ සිටියාවූ යුද්‍ධයට බැස ගණියි. හෙතෙම ඒ යුද්‍ධයෙහි උත්සාහ කරයි. ව්‍යායාම කරයි. “උත්සාහ කරන්නාවූ, යුද කරන්නාවූ ඔහු සතුරෝ නසත්. අල්වාගණිත්. මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි මෙබඳු ඇතැම් යුද්‍ධ භටයෙක් වේ. මහණෙනි, මේ පළමුවන යුද්‍ධයෙන් ජීවත්වීම ඇත්තෙක් ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වේ.

(2). “මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් යුද්‍ධයෙන් ජීවත් වන්නෙක් කඩුව හා පලිහ ගෙණ, දුනු හා හියවුරු බැඳගෙණ, පැමිණ සිටියාවූ යුද්‍ධයට බැස ගණියි. හෙතෙම ඒ යුද්‍ධයෙහි උත්සාහ කරයි. යුද හරඹ කරයි.

“උත්සාහ කරන්නාවූ, ව්‍යායාම කරන්නාවූ ඔහුට අන්‍යයෝ හීයෙන් විදිත්. “ඔහු ස්වකීය කඳවුරට ගෙණ යත්. ගෙණ ගොස් නෑයක්ට පමුණුවත්. “හෙතෙම නෑයන් විසින් ගෙණ යනු ලබන්නේ, නෑයන් වෙතට නොපැමිණම අතරමගදී කළුරිය කරයි. “මහණෙනි, මෙබඳුවූද, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් යෝධාජීවයෙක් වේ. මහණෙනි, මේ දෙවන යෝධාජීව තෙම ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වේ.

(3). “මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් යුද්‍ධයෙන් ජීවත් වන්නෙක් කඩුව හා පලිහ ගෙණ, දුනු හා හියවුරු බැඳගෙණ, පැමිණ සිටියාවූ යුද්‍ධයට බැස ගණියි. හෙතෙම ඒ යුද්‍ධයෙහි උත්සාහ කරයි. ව්‍යායාම කරයි. උත්සාහ කරන්නාවූ, ව්‍යායාම කරන්නාවූ, ඔහුට අන්‍යයෝ විදිත්. ඔහු ස්වකීය කඳවුරට ගෙණ යත්. ගෙණ ගොස් නෑයක්ට පමුණුවත්.

“ඔහුට නෑයෝ උපස්ථාන කරත්. පිළිදැගුම් කරත්. හෙතෙම නෑයන් විසින් උවටැන් කරණු ලබන්නේ, පිළිදැගුම් කරණු ලබන්නේ, ඒ ආබාධයෙන්ම කළුරිය කරයි. මහණෙනි, මේ තුන්වන යුද්‍ධභට තෙම ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වෙත්.

(4). “මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් යුද්‍ධයෙන් ජීවත් වන්නෙක් කඩුව හා පලිහ ගෙණ, දුනු හා හියවුරු බැඳගෙණ, පැමිණ සිටියාවූ යුද්‍ධයට බැස ගණියි. හෙතෙම ඒ යුද්‍ධයෙහි උත්සාහ කරයි. ව්‍යායාම කරයි. උත්සාහ කරන්නාවූ, ව්‍යායාම කරන්නාවූ ඔහුට අන්‍යයෝ විදිත්. ඔහු ස්වකීය කඳවුරට ගෙණ යත්. ගෙණ ගොස් නෑයක්ට පමුණුවත්.
“ඔහුට නෑයෝ උපස්ථාන කරත්. පිළිදැගුම් කරත්. හෙතෙම නෑයන් විසින් උවටැන් කරණු ලබන්නේ, පිළිදැගුම් කරණු ලබන්නේ, ඒ ආබාධයෙන් නැගී සිටියි. “මහණෙනි, මෙබඳුවූද, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් යුද්‍ධභටයෙක් වේ. මහණෙනි, මේ සතරවෙනි යුද්‍ධභට තෙම , ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වේ.

(5). මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි. මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් යුද්‍ධයෙන් ජීවත් වන්නෙක් කඩුව හා පලිහ ගෙණ, දුනු හා හියවුරු බැඳගෙණ, පැමිණ සිටියාවූ යුද්‍ධයට බැස ගණියි. හෙතෙම ඒ යුද්‍ධයෙහි උත්සාහ කරයි. ව්‍යායාම කරයි.
“හෙතෙම ඒ යුද්‍ධය ජයගෙණ, දිනන ලද යුද්‍ධ ඇත්තේ, ඒ යුද්‍ධ භූමියෙහිම අධිපතිව වාසය කෙරේද, මහණෙනි, මෙබඳුවූද මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් යෝධාජීවයෙක් වේ. මහණෙනි, මේ පස්වන යෝධාජීව තෙම ඇත්තේ ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වේ.

මහණෙනි,
මේ යෝධාජීවයෝ පස්දෙන ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වෙත්.
මහණෙනි, මෙපරිද්දෙන්ම යෝධාජීවයන්ට බඳු උපමා ඇති පුද්ගලයෝ පස් දෙනෙක් ඇත්තාහු භික්‍ෂූන් අතර විද්‍යමාන වෙත්.
කවර පස් දෙනෙක්ද යත්,

(1). මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්‍ෂු තෙම, රජස්කන්‍ධය දැක,
“මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්‍ෂු තෙම එක්තරා ගමක් හෝ නියම් ගමක් ඇසුරුකොට වාසය කරයි. හෙතෙම පෙරවරු වේලෙහි හැඳ පොරවා පාත්‍ර සිව්රු ගෙණ එම ගමට හෝ නියම් ගමට හෝ නොරක්නා ලද කයින් යුක්තවම, නොරක්නා ලද වචනයෙන් යුක්තව, නොරක්නා ලද සිතින් යුක්තව, සතිමත බවෙන් තොරව, සංවර නොවූ ඉන්‍ද්‍රියයන්ගෙන් යුක්තව, පිඬු පිණිස පිවිසෙයි.

[අරක්ඛිතෙනෙව කායෙන යනු නොරකින ලද කායද්වාරයෙනි, අරක්ඛිතාය වාචාය නොරකින ලද වාග්ද්වාරයෙනි, අරක්ඛිතෙන චිත්තෙන යනු නොරකින ලද මනොද්වාරයෙනි, අනුපට්ඨිතාය සතියා යනු සිහිය මනාව පිහිටියක් නොකොටයි, අසංවුතෙහි ඉන්ද්‍රියෙහි යනු නොඉවසනලද නොරක්නාලද මනස සවැනි කොට ඇති ඉඳුරන්ගෙනි, රාගො චිත්තං අනුද්ධංසෙති යනු රාගය උපදිනු ලබන්නේම සමථ විදර්‍ශනා චිත්තය දුරු කරයි, දුරට යවයි, රාගායිතොම්හි ආවුසො රාගපරෙතො යනු ඇවැත්නි මම රාගයෙන් රත්වූයෙම් රාගයෙන් යුක්තවූයෙම් වෙමියි,

හෙතෙම එහිදී නපුරුකොට හඳනා ලද හෝ, නපුරුකොට පොරෝනා ලද හෝ, ස්ත්‍රියක් දකියි. නපුරුකොට හඳනා ලද හෝ, නපුරුකොට පොරෝනා ලද හෝ, ඒ සත්‍රිය දැක රාගය ඉපද, ඔහු සිත පෙළයි. “හෙතෙම රාගයෙන් පෙළනලද සිතින් ශික්‍ෂාව නොහැර දුර්‍වලබව ප්‍රකාශ නොකොට මෛථුන ධර්‍ම ප්‍රතිසේවනය කරයි.

“මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් යුද්‍ධයෙන් ජීවත් වන්නෙක් කඩුව හා පලිහ ගෙණ, දුනු හා හියවුරු බැඳගෙණ, පැමිණ සිටියාවූ යුද්‍ධයට බැස ගණියි. හෙතෙම ඒ යුද්‍ධයෙහි උත්සාහ කරයි. ව්‍යායාම කරයි. “උත්සාහ කරන්නාවූ, ව්‍යායාම කරන්නාවූ, ඔහු අන්‍යයෝ නසද්ද, අල්වා ගනිද්ද, මහණෙනි, මම මේ පුද්ගලයා එබඳුයයි කියමි. මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මෙබඳුවූ ඇතැම් පුද්ගලයෙක් වේ. මහණෙනි, මේ පළමුවන යෝධාජීවයාට බඳු උපමා ඇති පුද්ගලයින්ද භික්‍ෂූන් අතර විද්‍යමාන වේ.

(2). “මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්‍ෂු තෙම එක්තරා ගමක් හෝ නියම් ගමක් ඇසුරුකොට වාසය කරයි. හෙතෙම පෙරවරු වේලෙහි හැඳ පොරවා පාත්‍ර සිව්රු ගෙණ එම ගමට හෝ නියම් ගමට හෝ නොරක්නා ලද කයින් යුක්තවම, නොරක්නා ලද වචනයෙන් යුක්තව, නොරක්නා ලද සිතින් යුක්තව, නොඑළඹ සිටි සිහියෙන් යුක්තව, සංවර නොවූ ඉන්‍ද්‍රියයන්ගෙන් යුක්තව, පිඬු පිණිස පිවිසෙයි. හෙතෙම එහි නපුරුකොට හඳනා ලද හෝ, නපුරුකොට පොරෝනා ලද හෝ, ස්ත්‍රියක් දකියි. ඇයගේ නපුරුකොට හඳනා ලද හෝ, නපුරුකොට පොරෝනා ලද හෝ, ඒ සත්‍රිය දැක රාගය තෙම සිත පෙළයි.

“නපුරුකොට හඳනා ලද හෝ නපුරුකොට පොරෝනාලද හෝ ඒ ස්ත්‍රිය දැක ඔහුගේ රාගය තෙම සිත පෙළයි. හෙතෙම රාගයෙන් මඩනා ලද සිතින්, කයින්ද දවයි. සිතින්ද දවයි. “ඔහුට මෙබඳු සිතක් වෙයි. ‘මම ආරාමයට ගොස් භික්‍ෂූන්ට, ‘ඇවැත්නි, මම රාගය අනුව ගියේ වෙමියි, රාගයෙන් පෙළුනේ වෙමියි, බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාව රකින්ට නොහැකි වෙමි. ශික්‍ෂාවගේ දුර්‍වල භාවය ප්‍රකාශකොට, ශික්‍ෂාව හැර දමා ගිහි බවට පෙරලෙන්නෙමි’ යි සැළකරන්නෙම් නම් ඉතා යෙහෙක’ කියායි.

“හෙතෙම ආරාමයට යන්නේ, ආරාමයට නොපැමිණම, අතරමගදී ශික්‍ෂාවගේ දුර්‍වල බව ප්‍රකාශකොට, ශික්‍ෂාව හැර දමා ගිහි බවට පෙරළෙයි. ඇතැම් පුද්ගලයෙක්

“මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් යුද්‍ධයෙන් ජීවත් වන්නෙක් කඩුව හා පලිහ ගෙණ, දුනු හා හියවුරු බැඳගෙණ, පැමිණ සිටියාවූ යුද්‍ධයට බැස ගණියි. හෙතෙම ඒ යුද්‍ධයෙහි උත්සාහ කරයි. ව්‍යායාම කරයි.

“ඔහු ස්වකීය කඳවුරට ගෙණ යත්. ගෙණ ගොස් නෑයක්ට පමුණුවත්. හෙතෙම නෑයන් විසින් ගෙණ යනු ලබන්නේ, නෑයන් වෙතට නොපැමිණම අතරමග කළුරිය කරයි.

“මහණෙනි, මෙබඳුවූද ඇතැම් පුද්ගලයෙක් මේ ශාසනයෙහි වේ. මහණෙනි, මේ දෙවන යෝධාජීවකයෙකුට බඳු උපමා ඇති පුද්ගල තෙම ඇත්තේ භික්‍ෂූන් අතර විද්‍යමාන වේ.

(3). “මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්‍ෂු තෙම එක්තරා ගමක් හෝ නියම් ගමක් ඇසුරුකොට වාසය කරයි. හෙතෙම පෙරවරු වේලෙහි හැඳ පොරවා පාත්‍ර සිව්රු ගෙණ එම ගමට හෝ නියම් ගමට හෝ නොරක්නා ලද කයින් යුක්තවම, නොරක්නා ලද වචනයෙන් යුක්තව, නොරක්නා ලද සිතින් යුක්තව, නොඑළඹ සිටි සිහියෙන් යුක්තව, සංවර නොවූ ඉන්‍ද්‍රියයන්ගෙන් යුක්තව, පිඬු පිණිස පිවිසෙයි. හෙතෙම එහි නපුරුකොට හඳනා ලද හෝ, නපුරුකොට පොරෝනා ලද හෝ, ස්ත්‍රියක් දකියි. ඇයගේ නපුරුකොට හඳනා ලද හෝ, නපුරුකොට පොරෝනා ලද හෝ, ඒ සත්‍රිය දැක රාගය තෙම සිත පෙළයි.

“හෙතෙම, රාගයෙන් පෙළන ලද සිතින් කයින්ද දවයි. සිතින්ද දවයි. මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් යුද්‍ධයෙන් ජීවත් වන්නෙක් කඩුව හා පලිහ ගෙණ, දුනු හා හියවුරු බැඳගෙණ, පැමිණ සිටියාවූ යුද්‍ධයට බැස ගණියි. හෙතෙම ඒ යුද්‍ධයෙහි උත්සාහ කරයි. ව්‍යායාම කරයි.

“හෙතෙම ආරාමයට ගොස් භික්‍ෂූන්ට සැළ කරයි. ‘ඇවැත්නි, මම රාගය අනුව ගියේ, රාගයෙන් පෙළුනේ වෙමි. බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාව රකින්ට නොහැක්කේ වෙමි. ශික්‍ෂාවගේ දුර්‍වල භාවය ප්‍රකාශකොට, ශික්‍ෂාව හැර දමා ගිහි බවට පෙරළෙන්නෙමි.’ යි කියයි. ඒ ඇසු බ්‍රහ්මචාරීහු ඔහුට මෙසේ අවවාද කරත්.

“ඇවැත්නි, ‘ස්වල්ප ආශ්වාද ඇත්තාවූ කාමයෝ බොහෝ දුක් ඇත්තාහුය. බොහෝ දැඩි ආයාස ඇත්තාහුයයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරණ ලදහ.’ ‘ඇට සැකිල්ලකට බඳු උපමා ඇත්තාවූ කාමයෝ බොහෝ දුක් ඇත්තාහුය. බොහෝ දැඩි ආයාස ඇත්තාහුය’ යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරණ ලද්දාහුය. මෙහි ආදීනව බොහෝ වේ. ‘මස් පිඩකට බඳු උපමා ඇත්තාවූ කාමයෝ බොහෝ දුක් ඇත්තාහුය. බොහෝ දැඩි ආයාස ඇත්තාහුය’ යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරණ ලද්දාහුය. මෙහි ආදීනව බොහෝ වේ.

‘තණ සුලකට බඳු උපමා ඇත්තාවූ කාමයෝ බොහෝ දුක් ඇත්තාහ. බොහෝ දැඩි ආයාස ඇත්තාහුය’ යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරණ ලද්දාහ. මෙහි ආදීනවය බොහෝ වේ. ‘ගිනි අඟුරු වලකට බඳු උපමා ඇත්තාවූ කාමයෝ බොහෝ දුක් ඇත්තාහ. බොහෝවූ දැඩි ආයාස ඇත්තාහුය’ යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරණ ලද්දාහ. මෙහි ආදීනවය බොහෝ වේ.

‘සිහිනයකට බඳු උපමා ඇත්තාවූ කාමයෝ බොහෝ දුක් ඇත්තාහ. බොහෝවූ දැඩි ආයාස ඇත්තාහුය’ යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරණ ලද්දාහ. මෙහි ආදීනවය බොහෝ වේ. ‘ඉල්වා ගන්නා ලද්දකට බඳු උපමා ඇත්තාවූ කාමයෝ බොහෝ දුක් ඇත්තාහ. බොහෝවූ දැඩි ආයාස ඇත්තාහුය’ යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරණ ලද්දාහුයි. මෙහි ආදීනවය බොහෝ වේ.

‘රුක් පලයට බඳු උපමා ඇති කාමයෝ බොහෝ දුක් ඇත්තාහ. බොහෝ උපායාස ඇත්තාහුය’ යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරණ ලද්දාහුය. මෙහි ආදීනවය බොහෝ වේ. ‘කඩුව හා මස් ලොඹුවකට බඳු උපමා ඇති කාමයෝ බොහෝ දුක් ඇත්තාහ. බොහෝ උපායාස ඇත්තාහුය’ යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරණ ලද්දාහ. මෙහි ආදීනවය බොහෝ වේ.

‘අඩයටි හා හුලට බඳු උපමා ඇති කාමයෝ බොහෝ දුක් ඇත්තාහ. බොහෝ උපායාස ඇත්තාහුය’ යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරණ ලදී. මෙහි ආදීනවය බොහෝ වේ. ‘සර්‍පයෙකුගේ හිසට බඳු උපමා ඇති කාමයෝ බොහෝ දුක් ඇත්තාහ. බොහෝ උපායාස ඇත්තාහුය’ යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරණ ලද්දාහ. මෙහි ආදීනවය බොහෝ වේයයි.

ආයුෂමත් තෙම බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාවට සිත අලවාවා, ආයුෂ්මත් තෙමේ ශික්‍ෂාවගේ දුර්‍වල භාවය ප්‍රකාශකොට, ශික්‍ෂාව හැර දමා ගිහි බවට නොපෙරලේවා’ යි කියයි. හෙතෙම සබ්‍රම්සරුන් විසින් මෙසේ අවවාද කරණු ලබන්නේ, මෙසේ අනුශාසනා කරණු ලබන්නේ, මෙසේ කියයි.

“ඇවැත්නි, කිමකුත්, මඳ ආස්වාද ඇත්තාවූ කාමයෝ බොහෝ දුක් ඇත්තාහ. බොහෝ උත්සාහ ඇත්තාහුයයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරණ ලද්දාහුද, මෙහි ආදීනවය බොහෝ වේද, වැලිදු මම බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාව රකින්ට නොහැකිවෙමි. ශික්‍ෂාවගේ දුර්‍වල බව ප්‍රකාශකොට ශික්‍ෂාව හැර දමා ගිහි බවට පෙරලෙන්නෙමියි හෙතෙම ශික්‍ෂාවගේ දුර්‍වල බව ප්‍රකාශකොට ශික්‍ෂාව හැර දමා ගිහි බවට පෙරළේ.

(4). “මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් යුද්‍ධයෙන් ජීවත් වන්නෙක් කඩුව හා පලිහ ගෙණ, දුනු හා හියවුරු බැඳගෙණ, පැමිණ සිටියාවූ යුද්‍ධයට බැස ගණියි. හෙතෙම ඒ යුද්‍ධයෙහි උත්සාහ කරයි. ව්‍යායාම කරයි. උත්සාහ කරන්නාවූ, ව්‍යායාම කරන්නාවූ ඔහුට අන්‍යයෝ විදිද්ද, ඔහු බැහැරට ගෙණ යෙද්ද, ගෙණ ගොස් නෑයන් වෙත පමුණුවද්ද, ඔහුට නෑයෝ උපස්ථාන කරත්. පිළිදැගුම් කරත්. හෙතෙම නෑයන් විසින් උවටැන් කරණු ලබන්නේ, පිළිදැගුම් කරණු ලබන්නේ, ඒ ආබාධයෙන්ම කළුරිය කරයි. මහණෙනි, මේ තුන්වන යුද්‍ධභට තෙම ඇත්තේ ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වෙත්.

“මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්‍ෂු තෙම එක්තරා ගමක් හෝ නියම් ගමක් ඇසුරුකොට වාසය කරයි. හෙතෙම පෙරවරු වේලෙහි හැඳ පොරවා පාත්‍ර සිව්රු ගෙණ එම ගමට හෝ නියම් ගමට හෝ නොරක්නා ලද කයින් යුක්තවම, නොරක්නා ලද වචනයෙන් යුක්තව, නොරක්නා ලද සිතින් යුක්තව, නොඑළඹ සිටි සිහියෙන් යුක්තව, සංවර නොවූ ඉන්‍ද්‍රියයන්ගෙන් යුක්තව, පිඬු පිණිස පිවිසෙයි.

හෙතෙම එහි නපුරුකොට හඳනා ලද හෝ, නපුරුකොට පොරෝනා ලද හෝ, ස්ත්‍රියක් දකියි. ඇයගේ නපුරුකොට හඳනා ලද හෝ, නපුරුකොට පොරෝනා ලද හෝ, ඒ සත්‍රිය දැක රාගය තෙම සිත පෙළයි. නොමනාව හඳින ලද්දාවූ හෝ, නොමනාව පොරවන ලද්දාවූ හෝ ඒ ස්ත්‍රිය දැක ඔහුගේ රාගය තෙම සිත පෙළයි.

“හෙතෙම රාගයෙන් පෙළෙන සිතින් කයින් දවාමය. සිතිවිල්ලෙන් දවාමය. මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් යුද්‍ධයෙන් ජීවත් වන්නෙක් කඩුව හා පලිහ ගෙණ, දුනු හා හියවුරු බැඳගෙණ, පැමිණ සිටියාවූ යුද්‍ධයට බැස ගණියි. හෙතෙම ඒ යුද්‍ධයෙහි උත්සාහ කරයි. ව්‍යායාම කරයි. හෙතෙම ආරාමයට ගොස්, ‘ඇවැත්නි, මම රාගය අනුව ගියේ, රාගයෙන් පෙළුනේ වෙමි. බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාව රකින්ට නොහැක්කෙමි. ශික්‍ෂාවගේ දුර්‍වල භාවය ප්‍රකාශකොට, ශික්‍ෂාව හැර දමා ගිහි බවට පෙරළෙන්නෙමි’, යි තවත් භික්‍ෂූකට සැළ කරයි.

“ඇවැත්නි, ‘ස්වල්ප ආශ්වාද ඇත්තාවූ කාමයෝ බොහෝ දුක් ඇත්තාහුය. බොහෝ දැඩි ආයාස ඇත්තාහුයයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරණ ලදහ.’ ‘ඇට සැකිල්ලකට බඳු උපමා ඇත්තාවූ කාමයෝ බොහෝ දුක් ඇත්තාහුය. බොහෝ දැඩි ආයාස ඇත්තාහුය’ යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරණ ලද්දාහුය. මෙහි ආදීනව බොහෝ වේ. ‘මස් පිඩකට බඳු උපමා ඇත්තාවූ කාමයෝ බොහෝ දුක් ඇත්තාහුය. බොහෝ දැඩි ආයාස ඇත්තාහුය’ යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරණ ලද්දාහුය. මෙහි ආදීනව බොහෝ වේ…….ආයුෂමත් තෙම බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාවට සිත අලවාවා, ආයුෂ්මත් තෙමේ ශික්‍ෂාවගේ දුර්‍වල භාවය ප්‍රකාශකොට, ශික්‍ෂාව හැර දමා ගිහි බවට නොපෙරලේවා’ යි කියයි. හෙතෙම සබ්‍රම්සරුන් විසින් මෙසේ අවවාද කරණු ලබන්නේ, මෙසේ අනුශාසනා කරණු ලබන්නේ, මෙසේ කියයි.

“ඇවැත්නි, උත්සාහ කරන්නෙමි. ඇවැත්නි, මහණකම දරන්නෙමි. ඇවැත්නි, සිත් අලවන්නෙමි. ඇවැත්නි, දැන් මම ශික්‍ෂාවගේ දුර්‍වල භාවය ප්‍රකාශ කොට, ශික්‍ෂාව හැර දමා ගිහි බවට නොපෙරළෙන්නෙමි’ යි මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් යුද්‍ධයෙන් ජීවත් වන්නෙක් කඩුව හා පලිහ ගෙණ, දුනු හා හියවුරු බැඳගෙණ, පැමිණ සිටියාවූ යුද්‍ධයට බැස ගණියි. හෙතෙම ඒ යුද්‍ධයෙහි උත්සාහ කරයි. ව්‍යායාම කරයි. “උත්සාහ කරන්නාවූ, ව්‍යායාම කරන්නාවූ ඔහුට අන්‍යයෝ විදිද්ද. ඔහු ස්වකීය කඳවුරට ගෙණ යත්. ගෙණ ගොස් නෑයක්ට පමුණුවත්.

“මහණෙනි, මම මේ පුද්ගලයා මෙබඳු උපමා ඇත්තහුයයි කියමි. මහණෙනි, මෙබඳුවූද මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් වේ. මහණෙනි, මේ සතරවන යෝධාජීවයෙකුට බඳු උපමා ඇති පුද්ගලයෙක් ඇත්තේ, භික්‍ෂූන් අතර විද්‍යමාන වේ.

(5). “මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි. භික්‍ෂු තෙම එක්තරා ගමක් හෝ, නියම් ගමක් හෝ ඇසුරුකොට වාසය කරයි. හෙතෙම පෙරවරු වේලෙහි හැඳ, පොරවා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන, එම ගමට හෝ නියම් ගමට හෝ, රක්නාලද කය ඇතිව, රක්නාලද වචනය ඇතිව, රක්නාලද සිත් ඇතිව, එළඹ සිටි සිහි ඇතිව, සංවර කරණ ලද ඉන්ද්‍රියයන් ඇතිව, පිඬු පිණිස පිවිසෙයි. හෙතෙම ඇසින් රූපයක් දැක,

“නිමිති වශයෙන් ගන්නේ නොවෙයි. කුඩා ලකුණු වශයෙන් ගන්නේ නොවෙයි.

“යමක් හේතුකොට ගෙන මේ චක්‍ෂුරින්‍ද්‍රිය,
“සංවර රහිතව වාසය කරන්නාහුට විෂම ලෝභය, දොම්නසය යන ලාමකවූ අකුශල ධර්‍මයෝ අනුව වහනය වන්නාහුද, එය සංවර කිරීම පිණිස පිළිපදියි. “චක්ෂුරින්‍ද්‍රිය රකියි. චක්ෂුරින්‍ද්‍රියෙහි සංවරයට පැමිණෙයි.

“කණින් ශබ්දයක් අසා නිමිති වශයෙන් ගන්නේ නොවෙයි. කුඩා ලකුණු වශයෙන් ගන්නේ නොවෙයි. යමක් හේතුකොට ගෙන මේ සෝතේන්ද්‍රිය සංවර රහිතව වාසය කරන්නාහුට විෂම ලෝභය, දොම්නසය යන ලාමකවූ අකුශල ධර්‍මයෝ අනුව වහනය වන්නාහුද, එය සංවර කිරීම පිණිස පිළිපදියි. සෝතේන්‍ද්‍රිය රකියි. සෝතේන්‍ද්‍රියෙහි සංවරයට පැමිණෙයි.

නාසයෙන් ගන්‍ධයක් ආඝ්‍රාණය කොට නිමිති වශයෙන් ගන්නේ නොවෙයි. කුඩා ලකුණු වශයෙන් ගන්නේ නොවෙයි. යමක් හේතුකොට ගෙන මේ ඝානේන්‍ද්‍රිය සංවර රහිතව වාසය කරන්නාහුට විෂම ලෝභය, දොම්නසය යන ලාමකවූ අකුශල ධර්‍මයෝ අනුව වහනය වන්නාහුද, එය සංවර කිරීම පිණිස පිළිපදියි. ඝානේන්‍ද්‍රිය රකියි. ඝානේන්‍ද්‍රියෙහි සංවරයට පැමිණෙයි.

දිවෙන් රසයක් විඳ, නිමිති වශයෙන් ගන්නේ නොවෙයි. කුඩා ලකුණු වශයෙන් ගන්නේ නොවෙයි. යමක් හේතුකොට ගෙන මේ ජිව්හා ඉන්‍ද්‍රිය සංවර රහිතව වාසය කරන්නාහුට විෂම ලෝභය, දොම්නසය යන ලාමකවූ අකුශල ධර්‍මයෝ අනුව වහනය වන්නාහුද, එය සංවර කිරීම පිණිස පිළිපදියි. ජිව්හා ඉන්‍ද්‍රිය රකියි. ජිව්හා ඉන්‍ද්‍රියෙහි සංවරයට පැමිණෙයි.

කයින් ස්පර්‍ශ කළ යුත්තක් ස්පර්‍ශ කොට නිමිති වශයෙන් ගන්නේ නොවෙයි. කුඩා ලකුණු වශයෙන් ගන්නේ නොවෙයි. යමක් හේතුකොට ගෙන මේ කායේන්‍ද්‍රිය සංවර රහිතව වාසය කරන්නාහුට විෂම ලෝභය, දොම්නසය යන ලාමකවූ අකුශල ධර්‍මයෝ අනුව වහනය වන්නාහුද, එය සංවර කිරීම පිණිස පිළිපදියි. කායේන්‍ද්‍රිය රකියි. කායේන්‍ද්‍රියෙහි සංවරයට පැමිණෙයි.

සිතින් ධර්‍මයක් දැන නිමිති වශයෙන් ගන්නේ නොවෙයි. කුඩා ලකුණු වශයෙන් ගන්නේ නොවෙයි. යමක් හේතුකොට ගෙන මේ මනින්‍ද්‍රිය සංවර රහිතව වාසය කරන්නාහුට විෂම ලෝභය, දොම්නසය යන ලාමකවූ අකුශල ධර්‍මයෝ අනුව වහනය වන්නාහුද, එය සංවර කිරීම පිණිස පිළිපදියි. මනින්‍ද්‍රිය රකියි. මනින්‍ද්‍රියෙහි සංවරයට පැමිණෙයි.

“හෙතෙම පසුබත් කාලයෙහි පිණ්ඩපාතයෙන් පසු අරණ්‍යය, රුක් මුලය, පර්‍වතය, කඳුරැලිය, පර්වත ගුහාවය, සොහොනය, දුරවූ වන සෙනසුනය, අභ්‍යවකාශය, පිදුරු බිස්සය යන විවේකවූ ශයනාසනයක් භජනය කරයි.

“හෙතෙම වනයට ගියේ හෝ, රුක් මුලකට ගියේ හෝ, හිස් ගෙයකට ගියේ හෝ, ඎජුකොට කය පිහිටුවා, සතිය ඉදිරිපත්කොට එළවා, පළඟ බැඳගෙන හිඳී, හෙතෙම ලෝකයෙහි විෂම ලෝභය දුරුකොට ,විෂම ලෝභය නැති සිතින් යුක්තව වාසය කෙරේ, විෂම ලෝභයෙන් සිත පිරිසිදු කෙරේ, ව්‍යාපාදයෙන්වූ චිත්තප්‍රදූෂ්‍යය දුරුකොට, පහවූ ව්‍යාපාදයෙන් හිස් කල සිත ඇත්තේ, සියලු සතුන් කෙරෙහි හිතානුකම්පා ඇතිව වාසය කෙරේ, ව්‍යාපාද ප්‍රදෝෂයෙන් සිත මුදවා ගෙන සන්තානය පිරිසිදු කෙරේ, සිතෙහි හා කයෙහි අලස බව දුරුකොට, ථීනම්ද්‍ධය නැත්තේ, ආලෝක සංඥා ඇත්තේ, සතිය ඇත්තේ, මනා දැනුම් ඇත්තේ වාසය කෙරේ,

සිතෙහි හා කයෙහි අලස බැවින් සිත පිරිසිදු කෙරේද, උඩඟුබව හා කුකුස්බව දුරුකොට, උඩඟු නොවූයේ, තමා කෙරෙහි සන්සුන් සිත් ඇත්තේ වාසය කෙරේ, උද්‍ධච්ච කුක්කුච්චයෙන් සිත පිරිසිදු කෙරේද, සැකය දුරුකොට සැක නැත්තේ, කුශල ධර්‍මයන්හි කෙසේ යෙදේදැයි යන සැකය නැත්තේ වාසය කෙරේ, විචිකිච්ඡාවෙන් සිත පිරිසිදු කෙරේ, හෙතෙම සිත කෙළෙසන්නාවූ, ප්‍රඥාව දුර්‍වල කරන්නාවූ, මේ නීවරණ පස දුරුකොට මේ ශාසනයෙහි මහණතෙම කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුශල ධර්‍මයන්ගෙන් වෙන්ව, විතර්‍ක සහිත, විචාර සහිත, විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැප ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි.

විතර්‍ක විචාරයන්ගේ සංසිඳීමෙන්, අධ්‍යාත්මයෙහි පැහැදීම් ඇති, සිත හා එකට පහළවූ, විතර්‍ක නැති, විචාර නැති, සමාධියෙන් උපන් ප්‍රීතිය හා සැප ඇති දෙවෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. ප්‍රීතිය පහව යාමෙන් උපෙක්‍ෂා ඇතිව වාසය කරයි. සිහි ඇත්තේ, සම්‍යක් ප්‍රඥාවෙන් යුක්තවූයේ, කයින් සැපක් විඳියි. උපෙක්‍ෂා ඇති, සිහි ඇති, සැප විහරණයෙකැයි යමක් ආර්‍ය්‍යයෝ කියත්ද, ඒ තෘතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. සැප දුක් දෙක නැතිවීමෙන්, සොම්නස දොම්නස දෙක අස්තවීමට පෙරම, දුක් නැති, සැප නැති, උපෙක්‍ෂා ස්මෘති දෙදෙනාගේ පිරිසිදුකම ඇති සතරවෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි.

හෙතෙම මෙසේ සිත සමාධියට පැමිණි කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, පවිත්‍රවූ කල්හි, කෙලෙස් රහිතවූ කල්හි, පහවූ ක්ලේශයන් ඇති කල්හි, මොළොක්වූ කල්හි, කර්‍මණ්‍යව සිටි කල්හි, ස්ථිරවූ කල්හි, පෙර විසූ ස්කන්ධ පිළිවෙළ දක්නා ඥානය පිණිස සිත නමයි. හෙතෙම නන් වැදෑරුම්වූ පෙර ස්කන්‍ධ සිහි කරයි.
ඒ කෙසේද?

“එක් ජාතියක්ද, ජාති දෙකක්ද, ජාති තුනක්ද, ජාති සතරක්ද, ජාති පසක්ද, ජාති දසයක්ද, ජාති විස්සක්ද, ජාති සතලිසක්ද, ජාති පණසක්ද, ජාති සියයක්ද, ජාති දහසක්ද, ජාති ලක්‍ෂයක්ද, නොයෙක් නැසෙන කල්පයන්ද, නොයෙක් වැඩෙන කල්පයන්ද, නොයෙක් නැසෙන හා වැඩෙන කල්පයන්ද සිහිකෙරෙයි. (කෙසේද) “මම අසවල් තැන උපන්නෙම්.

“මෙබඳු නම් ඇත්තේ වීමි. මෙබඳු ගොත්‍ර ඇත්තේ වීමි. මෙබඳු ශරීර වර්‍ණ ඇත්තෙක් වීමි. මෙබඳු ආහාර ඇත්තෙක් වීමි. මෙසේ සැප දුක් වින්දෙක් වීමි. මෙබඳු ආයුෂයක් කෙළවරකොට ඇත්තෙක් වීමි. ඒ මම එයින් චුතවූයෙමි. අසවල් තැන උපනිමි.

“එහිද මෙබඳු නම් ඇත්තේ වීමි. මෙබඳු ගොත්‍ර ඇත්තේ වීමි. මෙබඳු ශරීර වර්‍ණ ඇත්තෙක් වීමි. මෙබඳු ආහාර ඇත්තෙක් වීමි. මෙසේ සැප දුක් වින්දෙක් වීමි. මෙබඳු ආයුෂයක් කෙළවරකොට ඇත්තෙක් වීමි. ඒ මම එයින් චුතවූයෙමි. අසවල් තැන උපනිමි. ඒ මම එයින් චුතවූයෙම් මෙහි උපන්නෙක් වෙමියි මෙසේ ආකාර සහිතවූ, නාම ගෝත්‍රවශයෙන් දැක්වීම් සහිතවූ නොයෙක් පෙර විසූ ස්කන්‍ධයන් සිහි කෙරෙයි. ඔහු විසින් මේ පළමුවෙනි විද්‍යාව ලදී.

“අවිද්‍යාව නසන ලදී. විද්‍යාව උපන්නීය.
අන්‍ධකාරය නසන ලදී. ආලෝකය උපන්නේය.
සති සම්ප්ජන්ඥයෙන් යුක්තව,
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යයෙන් යුක්තව,
හරණ ලද ආත්ම ආශාව ඇතිව, වාසය කරන්නහු
යම්සේ නම් එසේ කරයි.

හෙතෙම මෙසේ සිත සමාධියට පැමිණි කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, පවිත්‍රවූ කල්හි, කෙලෙස් රහිතවූ කල්හි, පහවූ ක්ලේශයන් ඇති කල්හි, මොළොක්වූ කල්හි, කර්‍මණ්‍යව සිටි කල්හි, ස්ථිරවූ කල්හි, පෙර විසූ ස්කන්ධ පිළිවෙළ දක්නා ඥානය පිණිස සිත නමයි. හෙතෙම නන් වැදෑරුම්වූ පෙර ස්කන්‍ධ සිහි කරයි.
ඒ කෙසේද?

හෙතෙම මෙසේ සිත සමාධියට පැමිණි කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, පවිත්‍රවූ කල්හි, කෙලෙස් රහිතවූ කල්හි, පහවූ ක්ලේශයන් ඇති කල්හි, මොළොක්වූ කල්හි, කර්‍මණ්‍යව සිටි කල්හි, ස්ථිරවූ කල්හි, පෙර විසූ ස්කන්ධ පිළිවෙළ දක්නා ඥානය පිණිස සිත නමයි. හෙතෙම නන් වැදෑරුම්වූ පෙර ස්කන්‍ධ සිහි කරයි.
ඒ කෙසේද?

මිනිස් ඇස ඉක්මවා සිටි දිවැසින් සත්ත්‍වයින් දකී.
සත්ත්‍වයන්ගේ චුති උත්පත්ති දැනගන්නා නුවණ පිණිස සිත නමයි.

“හෙතෙම පිරිසිදුවූ, මිනිස් ඇස ඉක්ම පවත්නාවූ දිවැසින් චුතවන්නාවූද, උපදින්නාවූද, ලාමකවූද, ප්‍රණීතවූද, යහපත් වර්‍ණ ඇත්තාවූද, දුර්‍වර්‍ණ ඇත්තාවූද, යහපත් ගති ඇත්තාවූද, අයහපත් ගති ඇත්තාවූද, කම්වූ පරිද්දෙන් පැමිණියාවූ, සත්ත්‍වයන් දැනගණී.
කෙසේද?

“පින්වත්නි, මේ සත්ත්‍වයෝ කාය දුශ්චරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, මනො දුශ්චරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, වාග් දුශ්චරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, බුද්ධාදී ආර්‍ය්‍යයන්ට උපවාද කරන්නෝය. මිත්‍යාදෘෂ්ටිකයෝය. මිසදිටුකම් සමාදන් වන්නෝය. ඔවුහු කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු සැපයෙන් පහවූ, දුර්‍ගති නම්වූ, විනාශව වැටෙන්නාවූ, නිරයෙහි උපන්නාහුය.

පින්වත්නි මේ සත්ත්‍වයෝ වනාහි, කාය සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, වාක් සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, මනෝ සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, බුද්ධාදී ආර්‍යයන්ට උපවාද (ගර්‍හා) නොකරන්නාහුය. කාය සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, වාක් සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, මනෝ සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, සම්‍යක් දෘෂ්ටි ඇත්තාහුය. සම්‍යක් දෘෂ්ටි කර්‍ම සමාදන් වන්නාහුය. ඔවුහු කායයාගේ බිඳීමෙන් මරණින් පසු මනාගති ඇත්තාවූ සැපතින් ස්වර්‍ග ලෝකයෙහි උපන්නාහු කියායි.

මෙසේ පිරිසිදුවූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා සිටි දිවැසින්, චුතවන්නාවූද, උපදින්නාවූද, හීනවූද, උසස්වූද, මනාවූ (ශරීර) වර්‍ණ ඇත්තාවූද, මනාවූ වර්‍ණ නැත්තාවූද, යහපත් ගති ඇත්තාවූද, යහපත් ගති නැත්තාවූද, කර්‍මය පරිදි මිය පරලොව ගියාවූ සත්ත්‍වයන් දැනගනිත්. ඔහු විසින් මේ දෙවෙනි විද්‍යාව ලදී.

“අවිද්‍යාව නසන ලදී. විද්‍යාව උපන්නීය. අන්‍ධකාරය නසන ලදී. ආලෝකය උපන්නේය. සිහි නුමුළාවෙන් යුක්තව, කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යයෙන් යුක්තව, හරණ ලද ආත්ම ආශාව ඇතිව, වාසය කරන්නහුට යම්සේ නම් එසේයි. හෙතෙම මෙසේ සිත සමාධියට පැමිණි කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, පවිත්‍රවූ කල්හි, කෙලෙස් රහිතවූ කල්හි, පහවූ ක්ලේශයන් ඇති කල්හි, මොළොක්වූ කල්හි, කර්‍මණ්‍යව සිටි කල්හි, ස්ථිරවූ කල්හි, පෙර විසූ ස්කන්ධ පිළිවෙළ දක්නා ඥානය පිණිස සිත නමයි. හෙතෙම නන් වැදෑරුම්වූ පෙර ස්කන්‍ධ සිහි කරයි.
ඒ කෙසේද?

හෙතෙම මෙසේ සිත සමාධියට පැමිණි කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, පවිත්‍රවූ කල්හි, කෙලෙස් රහිතවූ කල්හි, පහවූ ක්ලේශයන් ඇති කල්හි, මොළොක්වූ කල්හි, කර්‍මණ්‍යව සිටි කල්හි, ස්ථිරවූ කල්හි, පෙර විසූ ස්කන්ධ පිළිවෙළ දක්නා ඥානය පිණිස සිත නමයි. හෙතෙම නන් වැදෑරුම්වූ පෙර ස්කන්‍ධ සිහි කරයි.
ඒ කෙසේද?

මිනිස් ඇස ඉක්මවා සිටි දිවැසින් සත්ත්‍වයින් දකී. සත්ත්‍වයන්ගේ ආශ්‍රවක්‍ෂය දැනගන්නා නුවණ පිණිස සිත නමයි. මේ දුකයයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැනගනී. මේ දුක් ඇතිවීමේ හේතුවයයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැනගනී. මේ දුක් නැතිකිරීමයයි තත්වූ පරිදි දැන ගනී. මේ දුක් නැතිකිරීමේ මාර්‍ගයයි තත්වූ පරිදි දැනගනී.

මේ ආශ්‍රවයෝයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැනගනී. මේ ආශ්‍රවයන්ගේ හටගැන්මයයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැනගනී. මේ ආශ්‍රවයන්ගේ නැතිවීමයයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැනගනී. මේ ආශ්‍රවයන් නැතිකිරීමට යන ප්‍රතිපදාව (මාර්‍ගයයි) තත්වූ පරිද්දෙන් දනී. මෙසේ දන්නාවූ, මෙසේ දක්නාවූ, ඔහුගේ සිත කාම නමැති කෙලෙසුන්ගෙන් මිදෙයි. භව නමැති කෙලෙසුන්ගෙන් මිදෙයි. අවිද්‍යා නමැති කෙලෙසුන්ගෙන් මිදෙයි. මිදුන කල්හි, මිදුනේය යන නුවණ වේ. ඉපදීම ක්‍ෂය විය. බඹසර වැස නිමවන ලදී. කටයුතු කරණ ලදී. මත්තට යමක් නැතැයි දනී.

හෙතෙම මෙසේ සිත සමාධියට පැමිණි කල්හි, පිරිසිදුවූ කල්හි, පවිත්‍රවූ කල්හි, කෙලෙස් රහිතවූ කල්හි, පහවූ ක්ලේශයන් ඇති කල්හි, මොළොක්වූ කල්හි, කර්‍මණ්‍යව සිටි කල්හි, ස්ථිරවූ කල්හි, පෙර විසූ ස්කන්ධ පිළිවෙළ දක්නා ඥානය පිණිස සිත නමයි. හෙතෙම නන් වැදෑරුම්වූ පෙර ස්කන්‍ධ සිහි කරයි. ඒ කෙසේද? ආශ්‍රවයන්ගේ නැසීම දැන (මෙහි 3 පණ්ණාසකයේ 2 සූත්‍රයේ 7 ඡේදය යෙදිය යුතුයි.)

“මෙය මොහුට සංග්‍රාම විජය නම් වේ. මහණෙනි, යම් සේ ඒ යෝධාජීව තෙම රජස්කන්‍ධය ඉවසාද, ධජාග්‍රය ඉවසාද, උසස්වූ ඝෝෂාව ඉවසාද, සම්ප්‍රහාරය ඉවසාද, හෙතෙම ඒ යුද්‍ධය ජයගෙන දිනන ලද සංග්‍රාම ඇත්තේ, ඒ යුද්‍ධ භූමියෙහිම අධිපතිව වාසය කෙරේද, මහණෙනි, මම මේ පුද්ගලයා එබඳු උපමා ඇත්තහුයයි කියමි. මහණෙනි, මෙබඳුවූද මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් වෙයි.

“මහණෙනි, මේ පස්වෙනි යෝධාජීවයාට බඳු උපමා ඇති පුද්ගලයෙක් ඇත්තේ, භික්‍ෂූන් අතර විද්‍යමාන වේ. මහණෙනි, මෙපරිද්දෙන්ම යෝධාජීවයන්ට බඳු උපමා ඇති පුද්ගලයෝ පස් දෙනෙක් ඇත්තාහු භික්‍ෂූන් අතර විද්‍යමාන වෙත්.
කවර පස් දෙනෙක්ද යත්,

මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්‍ෂු තෙම, රජස්කන්‍ධයම දැක,
“මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් යුද්‍ධයෙන් ජීවත් වන්නෙක් කඩුව හා පලිහ ගෙණ, දුනු හා හියවුරු බැඳගෙණ, පැමිණ සිටියාවූ යුද්‍ධයට බැස ගණියි.

“හෙතෙම ඒ යුද්‍ධය ජය ගෙණ දිනන ලද යුද ඇත්තේ, එම යුද්‍ධ භූමියෙහි අධිපතිව වාසය කෙරේද, මහණෙනි, මම මේ පුද්ගලයා එබඳු උපමා ඇත්තහුයයි කියමි. මහණෙනි, මෙබඳුවූද මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් වේ. මහණෙනි, මේ පස්වන යෝධාජීවයෙකුට බඳු උපමා ඇති පුද්ගලයෙක් ඇත්තේ භික්‍ෂූන් අතර විද්‍යමාන වේ.
මහණෙනි, මේ යෝධාජීවයාට බඳු උපමා ඇති පුද්ගලයෝ පස්දෙන වනාහි ඇත්තාහු භික්‍ෂූන් අතර විද්‍යමාන වෙත්ය” යි වදාළ සේක.

[අට්ඨිකඞ්කලූපමා යනාදියෙහි අප්‍රසාද අර්‍ත්‍ථයෙන් ඇටසැකිල්ලකට සමාන වූයේයි, මංසපෙසුපමා යනු බොහෝ සාධාරණර්‍ත්‍ථයෙන් මාංශපේශියකට සමාන වූයේයි, තිණුක්කුපමා යනු තැවීම් ඇතිකරන අර්‍ත්‍ථයෙන් තණ හුලකට සමානය, අඞ්ගාරකාසුපමා යනු මහත් තැවීමක් ඇතිකරන අරුතින් අඟුරු වලකට සමානය, සුපිනකුපමා මදක් පැවතීම් අරුතින් සිහිනයකට සමානය, යාචිතකුපමා යනු තාවකාලිකාර්ථයෙන් ඉල්වාගන්නා ලද්දක් බඳුය, රුක්ඛඵලුපමා යනු සියලු අඟ පසඟ බිඳීයන අරුතින් ගසක සන්ධියක් බඳුය, අසිසුනුපමා යනු පිළිකුල් අරුතින් වධකාගාරයක් බඳුය, සත්තිසුලුපමා යනු විනිවිද යන අරුතින් අවිමුවහතක් බඳුය, සප්පසිරූපමා යනු සැකසහිත බිය සහිත අරුතින් සර්‍ප හිසක් බඳුය, උස්සභිස්සාමි යනු උත්සාහ කරන්නෙමි, ධාරයිස්සාමි යනු මහණ බව දරන්නෙමි, අභිරමිස්සාමි යනු කැමැත්ත උපදවන්නෙමි, උකටලී නොවෙමි, මෙහි සෙස්ස පැහැදිලිමය, මෙම සූත්‍රයෙහි සසර හා නිවන කියන ලදි.]

AN 05-08-07. පඨම අනාගත භය සූත්‍රය

“මහණෙනි,
මේ මතු පැමිණෙන්නාවූ භය පසක් දක්නාවූ වනයෙහි වාසය කරණ භික්‍ෂුව විසින්

“නොපැමිණියහුගේ පැමිණීම පිණිස, නොලබන ලද්දහුගේ ලැබීම පිණිස, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරණ ලද්දහුගේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂකිරීම පිණිස, අප්‍රමාදව, කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍ය ඇතිව, හරණ ලද ආත්මාලය ඇතිව වාසය කරන්ට සුදුසුමැයි.

“කවර පසක්ද යත්.

මහණෙනි,
මේ ශාසනයෙහි පැවිදිව, වනයෙහි වසන්නාවූ භික්‍ෂුවක්, මෙසේ සිතාගත යුතය.
‘මම මෙකල්හි හුදකලාවම වනයෙහි වාසය කරමි. හුදකලාවම වනයෙහි වසන්නාවු මාව සර්‍පයෙක් හෝ දෂ්ට කරන්නේ නම්, ගෝනුස්සෙක් හෝ මා දෂ්ට කරන්නේ නම්, සතපදියෙක් හෝ මා දෂ්ට කිරීමෙන් මාගේ කාලක්‍රියාව වන්නේ නම්, හෙතෙම මට අන්තරායක් වන්නේය. එබැවින් මම නොපැමිණියහුගේ පැමිණීම පිණිස, නොලබන ලද්දහුගේ ලැබීම පිණිස, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරණ ලද්දහුගේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීම පිණිස වීර්‍ය්‍යය පටන් ගනිමි.’

“මහණෙනි, මේ පළමුවන මතු පැමිණෙන්නාවූ භය දක්නාවූ වනයෙහි වාසය කරණ භික්‍ෂුව විසින් නොපැමිණියහුගේ පැමිණීම පිණිස, නොලබන ලද්දහුගේ ලැබීම පිණිස, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරණ ලද්දහුගේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂකිරීම පිණිස, අප්‍රමාදව, කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍ය ඇතිව, හරණ ලද ආත්මාලය ඇතිව වාසය කරන්ට සුදුසුමැයි.

“මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
වනයෙහි වසන භික්‍ෂුවක් මෙසේ සිතිය යුතුයි ‘මම දැන් තනිව වනයෙහි වාසය කරමි. තනිවම වනයෙහි වාසය කරන්නාවූ මම වනාහි පැකිල හෝ වැටෙන්නෙම් නම්, මා විසින් අනුභව කරණ ලද ආහාරය හෝ විරුද්‍ධ වන්නේ නම්, පිත හෝ කිපෙන්නේ නම්, මාගේ සෙම හෝ කිපෙන්නේ නම්, මාගේ ශස්ත්‍රක වාත හෝ කිපෙන්නාහු නම්, ඒ හේතුවෙන් හෝ කාලක්‍රියාව වන්නේ නම්, හෙතෙම මට අන්තරායෙන් වන්නේය. එබැවින් මම නොපැමිණියහුගේ පැමිණීම පිණිස, නොලබන ලද්දහුගේ ලැබීම පිණිස, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරණ ලද්දහුගේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂකිරීම පිණිස, වීර්‍ය්‍යය හෝ පටන්ගනියි.

මහණෙනි, මේ දෙවන පැමිණෙන්නාවූ භය දක්නාවූ වනයෙහි වසන භික්‍ෂුව විසින් නොපැමිණියහුගේ පැමිණීම පිණිස, නොලබන ලද්දහුගේ ලැබීම පිණිස, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරණ ලද්දහුගේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂකිරීම පිණිස, අප්‍රමාදව, කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍ය ඇතිව, හරණ ලද ආත්මාලය ඇතිව වාසය කරන්ට සුදුසුමැයි.

“මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
වනයෙහි වසන භික්‍ෂුවක් මෙසේ සිතිය යුතුයි. ‘මම දැන් හුදකලාව වනයෙහි වසමි. හුදකලාව වනයෙහි වසන්නාවූ මම වනාහි සිංහයෙකු සමග හෝ, ව්‍යාඝ්‍රයෙකු සමග හෝ, දිවියෙකු සමග හෝ, වළහෙකු සමග හෝ, කළු හිස් වළහෙකු සමග හෝ, වල් මෘගයන් සමග හෝ එක්වන්නෙම් නම්, ඔවුහු මා ජීවිතයෙන් තොර කරන්නාහු නම්, ඒ හේතුවෙන් මාගේ කාලක්‍රියාව වන්නේ නම්, හෙතෙම මට අන්තරායන් වන්නේය. එබැවින් මම නොපැමිණියහුගේ පැමිණීම පිණිස, නොලබන ලද්දහුගේ ලැබීම පිණිස. ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරණ ලද්දහුගේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීම පිණිස, වීර්‍ය්‍යය පටන් ගනිමි.

මහණෙනි, මේ තුන්වන පැමිණෙන්නාවූ භය දක්නාවූ වනයෙහි වසන භික්‍ෂුව විසින් නොපැමිණියහුගේ පැමිණීම පිණිස, නොලබන ලද්දහුගේ ලැබීම පිණිස, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරණ ලද්දහුගේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂකිරීම පිණිස, අප්‍රමාදව, කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍ය ඇතිව, හරණ ලද ආත්මාලය ඇතිව වාසය කරන්ට සුදුසුමැයි.

“මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
වනයෙහි වසන භික්‍ෂුවක් මෙසේ සිතිය යුතුයි. “මම වනාහි දැන් හුදකලාව වනයෙහි වසමි. හුදකලාව වනයෙහි වසන්නාවූ මම වනාහි කරණ ලද සොරකම් ඇත්තාවූ හෝ නොකරණ ලද සොරකම් ඇත්තාවූ හෝ මිනිසුන් සමග එක්වන්නෙම් නම්, ඔවුහු මා ජීවිතයෙන් තොර කරන්නාහු නම්, ඒ හේතුවෙන් මාගේ කාලක්‍රියාව වන්නේ නම්, හෙතෙම මට අන්තරායෙක් වන්නේය. එබැවින් මම නොපැමිණියහුගේ පැමිණීම පිණිස, නොලබන ලද්දහුගේ ලැබීම පිණිස, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරණ ලද්දහුගේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂකිරීම පිණිස, වීර්‍ය්‍යය පටන් ගනිමි. මහණෙනි, මේ සතරවන අනාගත භය දක්කාවූ වනවාසී භික්‍ෂුව විසින් නොපැමිණියහුගේ පැමිණීම පිණිස, නොලබන ලද්දහුගේ ලැබීම පිණිස, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරණ ලද්දහුගේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂකිරීම පිණිස, අප්‍රමාදව, කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍ය ඇතිව, හරණ ලද ආත්මාලය ඇතිව වාසය කරන්ට සුදුසුමැයි.

“මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
වනයෙහි වසන භික්‍ෂුවක් මෙසේ සිතිය යුතුයි. “මම දැන් හුදකලාව වනයෙහි වසමි. වනයෙහි වනාහි චණ්ඩවූ අමනුෂ්‍යයෝ ඇත්තාහ. ඔවුහු මා ජීවිතයෙන් තොර කරන්නාහු නම්, එයින් මාගේ කාලක්‍රියාව වන්නේ නම්, හෙතෙම මට අන්තරායෙක් වන්නේය. එබැවින් මම නොපැමිණියහුගේ පැමිණීම පිණිස, නොලබන ලද්දහුගේ ලැබීම පිණිස, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරණ ලද්දහුගේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂකිරීම පිණිස, වීර්‍ය්‍යය පටන් ගනිමි.

මහණෙනි, මේ පස්වන අනාගත භය දක්කාවූ වනවාසී භික්‍ෂුව විසින් නොපැමිණියහුගේ පැමිණීම පිණිස, නොලබන ලද්දහුගේ ලැබීම පිණිස, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරණ ලද්දහුගේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂකිරීම පිණිස, අප්‍රමාදව, කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍ය ඇතිව, හරණ ලද ආත්මාලය ඇතිව වාසය කරන්ට සුදුසුමැයි.

“මහණෙනි, මේ අනාගත භය පසක් දක්නාවූ වනයෙහි වාසය කරණ භික්‍ෂුව විසින් නොපැමිණියහුගේ පැමිණීම පිණිස, නොලබන ලද්දහුගේ ලැබීම පිණිස, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරණ ලද්දහුගේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂකිරීම පිණිස, අප්‍රමාදව, කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍ය ඇතිව, හරණ ලද ආත්මාලය ඇතිව වාසය කරන්ට සුදුසුමැයි.

[සත්වැන්නෙහි ආරඤ්ඤකෙන යනු වනයෙහි වසන්නහු විසිනි, අප්පත්තස්සා යනු නොපැමිණි ධ්‍යාන විදර්‍ශනා මාර්‍ගඵල ප්‍රභේදකොට ඇති විශේෂයකට පැමිණීමෙනි, සෙසු පදයන්හි ද මේ ක්‍රමයමයි, සො මමස්ස අන්තරායො යනු හෙතෙම මගේ ජීවිතයට අනතුරක් ද බඹසරට අනතුරක් ද පෘථග්ජන කාලක්‍රියාව කරන්නාට දෙව්ලොව අනතුරක් ද මාර්‍ගයට අනතුරක් ද වන්නේය, හන්ද යන ඒකාන්තාර්ථයෙහි නිපාතයකි, චිරියං ආරභාමි යනු දෙවැදෑරුම් වූ වීර්යය කරමි, සත්‍ථකා යනු සැතක බඳු සන්ධි බැඳුම් පිඳින වාතයෝයි. වාළෙහි යනු දරණ වූවන්ගෙනි, මාණවෙභි යනු සොරුන්ගෙනි, කතකම්මෙහි වා අකතකම්මෙහි වා මෙහි සොරකම් කිරීමට යන්නෝ අකතම්මා නම් වෙත්. එහි කරන ලද කර්‍ම ඇත්තෝ කර්‍මය සඵල වූ බැවින් සත්ත්වයන්ගේ ගලලෝභිතය ගෙන දෙවිවරුන්ට බිලිකරති, නොකළ කර්‍ම ඇත්තෝ මෙසේ අපගේ සොරකම සඵලවන්නේ යයි මුලදීම කරති. මේ සඳහා “තෙ මං ජීවිතා වොරොපෙය්‍යුං”යි කියන ලදි. වාළා අමනුස්සා යනු දරුණු වූ දුෂ්ඨ වූ යක්ෂාදී වූ අමනුෂ්‍යයෝයි.]

AN 05-08-08. දුතිය අනාගත භය සූත්‍රය

“මහණෙනි,
මේ අනාගත භය පසක් දක්නාවූ භික්‍ෂුව විසින් නොපැමිණියහුගේ පැමිණීම පිණිස, නොලබන ලද්දහුගේ ලැබීම පිණිස, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරණ ලද්දහුගේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂකිරීම පිණිස, අප්‍රමාදව, කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍ය ඇතිව, හරණ ලද ආත්මාලය ඇතිව වාසය කරන්ට සුදුසුමයැ.

“කවර පසක්ද යත්?

මහණෙනි,
මේ ශාසනයෙහි පැවිදි වූ තොප මෙසේ සිතිය යුතුය.
‘මම වනාහි දැන් තරුණවූයේ, යෞවනවූයේ, බාලවූයේ, කළු හිසකෙස් ඇත්තේ, සොඳුරුවූ, යෞවනවූ, පළමු වයසින් යුක්තවූයේ වෙමි. යම් කලක මේ ශරීරය ජරාව ස්පර්‍ශ කෙරේද, එබඳු කාලයක් වේ. ජීර්‍ණවු, ජරාවෙන් මඩනා ලද්දහු විසින් වනාහි බුදුවරයන්ගේ අනුශාසනාව මෙනෙහි කරන්ට පහසු නොවේ. වනයෙහි ඉතා දුරවූ වන සෙනසුන් සේවනය කරන්ට පහසු නොවෙත්. ඒ ඉෂ්ට නොවූ, නොකැමැතිවූ, අමනාපවූ ධර්‍මය තෙම ඉදිරියෙහි මට පැමිණේ.

“එබැවින් මම පළමුකොටම නොපැමිණියහුගේ පැමිණීම පිණිස, නොලබන ලද්දහුගේ ලැබීම පිණිස, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරණ ලද්දහුගේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීම පිණිස, වීර්‍ය්‍යය පටන් ගණිමි.

“යම් ධර්‍මයකින් යුක්තවූ මම ජරාවට ගියේද, පහසු පරිදි වාසය කරන්නෙම්දැයි, මහණෙනි, මේ පළමුවන

“අනාගත භය දක්නාවූ භික්‍ෂුව විසින් නොපැමිණියහුගේ පැමිණීම පිණිස, නොලබන ලද්දහුගේ ලැබීම පිණිස, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරණ ලද්දහුගේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීම පිණිස, අප්‍රමාදව, කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව, හරණ ලද ආත්මාලය ඇතිව, වාසය කරන්ට සුදුසුමය.

“මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
මහණෙනි,
මේ ශාසනයෙහි පැවිදි වූ තොප මෙසේ සිතිය යුතුය.
“මම වනාහි දැන් ස්වල්පවූ ආබාධ ඇත්තේ, ස්වල්පවූ රෝග ඇත්තේ, ඉතා සිහිල් නොවූ, ඉතා උණුසුම් නොවූ, මධ්‍යමවූ, වීර්‍ය්‍යය කිරීමට සුදුසුවූ, සමවූ පැසවීම් ඇති ග්‍රහණියෙන් යුක්තවූයේ වෙමි. යම් කලෙක මේ ශරීරය ව්‍යාද්‍ධිය ස්පර්‍ශ කෙරේද, එබඳු කාලයක් වේ.

“හටගත් රෝග ඇත්තාවූ, හටගත් ව්‍යාධි ඇත්තාවූ, ව්‍යාධියෙන් මඩනා ලද්දහු විසින් බුදුවරයින්ගේ අනුශාසනාව මෙනෙහි කරන්ට පහසු නොවේ. වනයෙහි වනගතවූ, ඉතා දුර, වන සෙනසුන් සේවනය කරන්ට නොහැකිවෙත්. ඉදිරියෙහි මට ඉෂ්ට නොවූ, නොකැමැතිවූ, අමනාපවූ මේ ධර්‍මය තෙම පැමිණෙයි. එබැවින් මම පළමුකොටම නොපැමිණියහුගේ පැමිණීම පිණිස, නොලබන ලද්දහුගේ ලැබීම පිණිස, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරණ ලද්දහුගේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීම පිණිස, වීර්‍ය්‍යය පටන් ගණිමි. යම් ධර්‍මයකින් යුක්තවූ මම හටගත් ව්‍යාධි ඇත්තේද, පහසු පරිදි වාසය කරන්නෙම්දැයි. මහණෙනි, මේ දෙවෙනි අනාගත භය දක්නාවූ භික්‍ෂුව විසින් නොපැමිණියහුගේ පැමිණීම පිණිස, නොලබන ලද්දහුගේ ලැබීම පිණිස, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරණ ලද්දහුගේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීම පිණිස, අප්‍රමාදව, කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව, හරණ ලද ආත්මාලය ඇතිව, වාසය කරන්ට සුදුසුමය.

“මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
මහණෙනි,
මේ ශාසනයෙහි පැවිදි වූ තොප මෙසේ සිතිය යුතුය..
“දැන් වනාහි සුලභ භික්‍ෂා ඇත්තේය. මනා ශෂ්‍ය ඇත්තේය. සුලභවූ ආහාර ඇත්තේය. සිඟා ලද දෙයින් යැපෙන්ට පහසුය. මතු කලෙක දුර්භික්‍ෂවූ, භික්‍ෂාව අයහපත්වූ ශෂ්‍යය ආහාර දුර්ලභවූ කාලයක් වේද, සිඟා ලද දෙයින් යැපෙන්ට නොහැකි වේද, එබඳු කාලයෙක් වේ.

දුර්භික්‍ෂ කාලයෙහි , මනුෂ්‍යයෝ යම් තැනෙක්හි සුභික්‍ෂද, එතැනට ගමන් කෙරෙත්. එහි එකතුව වාසය කරති. ගැවසීගත් වාසය වේ. එකතුව වාසය කිරීම ඇත්තාවූ, ගැවසීගත් වාසය කිරීම ඇතිකල්හි වනාහි බුදුවරුන්ගේ අනුශාසනය මෙනෙහි කරන්ට පහසු නොවේ. වනයෙහි වානප්‍රස්ක නම් ඉතා දුර වන සෙනසුන් සේවනය කරන්ට නොහැකිවෙත්.

අනාගතයෙහි මට එබඳු අනිෂ්ටවූ, කැමති නොවන්නාවු, අමනාපවූ, තත්වයක් පැමිණිය හැක. එබැවින් මම පළමුකොටම නොපැමිණියහුගේ පැමිණීම පිණිස, නොලබන ලද්දහුගේ ලැබීම පිණිස, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරණ ලද්දහුගේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීම පිණිස, වීර්‍ය්‍යය පටන් ගණිමි. යම් ධර්‍මයකින් යුක්තවූ මම දුර්භික්‍ෂ කාලයෙහිද පහසුවෙන් වාසය කරන්නෙම්දැයි. මහණෙනි, මේ තුන්වන අනාගත භය දක්නාවූ භික්‍ෂුව විසින් නොපැමිණියහුගේ පැමිණීම පිණිස, නොලබන ලද්දහුගේ ලැබීම පිණිස, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරණ ලද්දහුගේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීම පිණිස, අප්‍රමාදව, කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව, හරණ ලද ආත්මාලය ඇතිව, වාසය කරන්ට සුදුසුමය.

“මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
මහණෙනි,
මේ ශාසනයෙහි පැවිදි වූ තොප මෙසේ සිතිය යුතුය.
. දැන් වනාහි මිනිස්සු සමගි වූවාහු, සතුටු වන්නාහු, විවාද නොකරන්නාහු, කිරි හා දිය මෙන් එක්වූවාහු, ඔවුනොවුන් ප්‍රිය ඇස්වලින් බලන්නාහු, වාසය කරත්. යම් කලක අටවිංතාප නම් භයක් වේද, රථවලට නැංගාවූ දනව් වැස්සෝ ඔබ මොබ යෙද්ද, එබඳු සමයක් වේ. භයක් ඇති කල්හි වනාහි මිනිස්සු යම් තැනෙක නිර්භයද, එතැනට පැමිණෙත්. එහි සමූහයා එක්ව වාසය කිරීම වේ. ගැවසීගත් වාසය වේ. සමූහයා එක්ව වාසය කිරීම ඇති කල්හි, ගැවසීගත් වාසය කිරීම ඇතිකල්හි වනාහි බුදුවරුන්ගේ අනුශාසනය මෙනෙහි කරන්ට පහසු නොවේ. වනයෙහි වානප්‍රස්ත නම් දුරවූ වන සෙනසුන් සේවනය කරන්ට නොහැකි වෙත්. ඉදිරියෙහි මට අනිෂ්ටවූ, නොකැමැතිවු, අමනාපවූ, ඒ ධර්‍මය තෙම පැමිණේ. එබැවින් මම පළමුකොටම නොපැමිණියහුගේ පැමිණීම පිණිස, නොලබන ලද්දහුගේ ලැබීම පිණිස, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරණ ලද්දහුගේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීම පිණිස, වීර්‍ය්‍යය පටන් ගණිමි. යම් ධර්‍මයකින් යුක්තවූ මම භය පැමිණි කල්හිද, පහසුවෙන් වාසය කරන්නෙම්දැයි. මහණෙනි, මේ සතරවන අනාගත භය දක්නාවූ භික්‍ෂුව විසින් නොපැමිණියහුගේ පැමිණීම පිණිස, නොලබන ලද්දහුගේ ලැබීම පිණිස, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරණ ලද්දහුගේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීම පිණිස, අප්‍රමාදව, කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව, හරණ ලද ආත්මාලය ඇතිව, වාසය කරන්ට සුදුසුමය.

“මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
මහණෙනි,
මේ ශාසනයෙහි පැවිදි වූ තොප මෙසේ සිතිය යුතුය..”
“මෙකල්හි සංඝයා සමගිව, සතුටින්, විවාද දබර නොකර, එක්ව උදෙසීම් ඇතිව , පහසු පරිදි වාසය කරයි. යම් කලෙක අනාගතයේ සංඝයාගේ සමගිය බිඳේද, එබඳු කාලයක් වේ. සංඝයා බිඳුනු කල්හි බුදුවරයින්ගේ අනුශාසනාව මෙනෙහි කරන්ට පහසු නොවේ.

වනයෙහි වානප්‍රස්ත නම් දුරවූ සෙනසුන් සේවනය කරන්ට පහසු නොවෙත්. ඉදිරියෙහි මට අනිෂ්ටවූ, නොකැමැතිවූ, අමනාපවූ, ඒ දුෂ්කරතා පැමිණේ. එබැවින් මම පළමුකොටම නොපැමිණියහුගේ පැමිණීම පිණිස, නොලබන ලද්දහුගේ ලැබීම පිණිස, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරණ ලද්දහුගේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීම පිණිස, වීර්‍ය්‍යය පටන් ගණිමි. යම් ධර්‍මයකින් යුක්තවූ මම සංඝයා භේදවූ කල්හි, පහසු පරිදි වාසය කරන්නෙම්දැයි. මහණෙනි, මේ පස්වෙනි අනාගත භය දක්නාවූ භික්‍ෂුව විසින් නොපැමිණියහුගේ පැමිණීම පිණිස, නොලබන ලද්දහුගේ ලැබීම පිණිස, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරණ ලද්දහුගේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීම පිණිස, අප්‍රමාදව, කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව, හරණ ලද ආත්මාලය ඇතිව, වාසය කරන්ට සුදුසුමය.

“මහණෙනි, මේ මතු පැමිණෙන්නාවූ අනාගත භය පසක් දක්නාවූ භික්‍ෂුව විසින් නොපැමිණියහුගේ පැමිණීම පිණිස, නොලබන ලද්දහුගේ ලැබීම පිණිස, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරණ ලද්දහුගේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂකිරීම පිණිස, අප්‍රමාදව, කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍ය ඇතිව, හරණ ලද ආත්මාලය ඇතිව වාසය කරන්ට සුදුසුමයැ

[අටවැන්නෙහි පුරා මං සො ධම්මො ආගච්ඡති යනු යම්තාක් ඒ ධර්‍මය මා වෙත නොපැමිණෙයි ද ඒතාක් මම කලින්ම වීර්යය පටන් ගනිමැයි අරුත්ය. ඛිරොදකිභූතා යනු කිරි හා දිය මෙන් වූවාහුයි, ඒකත්වයට එළැඹුණාහුයි, පියචක්ඛුහි යනු මෙත් ඇසිනි.]

AN 05-08-09. තතිය අනාගත භය සූත්‍රය

“මහණෙනි,
මේ අනාගත භය පසක් දැන් නූපන්නාහු, මත්තෙහි නූපදින්නාහ.
ඒ භය පස තොප විසින් දැනගත යුතු වෙත්.
දැනගෙණද, ඔවුන්ගේ දුරුකිරීම පිණිස උත්සාහ කටයුතුයි.

“කවර පසක්ද යත්?

“මහණෙනි,
මතු කාලයෙහි නොවඩන ලද කය ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද සිල් ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද සිත ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද ප්‍රඥාව ඇත්තාවූ භික්‍ෂූහු වන්නාහුය

“නොවඩන ලද කය ඇත්තාවූම, නොවඩන ලද සිල් ඇත්තාවූම, නොවඩන ලද සිත් ඇත්තාවූම, නොවඩන ලද ප්‍රඥාව ඇත්තාවූම,

“ඒ භික්‍ෂූහු අන්‍යයන් උපසම්පදා කරන්නාහුය. ඔවුන් අධිශීලයෙහිද, අධිචිත්තයෙහිද, අධිප්‍රඥායෙහිද හික්මවන්ට නොහැකි වන්නාහුය.

“ඔවුහුද, මහණෙනි, මතු කාලයෙහි නොවඩන ලද කය ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද සිල් ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද සිත ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද ප්‍රඥාව ඇත්තාවූ භික්‍ෂූහු වන්නාහුය මහණෙනි, මතු කාලයෙහි නොවඩන ලද කය ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද සිල් ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද සිත ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද ප්‍රඥාව ඇත්තාවූ භික්‍ෂූහු වන්නාහුය

“නොවඩන ලද කය ඇත්තාවූම, නොවඩන ලද සිල් ඇත්තාවූම, නොවඩන ලද සිත් ඇත්තාවූම, නොවඩන ලද ප්‍රඥාව ඇත්තාවූම, වන්නාහුය.

“මහණෙනි, මෙසේ වනාහි ධර්මය දූෂ්‍ය කිරීමෙන්, විනය දූෂ්‍ය කිරීම වේ. විනය දූෂ්‍ය කිරීමෙන් ධර්මය දූෂ්‍ය කිරීම වේ.

“මහණෙනි, මේ පළමුවන අනාගත භය මෙකල්හි නූපන්නේ, මත්තෙහි උපදින්නේය. එය තොප විසින් දත යුතුයි. දැනගෙණද එය දුරුකිරීම පිණිස උත්සාහ කටයුතුයි.

“මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
මහණෙනි, මතු කාලයෙහි නොවඩන ලද කය ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද සිල් ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද සිත ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද ප්‍රඥාව ඇත්තාවූ භික්‍ෂූහු වන්නාහුය මහණෙනි, මතු කාලයෙහි නොවඩන ලද කය ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද සිල් ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද සිත ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද ප්‍රඥාව ඇත්තාවූ භික්‍ෂූහු වන්නාහුය

“නොවඩන ලද කය ඇත්තාවූම, නොවඩන ලද සිල් ඇත්තාවූම, නොවඩන ලද සිත් ඇත්තාවූම, නොවඩන ලද ප්‍රඥාව ඇත්තාවූම, ඒ භික්‍ෂූහු අන්‍යයන් උපසම්පදා කරන්නාහුය. ඔවුන් අධිශීලයෙහිද, අධිචිත්තයෙහිද, අධිප්‍රඥායෙහිද හික්මවන්ට නොහැකි වන්නාහුය.

“මහණෙනි, මතු කාලයෙහි නොවඩන ලද කය ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද සිල් ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද සිත ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද ප්‍රඥාව ඇත්තාවූ භික්‍ෂූහු වන්නාහුය මහණෙනි, මතු කාලයෙහි නොවඩන ලද කය ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද සිල් ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද සිත ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද ප්‍රඥාව ඇත්තාවූ භික්‍ෂූහු වන්නාහුය

“මහණෙනි, මෙසේ වනාහි ධර්මය දූෂ්‍ය කිරීමෙන්, විනය දූෂ්‍ය කිරීම වේ. විනය දූෂ්‍ය කිරීමෙන් ධර්මය දූෂ්‍ය කිරීම වේ.

“මහණෙනි,
මේ දෙවන අනාගත භය දැන් නූපන්නේ, මත්තෙහි උපදින්නේය. එය තොප විසින් දැණගත යුතුයි. දැනගෙණද එය දුරුකිරීම පිණිස උත්සාහ කටයුතුයි.

“මහණෙනි, මතු කාලයෙහි නොවඩන ලද කය ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද සිල් ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද සිත ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද ප්‍රඥාව ඇත්තාවූ භික්‍ෂූහු වන්නාහුය මහණෙනි, මතු කාලයෙහි නොවඩන ලද කය ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද සිල් ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද සිත ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද ප්‍රඥාව ඇත්තාවූ භික්‍ෂූහු වන්නාහුය

“නොවඩන ලද කය ඇත්තාවූම, නොවඩන ලද සිල් ඇත්තාවූම, නොවඩන ලද සිත් ඇත්තාවූම, නොවඩන ලද ප්‍රඥාව ඇත්තාවූම, ඒ භික්‍ෂූහු අන්‍යයන් උපසම්පදා කරන්නාහුය. ඔවුන් අධිශීලයෙහිද, අධිචිත්තයෙහිද, අධිප්‍රඥායෙහිද හික්මවන්ට නොහැකි වන්නාහුය. අභිධර්‍ම කථාව, තුෂ්ටි බහුලකොට ඇති කථාව කියන්නාහු, ලාමකවූ ධර්‍මයට බැසගන්නාහු, දැනනොගන්නාහුය. මහණෙනි, මෙසේ වනාහි ධර්මය දූෂ්‍ය කිරීමෙන්, විනය දූෂ්‍ය කිරීම වේ. විනය දූෂ්‍ය කිරීමෙන් ධර්මය දූෂ්‍ය කිරීම වේ. මහණෙනි, මේ තුන්වන අනාගත භය මෙකල්හි නූපන්නේ, මත්තෙහි උපදින්නේය. එය තොප විසින් දැණගත යුතුයි. දැනගෙණද එය දුරුකිරීම පිණිස උත්සාහ කටයුතුයි.

“මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි. මහණෙනි, මතු කාලයෙහි නොවඩන ලද කය ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද සිල් ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද සිත ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද ප්‍රඥාව ඇත්තාවූ භික්‍ෂූහු වන්නාහුය මහණෙනි, මතු කාලයෙහි නොවඩන ලද කය ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද සිල් ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද සිත ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද ප්‍රඥාව ඇත්තාවූ භික්‍ෂූහු වන්නාහුය. ඔවුහු නොවඩන ලද කය ඇත්තාහුම, නොවඩන ලද සිල් ඇත්තාහුම, නොවඩන ලද සිත් ඇත්තාහුම, යම් ඒ සූත්‍රාන්තයෝ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් වදාරණ ලද්දාහු, ගැඹුරු වූවාහු, ගැඹුරු අර්ත්‍ථ ඇත්තාහු, ලෝකෝත්තර වූවාහු, ශුන්‍යතාවෙන් යුක්තවූවාහු වෙද්ද,

“ඒ සූත්‍රයන් දේසනා කරන කල්හි ඒවා අසන්ට කැමැති නැති වෙත්. ඇසීමට කන් නොඑලවන්නාහ. දැනගැණීමට සිත නොපිහිටුවන්නාහ. ඒ ධර්මයන් උගත යුතුය, පිරිවැහිය යුතුයයි නොසිතන්නාහ. නමුත් යම් සූත්‍රාන්ත කවීන් විසින් කරණ ලද විට, ගායක ගායිකාවන් ලලිත ස්වරයෙන්, කන්කළු ලෙස ගයන විට අසන්නට ආසා කරන්නෝය, විසිතුරු අක්‍ෂර ඇත්තාහු, බ්‍යඥ්ජන ඇත්තාහු, ශාසනයෙන් පිටත අන් අය විසින් ලියන ලද්දාහු වෙත්ද, කියන ලද්දාහු වෙද්ද, ඒ සූත්‍රාන්තයන් කියනු ලබන කල්හි අසන්ට කැමති වෙත්. ඇසීමට කන් එලවත්. දැනගැනීමට සිත පිහිටුවත්. ඒ ධර්මයන්ද උගත යුතුය, පිරිවැහැය යුතුයයි සිතන්නාහ.

මහණෙනි,
මෙසේ ධර්ම දූෂ්‍යයෙන් විනය දූෂ්‍ය වේ. විනය දූෂ්‍යයෙන් ධර්ම දූෂ්‍යය වේ.
මහණෙනි, මේ සතරවන අනාගත භය මෙකල්හි නූපන්නේය, මත්තෙහි උපදින්නේය. එය තොප විසින් දැණගත යුතුයි. දැනගෙණද එය දුරුකිරීම පිණිස උත්සාහ කටයුතුයි.

[නවවැන්නෙහි ධම්මසන්දොසා විනයසන්දොසො යනු
ධර්‍ම දූෂණයෙන් විනය දූෂණය වෙයි,
කෙසේනම් ධර්‍මය දූෂණය වනවිට විනය දූෂණය වේද?
සමථ විදර්‍ශනා ධර්‍මයන් ගැබ් නොගන්නා කල්හි පස්වැදෑරුම් විනය නොවෙයි, මෙසේ ධර්‍මය දූෂණය වනවිට විනය දූෂණය වෙයි, දුශ්ශීලයාට සංවර විනය නැත. එය නොවනවිට සමථ විදර්‍ශනා ගැබ් නොගනියි. මෙසේ විනය දූෂණය වීමෙන් ධර්‍ම දුෂණය වෙන බව දතයුතුය. අභිධම්ම කථං යනු ශ්‍රේෂ්ඨ ධර්‍මකථාවයි, වෙදල්ලකථං යනු අවබෝධයෙන් යුක්ත වූ ඥානමිශ්‍ර වූ කථාවයි, කණ්හං ධම්මං ඔක්කමමානා යනු සිදුරු (දොස්) සෙවීම නිසා අපවාද සෙවීම් වශයෙන් පාපධර්‍මයට බසින්නාහුයි, තවද දුෂ්ට සිතින් පුද්ගලයා හා ගැටෙන්නාහු ද ඒ පාප ධර්‍මයෙන් තමන් දැවෙන්නාහු ද ලාභසත්කාර සඳහා කියන්නාහු ද පාපධර්‍මයට බැසගන්නාහුමය,]

“මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
මහණෙනි, මතු කාලයෙහි නොවඩන ලද කය ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද සිල් ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද සිත ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද ප්‍රඥාව ඇත්තාවූ භික්‍ෂූහු වන්නාහුය මහණෙනි, මතු කාලයෙහි නොවඩන ලද කය ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද සිල් ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද සිත ඇත්තාවූ, නොවඩන ලද ප්‍රඥාව ඇත්තාවූ භික්‍ෂූහු වන්නාහුය. නොවඩන ලද කය ඇත්තාවූම, නොවඩන ලද සිල් ඇත්තාවූම, නොවඩන ලද සිත් ඇත්තාවූම, නොවඩන ලද ප්‍රඥාව ඇත්තාවූම, ස්ථවිර භික්‍ෂූහු ප්‍රත්‍යය බහුලකොට ඇත්තාහු, ශාසනය ලිහිල්කොට ගත්තාහු, පඤ්ච නීවරණයන්ට බැස ගැන්මෙහි පූර්‍වඞගම වූවාහු, ප්‍රකර්‍ෂ විවේකයෙහි බහා තබන ලද ධුර ඇත්තාහු වන්නාහුය.

[කය වැවීම” (කාය භාවනාව) සහ “සිත වැවීම” (චිත්ත භාවනාව) යනුවෙන් කොටස් දෙකක් මෙහි දැක්වේ. මෙහිදී නොවඩන ලද කයක් ඇති පුද්ගලයා තුළ පහත ලක්ෂණ දැකිය හැකිය:

සරලවම පැවසුවහොත්, නොවඩන ලද කය යනු ආධ්‍යාත්මික ශික්ෂණයකින් තොරව, බාහිර ලෝකයේ ආශ්වාදයන් පසුපසම හඹායන සහ සුළු අරමුණකදී පවා කෝපයට හෝ දැඩි ලෝභකමට පත්වන ස්වභාවයයි.

නොවඩන සිල් ඇත්තා:
ලෝකයේ බොහෝ මනුෂ්‍යයෝ කිසිදු සීලයක් නොදනිති. පසිඳුරන් පිනවීම ජීවිතයේ ප්‍රථම අවස්තාවයය් සිතමින් හොඳින් හෝ නරකින් බොහෝවිට සියලු අකුසලයන් කරමින් මුදල් පසුපස යැයි. ඔවුන් හා තිරිසන් සතුන් අතර කිසිදු වනසක් නැත. එකම්ම වෙනස නම් ශරීර කුඩුවේ හැඩය පමණකි.

සමහරෙක්, අපි පරම්පරාගත බෞධයෝය කියා, නීති පන්සී, පෝයදා අටසිල් සමාදන් වෙති. එනමුත් වමාදන් වුසිල් පද රකින්නට කිසි උත්සාහයක් නොකරයි

මේ සාසනයේ භික්ෂුවක් වන්නේ සිය මිල මුදල් වතු පිටි, දු දරුවෝ, ආදී සියල්ය් දෙ අත් හැර එකම දෙයක් පිණිසය. ඒ නම් යලි ඉපදීම වලක්වීමයි. නිවන සාක්ෂාත් කර ගැනීම පිණිසයි. සසුන් ගතවූ පසු මුල් අරමුණ අමතකව ගොස් උපාධි, ගන්නට විශ්ව විද්‍යාලවල කාලය නනසති.පන්සල් වල අධිපති කම ගන්නට නඩු හබවලට පැටලෙති. .]

“නොපැමිණියහුගේ පැමිණීම පිණිස, නොලබන ලද්දහුගේ ලැබීම පිණිස, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරණ ලද්දහුගේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂකිරීම පිණිස, වීර්‍ය්‍යාරම්භ නොකරන්නාහුය.

[තමා ඉන්නා මානසික ත්තවය් දකිමින් එය උසස් කර ගන්නට තමන් තුල නැති ගුණ වඩා ගැන්මට තමා තුල ඇති දුර්ගුණ නැති කර ගැනීමට, තමාගේ භාවනාවෙන් නිසිඵලයන් ලබා ගන්නට ප්‍රතිපදාවේ යෙදීම් මින් අදහස් වේ.]

“ඔවුන්ගේ පශ්චිම ජනතාව දෘෂ්ටානුගතියට පැමිණෙන්නේය. ඒ ජනතාවද, ප්‍රත්‍ය බහුලකොට ඇත්තී, සස්න ලිහිල්කොට ගන්නා ලද්දී, නීවරණයන්ට බැසගැන්මෙහි පෙරටුව ගමන් කරන්නී, ප්‍රකර්‍ෂ විවේකයෙහි බහා තබන ලද ධුර ඇත්තී වන්නීය. නොපැමිණියහුගේ පැමිණීම පිණිස, නොලබන ලද්දහුගේ ලැබීම පිණිස, ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකරණ ලද්දහුගේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂකිරීම පිණිස,

“මහණෙනි, මෙසේ වනාහි ධර්‍ම සන්දූෂ්‍යයෙන්, විනය සන්දූෂ්‍යය වේ.
විනය සන්දූෂ්‍යයෙන් ධර්ම සන්දූෂ්‍යය වේ. මහණෙනි,
මේ පස්වන අනාගත භය මෙකල්හි නූපන්නේ, මතු උපදින්නේය.

“එම උවදුරු පස තොප විසින් මෙසේ දැනගත යුතුයි.
දැනගෙණද, එය දුරු කිරීම පිණිස උත්සාහ කටයුතුයි.

මහණෙනි, මේ අනාගත භය පසක් දැන් නූපන්නාහු මුත් , මත්තෙහි උපදින්නාහ.
ඒ භය පස තොප විසින් දැනගත යුතු වෙත්.
දැනගෙණද, ඔවුන්ගේ දුරුකිරීම පිණිස උත්සාහ කටයුතුයි.

[ගම්භිරා යනු පෙළෙන් ගැඹුරුවූයි, ගම්භීරත්‍ථා යනු අර්‍ත්‍ථයෙන් ගැඹුරුවූයි, ලොකුත්තරා යනු ලෝකෝත්තර ධර්‍මය ප්‍රකට කරන්නාවූයි, සුඤ්ඤතා පටිසංයුත්තා යනු ස්කන්ධ ධාතු ආයතන ප්‍රත්‍යයාකාරයන්ගෙන් යුක්ත වූයි, න අඤ්ඤාචිත්තං උපට්ඨපෙස්සන්ති දැනීම සඳහා සිත නොතබත්, උග්ගහෙතබ්බං පරියාපුණිතබ්බං යනු උගතයුතු දේත් පිළිපැදිය යුතු දේත්ය, කවිකතා යනු ශෛලාක බන්ධනාදි වශයෙන් කවීන් විසින් කරන ලද කථායි, කාවෙය්‍යා යනු එයටම සමාන වචනයකි, බාහිරකා යනු සසුනෙන් බැහැර සිටියාහුයි, සාචකභාසිතා යනු බාහිර ශ්‍රාවකයන් විසින් කියන ලද්දාවූයි, මෙහි සෙස්ස යට කියන ලද ආකාර ඇති බැවින් ද මනාව දත හැකි බැවින් ද පැහැදිලි අරුත් ඇත්තේමය.

AN 05-08-10. චතුත්ථ අනාගත භය සූත්‍රය

“මහණෙනි,
අනාගත භය පසක් දැන් නූපන්නාහු, මත්තෙහි උපදින්නාහුය. ඒ භය තොප විසින් දැනගත යුතුයි. දැනගෙණද, ඔවුන් දුරුකිරීම පිණිස උත්සාහ කටයුතුයි.

“කවර පසක්ද යත්?

(i). මහණෙනි, මතු කාලයෙහි සිවුරෙහි සුන්‍දරත්‍වය කැමැත්තාවූ භික්‍ෂූහු ඇති වන්නාහ. ඔවුහු සිවුරෙහි සුන්‍දරත්‍වය කැමැත්තාහුම පංසුකූලික චීවර පරිහරණයෙන් වෙන්වන්නොය. වනයෙහි වානප්‍රස්ත නම් දුරවූ සේනාසනයන් හිස් කරමින්. ගම්, නියම්ගම්, රාජධානිවල පන්සල්වලම වාසය කරන්නාහුය. සිවුරු හේතුකොටගෙනද අනෙකප්‍රකාරවූ නුසුදුසු සෙවීමට පැමිණෙන්නාහුය. මහණෙනි, මේ පළමුවන“අනාගත භය දැන් නොපැමිණියේ මතු පැමිණෙන්නේය. එය තොප විසින් දැනගතයුතුයි. දැනගෙනද, එය දුරුකිරීම පිණිස උත්සාහ කටයුතුයි.

(II). මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
මතු කාලයෙහි පිණ්ඩපාතියෙහි අපහසුව කියමින් ඊට අකැමැති භික්‍ෂූහු ඇති වන්නාහුය. ඔවුහු පිණ්ඩපාතයෙහි දුෂ්කරත්‍වය නිසා අකැමැත්තාහු, පිණ්ඩපාතික නොවන්නාහුය. වනයෙහි වානප්‍රස්ත නම් දුරවූ ශයනාසනයන් හිස් කරන්නාහුය. ගම්, නියම්ගම්, රාජධානිවල එකතුව, දුකසේ උපයාගත්දා, මිල මුදල් වැයකොට සකස්කරගෙන ගෙන එන ජිව්හාග්‍රයෙන් උතුම් රසයන් සොයමින් ඒවායේ වාසය කරන්නාහුය. පිණඩපාතය හේතුකොටගෙනද අනෙකප්‍රකාරවූ නුසුදුසු සෙවීමට පැමිණෙන්නාහුය. මහණෙනි, මේ දෙවන අනාගත භය දැන් නොපැමිණියේ මතු පැමිණෙන්නේය. එය තොප විසින් දැනගතයුතුයි. දැනගෙනද, එය දුරුකිරීම පිණිස උත්සාහ කටයුතුයි.

(iii). මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
“මතු කාලයෙහි ගමේ නගරෙයේ මන්දිර බඳු විහාර, පන්සල් වල සුන්‍දරත්‍වය කැමැත්තාවූ භික්‍ෂූහු වන්නාහ. ඔවුහු ශයනාසනයෙහි සුන්‍දරත්‍වය කැමැත්තාහුම රුක්ඛ මූළිකබව හිස් කරන්නාහුය. වනයෙහි වානප්‍රස්ත නම් දුර සෙනසුන් හිස් කරන්නාහුය. ගම්, නියම්ගම්, රාජධානිවල එකතුව වාසය කරන්නාහුය. ශයනාසන හේතුකොටගෙනද අනෙකප්‍රකාරවූ නුසුදුසු සෙවීමට පැමිණෙන්නෙය. ” මහණෙනි, මේ තුන්වන අනාගත භය දැන් නොපැමිණියේ මතු පැමිණෙන්නේය. එය තොප විසින් දැනගතයුතුයි. දැනගෙනද, එය දුරුකිරීම පිණිස උත්සාහ කටයුතුයි.

(iv). මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
“මතු කාලයෙහි භික්‍ෂූහු, භික්‍ෂුණීන්, සිල්ගත් උපාසිකාවන් , සාමණේරියන් යන මොවුන් හා එකතුව වාසය කරන්නාහුය.

මහණෙනි, මේ ගැහැණු ශ්‍රාවිකාවන් හා එක්ව වාසය කිරීම ඇතිකල්හි වනාහි මෙම අන්තරාය කැමතිවිය යුතුයි. නොඇළුනාවූ හෝ බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාවෙහි හැසිරෙන්නාහුය. එක්තරා කිලිටි ඇවතකට හෝ පැමිණෙන්නාහුය. ශික්‍ෂාව හෝ හැර දමා ගිහි බවට පැමිණෙන්නාහුය.

මහණෙනි, මේ සතරවන අනාගත භය දැන් නොපැමිණියේ මතු පැමිණෙන්නේය. එය තොප විසින් දැනගතයුතුයි. දැනගෙනද, එය දුරුකිරීම පිණිස උත්සාහ කටයුතුයි.

[1088:- Saṃsaṭṭhā viharissanti.සංසට්ඨා විහරිස්සන්ති යනු පස් වැදෑරුම් සංසර්‍ගයෙන් එක්වූවාහු වෙසෙත්, පංචවිධ සංසර්ගය යනු – ඇසීම, දැකීම, කතාබහ කිරීම, එකට ආහාර ගැනීම සහ ශාරීරික ස්පර්ශය යනුවෙන් වන ඇසුරයි” (සවනසංසග්ග, දස්සනසංසග්ග, සමුල්ලාපසංසග්ග, සම්භෝගසංසග්ග, කායසංසග්ග).
Mp-ṭ විසින් මේ සියල්ල රාගයේ මුල් මුහුණුවරක් ලෙස හඳුනා ගන්නා අතර, අවසාන කරුණ (කායසංසග්ගය) සඳහා මුල් පිරීමක් ලෙස අත් අල්ලා ගැනීමෙන් (හත්ථග්ගාහ – මෙය භික්ෂුවක් සහ කාන්තාවක් අතර සිදුවන විට සංඝාදිසේස ඇවතක් වේ) ඇතිවන රාගය දක්වයි. ‘සික්ඛමානා’ (පුහුණු ලබන භික්ෂුණී අපේක්ෂිකාවන්) යනු දැනටමත් සාමණේරිකාවන් ලෙස පැවිදි වී සිටින, පූර්ණ භික්ෂුණී උපසම්පදාව සඳහා විධිමත් පුහුණුවක් ලබමින් සිටින කාන්තාවන්ය. අප විසින් ඉතා ඉහලින් ගරු බුහුමන් කල මහනුන් උපාසක අම්මලාගේ ආශ්‍රය නිසා උපවැදී වී නීච සසරට යලි එක වෙන බව නිතොර අසන්නට ලබෙය්.]

(V). මහණෙනි, නැවත අනිකක්ද කියමි.
“මතු කාලයෙහි භික්‍ෂූහු වන්නාහුය. උපාසක , සාමනේර යන මොවුන් හා එක්වූවාහු වාසය කරන්නාහුය. මහණෙනි, ආරාමිකයන්ය, සමනුද්දේශය යන මොවුන් හා එක්ව වාසය කිරීම ඇතිකල්හි වනාහි මෙය කැමතිවියයුතුයි.

අනෙක ප්‍රකාරවූ ආහාර සකස්කොට තබා පරිභොග කිරීමෙහි යෙදුනාහු වාසය කෙරෙත්. පොළොවෙහිද, නිල් තණ ඇති තැනද, පැල කිරීම් ,නෙලීම් ආදිය කරන්නාහුය.

මහණෙනි,
මේ පස්වන අනාගත භය දැන් නොපැමිණියේ මතු පැමිණෙන්නේය. එය තොප විසින් දැනගතයුතුයි. දැනගෙනද, එය දුරුකිරීම පිණිස උත්සාහ කටයුතුයි.“මහණෙනි, මේ අනාගත භය පසක් දැන් නූපන්නාහු, මත්තෙහි උපදින්නාහුය. ඒ භය තොප විසින් දැනගත යුතුයි. දැනගෙණද, ඔවුන් දුරුකිරීම පිණිස උත්සාහ කටයුතුයි.

[මෙහි කල්‍යාණකාමා යනු යහපත කැමැත්තෝයි, රස්සගානි යනු උතුම් රසයෝයි, සන්නිධිකාර පරාභොගං යනු සමීපයෙහි තබාගන්නා ලද දෙය පරිභොග කිරීමයි,

ඔළාරිකම්පි නිමිත්තං යන මෙහි පොළොව කණින්නේ ද කණවයි අණවන්නේ ද පොළොව ඕළාරික නිමිත්තක් කරයි නමි, තණදඬු අතු කොළ සිඳින්නේ ද සිඳුවයි අණවන්නේ ද ශාකජාතීන් ඔළාරික නිමිත්තක් කරයි නමි. දිවිපැවතුම් සඳහා පිහි ආදිය ගන්වන්නා ද පලවැල රැස් කරන්නා ද ගැන කිවයුත්තක් නැත්තේමය,  Pācittiyas 10 and 11, Vin IV 32–33, 33–35.]
මේ සූත්‍ර සතරෙහි ශාස්තෲන් වහන්සේ විසින් සසුනෙහි දියුණුව හා පිරිහීම කියන ලදි.]

AN 05-07-01 පඤ්ච සඤ්ඤා සූත්‍රය
AN 05-07-02 දුතිය පඤ්ච සඤ්ඤා සූත්‍රය
AN 05-07-03. අරියවුද්‍ධි සූත්‍රය
AN 05-07-04. දුතිය අරියවුද්‍ධි සූත්‍රය
AN 05-07-05. අලංසාකච්ඡා සූත්‍රය
AN 05-07-06. අලංසාජීව සූත්‍රය
AN 05-07-07. උස්සොළ්හි පඤ්චම සූත්‍රය
AN 05-07-08. දුතිය ඉද්ධිපාද/උස්සොළ්හි පඤ්චම සූත්‍රය
AN 05-07-09. එකන්තනිබ්බිදා සූත්‍රය
AN 05-07-10. ආසවක්ඛය සංවත්තන සූත්‍රය

AN 05-07-01 පංච සංඥා සුත්‍රය

පුජ්‍ය දන්කන්දේ ධම්මරතන හිමි

“මහණෙනි,
වඩනා ලද, බහුල වශයෙන් කරණ ලද මේ සංඥා පස මහත් ඵල ඇත්තාහ. , මහත් අනුසස් ඇත්තාහ, නිවණට ප්‍රතිෂ්ටා වූවාහ, නිවන් කෙළවර කොට ඇත්තාහ.
“කවර පසක්ද යත්,

1.අශුභ සංඥාවය,
2. මරණ සංඥාවය,
3.ආදීනව සංඥාවය,
4. ආහාරයෙහි ප්‍රතිකූල සංඥාවය,
5.සියලු ලෝකයෙහි අනභිරත සංඥාවය
යන පසයි.

“මහණෙනි,
මේ සංඥා පස නිතර නිතර වඩනා ලදහොත්, බහුල වශයෙන් කරණවා නම් මහත් ඵල ඇත්තාහ, මහත් අනුසස් ඇත්තාහ, නිවණට ප්‍රතිෂ්ටා වූවාහ, නිවන් කෙළවර කොට ඇත්තේය.

1.අශුභ සංඥාව

…අශුභ නිමිත්ත සිතට ගැනීමය කියනුයේ අශුභ නැති තැන සිට සිහි කරන කල්හි ද එය ඉදිරියේ ඇතුවාක් මෙන් සිතට පෙනෙන තත්ත්වය ඇති කර ගැනීම ය. අශුභ භාවනාවෙහි යෙදීමය යනු උපචාරාර්පණා සමාධි ඇති වන පරිදි හොඳින් අශුභ භාවනාවෙහි යෙදීම ය. ඉන්ද්‍රිය සංවරය යනු චක්ෂුරාදි ඉන්ද්‍රියයන් ට හමුවන රූපාදි ආරම්මණයන්හි නො ඇලෙන නො ගැටෙන සේ සිහියෙන් යුක්ත වීම ය. ඇතැම්හු රස අහර ලද හොත්, බොහෝ අහර ලද හොත් කුසය තද වනතුරු පමණ ඉක්මවා වළඳති. එසේ අහර නො ගෙන කුස ලිහිල්ව පවතින පරිදි අහර ගැනීම පමණට ආහාර වැළඳීම ය. සෑම මිත්‍රයෙක් ම කාමච්ඡන්ද ප්‍ර‍හාණයට හේතු නො වේ. සෑගිරියෙහි විසූ මහාතිස්ස තෙරුන් වහන්සේ බඳු අශුභ භාවනාවෙහි යෙදෙන කල්‍යාණ මිත්‍ර‍යන් වැනි අය ආශ්‍ර‍ය නිසා කාමච්ඡන්දය දුරු වේ. ඒ තෙරුන් වහන්සේ සෑගිරියේ සිට අනුරාධපුරය බලා පිඬු සිඟා වඩනා කල්හි එක් කතක සැමියා හා දබර වී උදෑසන ම හොඳින් ඇඳ පැළඳ අනුරාධපුරයෙන් නික්ම සිය ගම බලා යන්නී අතරමඟ දී තෙරුන් වහන්සේ දැක රාගයෙන් විපර්ය්‍යාස සිත් ඇත්තී මහ හඬින් සිනාසුණාය. තෙරුන් වහන්සේ ඒ හඬ කුමක්දෝ යි බලන්නාහු ඇගේ දත් ඇට පෙළ දැක අශුභ සංඥාව පහළ වී අර්හත්වයට පැමිණි සේක. බිරිය සොයමින් ඒ මඟ ආ ඇගේ සැමියා තෙරුන් වහන්සේ හමු වී “ස්වාමීනි, මේ මඟ ගැහැණියක් ආවාදැ” යි විචාළේ ය. අශුභ භාවනාව පුරුදු කරන තෙරුන් වහන්සේට ඒ ස්ත්‍රිය පෙනුණේ ස්ත්‍රියක් ලෙස නොව ගමන් කරන ඇට සැකිල්ලක් සේය. එ බැවින් තෙරුන් වහන්සේ “පින්වත, මේ මඟ ගියේ ස්ත්‍රියක ද පුරුෂයකු ද කියා මම නො දනිමි, ඇට සැකිල්ලක් නම් මේ මඟ ගමන් කළේය” යි වදාළහ. සුදුසු කථා නම් ශරීරයේ පිළිකුල් බව පිළිබඳ වූ කාමයන්ගේ ආදීනවය පිළිබඳ වූ කථාය.

රූප කයෙහි ආදීනව දැක්වෙන ධර්මයන් හා කාමයන්ගේ ආදීනව දැක්වෙන ධර්ම ද ආහාරයේ ප්‍ර‍තිකූල භාවය දැක්වෙන ධර්ම ද සිහි කරන්නහුට කාමච්ඡන්දයේ ඉපදීම අඩු වේ. උපන් කාමච්ඡන්දය ද දුරු වේ. එබැවින් යෝගාවචරයන්ගේ භාවිතය සඳහා ඒ ධර්ම වලින් ස්වල්පයක් දක්වනු ලැබේ.

2. මරණ සංඥාව

( මේ අතිපූජ්‍ය බෝධිසත්වගුණෝපේත නා උයනේ අරියධම්ම ස්වාමීන් වහන්සේගේ ධර්මදේශනයක් උපයෝගී කොට සැකසු ලිපි පෙලකි.එම ධර්ම දේශනා යු ටියුබ් හී රදවා ඇත.හුදී ජන පහන් සංවේගය උදෙසාත්,ධර්ම දානය උතුම්ම දානය වන නිසාත් මෙය බෙදා හැරීමට තීරණය කලෙමි.උන්වහන්සේ බෝධි සත්ව ගුණැති උත්තමයෙකි.ඒ දහම සමස්ත බෞද්ධයන් ට මහඟු ප්‍රයෝජනයක් වනු නොඅනුමානය. මේ ව්‍යායාමයේදී අදල ධම් දෙසුම් ගබඩා කර අප වෙනුවෙන් තබාගත් සියල්ලන්ටම පුණ්‍ය අනුමෝදනා වේවා.)

ප්‍රශ්නය – මරණානුස්සති භාවනාව වඩන්නේ ඇයි?
එමගින් අපට ලැබෙන ප්‍රයෝජන මොනවාද?
මරණානුස්සති භාවනාව වඩන්නේ කෙසේද ?

මෙය බෝධිසත්වගුණෝපේත නා උයනේ අරියධම්ම ස්වාමින්ද්‍රන්ගේ පිලිතුරු සැපයිමකි.

තෙරුවන් සරණයි.!
මරණානුස්සති භාවනාව විශේෂ භාවනාවක්.මේක විශේෂයෙන්ම හදුන්වා දෙන්නේ ප්‍රඥාවන්තයාට,බුද්ධි චරිතයාට.මරණානුස්සති භාවනාව වැඩීම සඳහා ක්‍රම කීපයක් තියෙනවා.විසුද්ධිමාර්ගයේ තියෙනවා මාතෘකා 8 ක්.එයින් කීපයක් අපි හදුන්වන්න කැමතියි.

විශේෂයෙන්ම මේ මරණානුස්සති ය වැඩිමේදී තමන්ගේ හිතේ පහල කරගන්න ඕන සතිය.ඒ කියන්නේ මනා සතිය තිබෙන්නට ඕන.මනා සංවේගය තියෙන්ට ඕන.ඒ වගේම නුවණ හොදින් අවදියෙන් තියෙන්නට ඕන.මොකද කාරණය තමන්ගේ මරණය ගැන තැති නොගන්න,තම හිතවතාගේ මරණය ගැන ශෝක නොවන්න.තමන්ගෙ අහිතවතාගේ මරණය ගැන සතුටු නොවන්න.ඒ වගේ නුවණත් සංවේගයත් හොදින් තියෙන්නට ඕන.

මරණානුස්සතිය වැඩිමේදී ගුරු උපදේශ ලැබෙන්නේ.තමන් දුටු විරූ තමන් දැකල පුරුදු මරණයක් ගැන සිහි කරනවා.තමන්ගේ ගමේ තමන්ගේ ගෙදර,තමන් දන්නා හදුනන මරණයට පත්වෙලා තියෙන කාරණය හිතෙන් බලනවා.දැක පුරුදු විදියට ඒක හිතින් බලාගෙන මටත් මේ මරණය ඒකාන්‍තයෙන්ම පැමිණෙනවා.ජීවිතය අනියතයි මරණය නියතයි.මරණය නියතයි කියන විදියට තමන්ටත් ඒක ආරෝපණය කරගන්නව.
ඒකේ තියෙනවා පිලිවෙල රාශියක්.

වතුර මතුපිට හැදිච්ච් දිය බුබුල බිදි බිදි යන්නා වගේ ඒකාන්තයෙන්ම මේ මරණය ක්ෂණයක් ක්ෂණයක් පාසා මා පසු පස එනවා.යම් වේලාවක මරණය වෙනවා වෙනවාමයි කියල තමන්ට තමන් ඒ මරණය ආරෝපණය කරගෙන හිතින් මෙනෙහි කරනවා.ඒකේදී අරමුණු වශයෙන් ගන්නේ ජීවිතය අනියතයි මරණය නියතයි කියන වචන දෙක.

ඒ වගේම සම්පත්ති විපත්ති හැටියට බලනවා.සෑම සම්පතියක්ම විපතකින් අවසන් වෙනවා.ඒ වගේම උපතින් ලබාගත්ත ජීවිත සම්පත්තිය විපතින් කෙලවරට යනව කියන එක මෙනෙහි කරමින් ජීවිතය අනියතයි මරණය නියතයි කියල හිතනවා.ඊළඟට මේ ලෝකේ හිටිය බොහෝ පුණ්‍යවන්තයෝ,ඒ වගේම මහා කාය බල ඇත්තෝ ,බොහෝ ධනවත් අය ඒ වගේම බොහෝ සෘද්ධිවන්තයෝ බොහොම ඥානවන්තයෝ ඔක්කෝම ජීවිත අවසානයේ මරණයට ගියා නම් මා වන්නන් ගැන කවර කතාද ? ඒකාන්තයෙන්ම මරණය සිදුවෙනවා.ජීවිතය අනියතයි මරණය නියතයි මෙනෙහි කරනවා.

ඒ වගේම මේ ජීවිතය පවතින්නේ කරුණු කීපයක් උඩයි.ආශ්වාස ප්‍රාශ්වාස දෙක නිසා,ආහාර පාන දෙක නිසා,සතර ධාතූන් සමව පවත්නා නිසා මේ ආදී කරුණු නිසා මේ ජීවිතය පවතිනවා.

– ආශ්වාස ප්‍රාශ්වාස අවහිරවිමෙන් මරණය වෙන්න පුළුවන්
– ගන්නා ආහාර පාන වස වීමෙන් අගුණ වීමෙන් මරණය වෙන්න පුළුවන්
– ඒ වගේම සතර මහා ධාතු අසමානව පැවතීමෙන් මරණය සිදුවෙන්න පුළුවන්
– ඉරියාපථ අපහසුතා නිසා මරණය සිදුවෙන්න පුළුවන්
මේ හේතුකොටගෙන මරණය සිදුවෙන්න පුළුවන්.ජීවිතය අනියතයි මරණය නියතයි කියල හිතන්න පුළුවන්.

ඒ වගේම මේ ජීවිත කාලය කොතරම් කාලයක් පවතිනවාද කවදා නැතිවෙනවද කොයි විදියේ අසනීපෙකින් මරණය සිදුවෙනවද කොතෙන්දී මරණය සිදුවෙනවද? මරණය මත්තෙන් කොතනක මේ ජීවිතය නැවත උපදිනවද කියල විනිශ්චයක් තීරණයක් නැති නිසා මේ ජීවිතය අනියතයි මරණය නියතයි කියල හිතනවා.

ඒ වගේම තවත් දුරට හිතනවා මේ ජීවිතය ට බොහෝ අනතුරු තියෙනවා.රෝගාබාධ නිසා මරණය සිදුවෙනවා.අවි ආයුධ නිසා මරණය සිදුවෙනවා.ගින්න නිසා ජලය නිසා වස විස නිසා,සතින් දෂ්ට කිරීම මේ වාගේ විපත් නිසා මරණය සිදුවෙනවා.මේ ආදී හේතු රාශියක් නිසා මරණය සිද්ධ වෙන්න පුළුවන්.ඒ නිසා ජීවිතය අනියතයි මරණය නියතයි.

ඉහලට ගත්ත හුස්ම පහලට ගන්න ඉස්සෙල්ල මරණය වෙන්න පුළුවන්.පහලට ගත්ත හුස්ම නැවත ගන්න ඉස්සර මරණය වෙන්න පුළුවන්.ඒ වාගේ කෙටි ක්ෂණයකින් මේ ජීවිතය මරණයට පත්වෙන්න පුළුවන්.ඒක නිසා ජීවිතය අනියතයි මරණය නියතයි.මේ ක්‍රමයට විසුද්ධි මග්ගයේ හදුන්වනවා.විසුද්ධි මග්ගයෙ දැක්වෙන ක්‍රමය දිගට තිබුණත් කෙටි ක්‍රමයට මරණය මෙනෙහි කරන්න පුළුවන්.

මරණය මෙනෙහි කිරීමෙන් අපට පුළුවන්කම ලැබෙනවා තියෙනවා උපචාර ධ්‍යානය කියන ප්‍රථම ධ්‍යානයට සමීප ධ්‍යානයක් උපදවන්න පුළුවන්.පංච නීවරණ යටපත් වු ධ්‍යානයක් උපදවන්න පුළුවන්.එක එකක් වචනයක් ගානේ මේ උපචාර සමාධි උපදවා ගන්න පුළුවන්.ඒ උපචාර සමාධියත් අර ප්‍රථම ධ්‍යානයට බොහෝම ආසන්නයි.ඒ හා සමාන ආනිසංස ලැබෙනවා.ඒක වඩපු අයටත් එකොලොස් මහා ආනිසංස ලැබෙනවා.

සුව සේ නින්ද යනවා
සුව සේ අවදි වෙනවා
නපුරු සිහින නොපෙනී යනවා
දෙවියන්ට ප්‍රිය වෙනවා
මනුෂ්‍යයන්ට ප්‍රිය වෙනවා
දෙවියන්ගේ ආරක්ෂාව ලැබෙනවා
ඒ වගේම වස විස ආයුධ වගේ විපත්ති වලකිනවා
සමේ වර්ණය පැහැපත් වෙනවා
සිතේ සමාධිය වැඩෙනවා
මරණාසන්න මොහොතේ සිහි නුවණින් ඉන්න ලැබෙනව.
මරණින් මත්තේ සුගතිගාමී වෙනවා

ඒ වගේම ජිවිතයේ අනිත්‍යතාව වැටහෙන නිසා කිසි දෙයක් කල් ගන්නේ නෑ.භාවනා රැකීම,සිල් සමාදන්වීම ගැනවත්,ආගමානුකූලව කටයුතු කිරීම කල් දාන්නේ නෑ .අප්‍රමාද ගුණය වැඩෙනවා
වැඩිදුර කියවන්න . LINK

පුජනීය දන්කන්දේ ධම්රමතන ස්වාමින් වහන්සේ

3. ආදීනව සඥාව

පුජ්‍ය පුහුල්වැල්ලේ සාරද ස්වාමින්වහන්සේ කල දේශනාව

යම් කිසිවෙක ඇත්තා වූ අගුණයට හෙවත් දෝෂයට ආදීනව ය යි කියනු ලැබේ. සංස්කාරයන්ගේ දෝෂයෝ බොහෝ ය. ලොව ඇති තාක් දෝෂ සියල්ල ම සංස්කාර දෝෂයෝ ය. සංස්කාරයන්ගේ දෝෂ දක්නා ඥානය ආදීනවානුදර්ශන ඥානය යි.

ගුණයෙහි ඇලුම් කළ යුතු බවක් මුත් බිය විය යුතු බවක් නැත. බිය විය යුත්තේ දෝෂයට ය. එ බැවින් භයතුපට්ඨාන ඥානය ද දෝෂ දක්නා ඥානයෙක් ම ය. ඒ දෝෂ බිය විය යුතු දේ සැටියට භයතුපට්ඨාන ඥානය දකී. බොහෝ අනතුරු සිදුවිය හැකි බිය විය යුතු පෙදෙසක වාසය කරන මනුෂ්‍යයෝ එය බිය විය යුතු ප්‍රදේශයක් බව දන්නාහු ද, ඔවුනට පිහිට කර ගත හැකි වස්තුවක් හෝ පුද්ගලයකු හෝ ආරක්ෂා ස්ථානයක් හෝ ඇති කල්හි එහි විසීමට බිය නොවෙති. ඒ පෙදෙසට කලකිරී, හැර යන්නට නො සිතති. ඔවුන් ඒ පෙදෙස ගැන කලකිරී පළා යන්නේ පිහිටක් නැති බව ද වැටහුණ කල්හිය. එමෙන් සංස්කාරයන් බිය විය යුතු දේ සැටියට දුටු පමණින් ඒ බියට පිහිටක් නැති බව ද දන්නා තුරු යෝගාවචරයාගේ සිත සසරට හෙවත් සංස්කාරයනට නො කලකිරෙයි. ඔහුට සංස්කාරයන් කෙරෙන් මිදෙනු කැමැත්ත බලවත් ව ඇති නොවෙයි.

සංස්කාර බිය විය යුතු දෑ බව දුටු යෝගාවචරයාට ඒ බියට පිහිට වන කිසිවක් තුන් ලොව ම නැති බව දන්නා ඥානයක් ඇති වූ කල්හි ඔහුගේ සිත සසරට කලකිරෙයි. මොහොතක් වත් සසර රැඳෙන්නට ඔහුට නො සිතෙයි. සංස්කාරයන්ගෙන් මිදෙනු කැමැත්ත බලවත්ව ඇති වෙයි. එබැවින් මේ අවස්ථාවේදී භයතුපට්ඨාන ඥානයෙන් දුටු, බියට පිහිට වන කිසිවක් නැති බව දක්නා ආදීනවානුදර්ශන ඥානය ඇති කැරගැනිම සඳහා පිළිපැදිය යුතු ය. මේ අවස්ථාවේ දී යෝගාවචරයා විසින් සංස්කාරයනට පිහිටවන කිසිවක් නැති බව වූ සංස්කාරයන්ගේ මහා ආදීනවය ද, තවත් ඇත්තා වූ නොයෙක් ආදීනව ද මෙනෙහි කළ යුතු ය. මතු ලබා ගත යුතු ඥානයනට මඟ හෙළි වීම පිණිස නිවන ද සාමාන්‍යයෙන් මෙනෙහි කළ යුතු ය. මතු දක්වන පරිදි එය කරනු.

4. ආහාරයේ පටික්කුල සංඥාව

ශමථ කර්මස්ථාන සතළිසක් ඇත්තේ ය. ඉන් එකක් ආහාරය පිළිබඳ කමටහනෙකි. ඒ කමටහන සිහි කරමින් ආහාර ගැනීම පුරුදු කරගත හොත් ඉතා හොඳ ය. එය කාමරාග සංයෝජනය සිඳ අනාගාමි ඵලයට පැමිණ බ්‍ර‍හ්ම ලෝකයට යාමට උපකාර වන කර්මස්ථානයකි. ඒ භාවනාව නම් ආහාරයෙහි ඇති පිළිකුල් බව නැවත නැවත සිහි කිරීම ය. ප්‍ර‍තික්කූල සංඥාවෙන් ආහාර වළඳන්නේ මෙසේය.

ආහාර බඳුන ගෙන මෙසේ සිතනු:- ඉතා ශුද්ධ වස්තුවක් ලෙස මනා වර්ණයෙන් හා සුවඳින් යුක්ත වන දුටුවන්ට අනුභව කරන්නට සිතෙන මේ ආහාරය මා විසින් අත දමා ඇනූ කල්හි කලින් පැවති ලස්සන නැති වී කැත වන්නේ ය. බල්ලකුට කපුටකුට මිස අනිකකුට නොදිය හැකි තත්ත්වයට පැමිණෙන්නේ ය. හැනීමෙන් පිළිකුල් බවට පත් වූ ඒ ආහාරය කටට ගෙන දිවෙන් පෙරළ පෙරළා සැපූ කල්හි සුණු වී කෙළ සෙම් හා මිශ්‍ර‍වී බලු වමනයක් සේ පිළිකුල් බවට පැමිණෙන්නේ ය. එය කටින් පිටතට දැමුව හොත් පිළිකුල නිසා සමීපයේ සිටියෝ පලා යන්නාහ. මුව තුළ දී අධික අපවිත්‍ර‍ භාවයකට පැමිණි ඒ ආහාරය ගලනාළය දිගේ ගොස් ආමාශයට පත් කල්හි කිසි කලෙක පිරිසිදු නොකළ වැසිකිළි වළක් බඳු වූ ආමාශයේ සෙම් පිත් හා මිශ්‍රවෙමින් පෙණ දම දමා පැසී වඩාත් පිළිකුල් බවට පැමිණෙන්නේ ය. එහි දී ආහාරයේ පැහැය වෙනස් වී දුර්ගන්ධ භාවයට පැමිණෙන්නේ ය. වඩාත් පිළිකුල් බවට පැමිණියා වූ ඒ ආහාරය ක්‍ර‍මයෙන් වඩ වඩාත් පිළිකුල් බවට පැමිණෙමින් පණුවන් ද සමග අධෝ මාර්ගය කරා ගමන් කරන්නේ ය. පරම අපවිත්‍ර‍ භාවයට ප්‍ර‍තික්කූල භාවයට පැමිණියා වූ ඒ ආහාර ජනයාට පෙනෙන තැනක බැහැර කළ නො හැකි වන්නේ ය. බැහැර කිරීමට ජන ශූන්‍යස්ථානයකට යන්නට සිදු වන්නේ ය. මේ ආහාරයේ ස්වභාවය ය. මේ ගාථා ද භාවනා වශයෙන් සිහි කිරීම, සජ්ඣායනා කිරීම මැනවි.

1. අන්නං පානං ඛාදනීයං – භෝජනං ච මහාරහං,
ඒකද්වාරේන පවිසිත්වා – නවද්වාරේහි සන්දති.

2. අන්නං පානං ඛාදනීයං – භෝජනං ච මහාරහං,
භුඤ්ජති සපරිවාරො – නික්ඛාමෙන්තෝ නිලීයති.

3. අන්නං පානං ඛාදනීයං – භෝජනං ච මහාරහං,
භුඤ්ජති අභිනන්දන්තෝ – නික්ඛාමෙන්තෝ ජිගුච්ඡති.

.4. අන්නං පානං ඛාදනීයං – භෝජනං ච මහාරහං,
ඒකරත්ති පරිවාසා – සබ්බං භවති පූතිකං.

තේරුම:-
1. බත් ද පැන් ද කැවිලි ද වටිනා බොජුන් ද යන මේවා එක් දොරකින් ශරීරයට ඇතුළුව නව දොරකින් වැගිරෙන්නේ ය.
2. බත් ද පැන් ද කැවිලි ද වටිනා බොජුන් පිරිවර ද සහිතව හිඳ අනුභව කරන්නේ ය. පිටකරන කල්හි සැඟවෙන්නේ ය.
3. බත් ද පැන් ද කැවිලි ද වටිනා බොජුන් ද ප්‍රීතියෙන් අනුභව කරන්නේ ය. කයින් බැහැර කරන කල්හි පිළිකුල් කරන්නේ ය.
4. බත් ද පැන් ද කැවිලි ද වටිනා බොජුන් ද එක් රාත්‍රියකින් සම්පූර්ණයෙන් කුණු වන්නේ ය.

ආහාරයේ තතු සලකා බැලීම සම්බන්ධයෙන් තථාගතයන් වහන්සේ විසින් මෙසේ වදාරා ඇත්තේ ය.

කබලිංකාරේ භික්ඛවේ, ආහාරේ පරිඤ්ඤතේ පඤ්චකාම ගුණිකෝ රාගෝ පරිඤ්ඤාතෝ හෝති. පඤ්ඤකාම ගුණිකේ රාගේ පරිඤ්ඤාතේ නත්ථි තං සංයෝජනං. යෙන සංයෝජනෙන සංයුත්තෝ අරියසාවකෝ පන ඉමං ලෝකං ආගච්ඡෙය්‍ය.

තේරුම:-
“මහණෙනි, කබලිංකාර ආහාරය පිරිසිඳ දැනගත් කල්හි පඤ්චකාමයන් පිළිබඳ වූ රාගය ද පිරිසිඳ දැන ගත්තේ වන්නේ ය. පඤ්චකාමය පිළිබඳ රාගය පිරිසිද දැනගත් කල්හි යම් සංයෝජනයක් නිසා ආර්යශ්‍රාවකයා කාමලෝකයේ උපදී ද ඒ සංයෝජනය ඔහුට නැත්තේ ය. ඔහු නැවත කාමලෝකයේ නූපදින්නේ ය.

(5) සබ්බ ලෝකේ අනභිරත සංඥාව

ශාස්ත්‍රපති හත්තොටුවේ ඉන්දරතන හිමි

සබ්බලෝකේ අනභිරත සංඥාව, අනික සබ්බසංඛ්‍යාරේසු අනිත්‍ය සංඥාව, මේ භාවනා දෙක පුරුදු කර ගැනීම තරමක් සංකීර්ණයි. ඒ සංඥාවල හිත පිහිටුවා ගැනීම අපහසු යි. ඒ නිසා ඒ සංඥාවන් තුළ අපේ හිත පිහිටුවා ගන්න පුළුවන් ආකාරයේ භාවනා විධි දෙකක් කියා දෙන්නම්. අපිට ඒ භාවනා දෙක පුරුදු කර ගැනීමෙන් ඒ අදාළ සංඥාවන් තුළ හිත පිහිටුවා ගන්න අවස්ථාව තියෙනවා.

පළමුවන එක තමයි සබ්බලෝකේ අනභිරත සංඥාව. (සියලු ලෝකයන් කෙරෙහි කමැත්ත උපදවා නොගැනීම පිළිබඳ සංඥාව) එතකොට සියලු ලෝකය කියලා කිව්ව ඇස, ඇසට පෙනෙන රූප, කන, කනට ඇසෙන ශබ්ද , නාසය , නාසයට දැනෙන ගඳ සුවඳ. දිව, දිවට දැනෙන රස, කය, කයට දැනෙන පහස. සිත, සිතට දැනෙන අරමුණු (සබ්බ සූත්‍රය /ලෝක සූත්‍රය (සං. නිකාය)

මේ විදියට සියලු ලෝකය ගැන කියලා දීලා තියෙන්නෙ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මයි. එතකොට අපිට ඒ ඇසත්, ඇසට පෙනෙන රූපත්……ආදී හැම දෙයක් ගැන ම අකැමැත්ත උපදවා ගැනීම තමා තියෙන්නේ. ඇස කෙරෙහිත් අකැමැත්තක් උපදවා ගන්න. ඇසට පේන රූපය කෙරෙහිත් අකැමැත්තක් ඇති කර ගන්න. අප්පිරියාවක් උපදවා ගන්න. හිරිකිතක් උපදවා ගන්න. ඉතින් මේක ලෙහෙසියි ද? අමාරුයි.

අපි තුළ ඇස කෙරෙහිත් ඇසට පෙනෙන රූප කෙරෙහිත් මහත් වූ කැමැත්තක් තියෙනවා. කන, නාසය, දිව, ශරීරය, සිත, මේ කියන ආයතන හැම එකක් ගැනම අප තුළ මහත් වූ කැමැත්තක්, ආශාවක්, ඇල්මක් තියෙනවා. ඒ ඇල්ම තියෙන නිසාම තමයි සසරට යන්නේ. සසරේ කලක් ආවෙත් ඒ ආයතන කෙරෙහි ඇල්ම තියෙන නිසා ම යි. නැවත සසරේ යන්න වුණොත් යන්න වෙන්නෙත් ඒ ඇල්ම තියෙන නිසා ම යි. සසරින් නිදහස් වෙන්න නම් ඒ ඇල්ම දුරු කර ගන්න ඕනෑ. එසේ දුරු කර ගැනීම පිණිස කරන එක උපක්‍රමයක් තමයි අකැමැත්ත උපදවා ගැනීම . ඒ අකැමැත්ත උපදවා ගැනීම පිණිස තමයි සබ්බලෝකේ අනභිරත සංඥාව හුරු කර ගන්න කියලා අපිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කියා දීලා තියෙන්නේ. ඉතින් ඒක අපිට අපහසුයි. ඇත්තෙන්ම සංකීර්ණ යි. නමුත් උත්සාහ කළොත් පුරුදු කර ගන්ට පුළුවන්. ෂ්ෂ්ෂ මේ සඳහා ක්‍රම දෙකක් අනුගමනය කරන්න. සාමාන්‍යයෙන් ඉන්නකොට ඇස ගැන ඇසට පෙනෙන රූපය ගැන අකැමැත්ත උපදවා ගන්න උත්සාහ කරන්න. පැහැදිලි ද? කියන කාරණාව. ඒ කියන්නේ ඇස මිත්‍රයෙක් විදියට දකින්න එපා. පිළිගන්න එපා. කන මිත්‍රයෙක් විදිහට යහපත් දෙයක් විදිහට පිළිගන්න එපා. නාසය, දිව, ශරීරය මේ ආයතන මිතුරෙක් විදිහට පිළිගන්න එපා. ඒක අපි හිතාමතා ම ඒ කෙරෙහි අකැමැති විදිහේ සිතිවිලි උපදවා ගන්න ඕනෑ. එයාට පුළුවන් මේ ඇස හතුරෙක් විදිහට හිතන්න. කන හතුරෙක් විදිහට හිතන්න පුළුවන්. වදකයෙක් විදිහට හිතන්න පුළුවන්. ඒ විදිහට ඇස කෙරෙහි අකැමැත්ත උපදවා ගන්න පුළුවන්. කන කෙරෙහි අකැමැත්ත උපදවා ගන්න පුළුවන්. නාසය කෙරෙහි, දිව කෙරෙහි ශරීරය කෙරෙහි, අකැමැත්ත උපදවා ගන්න පුළුවන්. ඒක අමාරුයි ද? ලෙහෙසියි ද? අමාරුයි.

අපි හිතමු කෙනෙකුට රාගය උපදිනවා. රාගය උපදිනකොට බොහෝ අය ගොඩක් වෙලාවට, කළබල වෙලා යනවා. දැන් මට රාගය තියනවානේ කියලා එක්කෝ බය වෙනවා. එහෙම නැත්තම් රාගයට යට වෙලා යනවා. ඒ වගේ වෙලාවට අපිට පුළුවන් මෙහෙම හිතන්න. “රාගය අපිට වදයක්” පීඩාවක්, හිරිහැරයක්, ඒකෙන් හිත ගිනිගන්නවා, මහා කරදරයක්. මේ රාගය ඇති වුණේ කොහොමද? මේ ඇහෙන් දැකපු රූපයක්, කනෙන් අහපු ශබ්දයක්,….මේවා මුල් වෙලා තමයි මේ රාගය ඇති වුණේ ඒ විදිහට කල්පනා කරන්න. රාගය ආපු වෙලාවට මේ විදිහට කල්පනා කරන්න පුළුවන් වෙන්න ඕනෑ. ඉතින් මේක එක පාරට කරන්න බෑ. ටික ටික පුරුදු කර ගන්න කෙනාට කරන්න පුළුවන්. එතකොට අපිට හිතන්න පුළුවන්. මේ ඇස අපිට යහළුවෙක් නෙමේ. හොඳ දෙයක් නම් කරලා නෑ. හතුරු කමක් තමා කරලා තියෙන්නේ කියලා.

මෙහෙම කරන්න නම් ලොකු සිහි කල්පනාවක ඉන්න ඕනෑ නේ ද? හොඳ සිහි කල්පනාවකින් ඉන්න ඕනෑ. හොඳ සිහි කල්පනාවකින් හිටියේ නැත්නම් මේ ඇස, කන, නාසය ගැන ඔය විදිහට හිතන්න පුළුවන් ද? ඒ විදිහට හිතා ගන්න බෑ. ඇයි හිතන්න බැරි. මේ හිතේ එන රාගය එහෙම නැත්නම් වෙනත් පීඩා ස්වභාවයන් මුල් කරගෙන ඒකට යටවෙනවා. ඒ ඔස්සේ අයෝනිසෝ මනසිකාරයට යනවා. ඒවා මුල් කරගෙන යෝනිසේ මනසිකාරයට එන්න කල්පනා කරන්නේ නෑ. රාගයෙන් වේවා, ද්වේශයෙන් වේවා, මෝහයෙන් වේවා පීඩාවක් හිතේ තියන කොට, ඒ වෙලාවේ දී ඒ පීඩාව මුල්කරගෙන හිත යෝනිසෝ මනසිකරයට ගන්න පුළුවන්. එහෙම යෝනිසෝ මනසිකාරය උපදවා ගන්න විදිහක් තමයි මේ ඇස කන නාසය දිව ශරීරය සිත කියන ආයතන ගැන අකැමැති හිත උපදවා ගන්න එක.

රාගය ආපු වෙලාවට රාගයට යටවෙන්න එපා. කල්පනා කරන්න. ඇසින් දැකපු රූපයක් මුල් වෙලා නැත්නම් කනින් අහපු ශබ්දයක්…මේ වගේ දෙයක් මුල් වෙලා තමයි මේ මහ ගින්න හිතේ හට ගත්තේ. ඒ ඇස අපිට හිතවත් බවක් පෙන්නලා නෑ. ඒ ඇස හතුරෙක් විදිහට කටයුතු කරලා තියෙන්නේ. වදකයෙක් විදිහට තමයි මේ ඇහැ අපට සලකන්නේ. ආන්න ඒ විදිහට කල්පනා කළොත් මේ, ඇස, කන, නාසය, දිව, ශරීරය සිත කෙරෙහි අකැමැති හිත උපදවා ගන්න පුළුවන්.

ඒක භාවනාවක් වගේ පුරුදු කර ගන්න. දැනට අපි කරන ආයතන භාවනාව මගින් මේ සංඥාව හුරු කර ගන්න පුළුවන්. ඒක කවුරුත් කරනවාද? කරන්නෙ නැති අය ඉන්නවාද? කරන්නෙ නැති අය ඇති. නමුත් අද ඉඳලා හරි ආයතන භාවනාව කරන්න. ඒ ඔස්සේ අපිට මේ සබ්බලෝකේ අනභිරත සංඥාව හිතට හුරු කර ගන්න පුළුවන්. පැහැදිලි ද මම කියන දේ. මේක සංකීර්ණ යි. සංකීර්ණ නිසා අපිට කර ගන්න බැරි වෙන්න පුළුවන් නමුත් ඒ සංකීර්ණ කම දුරුකර ගෙන මේක අපිට හුරු කර ගන්න පහසු විදියක් තමා මම කිව්වේ . ඒ ඇස කන නාසය දිව ශරීරය කෙරෙහි අකැමැති හිත උපදවා ගන්න. ඒ අතර භාවනාවක් විදිහට පුරුදු කරන්න (දැනට කරන ආයතන භාවනාව) එතකොට ඒ කරුණු දෙකම මුල් කරගෙන සබ්බලෝකේ අනභිරත සංඥාව කියන සංඥාව හිතේ පිහිටුවා ගන්න පුළුවන්.

කලක් යනකොට ඔයගොල්ලන්ට තේරෙයි. ඒ සංඥාව තුළ හිත පිහිටුවාගෙන සමාධිය වඩන්න පුළුවන් කලක් යයි. එකපාරට අපිට කරන්න බැරි වෙයි. ඒ නිසා මේ ක්‍රම දෙක අනුගමනය කරන්න. පළමුවන විධිය මතකයි නේද? සාමාන්‍යයෙන් අපි ඉන්නකොට වාඩි වෙලා හෝ වේවා ඉඳගෙන හෝ වේවා ඇවදිමින් හෝ වේවා අපි ඉන්න වෙලාවෙදි මේ ඇහැ ගැන කන ගැන නාසය දිව ශරීරය ගැන අකැමැති හිත උපදවා ගන්න. ඒවා හතුරො විදිහට වදකයෝ විදිහට එහෙම නැත්නම් අපිට අයහපත කරන දේ විදිහට ඒ ගැන කල්පනා කරන්න ඕනෑ. ඒ අතර ආයතන භාවනාව (දැනට අපි කරන ආයතන භාවනාව) භාවනාවක් විදිහට පුරුදු කර ගෙන යන්න. එතකොට, යම් කලකදී අපිට මේ පුහුණුවීම් දෙකම මුල් කරගෙන “ සබ්බලෝකේ අනභිරත සංඥාව “ කියන සංඥාව හිතේ පිහිටුවාගෙන ඒ මත සමාධිය දියුණු කර ගන්න පුළුවන් කලක් එයි. ඒකට කලක් යයි. හදිසියේ සිදුවන දෙයක් නෙමෙ යි.

ඒ නිසා ආයතන භාවනාව හොඳින් පුරුදු කරන්න. සමහර කෙනෙකුට ආරම්භයේ දී ආයතන භාවනාව සම්පූර්ණයෙන් ම කරන්න බැරි වෙන්න පුළුවන් . අමාරු වෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා කෙටියෙන් හරි පුරුදු කර ගන්න. ඒ සඳහා මේ භාවනා වැකි පුරුදු කර ගන්න.

හොඳට කය ඍජු කරගෙන වාඩිවෙන්න. එතකොට කයේ තියෙන මැලි ගතිය දුරුවෙලා යනවා. දැන් තේරුම් ගන්න” මම වාඩි වෙලා ඉන්නෙ” කියලා. හෙමිහිට ඇස් වහගෙන අපි ඉන්න තැන හොඳට තේරුම් ගන්න. ඊළඟට ඉඳගෙන ඉන්න ඉරියව්වට සිහිය පිහිටුව ගන්න. හිතෙන් ඉඳ ගෙන ඉන්න ඉරියව්ව හොඳට තේරුම් ගන්න. දැන් තමන් බිම වාඩිවෙලා ඉන්නෙ කියල හොඳට තේරුම් ගන්න. දැන් මේ විදිහට මෙනෙහි කරන්න.

මේ ඇස අනිත්‍යයි. අනිත්‍යයි අනිත්‍යයි. අනිත්‍ය වූ දුක් වු විපරිණාමයට පත්වන ඇස මම නොවෙයි, මගේ නොවෙයි, මගේ ආත්මයි නොවෙයි. මේ ඇස අනිත්‍යයි, අනිත්‍යයි, අනිත්‍ය වූ දුක් වූ විපරිණාමයට පත්වන ඇස මම නොවෙයි. මගේ නොවෙයි. මගේ ආත්මය නොවෙයි.

ඇසට පේන රූප අනිත්‍යයි. අනිත්‍යයි, අනිත්‍යයි, අනිත්‍ය වූ දුක් වූ විපරිණාමයට පත්වන රූප, මම නොවෙයි. මගේ නොවෙයි. මගේ ආත්මය නොවෙයි. ඇසට පේන රූප අනිත්‍යයි. අනිත්‍යයි අනිත්‍යයි අනිත්‍ය වූ දුක් වූ විපරිණාමයට පත්වන රූප මම නොවෙයි. මගේ නොවෙයි. මගේ ආත්මය නොවෙයි.

මේ කන අනිත්‍යයි අනිත්‍යයි, අනිත්‍යයි , අනිත්‍ය වූ දුක් වූ විපරිණාමයට පත්වන කන මම නොවෙයි. මගේ නොවෙයි, මගේ ආත්මයි නොවෙයි. මේ කන අනිත්‍යයි. අනිත්‍යයි, අනිත්‍යයි අනිත්‍ය වූ දුක් වූ විපරිණාමයට පත් වන කන මම නොවෙයි, මගේ නොවෙයි. මගේ ආත්මයි නොවෙයි. කනට ඇසෙන ශබ්ද අනිත්‍යයි. අනිත්‍යයි, අනිත්‍යයි අනිත්‍ය වූ දුක් වූ විපරිණාමයට පත්වන ශබ්ද මම නොවෙයි. මගේ නොවෙයි, මගේ ආත්මයි නොවෙයි. කනට ඇසෙන ශබ්ද අනිත්‍යයි, අනිත්‍යයි,අනිත්‍යයි අනිත්‍ය වූ දුක් වූ විපරීණාමයට පත්වන ශබ්ද මම නොවෙයි. මගේ නොවෙයි. මගේ ආත්මයි නොවෙයි.

මේ නාසය අනිත්‍යයි….අනිත්‍යයි….අනිත්‍යයි….අනිත්‍ය වූ දුක් වූ…විපරිණාමයට පත්වන නාසය…මම නොවෙයි….මගේ නොවෙයි…මගේ ආත්මයි නොවෙයි….මේ නාසය අනිත්‍යයි…අනිත්‍යයි….අනිත්‍යයි….අනිත්‍යය වූ දුක් වු විපරිණාමයට පත්වන නාසය…..මම නොවෙයි..මගේ නොවෙයි…මගේ ආත්මයි නොවෙයි.

නාසයට දැනෙන ගඳ සුවඳ අනිත්‍යයි…අනිත්‍යයි….අනිත්‍යයි.අනිත්‍ය වූ දුක් වු විපරිණාමයට පත්වන ගඳ සුවඳ මම නොවෙයි. මගේ නොවෙයි. මගේ ආත්මයි නොවෙයි. නාසයට දැනෙන ගඳ සුවඳ අනිත්‍යයි….අනිත්‍යයි.අනිත්‍යයි අනිත්‍ය වු දුක් වූ විපරීණාමට පත්වන ගඳ සුවඳ මම නොවෙයි. මගේ නොවෙයි. මගේ ආත්මයි නොවෙයි.

මෙ දිව අනිත්‍යයි. අනිත්‍යයි,අනිත්‍යයි. අනිත්‍ය වූ දුක් වූ විපරිණාමයට පත්වන දිව මම නොවෙයි. මගේ නොවෙයි.මගේ ආත්මයි නොවෙයි. මේ දිව අනිත්‍යයි. අනිත්‍යයි…අනිත්‍යයි…අනිත්‍ය වූ දුක් වූ විපරිණාමයට පත්වන දිව මම නොවෙයි. මගේ නොවෙයි. මගේ ආත්මයි නොවෙයි.

දිවට දැනෙන රසය අනිත්‍යයි..අනිත්‍යයි.අනිත්‍යයි….අනිත්‍ය වූ දුක් වූ විපරිණාමයට පත්වන රසය මම නොවෙයි. මගේ නොවෙයි. මගේ ආත්මය නොවෙයි..දිවට දැනෙන රසය අනින්‍යයි. අනිත්‍යයි.අනිත්‍යයි.අනිත්‍ය වූ දුක් වූ විපරිණාමයට පත්වන රසය මම නොවෙයි. මගේ නොවෙයි. මගේ ආත්මය නොවෙයි. මේ කය අනිත්‍යයි…අනිත්‍යයි…අනිත්‍යයි.අනිත්‍ය වූ දුක් වු විපරිණාමයට පත්වන කය..මම නොවෙයි. මගේ නොවෙයි. මගේ ආත්මය නොවෙයි…මේ කය අනිත්‍යයි. අනිත්‍යයි. අනිත්‍යයි.අනිත්‍ය වූ දුක් වූ විපරිණාමයට පත්වන කය මම නොවෙයි. මගේ නොවෙයි. මගේ ආත්මයි නොවෙයි.

කයට දැනෙන පහස අනිත්‍යයි….අනිත්‍යයි…අනිත්‍යයි….අනිත්‍ය වූ දුක් වූ විපරිණාමයට පත්වන පහස මම නොවෙයි. මගේ නොවෙයි. මගේ ආත්මයි නොවෙයි.

කයට දැනෙන පහස අනිත්‍යයි. අනිත්‍යයි. අනිත්‍යයි. අනිත්‍ය වූ දුක් වූ විපරිණාමයට පත්වන පහස මම නොවෙයි. මගේ නොවෙයි. මගේ ආත්මයි නොවෙයි. මේ සිත අනිත්‍යයි. අනිත්‍යයි…අනිත්‍යයි. අනිත්‍ය වූ දුක් වූ විපරිණාමයට පත්වන සිත මම නොවෙයි. මගේ නොවෙයි. මගේ ආත්මයි නොවෙයි. මේ සිත අනිත්‍යයි. අනිත්‍යයි…අනිත්‍යයි. අනිත්‍ය වූ දුක් වූ විපරිණාමයට පත්වන කය මම නොවෙයි.. මගේ නොවෙයි…මගේ ආත්මයි නොවෙයි…

සිතට දැනෙන අරමුණු අනිත්‍යයි….අනිත්‍යයි….අනිත්‍යයි, අනිත්‍ය වූ දුක් වූ විපරිණාමයට පත්වන අරමුණු මම නොවෙයි. මගේ නොවෙයි. මගේ ආත්මයි නොවෙයි. සිතට දැනෙන අරමුණු අනිත්‍යයි…අනිත්‍යයි.අනිත්‍යයි අනිත්‍ය වූ දුක් වූ විපරිණාමයට පත්වන අරමුණු මම නොවෙයි. මගේ නොවෙයි.

මගේ ආත්මය නොවෙයි. සමාධිය බැස යත්වා…කියල හිතන්න. දැන් අස් අරින්න. පුරුදු වෙන්න, පුරුදු වෙන්න සම්පූර්ණ භාවනාව ම කර ගන්න පුළුවන් වෙයි. ඒ නිසා කලබල නොවී උත්සාහයයෙන් කරන කෙනාට ටික කලක් යනකොට ඒ භාවනාව සම්පූර්ණයෙන් කරගන්න පුළුවන් වෙයි. ඒ අතර අර ඇස, කන, නාසය, දිව ශරීරය හිත ගැන අකැමැති හිත උපදවා ගන්න කල්පනා කරන්න බලන්න

AN 05-07-02 දුතිය පංච සංඥා සුත්‍රය

§’මහණෙනි,
“මහණෙනි, වඩනා ලද, බහුල වශයෙන් කරණ ලද මේ සංඥා පස මහත් ඵල ඇත්තාහ, මහත් අනුසස් ඇත්තාහ, නිවණට ප්‍රතිෂ්ටා වූහ, නිවන් කෙළවර කොට ඇත්තාහු වෙත්.

“කවර පසක්ද යත්,

“මහණෙනි, වඩනා ලද, බහුල වශයෙන් කරණ ලද මේ සංඥා පස මහත් ඵල ඇත්තාහු, මහත් අනුසස් ඇත්තාහු, නිවණට ප්‍රතිෂ්ටා වූවාහු, නිවන් කෙළවර කොට ඇත්තාහු වෙත්,

01 අනිත්‍ය සංඥාව

අනිච්ච යන වචනයේ තේරුම පළමු පැවති ආකාරය වෙනස් වන්නා වූ ද, ගිනිදැල් නිවී යන්නාක් මෙන් සම්පූර්ණයෙන් නැති වන්නා වූ ද දෙය යනුයි. සකල සංස්කාරයෝ ම අනිත්‍යයෝ ය. ඇති වන සංස්කාරයන් අතර විනාඩියක් තබා තත්පරයකුදු පවත්නා එක සංස්කාරයකුදු නැත්තේ ය. විදර්ශනා නො කරන අන්ධ පෘථග්ජනයන් දින ගණන් සති ගණන් මාස ගණන් අවුරුදු ගණන් කල් පවත්නා දේ ලෙස මනුෂ්‍ය ශරීර තිරශ්චීන ශරීර හා ශරීරාවයවයන්හි ද ගස් වැල් කොළ මල් ගෙඩි ආදියෙහි ද පස් ගල් රන් රිදී මුතු මැණික් යකඩ තඹ පිත්තල ඊයම් ආදියෙහි ද ඇසිපිය හෙළන තරම් කාලයකුදු පවත්නා කිසිවක් නැත්තේ ය. ඒ බව වැටහෙන තරමට, පෙනෙන දැනෙන තරමට දියුණු කරගත් විදර්ශනාඥානය උසස් විදර්ශනාඥානය ය. නො දියුණු සාමාන්‍ය විදර්ශනාඥානයට දැනෙන්නේ, සාමාන්‍ය විදර්ශනා-ඥානයෙන් දත හැක්කේ, සංස්කාර පරම්පරාවන් ගේ නැති වී යාම වූ අනිත්‍ය ස්වභාවය ය.

යෝගාවචරයන් විසින් මුලින් කළ යුත්තේ සංස්කාර පරම්පරාවන්ගේ නිරෝධය හෙවත් නැති වී යාම වූ ඖදාරික අනිත්‍යස්වභාවය බැලීම ය. ක්‍ර‍මයෙන් එය කෙටි කරමින් බල බලා ක්ෂණයක් පාසා සිදුවන සංස්කාරයන්ගේ නිරෝධය දැකිය හැකි වන පරිද්දෙන් ඥානය දියුණු කළ යුතු ය. එයට කල් ගත විය හැකි ය. මතු දැක්වෙන ක්‍ර‍මයට සංස්කාරයන්ගේ අනිත්‍ය ස්වභාවය බලමින් සිහි කරමින් සිටින යෝගාවචරයාට ක්‍ර‍මයෙන් තියුණු වූ සියුම් වූ විදර්ශනාඥානය ඇති වන්නේ ය.

මේ පොළොවෙහි අතීතයේ විසූ ගණනින් ප්‍ර‍මාණ නොකළ හැකි බොහෝ මනුෂ්‍යයෝ සිටි බවට ලකුණකුදු ඉතිරි නො වී විනාශ වූහ. දැනට වෙසෙන මනුෂ්‍යයෝ ද එසේ ම විනාශ වන්නාහ. වර්ෂ ලක්ෂගණනකට කෝටි ගණනට ආයු ඇති ආනුභාව සම්පන්න දෙවියෝ ද කල්ප ගණන් ආයු ඇති මහානුභාව සම්පන්න බ්‍ර‍හ්මරාජයෝ ද විනාශයෙන් කෙළවර වන්නාහ. ඇත් අස් ගව එළු බැටළු බලු කපුටු ආදීහු ද විනාශයෙන් කෙළවර වන්නාහ. ඇඳ පුටු මේස අල්මාරි පෙට්ටි ආදි නන්වැදෑරුම් භාණ්ඩයෝ ද දහස් ගණන් ලක්ෂගණන් කෝටිගණන් ධන වැය කොට තනා ඇති ගෙවල් ද රථ යන්ත්‍ර‍ ආදිය ද යන මේ සියල්ල විනාශයෙන් කෙළවර වන්නාහ. පොළොවේ ගස් වැල් ඇළ දොල ගඞ්ගා වැව් පොකුණු ද විනාශයෙන් කෙළවර වන්නේ ය. මහකඳු මහසයුරු මහපොළොව ඉර සඳ යන මේ විශාල වස්තූහු ද කල්පාන්තයේ දී ගිනි ගත් කපුරු සේ කිසිවක් ඉතිරි නො වී විනාශ වන්නාහ. එබැවින් සකල සංස්කාරයෝ ම අනිත්‍යයෝ ය.

තමාගේ පඤ්චස්කන්ධය ගැන මෙසේ නුවණින් බලනු. මා සම්බන්ධ අතීත භවයන්හි ඇති වූ සංස්කාරයෝ අතීත භවවලදී ම නිරුද්ධ වූහ. අතීත භවයෙන් මේ භවයට ආ කිසි සංස්කාරයක් නැත. එ බැවින් සංස්කාරයෝ අනිත්‍යයෝ ය. වර්තමාන භවයේ ඇති මේ සංස්කාර සියල්ල මේ භවයේදී ම නිරුද්ධ වන්නේ ය. මේ භවයේ ඇති කිසි සංස්කාරයක් හෙවත් නාමයක් හෝ රූපයක් අනාගත භවයට නො යන්නේ ය. එබැවින් සංස්කාරයෝ අනිත්‍යයෝ ය, ප්‍ර‍ථම වයසේ දී පැවති සංස්කාරයෝ ප්‍ර‍ථම වයසේ දී ම නිරුද්ධ වන්නාහ. මධ්‍යම වයසට නො පැමිණෙන්නාහ. මධ්‍යම වයසේදී පැවති සංස්කාරයෝ මධ්‍යම වයසේදී ම නිරුද්ධ වන්නාහ. පශ්චිම වයසට නො පැමිණෙන්නාහ. පශ්චිම වයසේ සංස්කාරයෝ එහි ම නිරුද්ධ වන්නාහ. එයින් එක සංස්කාරයකුදු අනාගත භවයට නො යන්නේ ය. එබැවින් සංස්කාරයෝ අනිත්‍යයෝ ය.

සියවසක් ජීවත් වන්නකුගේ ජීවිත කාලය මන්ද දශකය, ක්‍රීඩා දශකය, වර්‍ණදශකය, බලදශකය, ප්‍ර‍ඥාදශකය, හානිදශකය, ප්‍රාග්භාරදශකය, ප්‍ර‍වඞ්කදශකය, මෝමූහ දශකය, ශයනදශකය යන දශකයන්ගේ වශයෙන් ද අනිස බව මෙනෙහි කරනු. සියවසක් ජීවත් වන්නහුගේ පළමු වන දසවස මන්දදශක නම් වේ. ඔහු සෙල්ලමෙන් ගත කරන දෙවන දසවස ක්‍රීඩාදශක නමි. ශරීරය ලස්සනට පවතින තුන්වන දසවස වර්ණදශක නමි. ශරීර ශක්තිය බොහෝ ඇති සතරවන දසවස බලදශක නමි. හොඳට නුවණ ඇති පස්වන දසවස ප්‍ර‍ඥාදශක නමි. ශරීර ශක්තිය පිරිහෙන අතට හැරෙන සවන දසවස හානිදශක නමි. ඉන්පසු ශරීරය ඉදිරියට බරවන බැවින් සත්වන දසවස ප්‍රාග්භාරදශක නමි. අටවන දසවස ශරීරය ඉදිරියට නැමෙන බැවින් ප්‍ර‍වඞ්ක දශක නමි. සිහිය අඩු වන බැවින් නවවන දසවස මෝමූහ දශක නමි. ගමනාගමනය හා වැඩ කළ නො හැකි ව බෙහෙවින් ශයනයක වැතිර සිටින බැවින් දසවන දසවස ශයන දශක නමි.

පළමුවන දසවස වූ මන්දදශකයේ සංස්කාරයෝ එහි ම නිරුද්ධ වන්නාහ, ක්‍රීඩාදශකයට නො පැමිණෙන්නාහ. දෙවන දසවස වූ ක්‍රීඩාදශකයේ සංස්කාරයෝ එහි ම නිරුද්ධ වන්නාහ. වර්ණදශකයට නො පැමිණෙන්නාහ. තුන්වන වර්ණදශකයේ සංස්කාරයෝ එහි ම නිරුද්ධ වන්නාහ. බලදශකයට නො පැමිණෙන්නාහ. සතරවන බලදශකයේ සංස්කාරයෝ එහි ම නිරුද්ධ වන්නාහ. ප්‍ර‍ඥා දශකයට නො පැමිණෙන්නාහ. පස්වන ප්‍ර‍ඥාදශකයේ සංස්කාරයෝ සවන හානිදශකයට නො පැමිණෙන්නාහ. එහි ම නිරුද්ධ වන්නාහ. සවන හානිදශකයේ සංස්කාරයෝ සත්වන ප්‍රාග්භාරදශකයට නො පැමිණ එහි ම නිරුද්ධ වන්නාහ. ප්‍රාග්භාරදශකයේ සංස්කාරයෝ අටවන ප්‍ර‍වඞ්කදශකයට නො පැමිණ එහි ම නිරුද්ධ වන්නාහ. ප්‍ර‍වඞ්කදශකයේ සංස්කාරයෝ නවවන මෝමූහදශකයට නො පැමිණ එහි ම නිරුද්ධ වන්නාහ. මෝමූහදශකයේ සංස්කාරයෝ දසවන ශයනදශකයට නො පැමිණ එහි ම නිරුද්ධ වන්නාහ. ශයනදශකයේ සංස්කාරයෝ භවාන්තරයට නො පැමිණ එහි ම නිරුද්ධ වන්නාහ. එබැවින් සංස්කාරයෝ අනිත්‍යයෝ ය.

සියවසක් වූ ජීවිත කාලය පස්වස බැගින් විසිකොටසකට බෙදා අනිත්‍යභාවය බලනු. පළමුවන පස්වසෙහි සංස්කාරයෝ දෙවන පස්වසට නො පැමිණ එහිම නිරුද්ධ වන්නාහ. දෙවන පස්වසෙහි සංස්කාරයෝ තෙවන පස් වසට නො පැමිණ එහි ම නිරුද්ධ වන්නාහ. -පෙ- එකුන් විසිවස පස්වසෙහි සංස්කාරයෝ විසිවන පස්වසට නො පැමිණ එහි ම නිරුද්ධ වන්නාහ. විසිවන පස්වසෙහි සංස්කාරයෝ දෙවන භවයට නො පැමිණ එහි ම නිරුද්ධ වන්නාහ. එබැවින් සංස්කාරයෝ අනිත්‍යයෝ ය.

සියවසක් වූ ජීවනකාලය ක්‍ර‍මයෙන් කෙටි කරමින් බෙදා අනිත්‍යතාව බලනු. සියවස සිවුවස බැගින් බෙදූ කල්හි කොටස් පස්විස්සකි. එයින් පළමුවන සිවුවසෙහි සංස්කාරයෝ දෙවන සිවුවසට නො පැමිණ එහි ම නිරුද්ධ වන්නාහ. දෙවන සිවුවසෙහි සංස්කාරයෝ තෙවන සිවුවසට නො පැමිණ එහිම නිරුද්ධ වන්නාහ. -පෙ- සූවිසි වන සිවු වසෙහි සංස්කාරයෝ පස්විසි වන සිවුවසට නො පැමිණ එහි ම නිරුද්ධ වන්නාහ. පස්විසි වන සිවුවසෙහි සංස්කාරයෝ අනන්තර භවයට නො පැමිණ එහි ම නිරුද්ධ වන්නාහ. එබැවින් සංස්කාරයෝ අනිත්‍යයෝ ය. නැවත ආයුකාලය තෙවස බැගින් තිස්තුන් කොටසකට බෙදා අනිත්‍යතාව බලනු. පළමුවන තෙවසෙහි සංස්කාරයෝ දෙවන තෙවසට නො පැමිණ එහි ම නිරුද්ධ වන්නාහ. දෙවන තෙවසෙහි සංස්කාරයෝ තෙවන තෙවසට නො පැමිණ එහි ම නිරුද්ධ වන්නාහ. -පෙ- දෙතිස්වන තෙවසෙහි සංස්කාරයෝ තෙතිස්වන තෙවසට නො පැමිණ එහි ම නිරුද්ධ වන්නාහ. තෙතිස් වන කොටසෙහි සංස්කාරයෝ භවාන්තරයට නො පැමිණ එහි ම නිරුද්ධ වන්නාහ. එබැවින් සංස්කාරයෝ අනිත්‍යයෝ ය. මෙසේ ආයුකාලය දෙවස බැගින් ද, එක්වස බැගින් ද බෙදා අනිත්‍යතාව බලනු. ඉක්බිති එක්වසරක් වස්සාන හේමන්ත ගිම්හාන යන තුන් සෘතුවට බෙදා ද, දෙමස බැගින් බෙදා ද, එක්මස බැගින් බෙදා ද, නැවත සති වශයෙන් බෙදා ද, සති දවස් වශයෙන් බෙදා ද අනිත්‍යතාව සිහි කරනු.

ඉක්බිති දිනය රෑ දවල් වශයෙන් දෙකට බෙදා ද, රාත්‍රි ප්‍ර‍ථමයාම මධ්‍යමයාම පශ්චිමයාම වශයෙන් තුනට බෙදා ද, දවාල පූර්වාහ්න මධ්‍යාහ්න සායාහ්න වශයෙන් තුනට බෙදා ද අනිත්‍යතාව බලනු. රාත්‍රියෙහි පැවති සංස්කාරයෝ රාත්‍රියෙහි ම නිරුද්ධ වන්නාහ. දවල් කාලයට නො පැමිණෙන්නාහ. දවාලෙහි පවත්නා සංස්කාරයෝ දවාලෙහි ම නිරුද්ධ වන්නාහ. රාත්‍රිය පැමිණෙන තෙක් නො පවත්නාහ. රාත්‍රියේ ප්‍ර‍ථමයාමයේ සංස්කාරයෝ ප්‍ර‍ථමයාමයේ ම නිරුද්ධ වන්නාහ. මධ්‍යම යාමයට නො පැමිණෙන්නාහ. මධ්‍යම යාමයේ සංස්කාරයෝ එහි ම නිරුද්ධ වන්නාහ. පශ්චිම යාමයට නො පැමිණෙන්නාහ. දවාලෙහි, පූර්වාහ්නයේ සංස්කාරයෝ පූර්වාහ්නයෙහි ම නිරුද්ධ වන්නාහ. මධ්‍යාහ්නයට නො පැමිණෙන්නාහ. මධ්‍යාහ්නයෙහි සංස්කාරයෝ මධ්‍යාහ්නයෙහි ම නිරුද්ධ වන්නාහ. සායාහ්නයට නො පැමිණෙන්නාහ. එබැවින් සංස්කාරයෝ අනිත්‍යයෝ ය.

තව ද ඉදිරියට යාම, පස්සට ඊම, ඉදිරිය බැලීම, දෙපස බැලීම අත්පා නැමීම, දිග හැරීම යනාදි කායික ක්‍රියාවන් අනුව ද අනිත්‍යතාව බැලිය යුතු ය. ශරීරය ඉදිරියට යාමේදී පැවති රූපයෝ පස්සට ඊමේදී නැත. ඒවා ඉදිරියට යාමේදී ම නිරුද්ධ විය. පස්සට ඊමෙහි පැවති රූප නැවතුණු පසු නැත. ඒවා පස්සට ඊමෙහිදී ම නිරුද්ධ විය. නැවතී සිටීමෙහිදී පවත්නා රූප එහි ම නිරුද්ධ වේ. ගමන් කරන කල්හි ඒවා නැත. ඉදිරිය බැලීමෙහිදී පවත්නා රූප එහි ම නිරුද්ධ වෙයි. දෙපස බැලීමෙහිදී ඒවා නැත. පහත හෙළා තුබූ අතෙහි රූප එසවීමෙහි දී නැත. ඔසවා තුබූ අතෙහි රූප පහත හෙළීමේදී නැත. දිග හැර තුබූ අතේ හෝ පයේ රූප හකුළන කල්හි නැත, හකුළා තුබූ අතේ හෝ පයේ රූප දිග හළ අතේ හෝ පයේ නැත. එබැවින් සංස්කාරයෝ අනිත්‍යයෝ ය.

තවත් සියුම් ලෙස අනිත්‍යතාව වැටහීම පිණිස ගමනෙහි එක් එක් පියවරක් එසවීමය, ඉදිරියට යැවීමය, එහා මෙහා යැවීමය, පහත හෙළීමය, බිම තැබීමය, බිමට තද කිරීමය කියා සකොටසකට බෙදා අනිත්‍යතාව බැලිය යුතු ය. එය පොළොවෙන් එසවීමෙහිදී ඇති වන්නේ පඨවි ආපෝ ධාතු මඳ, තේජෝ වායෝ ධාතු උත්සන්න රූප කලාපයෝ ය. පය ඉදිරියට යැවීම එහා මෙහා යැවීම කරන කල්හි ඇති වන්නේ ද එබඳු ම රූප කලාපයෝ ය. පය පහත හෙළීමේදී, තේජෝ වායෝ ධාතු මඳ වූ පඨවි ආපෝ ධාතු උත්සන්න වූ රූපකලාපයෝ ඇති වෙති. බිම තැබීම් බිමට තද කිරීම් දෙක්හි ද එබඳු ම රූප කලාප ඇති වේ. පය එසවීමේදී පැවති රූපයෝ එහිදී ම නිරුද්ධ වෙති. ඉදිරියට ගෙන යාමේදී ඒවා නැත. ඉදිරියට ගෙන යාමේදී පැවති රූප එහිදී ම නිරුද්ධ වේ. පය එහා මෙහා ගෙන යාමේදී ඒවා නැත. එහා මෙහා ගෙන යාමේදී පැවති රූප පහත හෙළීමේ දී නැත. පහත හෙළීමේ දී පැවති රූප පය බිම තැබීමේ දී නැත. බිම තැබීමේ දී පැවති රූප එහිදී ම නිරුද්ධ වේ. බිමට පය තද කිරීමේ දී ඒවා නැත. එබැවින් සංස්කාරයෝ අනිත්‍යයෝ ය. මේ කරුණු එසේ ම බව තේරුම් ගත් යෝගාවචරයා උසස් විදර්ශනා ඥානය ඇතියකු බව කිය යුතු ය.

මෙතෙකින් සාමාන්‍යයෙන් පඤ්චස්කන්ධයේ ම අනිත්‍යතාව ප්‍ර‍කාශ කර ඇත ද මෙය කියවන කියන ලද කරුණු සිතන පින්වතුන්ට ඒ කරුණුවලින් වඩා ප්‍ර‍කට වන්නේ රූපස්කන්ධයාගේ අනිත්‍යතාව පමණෙකි. එබැවින් වේදනා සඤ්ඤා සඞ්ඛාර විඤ්ඤාණ යන සතර නාමස්කන්ධයන්ගේ අනිත්‍යතාව විශේෂයෙන් කිය යුතු ව ඇත්තේ ය. යෝගාවචරයන් විසින් ද සතර නාමස්කන්ධයන්ගේ අනිත්‍යතාව වෙන වෙන ම තේරුම් ගත යුතු ය. ජාතියෙන් ජාතියට යෙමින් සුවදුක් විඳින ආත්මයක් නැතැයි යන හැඟීම ඇති වන්නේ නාමස්කන්ධයන්ගේ අනිත්‍යතාව නො වැටහීම නිසා ය. ඒ ආත්ම සංඥාව අනිත්‍යසංඥාවට විරුද්ධ වූවකි. නිත්‍ය කිසියම් සංස්කාරයක් ඇතය යන සංඥාව ඇත්තහුගේ විදර්ශනාව අසම්පූර්ණය. ඒ හැඟීම ඇති තෙක් ඔහුට මඟ පල නො ලැබිය හැකිය. එබැවින්-

“සෝ වත භික්ඛවේ, භික්ඛු කිඤ්චි සඞ්ඛාරං නිච්චතෝ සමනුපස්සන්තෝ අනුලෝමිකාය ඛන්තියා සමන්නාගතෝ භවිස්සතීති නේතං ඨානං විජ්ජති. අනුලෝමිකාය ඛන්තියා අසමන්නාගතෝ සම්මත්තනියාමං ඔක්කමිස්සතීති නේතං ඨානං විජ්ජති. සම්මත්තනියාමං අනොක්කමමානෝ සෝතාපත්තිඵලං වා සකදාගාමි ඵලං වා අනාගාමිඵලං වා අරහත්තඵලං වා සච්ඡිකරිස්සතීති නේතං ඨානං විජ්ජති.”
(අ. නි. ඡක්කනිපාත)

යනු වදාළ සේක. එහි තේරුම:- “යම් භික්ෂුවක් කිසි සංස්කාරයක් නිත්‍ය දෙයක් ලෙස දක්නේ නම් අනුලෝමිකඛන්ති නම් වූ මඟපල ලැබීමට අනුරූප උසස් විදර්ශනාඥානයෙන් යුක්ත වන්නේ නො වේ. අනුලෝමික ඛන්ති නම් වූ උසස් විදර්ශනාඥානයෙන් යුක්ත නො වූයේ සම්මත්ත නියාම නම් වූ ලෝකෝත්තර මාර්ගය නො ලබන්නේ ය. එය නො ලබන්නා වූ යෝගාවචර තෙමේ සෝවාන් ඵලය හෝ සකෘදාගාමි ඵලය හෝ අනාගාමි ඵලය හෝ අර්හත් ඵලය හෝ නො ලබන්නේ ය” යනු යි.

නාමස්කන්ධයන් ම විශේෂයෙන් ආත්මසංඥාවට හේතු වන බැවින් හා ඒවා සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ ආත්මසංඥාව දුරලීම දුෂ්කර බැවිනුත් නාමස්කන්ධන්ගේ අනිත්‍යතාව විශේෂයෙන් බැලිය යුතු ය. මතු දැක්වෙන කරුණු අනුව නාමස්කන්ධයන් ගේ අනිත්‍යතාව නැවත නැවත නුවණින් බැලීමෙන් කල්පනා කිරීමෙන් සාකච්ඡා පැවැත්වීමෙන් ඒවායේ අනිත්‍යතාවය තේරුම් ගැනීමට උත්සාහ කරත්වා!

සුඛවේදනාවය, සෝමනස්ස වේදනාවය, දුක්ඛ වේදනාවය, දෝමනස්ස වේදනාවය, උපේක්ෂා වේදනාවය යන වේදනා පස වේදනාස්කන්ධය ය. මටසිලුටු මෘදු ශරීරයන් හා වස්තූන් ද සැපදායක සුළං ආදිය ද ශරීරයේ සැපීමෙන් ඇති වන සනීපය මිහිර සුඛවේදනා නම් වේ. හොඳ ආහාර පාන වස්ත්‍ර‍ යාන වාහනාදිය ලැබීමෙන් ද, නෑ මිතුරන් මුණ ගැසීමෙන් ද, දැකීමට ප්‍රිය දෑ දක්නට ලැබීමෙන් ද, මිහිරි හඬ අසනු ලැබීමෙන් ද, මිහිරි සුවඳ ලැබීමෙන් ද, ගරු බුහුමන් ස්තුති ලැබීමෙන් ද, තත්ත්වය උසස් වීමෙන් ද, තවත් එබඳු කරුණුවලින් ද සිතට ඇති වන සැපය මිහිර සෝමනස්ස වේදනා නම් වේ. කළුගල් කැබෙලි වැනි තද රළු දේ හා තද ශීත තද උෂ්ණ ආදිය ශරීරයේ ගැටෙන කල්හි ඇති වන රිදුම දුක්ඛවේදනා නම් වේ. නෑයන්ගේ මිතුරන්ගේ මරණ, වස්තු විනාශ, බලාපොරොත්තු කඩවීම්, අවමන් ලැබීම් ආදියෙන් සිතෙහි ඇති වන රිදුම දෝමනස්ස වේදනා නමි. ඒ වේදනා සතරින් එකකුදු නැති අවස්ථාවන්හි සිතෙහි ඇති මධ්‍යස්ථ ස්වභාව උපේක්ෂා වේදනා නමි.

සිත් ඇති සත්ත්වයකුට වේදනාවකින් තොරව වෙසෙන අවස්ථාවක් නැත. එක් පුද්ගලයකුට එකවර වේදනා දෙකක් ද ඇති නො වේ. වේදනා පසෙන සුඛ සෝමනස්ස දුක්ඛ දෝමනස්ස වේදනා සතර ප්‍ර‍කට ය. උපේක්ෂා වේදනාව අප්‍ර‍කට ය. උපේක්ෂා වේදනාවව ඇති අවස්ථාව දැනෙන්නේ වේදනාවක් නැති අවස්ථාවක් සේ ය. එසේ දැනෙන සෑම අවස්ථාව ම උපේක්ෂා වේදනාව ඇති අවස්ථාව ලෙස සැලකිය යුතු ය. උපේක්ෂා වේදනාව ශාන්ත ය, සියුම් ය. එය අන් වේදනාවන් නැති බව අනුව තේරුම් ගත යුතු ය.

සුඛ ප්‍ර‍ත්‍යයන් ලත් කල්හි සුඛ සෝමනස්ස වේදනා පහළ වේ. ප්‍ර‍ත්‍යය නැති වූ කල්හි ද දුක්ඛ ප්‍ර‍ත්‍යයන් පහළ වූ කල්හි ද සුඛ සෝමනස්ස වේදනා නැති වේ. දුඃඛප්‍ර‍ත්‍යයන් පැමිණි කල්හි දුක්ඛදෝමනස්ස වේදනා පහළ වේ. සුඛ දුඃඛප්‍ර‍ත්‍යයන් නැති කල්හි උපේක්ෂා වේදනාව පහළ වේ. සුඛදුඃඛප්‍ර‍ත්‍යයන් පැමිණි කල්හි උපේක්ෂා වේදනාව නැති වේ. සුඛ දුක්ඛ වේදනා පහළ වේ. මෙසේ පහළ වී නැවත නැවත නැති වී යන බැවින් වේදනාස්කන්ධය අනිත්‍ය දෙයකි.

ලෝකයෙහි අනන්ත සත්ත්ව පුද්ගලයෝ ඇත්තාහ. ගස් ගල් ගෙවල් ආදි අනන්ත වස්තූහු ද ඇත්තාහ. සත්ත්වයන් පුද්ගලයන් විසින් සිදු කරන අනන්ත ක්‍රියා ඇත්තේ ය. ජලය ගැලීම් ගිනි ඇවිලීම් ගස් කඩා වැටීම් අතු කඩා වැටීම් ආදි ස්වභාව ධර්මයෙන් සිදු වන අනන්ත ක්‍රියා ද ඇත්තේ ය. ඒවා එකින් එක වෙන් වශයෙන් දැන ගන්නා වූ හැඳින ගන්නා වූ එක්තරා ස්වභාවයක් ඇත්තේ ය. එය එක්තරා චෛතසික ධර්මයෙකි. එයට ස්කන්ධ විභාගයේ දී කියන නම සංඥා යනුයි. එයට සාමාන්‍ය ලෝකයා ව්‍යවහාර කරන්නේ හැඟීම හැඳිනීම දැනීම සිතීම යන වචනයන් ය. හැඳින ගත යුතු, දැන ගත යුතු දේ අනුව සංඥා ද අනන්ත වේ. ඒ සංඥා රාශිය සංඥාස්කන්ධ නම් වේ.

මේ සංඥා රාශිය නැති නම් සත්ත්වයනට කිසිවක් කර කියා ගත නො හැකි ය. කිසිවක් හරියට දත නො හැකි ය. සත්ත්වයන් ඒ ඒ දේ කර ගනිමින් ලෝකයෙහි ජීවත් වන්නේ සංඥා ස්කන්ධයේ උපකාරයෙනි. මේ සංඥා රාශිය නො මැති නම් මවුපියන් සහෝදර සහෝදරියන් නෑයන් නො නෑයන් හැඳින ගත නො හැකි ය. සතුරන් මිතුරන් හැඳින ගත නො හැකි ය. ආහාරපාන වස්ත්‍ර‍ හැඳින ගත නො හැකි ය. ඒවා පිළියෙළ කර ගත නො හැකි ය. වාසස්ථාන පිළියෙළ කර ගත නො හැකි ය. තමාගේ අදහස සෙස්සන්ට නො කිය හැකි ය. එකකු කියන දෙය අනිකාට තේරුම් ගත නො හැකි ය. මෙකී සියල්ල ම සිදු වන්නේ සංඥාවන්ගේ උපකාරයෙනි. ඒ නිසා මේ සංඥාස්කන්ධය සත්ත්වයනට ඉතා ප්‍රයෝජනය. එ බැවින් ම ඒ සංඥා රාශිය ගැන ආත්ම සංඥාව ද ඇති වේ. අනේක සංඥා ඇත ද එක් පුද්ගලයකුට එක වරකට ඇති වන්නේ එක් සංඥාවකි. තවත් සංඥාවක් ඇති වන්නේ එය නිරුද්ධ වූ පසු ය. රූපයක් මුණ ගැසීමේ දී රූපසංඥාවක් ඇති වේ. ශබ්දයක් ඇසීමේ දී ශබ්දසංඥාවක් ඇති වේ. එකල්හි කලින් ඇති වූ රූපසංඥාව නැත. එසේ ඇති වී නැති වී යන බැවින් සකල සංඥාවෝ ම අනිත්‍යයෝ ය.

යාම් ඊම් කෑම් බීම් දීම් ගැනීම් ආදි ක්‍රියා සිදු කිරීමේ එක්තරා බලයක් සිත හා සම්බන්ධ ව ඇති වේ. එය චේතනා නම් වේ. එය ද එක්තරා චෛතසික ධර්මයෙකි. එය ප්‍ර‍ධාන සංස්කාරය ය. චේතනාවෙන් අන්‍ය වූ ලෝභ ද්වේෂ මෝහ මාන ඊර්ෂ්‍යා මාත්සර්ය මෛත්‍රී කරුණා ශ්‍ර‍ඬා ප්‍ර‍ඥාදි චෛතසික ධර්මයෝ ද සංස්කාරස්කන්ධයට අයත් වෙති. ඒවා ද වේදනා සංඥාවන් මෙන් ඇති වෙමින් ඒ ඒ වෙලාවේදී නැති වී යන බැවින් අනිත්‍යයෝ ය.

වේදනා සඤ්ඤා සඞ්ඛාර යන ස්කන්ධ තුන චෛතසිකයෝ ය. ශුඬ වූ සිත විඥානස්කන්ධය ය. එය චක්ඛුවිඤ්ඤාණ සෝතවිඤ්ඤාණ ඝානවිඤ්ඤාණ ජිව්හාවිඤ්ඤාණ කායවිඤ්ඤාණ මනෝවිඤ්ඤාණය යි සවැදෑරුම් වේ. ඇසට රූපයක් මුණ ගැසුණු කල්හි චක්ඛුවිඤ්ඤාණය ඇති වේ. කනට ශබ්දයක් පැමිණි කල්හි සෝතවිඤ්ඤාණය උපදී. සෝතවිඤ්ඤාණය ඇති කල්හි චක්ඛුවිඤ්ඤාණය නැත. මෙසේ ලැබෙන මුන ගැසෙන අරමුණු අනුව විඤ්ඤාණයන් ඉපද ඉපද නිරුද්ධ වී යන බැවින් විඥානස්කන්ධය අනිත්‍ය වන්නේ ය.

ඉතා වේගයෙන් ඉපද ඉපද බිඳි බිඳී යන රූප වේදනා සංඥා සංස්කාර විඥාන යන පඤ්චස්කන්ධයට අයත් නාම රූප ධර්ම රාශිය හැර මේ සත්ත්ව සන්තානයෙහි ස්ථිර වූ නිත්‍ය වූ අන් කිසිවක් නැත්තේ ය. මේ සංස්කාර ධර්ම රාශිය හැර ස්ත්‍රියක පුරුෂයෙක ළමයෙක තරුණයෙක මහල්ලෙක ගවයෙක අශ්වයෙක බල්ලෙක බළලෙක කියා සත්‍ය වශයෙන් ලැබෙන කිසිවක් නැත්තේ ය. ස්ත්‍රිය ය පුරුෂයා ය යනාදිය සංස්කාර සමූහයන්ට කියන නම් පමණෙකි.

ඉපද ඉපද බිඳි බිඳී යන මේ නාමරූප ධර්මයන් ගේ සැටි පොල්තෙල් පහනක දැල්වෙන ගිනි සිළුව අනුව තේරුම් ගත යුතු ය. පහනේ ගිනිසිළුව නිවෙන තුරු එක් දෙයක් සේ පෙනෙන නමුත් එය එක් දෙයක් නොව ගිනිසිළු පරම්පරාවෙකි. පහනෙහි ගින්න හටගන්නේ තෙල්වලිනි. ගිනිගත් තෙල ගින්න සමඟ ම අවසන් වන්නේ ය. එක් තෙල් බින්‍දුවකින් හටගන්නා ගින්න එකෙණෙහි ම ඒ තෙල් බින්‍දුව සමග ම අභාවයට යන්නේ ය. පහන් වැටියේ ගිනි දැල්වෙන තැනට මුලින් පැමිණ තුබූ තෙල සැණෙකින් දැල්වී ගිනිසිළුවත් සමඟ අභාවප්‍රාප්ත වේ. ඉන් පසු එතැනට නැවත පහනේ තුබූ තෙල් පැමිණෙන්නේ ය. පළමු ගින්න නිවී යනු සමඟ ම අලුතෙන් පැමිණි තෙලට ගිනි ගන්නේ ය. ඒ ගින්න එකෙණෙහි ම නිවෙයි. නැවත තෙල් එ තැනට පැමිණ අලුත් ගින්නක් හටගනී. පහනේ තෙල් ඇති තාක් මේ සිදුවීම නො නැවතී පවතී. මෙය අතරක් සලකා ගත නො හෙන පරිදි ඉතා වේගයෙන් සිදුවන නිසා පහන නිවෙන තුරු පවත්නා ගිනිසිළුව එකක් සේ පෙනේ. ජනයෝ ද එය එකක් සේ ම සලකති. රැයක් දැල්වෙන පහනක දෙවන පැයේ ඇත්තේ පළමුවන පැයේ තුබූ ගිනිසිළුව නො වේ. දෙවන විනාඩියේ ඇත්තේ පළමුවන විනාඩියේ තුබූ ගිනිසිළ නො වේ. දෙවන තත්පරයෙහි ඇත්තේ පළමුවන තත්පරයේ පැවති ගිනි සිළ නොවේ. ඇති වන ඇති වන අලුත් අලුත් ගිනි තත්පරයකුදු නො සිට නිවී යයි. මනුෂ්‍යයාගේ පඤ්චස්කන්ධය ද මේ ගිනි සිළුව බඳු වූ සංස්කාර පරම්පරාවෙකි.

ගිනිකූර ගිනිපෙට්ටියෙහි ගැසූ කල්හි ගින්නක් හටගනී. ඒ ගින්න ඊට කලින් ගිනිපෙට්ටියේ තුබුණේ ද නො වේ. ගිනිකූරෙහි තුබුණේ ද නො වේ. නිවුණු පසු අන් තැනකට යන්නේ ද නො වේ. ඒ ගින්න ගිනිපෙට්ටියෙහි ගිනිකූර ගැටීම හේතු කොට එතැන ම හට ගෙන එතැන ම නැති වන්නකි. එමෙන් සත්ත්ව ශරීරයේ පෙර නො තුබූ අලුත් අලුත් නාමරූප ධර්මයෝ ඒ ඒ ධර්මය ඉපදීමට අනුරූප ප්‍ර‍ත්‍යය ලද කල්හි ඉපිද එතැන ම බිඳී අතුරුදහන් වෙති. පළමු තුබූ සංස්කාරයන් බිඳී අතුරුදහන් වනු සමඟ ම අඩුවක් නො පෙනෙන පරිදි අලුත් සංස්කාරයෝ උපදිති. රූපයන් ගේ ඇතිවීම් නැතිවීම්වල අතරක් නො පෙනෙන බැවින් මේ ශරීරය එක් දෙයක් වශයෙන් වර්ෂ ගණනක් පවතින්නකැයි වරදවා තේරුම් ගනිති. ගස් වැල් කොළ මල් ගෙඩි පස් ගල් ආදි බාහිර වස්තූන්හි ද ඇති රූපයන්ගේ ඉපදීම බිඳීම සත්ත්වශරීරවල මෙන් ම සිදුවන බව තේරුම් ගත යුතු ය. බාහ්‍යාභ්‍යන්තරික සකල සංස්කාරයන්ගේ ම අනිත්‍යභාවය දැක ගත්, තේරුම් ගත් යෝගාවචර තෙමේ මඟපල ලැබීමට නිසි උසස් විදර්ශනාඥානය ඇත්තේ වේ. මෙසේ වූ උසස් විදර්ශනාඥානය අනුලෝමිකඛන්ති නම් වේ. උසස් විදර්ශනාඥානය ඇති කර ගත් යෝගාවචරයා විසින් තමා අනිත්‍ය වශයෙන් දක්නා පඤ්චස්කන්ධයා ගේ අනුත්පාද නිරෝධය ලෝකෝත්තර නිර්වාණධාතුව ය යි තමාගේ සිත නිවනට යොමු කළ යුතු ය. එසේ කිරීමෙන් ඔහුට ලෝකෝත්තර මාර්ගඥානය ලබා ආර්‍ය්‍ය පුද්ගලයකු විය හැකි වන්නේ ය.

“පඤ්චස්ඛන්ධෙ අනිච්චතෝ පස්සන්තෝ අනුලෝමිකං ඛන්තිං පටිලභති.
පඤ්චන්නං ඛන්ධානං නිරෝධෝ නිච්චං නිබ්බානන්ති පස්සන්තෝ සම්මත්තනියාමං ඔක්කමති.”
(පටිසම්භිදාමග්ග)

“පඤ්චස්කන්ධය, අනිත්‍ය වශයෙන් දක්නේ ලෝකෝත්තර මාර්ගයට අනුරූප වූ විදර්ශනාඥානය ලබයි. පඤ්චස්කන්ධයාගේ අනුත්පාදනිරෝධය නිත්‍ය වූ නිර්වාණය යි දක්නා යෝගාවචර තෙමේ සම්මත්තනියාම නම් වූ ලෝකෝත්තර මාර්ගයට පැමිණේය” යනු එහි තේරුම ය.

උත්පන්න නිරෝධය අනුත්පාද නිරෝධය කියා නිරෝධ දෙකකි. උපදින උපදින සියලු ම සංස්කාරයෝ එකෙණෙහි දිරා අභාවයට පැමිණෙති. එය උත්පන්න නිරෝධය ය. අඹගසක් ඇති කල්හි එහි වර්ෂයක් පාසා බොහෝ මල්පල හටගනී. ඒවායින් තවත් අඹගස් හා අඹපල ඇති වේ. මෙසේ දීර්ඝකාලයක් අඹ පරම්පරාව පවතී. මුල් අඹගස විනාශ කළහොත් ඒ අඹ රුක නිසා මතු හටගන්නට ඇත්තා වූ මල්පල හා අඹගස් මතු කිසි කලෙක ඇති නො වන්නේ ය. එය එතෙක් ඇති නොවූ මතු ඇති විය හැකි අඹපලවල නැති වී යාමකි. ඇති නො වූ දේවල නැතිවීමක් බැවින් එය අනුත්පාද නිරෝධ නම් වේ. ගස විනාශ වීමෙන් නැති වී ගිය ඒ අනාගත අඹගස්වල අඹ පලවල අභාවප්‍රාප්තිය ස්ථිර වූවකි. එමෙන් නැවත නැවත සසර ඉපදීමට හේතු වන තණ්හාව මතු ඇති නො වන පරිදි ප්‍ර‍හාණය කළ හොත් එය හේතු කොට අනාගත සංසාරයෙහි ඒ පුද්ගලයා සම්බන්ධයෙන් ඇති විය හැකි සකල සංස්කාරයෝ ඇති නොවී ම නැති වෙති. එය ස්කන්ධයන්ගේ අනුත්පාද නිරෝධය ය. ඒ අනුත්පාද නිරෝධය වූ ශාන්ත ස්වභාවය ලෝකෝත්තර නිර්වාණය ය. ස්කන්ධ පරම්පරා නැතිවන්නාක් මෙන් එය කිසි කලෙක නැති නො වේ. ලෝකෝත්තර මාර්ගඵල ඇති වන්නේ අනුත්පාද නිරෝධ සඞ්ඛ්‍යාත ඒ අසඞ්ඛත ධාතුව අරමුණු කර ගෙනය.

AN 05-07-03 අරියවුද්‍ධි සුත්‍රය

මහණෙනි, වැඩීම් පසකින් වැඩෙන්නාවූ ආර්‍ය්‍ය ශ්‍රාවක තෙම ආර්‍ය්‍යවූ වැඩීමෙන් වැඩෙයි. කය පිළිබඳ සාරය ගන්නේද, උතුම් දෙය ගන්නේ වේ.

“කවර පසකින්ද යත්,

ශ්‍රද්‍ධාවෙන් වැඩේද, ශීලයෙන් වැඩේද, ශ්‍රුතයෙන් වැඩේද, ත්‍යාගයෙන් වැඩේද, ප්‍රඥාවෙන් වැඩේද යන පසිනි.

“මහණෙනි, වැඩීම් පසකින් වැඩෙන්නාවූ ආර්‍ය්‍ය ශ්‍රාවක තෙම ආර්‍ය්‍යවූ වැඩීමෙන් වැඩෙයි. කය පිළිබඳ සාරය ගන්නේද, උතුම් දෙය ගන්නේ වේ.

“මේ ලෝකයෙහි යම් ආර්‍ය්‍ය ශ්‍රාවකයෙක් ශ්‍රද්‍ධාවෙන් හා ශීලයෙන්ද, ප්‍රඥාවෙන් හා ත්‍යාගය, ශ්‍රුතය යන මෙයින් වැඩේද, එබඳුවූ, විචක්‍ෂණවූ, ඒ සත්පුරුෂ තෙම මෙලොවම ආත්මයාගේ උභය සාරය ගණීය” යි වදාළ සේක

AN 05-07-04 දුතිය අරියවුද්‍ධි සුත්‍රය

මහණෙනි,
මේ ධර්ම පහ වඩන්නාවූ ශ්‍රාවකයා, ආර්‍ය්‍යවූ ධර්මයෙන් වැඩෙයි.
ලද මිනිස් භවයේ ලබාගත හැකි ඵලය ලබා ගන්නේය,
උතුම්ම දෙය ලබා ගන්නේය.

“කවර ධර්ම පසකින්ද යත්,
ශ්‍රද්‍ධාවෙන් ,
ශීලයෙන් ,
ශ්‍රුතයෙන් ,
ත්‍යාගයෙන්,
ප්‍රඥාවෙන්
යන පසිනි.

“මහණෙනි, මේ ධර්ම පහ වඩන්නාවූ ශ්‍රාවකයා, ආර්‍ය්‍යවූ ධර්මයෙන් වැඩෙයි.
ලද මිනිස් භවයේ ලබාගත හැකි ඵලය ලබා ගන්නේය,
උතුම්ම දෙය ලබා ගන්නේය..

“ යම් ශ්‍රාවකයෙක් ශ්‍රද්‍ධාවෙන් හා ශීලයෙන්ද, ප්‍රඥාවෙන් හා ත්‍යාගය, ශ්‍රුතය යන මෙයින් වැඩේද, එබඳුවූ, විචක්‍ෂණවූ, ඒ සත්පුරුෂයා මෙලොවම ආත්මයාගේ උභය සාරය ගණීය” යි වදාළ සේක

AN 05-07-05 අලංසාකච්ඡා  සුත්‍රය

“මහණෙනි,
කරුණු පසකින් යුක්තවූ භික්‍ෂුව සබ්‍රහ්මචාරීන්ගේ සාකච්ඡාවට සුදුසු වෙයි.

“කවර පසකින්ද යත්.

“මහණෙනි, මේ ගුණ පසකින් යුක්තවූ භික්‍ශුව සබ්‍රහ්මචාරීන්ගේ සාකච්ඡාවට සුදුසු වෙයි.

AN 05-07-06. අලංසාජීව සුත්‍රය

[අලංසාකච්ඡො යනු සාකච්ඡාවට සුදුසුවූයේයි, ආගතං පඤ්හං යනු අසන ලද ප්‍රශ්නයයි, ව්‍යාකත්තා හොති යනු විසඳන ලද්දේ වෙයි, භික්ෂුවට කරන්නට ඇති ප්‍රධානම එකම අරමුණක් පිණිසම වේ. විමුක්තිය පිණිස නොහොත් යලි උපතක් නොලැබීම පිණිස මේ සසුනට ඇතුල් වූ ඔබ සිය සොහොයුරු භික්ෂුන් සම එක්ව සිටියදී කරන සියලු කථා බහ, ඇවතුම් පැවතුම්වලදී මහණවීමේ අරමුණ අමතක නොකළ යුතුය.]

“මහණෙනි,
ගුණ පසකින් යුක්තවූ භික්‍ෂුව බ්‍රහ්මචාරීන්ගේ සමාන දිවි පැවැත්මට සුදුසු වෙයි.

“කවර පසකින්ද යත්.

“මහණෙනි,
මෙම කරුණු පසකින් යුක්තවූ භික්‍ෂු තෙම බ්‍රහ්මචාරීන්ගේ සමාන දිවි පැවැත්මට සුදුසු වූයේ වෙයි

AN 05-07-07 උස්සොළ්හි පඤ්චම සුත්‍රය

“මහණෙනි,
යම්කිසි භික්‍ෂුවක් හා් භික්‍ෂුණියක් හෝ මේ පඤ්ච ධර්‍මයන් වඩාද, මේ පඤ්ච ධර්‍මයන් බහුල ලෙස කෙරේද, ඔහුට ඵල දෙක අතුරෙන් එක් ඵලයක් ලැබෙයි. මේ ආත්මයෙහිම රහත් වීම හෝ උපාදිශෙෂයක් ඇති කල්හි අනාගාමි වීම හෝ වේ.

“කවර පසක්ද යත්,

“මහණෙනි,
යම්කිසි භික්‍ෂුවක් හා් භික්‍ෂුණියක් හෝ පඤ්ච ධර්‍මයන් වඩාද, පඤ්ච ධර්‍මයන් බහුල කෙරේද, ඔහුට ඵල දෙක අතුරෙන් එක්තරා ඵලයක් කැමති විය යුතුයි. මේ ආත්මයෙහි රහත් වීම හෝ උපාදිශෙෂය ඇති කල්හි අනාගාමි වීම හෝ වේ.

[තමා හා සම්ප්‍ර‍යුක්ත ධර්‍මයනට ඊශ්වරත්‍වයෙන් උපකාරක ධර්‍ම අධිපති ප්‍ර‍ත්‍යය යැ (තමා රිසි සේ යෙදවීම යැ මෙහි අධිපති ප්‍ර‍ත්‍යය නම්) ඒ

(1) සහජාතිධිපති
(2) ආලම්බනාධිපති වශයෙන් ද්විවිධ යැ.

(1) ජන්‍දාධිපති ඡන්‍දසම්පයුත්තකානං ධම්මානං තං සමුට්ඨානානං ච රූපානං අධිපති පච්චයෙන පච්චයො”[1] ඔවුනතුරින් ඡන්දාධිපති තෙමේ ඡන්දය හා සම්ප්‍ර‍යුක්ත ධර්‍මයන්ට හා තත් සමුට්ඨාන රූපයන්ට ද අධිපති ප්‍ර‍ත්‍යයෙන් ප්‍ර‍ත්‍යය වේ.

“ඡන්‍දවතො කිං නාම න සිජ්ඣති” ‘ඡන්‍දය ඇත්තාහට කිමෙක් නම් සිද්‍ධ නො වේ දැ’ යි පූර්‍ව අහිසංස්කාරයන් ගේ උපනිශ්‍ර‍ය ලැබ උපදනා විතේතාත්පාදයෙහි ඡන්‍දාදීහු පුරෝගාමි වැ ජ්‍යෙෂ්ඨ සම්ප්‍ර‍යුක්ත ධර්‍මයන් තමන් වශයෙහි පවත්වති. සම්ප්‍ර‍යුක්ත ධර්‍මයෝ ද ඒ ඡන්‍දාදීන් ගේ වශයෙහි පවත්නාහු හීනාදි භාවයෙන් ඒවාට අනුවර්‍තක වෙමින් පවතිත්.

මෙසේ ඡන්‍ද – චිත්ත – විරිය – විමංසා යන ධර්‍ම සතර ප්‍ර‍ත්‍යය යි දතයුතු.

විශේෂ:- එවකට බොහෝ දෙන අධිපති නො වන බැවින් සතර එක් වැ අධිපති ප්‍ර‍ත්‍යය නො වේ.

(හේතු දෙක තුනක් එකවිට හේතු ප්‍ර‍ත්‍යය වනහෙයින් “හෙතු හෙතු සම්පයුත්තකානං යි කීවා සේ අධිපති අධිපති සම්පයුත්තකානං” යි නො කියා “ඡන්‍දාධිපති ඡන්‍දසම්පයුත්ත කානං” යි කීයේ එක් වරෙකැ එකක් ම අධිපති වන හෙයිනි.

යම් කලෙක ඡන්‍දය ධූර කොට ඒ ඡන්‍දය ජ්‍යෙෂ්ඨ කොට චිත්තය පවතී නම් එකල ඡන්‍දය ම අධිපති වෙයි සෙස්සෝ අධිපති නොවෙති. සෙසු චිත්තාදීන් විෂයෙහි ද මෙසේ මැ යි.

(2) ආරම්මණාධිපති – යම් ධර්‍මයක් ගරුකොට අරූප ධර්‍මයෝ පවතිත් නම් ඒ ගරු කළ ධර්‍මය ඔවුන්ට ආලම්බනාධිපති ප්‍ර‍ත්‍යය වේ.

එයින් වදාළහ. “යං යං ධම්මං ගරුං කත්‍වා යෙ – යෙ ධම්මා උප්පජ්ජන්ති චිත්ත චෙතසිකා ධම්මා. තෙ -තෙ ධම්මා තෙසං- තෙසං ධම්මානං අධිපති පච්චයෙන පච්චයො”1 යම් යම් ආලම්බන ධර්‍මයක් ගරුකොට චිත්ත චෛතසික යම් යම් ධර්‍ම කෙනෙක් උපදිත් නම් ඒ ඒ ගරු කොට ගන්නා ලද ධර්‍ම ඒ ඒ ගරු කරන ධර්‍මයනට ආලම්බන ප්‍ර‍ත්‍යයෙන් ප්‍ර‍ත්‍ය වේ.]

AN 05-07-08. දුතිය උස්සොළ්හි පඤ්චම සුත්‍රය

[උස්සොළ්හි යනු දැඩි වීර්යයයි, මේ සුත්රයෙහි තමන්ගේ බෝමැඬෙහි අවබෝධ කළ, පැමිණෙන සෘද්ධිපාදයන් කියා මත්තෙහි තමන්ම ෂඩ් අභිඥාවන් කීවේය. නවවැනි දසවැනි සූත්‍රවල විදර්‍ශනාව කියන ලදි, ]

“මහණෙනි, මම සම්බොධියෙන් පූර්‍වයෙහිම බුදුබවට නොපැමිණියේ,
බොධිසත්ත්‍ව වූයේම පඤ්ච ධර්‍මයක් වැඩූයෙමි.
පඤ්ච ධර්‍මයක් බහුල වශයෙන් කෙළෙමි.
කවර පඤ්ච ධර්‍මයක්ද යත්?

[ඍද්ධිපාද

සිදු කර ගැනීමට බලාපොරොත්තු වූ යම් කිසි කාර්ය්‍යයෙක සිද්ධිය ඍද්ධි නමි. ලැබීමට බලාපොරොත්තු වූ දෙයක ලැබීමය, උපදවා ගැනීමට බලාපොරොත්තු වූ දෙයක ඉපැදවීමය, සෘද්ධි යනු යම් කිසිවක සිදු වීම ය. ඒ ඒ දෙය සිදුකළ හැකි ශක්තියට සෘද්ධි යන නාමය ව්‍යවහාර කරනු ලැබේ. ගස් හා වැල් උපන් තැනින් අන් තැනකට නො ගොස් එ තැනම කලක් ජීවත් වී මැරෙයි. සත්ත්වයෝ උන් තැන ම නො සිට තැනින් තැනට යති. ඔවුන් ගේ ඒ යාම සෘද්ධියෙකි. ඇතැම් සත්ත්ව කෙනෙක් තමන් අවට ඇති දෑ නො දකිති. ඇතැම් සත්ත්වයෝ දකිති. ඔවුන් ගේ ඒ දැකීම ද එක් සෘද්ධියෙකි. ඇතැම් සත්ත්වයෝ කිසි හඬක් නො අසති. ඇතැම්හු අසති. ඔවුන් ගේ ඒ ඇසීමත් එක් සෘද්ධියෙකි. බොහෝ සත්ත්වයෝ කථා කිරීමේ මාර්ගයෙන් තමන්ගේ අදහස් අන්‍යයන්ට දැන්වීමට නො සමත් වෙති. මනුෂ්‍යයෝ එය කරති. මනුෂ්‍යයන්ගේ ඒ කථා කිරීම ද එක් සෘද්ධියෙකි

වැඩි දියුණු කර ගැනීමට බලාපොරොත්තු වූ දෙයක වැඩි දියුණුවය යන මේවා සෘද්ධීහු ය. ඍද්ධි-සිද්ධි යන මේ වචන සමානාර්ථ ඇත්තේ ය. ඍද්ධියට හෙවත් සිද්ධියට අතිශයින් උපකාරක ධර්මයෝ ඍද්ධිපාදයෝ ය.

මේ බෝධිපාක්ෂික ධර්ම කථාවෙහි ඍද්ධීහු යයි අදහස් කරනු ලබනුවෝ යෝගාවචරයන් විසින් තම තමන් කරන යෝගයන් වැඩිදියුණු කර ගැනීමට, උපදවා ගැනීමට, ලැබීමට, පැමිණීමට, බලාපොරොත්තු වන ධර්මයෝය. ඒවා විශුද්ධි ක්‍රමයෙන් කියත හොත්, චතුපාරිශුද්ධි ශීලය සම්පුර්ණ කැර ගැනීම(ට)ඍද්ධි සතරෙකි. චිත්ත විශුද්ධියට අයත් පරිකර්ම සමාධිය එක් ඍද්ධියෙකි. උපචාර සමාධිය එක් ඍද්ධියකි. රූපධ්‍යාන පස ඍද්ධි පසෙකි. අරූපධ්‍යාන සතර ඍද්ධි සතරෙකි. පඤ්චාභිඥා ඍද්ධි පසෙකි. දෘෂ්ටි විශුද්ධිය එක් ඍද්ධියකි. කාංක්ෂාවිතරණ විශුද්ධිය එක් ඍද්ධියෙකි. ඉතිරි විශුද්ධීහු ද වෙන් වෙන් වූ ඍද්ධීහු ය. යෝගාවචරයනට මේ ඍද්ධීන් ලැබීමට විශේෂයෙන් උපකාර වන අතිශයින් උපකාර වන ධර්මයෝ ඍද්ධිපාදයෝ ය.

ඍද්ධිය ඇති කැර ගැනීම පිළිබඳ වූ බලවත් ඕනෑකම ඡන්දිද්ධිපාදය යි. ධර්මයෙන් තොරව කරන මේ රජ කමින් පලක් නැත යයි රජය හැර, දහම් සෙවීමට වල් වැදුණු දහම් සොඬ රජතුමා ගේ ඡන්දය වැනි ඡන්දය ම ඡන්දද්ධිපාදය යි. සසර දුකින් මිදීම සඳහා ඇති කර ගත යුතු වූ දුකින් මිදීමට පිහිට වන්නා බුදු සස්නෙහි, යෝගාවචරයන් විසින් බලාපොරොත්තු වන්නා වූ ද බලාපොරොත්තු විය යුතු වූ ද ශාසනික සෘද්ධි පසක් ඇත්තේ ය. සෘද්ධිපාද ධර්මයන් වැඩිය යුත්තේ ඒ සෘද්ධීන් ලබනු සඳහා ය.

ඒ සෘද්ධි පස :-

යනුවෙන් දක්වා තිබේ.

(1). චිත්ත චෛතසික රූප නිර්වාණ සංඛ්‍යාත පරමාර්ථ ධර්මයන් මෙතෙක් මෙතෙක් ය යි විභාග වශයෙන් හා ලක්ෂණ වශයෙන් ද පවත්නා ආකාරයාගේ වශයෙන් ද නිවැරදි ලෙස දැන ගැනීම “අභිඤ්ඤෙය්‍යෙසු ධම්මෙසු අභිඤ්ඤ සිද්ධි” යනුවෙන් දැක්වෙන පළමු වන සෘද්ධිය ය. සන්තති ඝනය, සමූහ ඝනය, කෘත්‍ය ඝනය, ආරම්මණ ඝනය යන ඝණ සතරින් වැසී තිබෙන්නා වූ නාමරූපයෝ ධර්ම වශයෙන් නො ව සත්ත්ව පුද්ගලාදි වශයෙන් ම පෙනී සිටිති. එ බැවින් ඒවාට ලෝකයා රැවටෙති. ඒවායේ තතු නො වරදවා දැන ගැනීම ඉතා දුෂ්කරය. ඒවා හෙළි වන්නේ ලෝකයෙහි බුදුවරයන් පහළ වන කාලවලදී පමණෙකි. බුදු සස්නෙන් මිස ඉන් පිටත කොතැනකින්වත් කවර ආගමකින්වත් කවර දර්ශනයකින්වත් කවර විද්‍යාවකින් වත් ඒවා දැන ගත නො හැකිය.

දැන ගැනීමට දුෂ්කර වූ ද, දැන ගැනීමට දුර්ලභ වූ ද, ඒ පරමාර්ථ ධර්මඥානය එක්තරා සෘද්ධියකි. ඒ සෘද්ධිය විදර්ශනා කරන යෝගාවචරයන් විසින් පළමු කොට ම ලබා ගත යුතු ය. විදර්ශනාවට බිම වන්නේ ඒ සෘද්ධිය ය. ඒ සෘද්ධිය නමැති භූමියෙහි පිහිටා ම විදර්ශනා කළ යුතු ය. විදර්ශනාවෙන් ලැබිය හැකි නියම ඵලය ලැබිය හැකි වන්නේ ඒ සෘද්ධියෙහි පිහිටා විදර්ශනා වඩන යෝගාවචරයන්ට ය. අභිධර්මපිටකය හැදෑරීමෙන් ඒ සෘද්ධිය ලැබිය හැකි ය. අභිධර්මාර්ථ සංග්‍ර‍හය හෝ එවැනි අන්‍ය ග්‍ර‍න්ථයක් හෝ මැනවින් උගෙනීමෙන් ද යෝගාවචරයකුට ප්‍ර‍මාණවත් වන පරිදි ඒ සෘද්ධිය ඇති කර ගත හැකි ය.

(2). දුඃඛ්‍යර්‍ය්‍යසත්‍යයට අයත් රූපාරූප ධර්මයන්ගේ වෙන් වෙන් වූ ලක්ෂණ හා අනිත්‍ය – දුඃඛ – අනාත්ම යන සාධාරණ ලක්ෂණයන් ද පිරිසිඳ දැන ගැනීම “පරිඤ්ඤෙය්‍යෙසු ධම්මෙසු පරිඤ්ඤා සිද්ධි” යනුවෙන් දැක්වෙන දෙවන සෘද්ධිය ය.
” මහණෙනි, රූපය පරිඥේය (සමතික්‍රම කළයුතු) ධර්ම යැ, වේදනා පරිඥේය ධර්ම යැ සංඥා පරිඥේය ධර්ම යැ සංස්කාර පරිඥේය ධර්ම යැ විඥාණ පරිඥේය ධර්ම යි. මහණෙනි, මේවා පරිඥේය ධර්මහ යි කියනු ලැබෙත්. මහණෙනි, යම් රාගක්ෂයෙක් දොසක්ෂයෙක් මෝහක්ෂයෙක් ඇත් ද, මහණෙනි, මේ පරිඥා යි කියනු ලැබේ.

(3).සමුදයාර්‍ය්‍යසත්‍ය සංඛ්‍යාත තෘෂ්ණාව හා අවශේෂ ක්ලේශයන් ගේ ද ප්‍ර‍හාණය “පහාතබ්බේසු ධම්මෙසු පහාන සිද්ධි” යනුවෙන් දැක්වෙන තුන්වන සෘද්ධිය ය.
මෙහි සරල අදහස වන්නේ “ප්‍රහීණ කළ යුතු (අත්හැරිය යුතු) ධර්මයන් ප්‍රහීණ කර අවසන් කිරීම හෝ එසේ ප්‍රහීණ කිරීමේ කාර්යය සාර්ථක කර ගැනීම” යන්නයි. තමන්ගේ සන්තානයෙහි අනුශය වශයෙන් පවත්නා වූ තෘෂ්ණාවන්ගේ හා අවශේෂ ක්ලේශයන් ගේ ද මතු කිසි කලෙක නූපදනා පරිද්දෙන් වන නිරෝධය වූ ලෝකෝත්තර නිර්වාණධාතුව ස්වකීය ඥානයෙන් ප්‍ර‍ත්‍යක්ෂ කිරීම “සච්ඡිකාතබ්බෙසු ධම්මෙසු සච්ඡිකිරියා සිද්ධි” යනුවෙන් දැක්වෙන සෘද්ධිය ය.

(4). ලෝකෝත්තර මාර්ග සත්‍ය භාවයට පැමිණෙන තුරු ශීල සමාධි ප්‍ර‍ඥා සංඛ්‍යාත ශික්ෂාත්‍ර‍ය දියුණු කිරීම “භාවෙතබ්බෙසු ධම්මේසු භාවනා සිද්ධි” යනුවෙන් දැක්වෙන සෘද්ධිය ය. ලෝකෝත්තර මාර්ගය පහළ වීම ඒ සෘද්ධිය සම්පූර්ණ වීම ය. සෝවාන් වීම ය, සකෘදාගාමි වීම ය, අනාගාමි වීම ය. රහත් වීම ය යි කියනුයේ ද ඒ සෘද්ධියට ම ය. එය විශුද්ධි ක්‍ර‍මයෙන් ද කිය හැකි ය. චතුපාරිශුද්ධි සීලය එක් සෘද්ධියකි. පරිකර්ම සමාධි උපචාර සමාධි සහිත වූ රූපාරූප ධ්‍යානයන් ගේ ප්‍ර‍තිලාභය එක් සෘද්ධියකි. ධ්‍යානයන් වඩා දියුණු කිරීමෙන් ඇති කර ගන්නා වූ සෘද්ධිවිධාදි ලෞකික අභිඥා පස සෘද්ධි පසෙකි. නාමරූප ධර්මයන් තත්ත්වාකාරයෙන් හැඳින ගෙන දෘෂ්ටිය පිරිසිදු කර ගැනීම එක් සෘද්ධියකි.

සංස්කාරයන් ගේ හේතූන් තත්ත්වාකාරයෙන් දැන ගෙන ආත්මයක් ඇත ද නැත ද රූපාදිය ආත්මය ද නො වේ ද යනාදීන් පවත්නා වූ සැකයන් දුරු කර ගැනීම නිසැකව ආත්මයක් සත්ත්වයෙක් පුද්ගලයෙක් නැති බව දැන ගැනීම එක් සෘද්ධියකි. සැක දුරු කර ගෙන විදර්ශනා කරන තැනැත්තා හට ඕභාසාදි උපක්ලේශයන් ඇති වූ කල්හි ඇති කර ගත යුතු වූ වැරදි මඟ හා නිවැරදි මඟ වෙන් කර ගත හැකි නුවණ එක් සෘද්ධියකි. උදයව්‍යය ඥානාදි විදර්ශනා ඥාන නවය සෘද්ධි නවයකි. ලෝකෝත්තර මාර්ග ඥාන සතර සෘද්ධි සතරෙකි. මේ සියල්ල ශාසනික සෘද්ධීහු ය.

කියන ලද ශාසනික සෘද්ධීන්ට පැමිණීම, ඒ සෘද්ධීන් ලැබීම අති දුෂ්කර ය. සත්ත්වයන් නිවනයට නො පැමිණ සසර සයුරේ ම ගිලී දුක් විඳින්නේ ඒ නිසා ය. සිදු කිරීමට ඉතා දුෂ්කර දෑ අනෙකක උපකාරයෙන් සිදු කළ හැකි ය. මිනිසකුට සමුද්‍ර තරණය ඉතා දුෂ්කර ය. එහෙත් නැවක උපකාරයෙන් එය කළ හැකි ය. මිනිසාට අහසින් යාම ඉතා දුෂ්කර දෙයකි. එහෙත් අහස් යානයක උපකාරයෙන් එය සිදු කළ හැකි ය. සමුද්‍ර‍තරණාදියට උපකාර වන නැව් ආදිය සේ පැමිණීමට – ලැබීමට උපකාර වූ සෘද්ධීන්ට පැමිණීමට – ලැබීමට උපකාර වන ධර්මයෝ ඇතහ. ඒවා ඇති කර ගෙන ඒවායේ ආධාරයෙන් ඒ සෘද්ධි ලැබිය හැකි ය. සෘද්ධිපාදයෝ යයි කියනු ලබනුයේ ඒ සෘද්ධීන්ට පැමිණීමට උපකාරක ධර්මයන්ට ය. යම් ධර්ම කෙනකුන් ගේ බලයෙන් උපකාරයෙන් සෘද්ධිය ලබා ද ඒ ධර්මයෝ සෘද්ධිපාද නම් වෙති. සෘද්ධිපාද සතර ඉහත දක්වන ලදි.

ඡන්දිද්ධිපාද යන මෙහි ඡන්ද යනු යම් කිසිවකට කැමැත්ත ය. තවත් ක්‍ර‍මයකින් කියත හොත් යම් කිසිවකට ආශාව ය. සාමාන්‍යයෙන් ඡන්දය එකක් වුව ද එය ශක්තීන් ගේ ප්‍ර‍මාණයෙන් අනේකාකර වේ. ලැබීමට දුෂ්කර වූ සිදු කිරීමට දුෂ්කර වූ යම් කිසිවක් පිළිබඳව ඇති වන ඡන්දයෝ බොහෝ සෙයින් ඒ බලාපොරොත්තු වූ දෙය නො ලබා ම සිදු නො කොට ම සන්සිදෙති. සන්සිඳීම ය යනු බලාපොරොත්තුව නැති වී යාම ය. එබඳු ඡන්දයෝ දුබල ඡන්දයෝ ය. ලබා ගැනීමට අතිශයින් දුෂ්කර වූ ඉහත කී ශාසනික සෘද්ධීහු එබඳු ඡන්දයකින් ලැබිය හැකි නො වෙති. ඒවා ලැබීමට කොතෙක් කල් ගත වුව ද, කොතෙක් වෙහෙසෙන්නට සිදු වුව ද, කොතෙක් සැප අත් හරින්නට වුව ද, කොතෙක් දුක් ගන්නට වුව ද සෘද්ධිය නො ලබන තුරු නො සන්සිදෙන බලවත් ඡන්දයක් තිබිය යුතු ය. ඡන්දිද්ධිපාදය යි කියනුයේ එබඳු බලවත් ඡන්දයට ය.

විරියිද්ධිපාද යනු ඉහත සම්‍යක්ප්‍ර‍ධාන කථාවෙහි දැක්වුණු වීර්‍ය්‍යය ම ය.

චිත්තිද්ධිපාද යනු සෘද්ධිය ලැබෙන තුරු අනෙකකට නො නැමෙන අතිශයින් සෘද්ධියට නැමුණා වූ සිත ය. සෘද්ධින් ගේ අනුසස් ශ්‍ර‍වණය කළ කල්හි බොහෝ දෙනා ගේ සිත සෘද්ධියට නැමේ. මා විසින් ද ඒ සෘද්ධිය ලබා ගත හොත් මැනවැයි බොහෝ දෙනා සිතති. එහෙත් ඒ සෘද්ධිය ලබන්නට පෙර ම ඔවුන්ගේ සිත් නැවත කාමයන්ට නැමේ. සෘද්ධිය ඔවුනට අමතක වෙයි. එසේ ලබන්නට මත්තෙන් කාමයන්ට නැමී බර වී සෘද්ධිය අමතක වන්නා වූ දුබල සිත චිත්තිද්ධිපාදය නො වේ.

විමංසිද්ධිපාදය යනු අපාය දුඃඛයා ගේ භයානකත්වය විශාලත්වය දක්නා වූ ද, සංසාරදුඃඛයා ගේ විශාලත්වය දක්නා වූ ද, සෘද්ධියෙහි අනුසස් දක්නා වූ ද, ස්කන්ධාදි ගම්භීර ධර්මයන්හි හැසිරීමට සමර්ථ වූ ද ඥානය ය.

සෘද්ධිපාදයන් ගෙන් එකකුදු ඇති තැනැත්තා මේ භවයෙහි හෝ අනන්තර භවයෙහි හෝ මේ බුදුසස්නෙහි ම මගපල ලබන්නේ ය. දෙකක් හෝ තුනක් හෝ සතර ම හෝ ඇති තැනැත්තා ගැන කියනු ම කිම? සෘද්ධිපාද නැතියෝ මෙකල උත්සාහ කළත් මඟපල නො ලැබිය හැකි ය කියා හෝ අපට සුදුසු තැන් නැත, සුදුසු උපස්ථායකයන් නැත, සුදුසු ගුරුවරු නැත, අවකාශ නැත, සනීප නැත යනාදීන් නොයෙක් දේ සිතමින් පසු බසිති. ඔවුහු සෘද්ධිපාද ධර්ම ඇති කර ගන්නා තුරු කිසි කලෙක මඟපල නො ලබති. එක් සෘද්ධිපාදයක් වුව ද ඇති කර ගත හොත් එයින් හේ මඟපල ලබා නිවන් දක්නේ ය. සෘද්ධිපාදයන්ගෙන්, ඇතැමෙක් ඡන්දිද්ධිපාදය ලබා එයින් මඟපල ලබා නිවන් දකිති. ඇතැමෙක් විරියිද්ධිපාදයෙන් ද ඇතැමෙක් චිත්තිද්ධිපාදයෙන් ද ඇතැමෙක් වීමංසිද්ධිපාදයෙන් ද මඟපල ලබති.

රට්ඨපාල මහරහතන් වහන්සේ ඡන්දිද්ධිපාදය පිහිට කොට රහත් වූ සේක. උන් වහන්සේගේ චරිතය සැකෙවින් මෙසේ ය. කුරුරට ථුල්ලකොට්ඨික නම් නියම්ගම විසූ මහාසිටුවරයකුට රට්ඨපාල නම් වූ එකම පුත්‍රයෙක් විය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ථුල්ලකොට්ඨික ගමට වැඩ දහම් දෙසූ කල්හි එය අසා රට්ඨපාලයන්ට පැවිදි වීමේ බලවත් කැමැත්ත ඇති විය. හේ මවුපියන් කරා ගොස් පැවිදි වීමට අවසර ඉල්ලීය. තමන් සතු මහා ධනස්කන්ධය හිමි කරවීමට ඇත්තේ එක ම දරුවා බැවින් මවුපියෝ ඔහුට අවසර නුදුන් හ. එහෙත් රට්ඨපාලයන්ගේ ඡන්දය නො සන්සිඳිණ. හේ ‘පැවිදි වන්නට අවසර නො ලැබෙතහොත් මෙ තැන ම නොකා නොබී සිට මිය යමි’ යි බිම නිදා ගත්තේ ය.

මවුපියෝ ඔහුට නොයෙක් ආකාරයෙන් පැවිදි නො වන්නට කරුණු කීහ. රට්ඨපාලයන්ගේ මිතුරන් ගෙන්වා ඔවුන් ලවා ද කරුණු කියවූහ. රට්ඨපාලයන් ගේ ඡන්දය සන්සිඳ වන්නට කිසිවෙක් අසමර්ථ වූහ. උපවාසයෙන් මිය ගිය හොත් නපුරු ය යි සිතා දින ගණනකට පසු මවුපියෝ ඔහුට පැවිදිවීමට අවසර දුන්හ. රට්ඨපාලයාණෝ නැඟිට කා බී ශරීරය ප්‍ර‍කෘතියට පමුණුවා ගෙන බුදුන් වහන්සේ කරා එළඹ පැවිද්ද ලබා, අද අද ම රහත් බවට පැමිණෙන්නෙමි යි බලවත් ඕනෑකමින් මහණදම් පුරන්නට පටන් ගත්හ. එසේ කොට උන්වහන්සේ දොළොස් වසකින් සව්කෙලෙසුන් නසා රහත් වූහ.

(විස්තර – පාරමිතා ප්‍ර‍කරණය බලන්න.)

ඍද්ධියට නැමී පවත්නා වූ, ඍද්ධියට ඇදී බර වී පවත්නා වූ, වඩන ලද්දා වූ සිත විත්තිද්ධිපාදය යි. සෘද්ධිය ලැබෙන තුරු සෘද්ධියට පැමිණෙන තුරු නො නවත්වන්නා වූ බලවත් වීර්‍ය්‍යය විරියිද්ධිපාදය යි. අපාය හය සංසාර භයාදිය මැනවින් දක්නා වූ, ඍද්ධියට තුඩු දෙමින් පවතින්නා වූ, තියුණු වූ, ප්‍රඥාව වීමංසිද්ධිපාදය යි.

[නැවත කිවහොත්:

සිදු කර ගැනීමට බලාපොරොත්තු වූ යම් කිසි කාර්ය්‍යයෙක සිද්ධිය ඍද්ධි නමි. ලැබීමට බලාපොරොත්තු වූ දෙයක ලැබීමය, උපදවා ගැනීමට බලාපොරොත්තු වූ දෙයක ඉපැදවීමය, වැඩි දියුණු කර ගැනීමට බලාපොරොත්තු වූ දෙයක වැඩි දියුණුවය යන මේවා සෘද්ධීහු ය. ඍද්ධි-සිද්ධි යන මේ වචන සමානාර්ථ ඇත්තේ ය. ඍද්ධියට හෙවත් සිද්ධියට අතිශයින් උපකාරක ධර්මයෝ ඍද්ධිපාදයෝ ය.

මේ බෝධිපාක්ෂික ධර්ම කථාවෙහි ඍද්ධීහු යයි අදහස් කරනු ලබනුවෝ යෝගාවචරයන් විසින් තම තමන් කරන යෝගයන් වැඩිදියුණු කර ගැනීමට, උපදවා ගැනීමට, ලැබීමට, පැමිණීමට, බලාපොරොත්තු වන ධර්මයෝය. ඒවා විශුද්ධි ක්‍රමයෙන් කියත හොත්, චතුපාරිශුද්ධි ශීලය සම්පුර්ණ කැර ගැනීම(ට)ඍද්ධි සතරෙකි. චිත්ත විශුද්ධියට අයත් පරිකර්ම සමාධිය එක් ඍද්ධියෙකි. උපචාර සමාධිය එක් ඍද්ධියකි. රූපධ්‍යාන පස ඍද්ධි පසෙකි. අරූපධ්‍යාන සතර ඍද්ධි සතරෙකි. පඤ්චාභිඥා ඍද්ධි පසෙකි. දෘෂ්ටි විශුද්ධිය එක් ඍද්ධියකි. කාංක්ෂාවිතරණ විශුද්ධිය එක් ඍද්ධියෙකි. ඉතිරි විශුද්ධීහු ද වෙන් වෙන් වූ ඍද්ධීහු ය. යෝගාවචරයනට මේ ඍද්ධීන් ලැබීමට විශේෂයෙන් උපකාර වන අතිශයින් උපකාර වන ධර්මයෝ ඍද්ධිපාදයෝ ය.

ඍද්ධිපාදයෝ සතර දෙනෙකි. ඍද්ධිය ඇති කැර ගැනීම පිළිබඳ වූ බලවත් ඕනෑකම ඡන්දිද්ධිපාදය යි. ධර්මයෙන් තොරව කරන මේ රජ කමින් පලක් නැත යයි රජය හැර, දහම් සෙවීමට වල් වැදුණු දහම් සොඬ රජතුමා ගේ ඡන්දය වැනි ඡන්දය ම ඡන්දද්ධිපාදය යි. ඍද්ධියට නැමී පවත්නා වූ, ඍද්ධියට ඇදී බර වී පවත්නා වූ, වඩන ලද්දා වූ සිත විත්තිද්ධිපාදය යි. සෘද්ධිය ලැබෙන තුරු සෘද්ධියට පැමිණෙන තුරු නො නවත්වන්නා වූ බලවත් වීර්‍ය්‍යය විරියිද්ධිපාදය යි. අපාය හය සංසාර භයාදිය මැනවින් දක්නාවූ, ඍද්ධියට තුඩු දෙමින් පවතින්නාවූ, තියුණු වූ, ප්‍රඥාව වීමංසිද්ධිපාදය යි.;

AN 05-07-09. එකන්ත නිබ්බිදා සූත්‍රය

මහණෙනි,
ධර්ම පසක් වඩන ලද්දාහු, බහුල වශයෙන් කරණ ලද්දාහු ඒකාන්තයෙන් කළකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරුද්‍ධවීම පිණිස, සංසිඳීම පිණිස, විශිෂ්ට ඥානය පිණිස, සම්බොධිය පිණිස නිර්‍වාණය පිණිස පවතිත්.

“කවර පසක්ද යත්?

“මහණෙනි,
මේ ධර්ම පසක් වඩන ලද්දාහු, බහුල වශයෙන් කරණ ලද්දාහු සසර කෙරෙහි ඒකාන්තයෙන් කළකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරුද්‍ධවීම පිණිස, සංසිඳීම පිණිස, විශිෂ්ට ඥානය පිණිස, සම්බොධිය පිණිස නිර්‍වාණය පිණිස හේතු වෙත්.

නිබ්බිදාව යනු ලෝකයේ යථාර්ථය දැකීමත් සමඟම ඇතිවන්නකි. අනිත්‍ය බව, අනාත්ම බව, දුක් බව ලෝක ස්වභාවය බවත්, එය ඉක්මවා යෑමට නොහැකි බවත් අවබෝධ වත්ම ලෝකය කෙරෙහිම නිබ්බිදාවක් හට ගනී. එය කිසිදු පෞද්ගලික හැඟීමක් නොවේ.

“මේ විශ්වයේ යම්තාක් සංස්කාරයන් පවතී නම් ඒ සියල්ල මගේ පාලනයෙන් තොරයි. අනිත්‍ය වී යයි. ඒකාන්තයෙන්ම දුක් සහිතයි”. යන අවබෝධය හදවතින්ම ජනිත වත්ම මේ ලෝකයේ කුමකට නම් මම මගේ කියා ඇලෙන්නද? කුමකට රැස් කරන්නේද? විරාගය හදවතින්ම මතුව ඒ. ඒ එකක්වත් ගැටීම් නොවේ. යථාර්ථය අවබෝධ වීමකි. දුක්ඛ සත්‍ය අවබෝධ වත්ම මේ ලෝකයේ එකම එක සංස්කාරවත් අංශු මාත්‍රයක සැපයක් නොපවතින බවත්, සැපයක් ඇතැයි කියා සිතුවේම හිතේ පවත්නා මෝඩකම නිසා බවත් හදවතින්ම මතුව එද්දී සියළූම සංස්කාර කෙරෙහි පවත්නා බැඳීම, ඇලීම දුරු වී යයි. එක පිණ්ඩයකට ගෙන ලෝකයම සිතෙන් අත හරින්නට හැකියාව ලැබේ.

” සබ්බ ලෝකේ අනභිරත සංඥා ” ලෙසින් බුදු රජාණන් වහන්සේ හඳුන්වන්නේ කිසිම සංස්කාර මාත්‍රයක් කෙරෙහි උපාදානයක් නොපවත්වා ඒ සියල්ල සිතෙන් අතහැරීමයි. එය ඉතාමත් උසස් සංඥාවකි. අනාගාමි උතුමන් තුළත් මේ සංස්කාර කෙරෙහි උපාදාන මුළුමනින්ම ගිලිහී නැත.

අද අප මහා වටිනාකමක් දෙමින් බඳාගෙන වැළඳගෙන, මම මගේ කියා ගොඩගසාගන්නා සියළු දෑ දුක්ඛ සමුදය සත්‍යක් බව අවබෝධ වූ විට, තවත් මේ සංස්කාර අභිනන්දනය කිරීමක් සිදු නොවනු ඇත. අප අගය කර න මේ සංස්කාර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ බුද්ධ වචනයෙන්ම දැක්වූයේ මෙසේය.

” අට්ටීයති, හරායති, ජිගුච්ඡති..”
“නාධිවාසේති, පජහති, විනොදෙති, බ්‍යන්තිකරෝති, අනභාවං ගමේති..”

” සංස්කාර ධර්මයන් කෙරෙන් පීඩිත වේද, ලජ්ජා වේද, පිළිකුල් කෙරේද..”
“කාම විතක්කයන් නොඉවසයි.. අත් හරියි.. දුරු කරයි.. නැති කරයි.. සුන් කරයි..”
( ගිරිමානන්ද සූත්‍රය )

සංස්කාරයන් මෙසේ වූ අවබෝධයකින් දකින්නට නම් අපේ ප්‍රඥාව කොතෙක් නම් තව දියුණු විය යුතුදැයි තම තමන්ට ආරෝපණය කර ගනිමින් බලන්න. එය එක රැයකින් එන අවබෝධයක්ද නොවේ. ඉබේ ඇතිවන්නක්ද නොවේ. ඒ අනුරූපව සත්‍ය දකිමින් වැඩිය යුතු දෙයකි. නිබ්බිදාව යනු මේ සා උසස් අවබෝධයන්ට මං පෙත් හෙළි කරවාලන උසස් ධර්මයකි.

සංස්කාරයන්ගේ යථා ස්වභාවය යථා පරිදි දකිමින් යෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් සිටින පුද්ගලයාට නිබ්බිදාව නිරායාසයෙන් පහළ වේ. අභිනන්දනයන් සිතෙන් ගිළිහී යයි. එවිට සිතට මහා සැනසුමක් උදා වේ.

භාවනාවක් ප්‍රගුණ කරන විට සිතේ ඇතිවන සමාධියත් සමඟම නිබ්බිදානුපස්සනාව තුළින් මේ විශ්වයම නිබ්බිදාවෙන් වසා දැමිය හැක. එය නිරාමිස සුවයක් ලබා දෙමින් සියලු සංස්කාර සිතෙන් ගිලිහී යමින් මහා ශුන්‍යතාවයකට සිත පත්වනු ඇත. ඒ ශුන්‍යතාවය තුළත් යම්තාක් සංස්කාර පවති නම් ඒ සංස්කාර කෙරෙහිත් නො ඇළී, ඒවායේ යථා ස්වභාවයද ප්‍රඥාවෙන් දැකිය හැකි නම් ඒ සංස්කාර වලත් නිරෝධය දකිමින් නිවන අත්දකින්නටද හැකිවනු ඇත.

නිබ්බිදාව යනු එතරම්ම නිවන් මඟට උපකාරී වන, වැඩිය යුතු ධර්මයකි.

AN 05-07-10. ආසවක්ඛය සංවත්තන සුත්‍රය

මහණෙනි,
මේ ධර්ම පස වඩන ලද්දාහු නම් , බහුල වශයෙන් කරණ ලද්දාහු නම් , එම පරිචය තොපගේ ආශ්‍රවයන් නැසීම පිණිස පවතිත්.

“කවර පසක්ද යත්?

“මහණෙනි,
මේ ධර්ම පසක් වඩන ලද්දාහු,
බහුල වශයෙන් කරණ ලද්දාහු
ආශ්‍රවයන් නැසීම පිණිස පවතිත්.

AN-09-05-01. පඤ්චාලචණ්ඩ සූත්‍රය
AN-09-05-02. කායසක්ඛි සූත්‍රය
AN-09-05-03. පඤ්ඤාවිමුත්ත සූත්‍රය
AN-09-05-04. උභතොවිමුක්ත සූත්‍රය
AN-09-05-05. සන්දිඨිකධම්ම සූත්‍රය
AN-09-05-06. සන්‍දිඨිකනිබ්බාණ සූත්‍රය
AN-09-05-07. නිබ්බාණපුච්ඡා සූත්‍රය
AN-09-05-08. පරිනිබ්බාණ සූත්‍රය
AN-09-05-09. තදඞ්ගනිබ්බාණ සූත්‍රය
AN-09-05-10. දිට්ඨ ධම්මනිබ්බාණ සූත්‍රය

AN-09-05-01. පඤ්චාලචණ්ඩ සූත්‍රය

මෙම සංයුක්තයට අඩංගු සුත්‍ර බොහොමයක්ම කාලුදායි ස්වාමින්වහන්සේ විසින් අසන ලද ප්‍රශ්නයනට පිළිතුරු ලෙස ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්වාමින් වහන්සේ කල දේශනාය. මේ ප්‍රතිපදාවේ ඉහලම ඵලය වන සංසාර විමුක්තිය නොහොත් නිබ්බානය යන මානසික ස්වභාවය ගැන මෙහි දැක්වේ. නිර්වාණය , ගැන දේසනා ශ්‍රවනය කර හෝ පොත පත කියවා හෝ දැන ගන්නට නොහැක. ඔබම, ඒ ඔබේම උත්සාහයෙන් ලබාගත යුතු මානසික තත්වයයක්ය. මේ සුත්‍ර ගොන්නේ නිබ්බාන ධර්මය ගැන ඇසු ප්‍රශ්න කිහිපයකට පිළිතුරු සඳහන් වේ.

තණමල්විල රාහුල හිමියන් ලියා  2018 දෙසැම්බර් 29 වනදා සෙනසුරාදා බුදුසරණ සඟරාවේ ප්‍රසිද්ධ කල ලිපිය.

කාලුදායි උදායි ස්ථවිරයන් වහන්සේ

ඤාති කුලයන් පහදවන්නා වූ භික්ෂූන් අතුරෙන් කාළුදායි මහරහතන් වහන්සේ අග්‍රස්ථානය ලැබූ සේක. තම පුත්‍රයා වු සිද්ධාර්ථ කුමාරයා රජගෙය අත්හැර ගොස් පැවිදිව බුද්ධත්වය ලැබු බව ආරංචි මාත්‍රයෙන් දැනගත් පිය මහරජු බුදුරජාණන් වහන්සේ දැකීමට ඇතිව තිබු බලවත් ආසාව මුදුන්පත් කරවීමේ කාර්යය ඉටු කිරිමෙන් හා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඤාති කුලය බුදු සසුනෙහි පහදවා ඔවුන්ට සෙත සැලසීමේ කාර්ය ඉටු කිරිමෙන් හැම දෙනෙකුගේ ප්‍රසාදයට පත් වූයේ මෙම කාළුදායි මහරහතන් වහන්සේ ය.

මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පෙර ලොව පහළ වු පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නුවර කුල ගෙයක ඉපිද කාළුදායි කුමරු දිනක් බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් බණ ඇසීමට විහාරයට ගොස් බණ අසන අවස්ථාවෙහි එක්තරා භික්ෂුවක් කුලයන් පහදවන භික්ෂූන් අතුරෙහි අග්‍රස්ථානයෙහි පත්කරනු දැක “මම ද අනාගතයේ දී මෙබඳු පදවියක් ලබන්නෙමියි” අධිෂ්ඨාන කොට ගෙන සතියක් මහ දන් පවත්වා අවසානයේ දී තම සිතැඟි පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේට පැහැදිලි කළේ ය. බුදුරජාණන් වහනසේ අනාගතය බලා එය සඵල වනු බව දැන කුල පුත්‍රය, ” මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට මත්තෙහි බුදුවන ගෞතම බුදුන්ගේ ශාසනයේදී ප්‍රාර්ථනාව ඉටුවන්නේ යැයි” විවරණ දුන් සේක.

එතැන් පටන් හෙතෙම බොහෝ කුසල් රැස්කොට, එයින් චුතව දෙවිමිනිස් සැප විඳීනුයේ අප සිද්ධාර්ථ බෝසතාණන් මෙලොව එළිය දුටු දිනම එක්තරා ඇමැති කුලයක උපන්නේ ය. නමින් උදායි නම් විය.මදක් කළුවට හුරු හෙයින් කාළුදායි නමින් ප්‍රචලිත විය. මෙම ඇමැති පුත්‍රයා සුද්ධෝදන රජගෙදර ම බෝසතාණන් වහන්සේ සමග එක්ව වැඩුණේ ය.

සියලු සැප සමිපත් අත්හැර අභිණිෂ්ක්‍රමණය කොට බුද්ධරාජ්‍යයටපත් සිය පුත් සිද්ධාර්ථ ගෞතමයන් වහන්සේ දැකිමත්, උන්වහන්සේගෙන් ධර්මය ශ්‍රවණය කිරිමත්, පියමහා රජතුමා ඇතුලු ප්‍රධාන රාජකීය පිරිස පසුවුයේ අපමණ ආසාවකිනි.එම නිසා නව වරක් ම නවදහසක් දූත පිරිස බුදුන් වහන්සේ වැඩම කරවාගෙන ඒමට යවන ලදි. ඒ සියල්ලෝම බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් බණ අසා පැවිදි වූ හ. රාජකීය දුත මෙහෙවර ඔවුනට අමතක වූ හ.

අවසන කාළුදායි ඇමැති තෙමේ මේ සඳහා යෝග්‍ය යැයි සිතු සුදොවුන් රජු සිද්ධාර්ථ ගෞතමයන් වහන්සේ වැඩම කරගෙන ඒම සඳහා ඔහු ඇතුළු දූත පිරිසට භාර කළහ. ඒ පැවිදි වීමට සුදොවුන් රජුගෙන් ගත් අභිමතය පරිදි ය. පසුව කාළුදායි ඇමැති පළමුව බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් බණ අසා සව් කෙලෙසුන් නසා රහත්ව ඒහිභික්ෂු භාවයෙන් පැවිදි වි ය.නොබෝ කලක් ගත වූ කල්හි රජුගේ පණිවුඩය පැවැසීමට සුදුසු කාලය යැයි සිතු කාළුදායි මහරහතන් වහන්සේ කිඹුල්වත් නුවර අති රමණීය වූ ස්වභාව සෞන්දර්යත්, වඩින මග දෙපස අලංකාරයත් ගාථා හැටකින් වර්ණනා කළහ.

“භාග්‍යවතුන් වහන්ස, දැන් ගස්වල ගිනි අඟුරු මෙන් රතු පැහැති මල් පිපී දළු ලා ඇත්තේ ය. සිත්කළු වූ වෘක්ෂයෝ පිපුණු මල් ඇත්තාහු ය. හාත්පස සියලු දිශාවන්හි සුවඳ හමන්නේ ය.” “ස්වාමීනි භාග්‍යවතුන් වහන්ස, වඩින මග දෙපස ඉතා සීතලක් ද නැත. ඉතා උෂ්ණයක් ද නැත සොබාදහම සමබර ය. ඔබ වහන්සේට කිඹුල්වත්නුවරට වඩින්නට කාලයයි. ”

මෙම වර්ණනාව කාළුදායි මහරහතන් වහන්සේගේ කවීත්වයත්, බුදුන්වහන්සේ සොබාදහමට මෙ තරම් ප්‍රිය කළේ ද? යන්න මැනවින් පැහැදිලි වන්නකි. එකල බුදුරජාණන් වහන්සේ කාළුදායි තෙරුන් අමතා යහපත උදෙසා ඤාතීන්ට සංග්‍රහ කිරීම සඳහා කපිලවස්තු නුවරට යාමට සුදුසු කාලය යැයි භික්ෂූන්ට දැන්වුහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ විසි දහසක් භික්ෂූන් පිරිවරා රජගහනුවරින් නික්ම එක් දවසකට එක් යොදුනක් බැගින් සැට යොදුනක් මග කතර ගෙවා දෙ මසක් තුළ කිඹුල්වත් නුවරට වැඩි සේක.කාළුදායි තෙරුන් වහන්සේ විසින් බුදුරජාණන් වහන්සේ කිඹුල්වත්නුවරට ඒම සඳහා පිටත් වු බව පිය මහරජුට දැන්වු පසු මුළු දෙ මස තුළ ම බුදුන් වහන්සේට රජු විසින් දානය පිළිගැන් වූහ.මෙසේ බුදුරජාණන් වහන්සේ කිඹුල්වත්නුවරට වැඩමවා මුළු ඤාති කුලය ම පැහැද වූ හෙයින් එය අරමුණු කොට පසු කලක දී බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා මධ්‍යයෙහි කාළුදායි තෙරුන් අමතා

“එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවකානං භිකඛූනං කුලප්පසාදානං යදිදං කාළුදායි” යනුවෙන් වදාරා ඤාති කුලයන් පහදවන්නා වූ භික්ෂූන් අතුරෙහි කාළුදායි තෙරුන් වහන්සේ අග්‍රයැයි වදාළ සේක.

AN-09-05-01. පඤ්චාල චණ්ඩ සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක ආයුෂ්මත්වූ ආනන්‍ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ කොසඹෑනුවර ඝොෂිතාරාමයෙහි වැඩ වාසය කරණ සේක. එකල්හි දිනක් ආයුෂ්මත් උදායී ස්ථවිරයන් වහන්සේ, ආයුෂ්මත් ආනන්‍ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ යම් තැනෙක්හිද, එහි පැමිණ ආයුෂ්මත් ආනන්‍ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ සමග සතුටුවියයුතු කථාද, සිහි කටයුතු කථාද කොට නිමවා එකත්පසෙක හිඳ, ආයුෂ්මත් ආනන්‍ද ස්ථවිරයන් වහන්සේට මේ කාරණය කීයේය.

[ උදායී යනු කාළුදායි තෙරුණුවෝයි,]  අවිදා යනු දත්තේය, 

“ඇවැත්නි,
පඤ්චාලචණ්ඩ දිව්‍ය පුත්‍රයා විසින් මේ ගාථාව කියන ලදී.

“යමෙක් ධ්‍යානයට සිත නැන්වුවේද ,
මහත් ප්‍රඥා ඇත්තාවූ, පතිලීන නිසහවූ
(උත්තම පල සමවත් ඇති),
ඒ සර්‍වඥ උතුමෝ, ධ්‍යාන සම්බාධය ඇති කල්හිද
ඔකාසාධිගමය වින්දේය.’ යනුයි.

භූරිමෙධසො යනු මහ නැනවතායි, 
යො ඣානමබුද්ධා බුද්ධො යනු යමෙක් ධ්‍යානය අවබෝධ කළේ ද යනුයි. 
පතිලීනනිසභො යනු හුදෙකලාවීම් වශයෙන් තනිවූයේද
උත්තමාර්ථයෙන් ශ්‍රේෂ්ඨවූයේ ද වේ. 
මුනි යනු බුද්ධ මුනිවරයායි, පරියායෙන යනු එක් කරුණකිනි, ]

“ඇවැත්නි,
සම්බාධය කවරේද?
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින්
සම්බාධයෙහි ඔකාසාධිගමය කවරේදැයි වදාරණ ලද්දේද?”

[සම්භාධය : වචනාර්ථයෙන් සම්භාධය යනු බාධකයයි. අවහිරයයි. සීමා කර දැමීමයි.
විමුක්ති සාධනය පිණිස අවහිර වන්නේය යන අර්ථය මේ සුත්‍රයේදී ගත හැක.]

පුජ්‍ය හේන්පිටගෙදර ඥානසීහ මහා ස්වාමින්වහන්සේ

.ආයුස්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් මෙසේ පිලිතුරු දුන්නේය,
“ඇවැත්නි,
රූප, ශබ්ද. ඝන්ධ, රස, ස්පර්ශ යන
මේ පඤ්චකාම ගුණයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සම්බාධයයි වදාරණ ලද්දේය.
කවර පසක්ද?

ඇවැත්නි,
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ පඤ්චකාම ගුණික සම්බාධයෝ වදාරණ ලද්දාහුය.

“ඇවැත්නි,
මේ ශාසනයෙහි භික්‍ෂුවක් කාමයන්ගෙන් වෙන්ව, අකුශල ධර්‍මයන්ගෙන් වෙන්ව, චිතර්‍ක විචාර සහිත විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති, පළමුවෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සම්බාධයෙහි ඔකාසාධිගමය වදාරණ ලද්දේය.

[ඕකාසාධිගමය (අවකාශය ලැබීම):
යනු අවහිරයෙන් මිදීමය .සම්බාධ දුරුකර ගැනීමය.
යම් කෙනෙක් භාවනායෝගීව පළමු ධ්‍යානය, දෙවන ධ්‍යානය ආදී රූපාවචර සහ අරූපාවචර ධ්‍යාන මෙන්ම අවසානයේ නිවන් සුව සාක්ෂාත් කර ගන්නේද, එය කාම ලෝකයේ බාධාකාරී බවෙන් මිදී සිත නිදහස් කරගන්නා “ඕකාසාධිගමය” ලෙස හැඳින්වේ.]

ප්‍රථම ධ්‍යානයෙහිද එක්තරා සම්බාධයක් ඇත.
එහි ඇති සම්බාධය කුමක්ද?
එහි ඇතිවන ප්‍රීතිය සම්බාධය වෙයි.

[ධ්‍යානයන්ට ඇලීම (ධ්‍යාන නිකන්ති) යනු භාවනානුයෝගියෙකු ධ්‍යාන මට්ටම්වලදී ලබන අධික මානසික සුවයට සහ ශාන්තභාවයට සිතින් බැඳීම හෝ තණ්හාව ඇති කරගැනීමයි. පළමු ධ්‍යානයට සිත නැංවූ යෝගියා අත්විඳින සැනසුම විතක්ක විචාර සන්සිදවූ නිසාම ඇතිවෙන ඉතා ශාන්ත සුවයම වේ, විතර්‍ක නම් විතර්‍කනය = ඌහනය සිත අරමුණට එළවීම ය. එහි ලක්‍ෂණය සිත අරමුණට නැංවීම ය. රසය ආහනන පරියාහනනය හෙවත් සිත අරමුණෙහි පැහැරීම වෙසෙසින් පැහැරීම ය.

ඒ එසේ මැයි – විතර්‍කය කරණ කොටැ යෝගාවචරයා, සිත විතක්කාහත – විතක්ක පරියාහත කරන්නේ යයි කියනු ලැබේ. පච්චුපට්ඨානය අරමුණට සිත පැමිණවීම ය. (විතර්‍කය නැති දෙපස් විඤ්ඤාණයෝ වස්තු – ආලම්බනයන්ගේ සංඝට්ටන බලයෙන් ද, ද්‍විතීයධ්‍යානාදීහු යට යට භාවනා බලයෙන්ද අරමුණට නැගෙති යි දත යුතු.)

විචාර නම් විවරණය හෙවත් විතර්‍කයට ඉක්බිතිවැ අරමුණෙහි හැසිරීමයි. එහි ලක්‍ෂණය අරමුණ පිරිමදනා බවය. රසය සහජාත ධර්‍මයන් අරමුණෙහි අනුවිචරණ වශයෙන් යොදන බවයි. පච්චුපට්ඨානය අරමුණෙහි සිත නො සිඳීමක් මෙන් පවත්නා බවයි.

විතර්‍කය හා විචාරය ඇතැම් සිතෙක (සවිතක්ක = සවිචාර සිත්හි) නො වෙන් වැ එකවිටම යෙදෙන්නේ නමුදු විතර්‍කය විචාරයට වඩා ඖදාරික බැවින් ද; ස්වකීය බලයෙන් සිත අරමුණට නැඟෙන හෙයින් විචාරයට පූර්‍වඞ්ගම බැවින් ද, ඝණ්ටාවට ගැසීමේ දී ආදි කොටැ නැඟෙන රාවය මෙන් චිත්තයාගේ ප්‍ර‍ථමාභිනිපාතය යි. විචාරය වනාහි සූක්‍ෂම භාවයෙන් හා අනුසඤ්චරණ භාවයෙන් ඝණ්ටාවගේ අනුරාවය මෙන් චිත්තයාගේ අනුප්‍ර‍බන්‍ධයයි.

තවද චලනවත් විතර්‍කය සිත උපදනා කල්හි ඒ සිතෙහි පළමු කොටැ මැ වන පොපියුමක් (සෙලවුමක්) බඳුය. අහසට නැඟෙනු කැමැති පක්‍ෂියාගේ පියාපත් ගැසීම මෙනැයි ද; සුවඳ අසා යන භ්‍ර‍මරයාගේ පද්මාභිමුඛපාතය මෙනැ යි ද සලකනු. ශාන්ත පැවතුම් ඇති විචාර වනාහි චිත්තයාගේ අතිශයයෙන් ම පොපියුම් (සෙලවුම) නැති බව ය. අහසෙහි ගමන් ගත් පක්‍ෂියාගේ පියාපත් විදහීම මෙනැ යි ද, පද්මාභිමුඛයෙහි පතිත භ්‍ර‍මරයාගේ ඒ පද්ම මතුයෙහි පරිභ්‍ර‍මණය මෙනැ යි ද දත යුතු.]

වැඩිදුරට LINK

(2).“ඇවැත්නි,
නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්‍ෂුවක් විතර්‍ක විචාරයන් සංසිඳවීමෙන්, දවීතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේ,
ඇවැත්නි,
මෙපමණකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සම්බාධයෙහි ඔකාසාධිගමය වදාරණ ලද්දේය.
එහිද සම්බාධයක් ඇත.
ද්විතිය ධ්‍යානයෙ හි සම්බාධය කුමක්ද?

ද්විතිය ධ්යානයෙහි ඇතිවෙන ප්‍රීතියම
මෙහි සම්බාධය වෙයි.

[ ප්‍රථමධ්‍යානය ලබාගත් යෝගාවචරයා එහි ඇතුළත් වූ විතර්කය ඕලාරිකය යි සලකා එය දුරු කැරගන්නා පිණිස පෙර සේ යළිදු භාවනා කරන්නේ විතර්ක රහිත වූ විචාර, පීති, සුඛ, එකග්ගතා යන සතරින් යුත් ද්විතීය ධ්‍යාන කුශල චිත්තය ලබන්නේ ය. සිතේ චිතක්‌ක, චිවාර අවදි ප්‍රථම ධ්‍යානයේදී බැහැරව ඇති නිසා ප්‍රීතිය නමැති ප්‍රකීර්ණක චෛතසිකය හෙවත් විසිරී පැවැති ප්‍රීතිය නමැති චිත්ත ස්‌වභාවය ඒකරාශීවී ඇතිවන කායික හා මානසික පීඩාවලින් තොරවූ සැහැල්ලු හා නිදහස්‌ කායික හා මානසික සුවයක්‌ ලබන්නකු වේයි. කෙනෙකු මෙය තමන් අරමුණු කල ඵලය යැයි කියා මේ සුවයට ආසාවෙන් එහිම නතර වේ.]

(3)“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්‍ෂුවක් ප්‍රීතියෙහි නොඇලීමෙන්, තෘතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සම්බාධයෙහි ඔකාසාධිගමය වදාරණ ලද්දේය.
එහි ක්‍රමයකින්ද සම්බාධයක් ඇත.

එහි සම්බාධය කුමක්ද?
එහි උපෙක්‍ෂා සුවය නිරුද්‍ධ නොවේද,
එහි මේ සම්බාධයයි.

[ද්විතීය ධ්‍යානය ලබාගත්තේ යට කීසේ පස් ආකාරයකින් චීර්‍ණවශී වූවහු විසින් ප්‍ර‍ගුණ වූ ඒ ද්විතීය ධ්‍යානයෙන් නැඟී “මේ සමාපත්තිය ආසන්න වූ විතර්‍ක – විචාර සංඛ්‍යාත සතුරන් ඇත්තේ ය. එහි පවත්නා ප්‍රීතිය ද සිත උල්පවන්නෙකි. එ බැවින් එය ඖදාරික සේ වැටහේ. එය ඖදාරික බැවින් ම එහි අඞ්ග ද දුර්‍බලය”යි ද්විතීය ධ්‍යානයෙහි දෝෂ දැක තෘතීය ධ්‍යානය ශාන්ත වශයෙන් සලකා ඒ ද්විතීය ධ්‍යානයෙහි ආශාව දුරු කොටැ තෘතීය ධ්‍යානය ලබාගන්නා පිණිස භාවනා කටයුතු. එසේ භාවනාරම්භ කරන්නා ද්විතීය ධ්‍යානයෙන් නැඟි නුවණ ඇති වැ ධ්‍යානාඞ්ග ප්‍ර‍ත්‍යවේක්‍ෂා කරත් ම ඔහුට ප්‍රීතිය ඖදාරික වශයෙන් වැටහෙයි සුඛය හා එකග්ගතාව ශාන්ත වශයෙන් වැටහෙයි. එවිට හේ ඖදාරිකාඞ්ගය දුරු කරනු පිණිස ද, ශාන්තාඞ්ග ලබනු පිණිස ද ඒ නිමිත්තම “පඨවි පඨවි” යි නැවත නැවත මෙනෙහි කරයි. එසේ මෙනෙහි කරත්ම දැන් තෘතිය ධ්‍යානය උපදින්නේ ය යි භාවඞ්ග සිඳි ඒ පඨවී කසිණය ම අරමුණු කොටැ මනෝද්වාරාවර්‍ජනය උපදී. ඉක්බිති එ ම අරමුණු කොටැ ජවන් සතරෙක් හෝ පසෙක් දිවෙයි. එහි අවසාන ජවනය රූපාවචර තෘතීය ධ්‍යානය යි. මොබ සෙස්ස යට කී සේ කාමාවචර ය. මෙතෙකින් ඒ යොගී
“පීතියා ච චිරාගා උපෙක්ඛකො ච විහරති යතො ච සම්පජානො සුඛං ච කායෙන පටිසංවෙදෙති. යං තං අරියා ආවික්ඛන්ති “උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී”ති තතියජ්ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති[1] යි දැක්වුණු පරිදි ඒකාඞ්ගයෙකින් අඩු වූ අඞ්ගද්වයකින් සමන්විත වූ ත්‍රිවිධ කල්‍යාණයෙන් හා දශ ලක්‍ෂණයෙන් යුත් පඨවි කසිණ තෘතීය ධ්‍යානය ලැබැ ගත්තේ වෙයි.

“පීතියා ච විරාගා” යනාදියෙහි පදානුක්‍ර‍ම විවරණය මෙසේ ය.
පීතියාච විරාගා = යට දැක්වුණු ආකාර ඇති ප්‍රීතිය පිළිබඳ පිළිකුල් කිරීමෙන් හෝ ඉක්මීමෙන්, මෙහි “ච” ශබ්ද සම්පිණ්ඩනාර්‍ථ යි. එයින් සම්පිණ්ඩණය කරන්නේ ප්‍රීතියේ හා විතර්‍ක විචාරයන්ගේ ව්‍යුපශමය යි. ප්‍රීති ව්‍යුපශමය සම්පිණ්ඩනය කරන කල්හි ප්‍රීතියෙන් විරාගයෙන්, වැළි ප්‍රීති ව්‍යුපශමයෙන් යි පද යෝජනා කටයුතු ය. මෙහි විරාග නම් ජිගුච්ඡනය යි. පිළිකුල් කිරීම යි. එබැවින් ප්‍රීතියෙහි ජුගුප්සාවෙන් හා ප්‍රීතිය සමතික්‍ර‍මයෙන් යන අර්‍ථය දත යුතු. විතර්‍ක විචාරයන්ගේ ව්‍යුපශමය සම්පිණ්ඩනය කරන කල්හි ප්‍රීතියෙහි විරාගයෙන් වැළි ‘විතර්‍ක විචාරයන්ගේ ව්‍යුපශමයෙන්’යි පද යෝජනා කටයුතු. මෙහි විරාගය සමතික්‍ර‍මණාර්‍ථ යි. එහෙයින් ප්‍රීතිය සමතික්‍ර‍මණය කිරීමෙන්, විතර්‍ක විචාර ද ව්‍යුපශමනය කිරීමෙන් යි එවිට අර්‍ථ ගත යුතු.
විතර්‍ක – විචාර ද්විතීය ධ්‍යානයෙහි දී සන්සිඳුණේ නො වේ ද, මෙහි යළිදු කුමක් හෙයින් ගනු ලැබේද යනු මෙහි ලා ප්‍ර‍ශ්නයෙකි.
මේ ධ්‍යානයට මාර්‍ග දක්වනු පිණිස හා ගුණ කියනු පිණිසය යනු උත්තරයි. එහි විස්තරය මෙසේ දත යුතු.
විතර්‍ක[2] විචාර ව්‍යුපශමය මේ ධ්‍යානයට එකාන්ත මාර්‍ගයෙකි. ද්විතීය ධ්‍යානය නො ලද හොත් තෘතීය ධ්‍යානය නො ලද හැකි බැවින් විතර්‍ක විචාර සමතික්‍ර‍මණය තෘතීය ධ්‍යාන ලාභයට මාර්‍ග යි. මේ පළමු වන උත්තරයේ විස්තර යි. අනාගාමී මාර්‍ගය දක්වන තන්හි “පඤ්චන්තං ඔරමභාගියාන සංයොජනානං පහාණා”[3] යි. එයින් නො පහනු ලබන සක්කායදිට්ඨි ආදීන්ගේ ද ප්‍ර‍හාණය දක්වනුයේ එහි ගුණ කීම ය. එය ලබාගනු සඳහා උත්සාහ උපදවීම සඳහා ය. එමෙන් මෙහිදු මෙයින් නොසන්සිඳෙන විතර්‍ක-විචාර ව්‍යුපශමය කීම එහි ගුණ කීම යි.

උපෙක්ඛකො ච විහරති = උප්පත්තිතො ඉක්ඛති ති උපෙක්ඛා-යුක්ති වශයෙන් බලන්නේ උපේක්‍ෂා ය. පක්‍ෂපාත නොව සම වැ බලන්නේ යයි සේයි. ව්‍යක්ත වූ විපුල වූ ස්ථිරත්‍වයට පැමිණි ඒ උපේක්‍ෂායෙන් යුත් බැවින් තෘතීය ධ්‍යාන සමංගී පුද්ගල උපේක්‍ෂකය යි කියනු ලැබේ. (ව්‍යක්තත්‍වය සංකේලශ විගමනයෙනි. විපුලත්‍වය මහද්ගත භාවයට පැමිණීමෙනි. ස්ථිරත්‍වය ප්‍රීති විගමයෙනි.) උපේක්‍ෂාව දස වැදෑරුම් වේ.

උපේක්ෂා සුවය (නිරාමිස සුඛය) ඇතැම් අවස්ථාවලදී ආධ්‍යාත්මික ප්‍රගතියට බාධාවක් විය හැකිය. උපේක්ෂාව යනු ඉතා ඉහළ මානසික මට්ටමක් වුවද, පුද්ගලයා ඒ තුළම ඇලී ගැලී සිටියහොත් එය නිවනට හෝ ඊළඟ ධ්‍යාන මට්ටම්වලට ළඟා වීමට බාධාවක් (සංයෝජනයක් හෝ බැඳීමක්) බවට පත්වේ.

මෙම තත්ත්වය තේරුම් ගැනීමට ප්‍රධාන කරුණු කිහිපයක් පහත දැක්වේ:

කෙටියෙන් කිවහොත්, උපේක්ෂාව යනු ඉලක්කය කරා යාමට ඇති පාලමක් මිස නැවතී සිටිය යුතු නවාතැනක් නොවේ. පාලම උඩම නැවතී සිටියහොත් එය ගමනට බාධාවකි.]

(4).“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්‍ෂුවක් සැපය ප්‍රහාණයෙන් චතුර්ත්‍ථ ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කෙරේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සම්බාධයෙහි ඔකාසාධිගමය වදාරණ ලද්දේය.
එහිද සම්බාධයක් ඇත.

එහි සම්බාධය කුමක්ද?
එහි රූප සංඥාව නිරුද්‍ධ නොවේද,
මේ සතරවන ධ්යානයේහි සම්බාධයයි.

[කාමසම්බාධයේ අභාවමාත්‍රයෙන්ම ප්‍රථම ධ්‍යානය ඔකාසාධිගමය නමි. සර්‍වප්‍රකාරයෙන් නොවේ. තත්‍රාපත්‍ථි සම්බාධො යනු ඒය ප්‍රථම ධ්‍යානයෙහි සම්බාධයක් පෙළීමක් ඇත්තේමය. එහි පත්‍ථි යනුද පාඨයි. කිඤ්ච තත්‍ථ සම්බාධො යනු ධ්‍යානයෙහි සම්බාධය නම් කුමක්ද?
  අයමෙත්‍ථ සම්බාධො යනු විතර්‍ක විචාරයන්ගේ මේ නිරුද්ධ නොවන බව සම්බාධයයි, පීඩාවයි ද නමි. මේ ක්‍රමයෙන් සියලු වාරයන්හි අර්‍ත්‍ථය දතයුතුය. නිප්පරියායෙන යනු එක් කරුණකින් නොවේ. ආශ්‍රව විනාශය නම් සියලු සම්බාධයන්ගේ දුරුකිරීම වන බැවින් සියල්ලෙන් සියල්ල එක් ඔකාසාධිගමයක් නමි. ]

(5).“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්‍ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්මවා, ප්‍රතිඝ සංඥාවන් දුරු කිරීමෙන්, නානාත්ම සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන්, ආකාසය අනන්තයයි ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණ වෙසේ,
ඇවැත්නි, මෙපමණකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සම්බාධයෙහි ඔකාසාධිගමය වදාරණ ලද්දේය.
එම ධ්‍යානයෙහිද සම්බාධයක් ඇත.

එහි සම්බාධය කුමක්ද?
මෙහි ආකාසානඤ්චායතන සංඥාව නිරුද්‍ධ නොවේ,
මෙහි මේ සම්බාධය වේ.

[ආකාසානඤ්චායතනය කවරේ ද
….ඇවැත්නි, ඒ මට මෙබඳු සිතෙක් විය: මෙහි මහණ තෙමේ සර්වප්‍රකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්මවීමෙන් ප්‍රතිඝසංඥාවන් දුරු කිරීමෙන් නානාත්ව සංඥාවන් නො මෙනෙහි කිරීමෙන් ආකාශය අනන්ත ය යි ආකාසානඤ්චායතනට එළඹ වෙසේ නම් මෙය ආකාසානඤ්චායතනය යි කියනු ලැබේ. ඇවැත්නි, ඒ මම සර්වප්‍රකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්මවීමෙන් ප්‍රතිඝසංඥාවන් දුරු කිරීමෙන් නානාත්ව සංඥාවන් නො මෙනෙහි කිරීමෙන් ආකාශය අනන්ත ය යි ආකාසානඤ්චායතනට පැමිණ වෙසෙමි. ඇවැත්නි, මේ විහරණයෙන් වෙසෙන ඒ මට රූ සහගිය හැඟීම් හා මෙනෙහි කිරීම් පහළ වෙත්.

ඇවැත්නි, එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඍද්ධියෙන් මා වෙත එළඹ මෙය වදාළ සේක: මුගලන, මුගලන, බමුණ, ආකාසානඤ්චායතනය නො වරදව. ආකාසානඤ්චායතනය දැහැනෙහි සිත මැනවින් තබව. ආකාසානඤ්චායතනය දැහැනෙහි සිත එකඟ කරව. ආකාසානඤ්චායතනය දැහැනෙහි සිත පිහිටුව යි. ඇවැත්නි, ඒ මම පසු කාලයෙහි සර්වප්‍රකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්මවීමෙන් ප්‍රතිඝසංඥාවන් දුරු කිරීමෙන් නානාත්ව සංඥාවන් නො මෙනෙහි කිරීමෙන් ආකාශය අනන්ත ය යි ආකාසානඤ්චායතනට පැමිණ විසුවෙමි. ඇවැත්නි, මැනවින් කියන්නෙක් ඒ යමෙකු සඳහා … මහාභිඥ බවට පැමිණියේ ය යි කියන්නේ යි. — ආකාසානඤ්චායතන සූත්‍රය.]

[සතර බ්‍ර‍හ්ම විහාරයනට අනතුරුවැ දක්වන ලද සතර අරූප ධ්‍යානයන් අතුරෙන් පළමුවන ආකාසානඤ්චායතන ධ්‍යානය වඩනු කැමැති යෝගාවචර තෙමේ

“දිස්සන්තෙ ඛොපන රූපාධිකරණං දණ්ඩාදාන සත්‍ථාදාන කලහ විග්ගහ විවාද, නත්‍ථි ඛො පනෙ තං සබ්බසො ආරුප්පෙති. සො ඉති පටිසංචික්ඛාය රූපානං යෙව නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති”[1]

“රූපය හේතුකොටගෙන මෙරමා පෙරළීම පිණිස දඬු-මුගුරු ගැනීම ද, කඩු-දුනු ආදි ආයුධ ගැනීම ද, ඔවුනොවුන් හා කරන කලහ විග්ගහ විවාදයෝ ද, පැනෙත්මය. ඒ සියල්ල සර්‍වප්‍ර‍කාරයෙන් අරූපි භවයේ නැතැයි ද, මෙසේ නුවණින් සලකා ඉෂ්ටානිෂ්ට සියලු රූපයන්ගේ ම කලකිරීම පිණිස විරාගය පිණිස නිරෝධය පිණිස පිළිපන්නේ වේ යැයි” වදාළ හෙයින් ඒ දඬු මුගුරු ගැනීම් ආදියේ ද, ඇස්-කන් ලෙඩ ඈ දහස් ගණන් රෝගයන්ගේ ද, වශයෙන් මේ කරජ රූපයෙහි දොස් දැක එය බැහැර කිරීම පිණිස පරිච්ඡින්න ආකාස කසිණය හැර පඨවි ආදි නවවිධ කසිණයන් අතුරෙන් එක්තරා කසිණයක් වඩා රූපාවචර චතුත්‍ථධ්‍යානය උපදවයි.

හුදෙක් ඒ යෝගියා විසින් රූපාවචර චතුත්‍ථ ධ්‍යානයාගේ වශයෙන් කරජරූපය ඉක්මවන ලද්දේ වෙයි. එතෙකුදු වුවත් කසිණ රූපය ද කරජ රූපය හා සදෘශවන බැවින් ඒ කසිණ රූපය වූ ප්‍ර‍තිභාග නිමිත්ත ද ඉක්මවනු කැමැති වේ.
කෙසේද?

සර්‍පයන්ට බියවූවෙක් අරණ්‍යයෙහි දී සර්‍පයකු විසින් ලුහුබඳින ලදුවැ වේගයෙන් පලගොස් ඒ පලාගිය තන්හිදී බිම ඇඳි සර්‍පාකාර රේඛාවක් හෝ තල්පතක් හෝ වැලක් හෝ රැහැනක් හෝ පොළොව පැළි විවරයක් හෝ දුරදී දැක බියවේමැ යැ. තැතිගැනේමැ යැ. ඒ දැක්මට පවා නොකැමති වේ මැයි.

එසේ ම එක් ගමෙහි වසන විරෝධී අනත්‍ථකාරී පුරුෂයකු විසින් කළ වධ බන්‍ධන ගෙහජ්ඣාපනාදි උපද්‍ර‍වයෙන් පෙළුණු පුඟුල් තෙමේ අන් ගමකට වාසය පිණිස ගොස් එහිදී ද එබඳු රූ සටහන් කටහඬ ගමන-බිමන ඇති පුරුෂයෙකු දැක හෙතෙමේ මැ යැයි බියවේමැ යැ. තැතිගැනේමැ යැ. ඔහු දකින කැමති නොවේ මැයි.]

රූප සංඥා

[රූප සංඥා නම් කවරී ද?
“රූපාවචර ධ්‍යාන ලාභියාගේ ධ්‍යානයට සමවැදීමෙන් කුශල සංඥා වශයෙන් ද, කාලක්‍රියා කොට බ්‍ර‍හ්මලෝකයෙහි උපන්නහුගේ විපාක සංඥා වශයෙන්ද, රහතුන්ගේ දිට්ඨ ධම්ම සුඛවිහරණයෙන් ක්‍රියා සංඥා වශයෙන්ද, හැඳිනීම රූප සංඥා නමු. එකී ත්‍රිවිධ සංඥාවන්ම ඉක්මවූයේ රූප සංඥා මනාකොට ඉක්මවූයේ ය යි කියනු ලැබේ” මෙසේ විභඞ්ගයෙහි ආරම්මණ සමතික්‍ර‍මණය නො කියා සංඥා සමතික්‍ර‍මණයම කියන ලදි.

එකම අරමුණෙහි ප්‍ර‍ථම ධ්‍යානාදිය මෙන් නොපැමිණිය යුතු හෙයින් ද ආරම්මණ සමතික්‍ර‍මණයෙන් මේ සමාපත්ති ලැබිය යුතු හෙයින් ද, මෙහි ආරම්මණ සමතික්‍ර‍මණ වශයෙන් ද විස්තර කරන ලද බව දත යුතු.

පටිඝසඤ්ඤාණං අත්‍ථඞ්ගමා = ප්‍ර‍තිඝ සංඥාවන්ගේ අසතඞ්ගමයෙන් චක්‍ෂුරාදි ප්‍ර‍ාසද රූප හා රූපාදි පඤ්චාලම්බනයන් ගැටීමෙන් උපන් සංඥා ප්‍ර‍තිඝ සංඥා නමු. රූප සංඥාදියට මේ නමෙකි. එහෙයින්ම:- තත්‍ථ කතමා පටිඝසඤ්ඤා, රූපසඤ්ඤා, සද්දසඤ්ඤා, ගන්‍ධසඤ්ඤා, රසසඤ්ඤා, ඵොට්ඨබ්බසඤ්ඤා, ඉමා වුච්චන්ති පටිඝසඤ්ඤායො[8]

රූප සංඥාය, ශබ්ද සංඥාය, ගන්‍ධ සංඥාය, රසසංඥාය, ස්ප්‍ර‍ෂ්ටව්‍ය සංඥා යැයි මොහු ප්‍ර‍තිඝ සංඥා යැයි කියන ලදහ. චක්ඛු, සෝත, ඝාණ, ජිව්හා, කාය යන පඤ්ච ප්‍ර‍සාද වස්තූන් හා රූප, ශබ්ද, ගන්‍ධ, රස, ස්ප්‍ර‍ෂ්ටව්‍ය යන පඤ්චාලම්බනයන් පිළිවෙළින් ගැටීමෙන් උපදනා පඤ්චවිධ කුසලවිපාක, අකුසලවිපාක, චක්ඛුවිඤ්ඤාණාදීන්ගේ වශයෙන් දස වැදෑරුම් විපාක චිත්තයන්ට හා ඒ සමග උපදනා චෛතසිකයන්ට ප්‍ර‍තිඝ සංඥා යයි කියනු ලැබේ. ද්‍වාරයන්ට ආලම්බනවීම් වශයෙන් ගැටීමෙන් උපදනා හෙයිනි.
අරූපාවචර ධ්‍යානයෙහි හා එයින් උපදනා අරූප භවයෙහි ප්‍ර‍තිඝ සංඥාවන් නො පවත්නා හෙයින් ප්‍ර‍හාණයෙන් – නො ඉපදවීමෙන් ඔවුන්ගේ අභාවය කියන ලදී.
යටකී ද්‍විපඤ්ච විඤ්ඤාණ සංඛ්‍යාත ප්‍ර‍තිඝ සංඥාවෝ ප්‍ර‍ථම ධ්‍යානාදියට සමවන්නහුට ද කැලම නැත්තාහ. එකල්හි පඤ්ච ද්වාරික වශයෙන් සිත නොපවත්නා හෙයිනි. එසේ ඇති කල්හිදු ප්‍ර‍ථම ධ්‍යානාදියට සමවන්නහු විසින් ප්‍ර‍හීණ කළ සුඛ දුක්ඛයන් “සුබස්සව පහාණා” යනාදීන් චතුර්‍ථධ්‍යානයෙහි ද සෝවාන් මගින් ප්‍ර‍හීණ කළ “සක්කාය දිට්ඨි” ආදි සංයොජනත්‍ර‍ය ද “පඤ්චන්තං ඔරම්භාගියානං සඤ්ඤොජනානං”යි අනාගාමි මාර්‍ගයෙහි ද ප්‍ර‍ශංසා වශයෙන් හා උත්සාහ දනවීම පිණිස කීවා සේ අරූපාවචර ධ්‍යානයෙහි ප්‍ර‍තිඝ සංඥාවන්ගේ කීම එයට ප්‍ර‍ශංසා වශයේ හා එහි උත්සාහ දැනවීම පිණිස යැ.

අන්‍යවූ ද අර්‍ථයෙකි :- ඒ ප්‍ර‍තිඝ සංඥාවෝ රූපාවචර ධ්‍යානයට සමවැදුනහුට ද නැත්මැයි. ඒ නැත්තේ ප්‍ර‍හීණ කිරීමෙන් නොවේ. ඒ එසේ මැ යි :- රූපාවචර ධ්‍යානය රූප විරාගය පිණිස නො පවතී. මේ ප්‍ර‍තිඝ සංඥාවන් අරූපධර්‍ම වුවද ඔවුන්ගේ පැවැත්ම රූපායතනමය. රූපාවචරධ්‍යානය රූප නොවුවත් රූපය අයත් කොටම පවතී. එහෙත් මේ අරූපාවචර ධ්‍යානය රූප විරාගම පිණිස පවතී. එහෙයින් මෙහි ඒ රූප සංඥා ප්‍ර‍හීණ යයි කීමට වටනේය. කීමට පමණක් නොව ඒකාන්තයෙන් මැ ධාරණය කිරීමට ද වටනේයි.

ඒ ප්‍ර‍තිඝ සංඥාවන් මේ අරූප ධ්‍යානයෙන් පෙර ප්‍ර‍හීණ නො කළ හෙයින් ම බුදුහු ප්‍ර‍ථම ධ්‍යානයට සමවැදුනහුට ශබ්දය කන හුණු කටුවක් මෙනැයි වදාළහ.

ඒ එසේමැයි :- පරතොඝෝෂ ප්‍ර‍ත්‍යයයෙන් ලැබිය යුතු සෝවාන් මාර්‍ගයට අනන්තර ප්‍ර‍ත්‍යය වූ ගෝත්‍ර‍භූ ඥානයට හේතු වූ ශබ්දය ප්‍ර‍ථම ධ්‍යානයට කණ්ටකයෙකි. එහෙයින් බලවත් ශබ්දයාගේ ගැටීමෙන් ප්‍ර‍ථම ධ්‍යානයෙන් නැගිටීම වේ. අරූපධ්‍යානයෙහි ප්‍ර‍තිඝ සංඥාව ප්‍ර‍හීණ කළ හෙයින් අරූප සමාපත්තීහු ‘ආනෙඤ්ජාභි සංස්කාරයහ’යි ද, ‘ශාන්ත විමොක්‍ෂයහ’යි ද කියන ලදු. අරූප ධ්‍යානයට සමවන් ආළාරකාලාව තෙමේ මහත් වූ චක්‍ර‍ නාදයෙන් යුක්ත වැ ළඟන්ම පෙළට ගිය පන්සියයක් ගැල් නොදිටී. ශබ්දය ද නො ඇසී. ශබ්දය අසා අරූපධ්‍යානයෙන් නො නැගිටින බවට මේ සාධකයි.

නානත්ත සඤ්ඤානං අමනසිකාරා = නානාවිධ අරමුණෙහි පැවැති සංඥා හෝ නානාවිධ සංඥා මෙනෙහි නොකිරීමෙන් ය’යි කී සාමාන්‍ය විස්තර කරනුවෝ

තත්‍ථ කතමා නානත්ත සඤ්ඤා අසමාපනතස්ස මනොධාතු සමඞ්ගිස්සවා මනොවිඤ්ඤාණ ධාතු සමඞ්ගීස්සවා සඤ්ඤා සඤ්ජානනා සඤ්ජානිතත්තං ඉමා වුච්චන්ති නානත්ත සඤ්ඤායො[9] යනු වදාළහ.

(6).“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්‍ෂුවක් ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්ම
විඤ්ඤාණය අනන්තයයි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සම්බාධයෙහි ඔකාසාධිගමය වදාරණ ලද්දේය.
එහි ක්‍රමයකින්ද සම්බාධයක් ඇත.
එහි සම්බාධය කුමක්ද?

මෙහි යම්බඳුවූම විඤ්ඤාණඤ්චායතන සංඥාව නිරුද්‍ධ නොවේ,
මෙහි මේ සම්බාධය වෙයි.

[විඤ්ඤාණඤ්චායතන ධ්‍යානය වඩනු කැමති යෝගීහු විසින් ආවර්‍ජනාදි පඤ්චවිධ වශීතාවයෙන් ආකාසානඤ්චායතන සමාපත්තිය පුරුදු කොට (වශී බවට පැමිණි පසු) මේ ආකාසානාඤ්චායතන සමාපත්තිය රූපාවචර පඤ්චමධ්‍යාන සංඛ්‍යාත සතුරකු ළංවැ ඇත්තේ යයි ද, එය ඉක්මවීමෙන් ම ඒ විරුද්ධ ධර්‍මයන් ඉක්මවිය යුතු හෙයින් අත්‍යාසන්න වූ පසමිතුරන් ඇතැයි ද, ඒ කසිණාලෝකය පැතිරි අහසෙයි ලැබිය යුතු හෙයින් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය මෙන් සංසුන් නොවේයයි ද, මෙසේ ආකාසානඤ්චායතනයෙහි ආදීනව සලකා ඒ පිළිබඳ කැමැත්ත සිඳපියා විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ශාන්ත වශයෙන් මෙනෙහි කොට ඒ කිසුණු ඉගුළු අහස පැවැති ආකාසානඤ්චායතන ධ්‍යාන චිත්තය (අනන්තං විඤ්ඤාණං) ‘විඤ්ඤාණය අනන්ත යැ’ යි හෝ ‘විඤ්ඤාණය, විඤ්ඤාණ යැ’යි හෝ මෙනෙහි කළ යුතු. නැවත නැවත මෙනෙහි කළ යුතු. ආවර්‍ජනා කළ යුතු. තර්‍ක කළ යුතු. විතර්‍ක කළ යුතු.

එහෙත් විඤ්ඤාණය නොගෙන ‘අනන්ත යැ යි’ පමණක් මෙනෙහි නො කළ යුතු.

ඒ ප්‍ර‍ථමාරූප්‍ය විඥානය උත්පාදාන්ත ව්‍යායාන්ත දෙකින් යුක්තවුව ද අනන්ත අවකාශ අරමුණු කොට පවත්නා හෙයින් පැතිරෙන ආකාරයෙන් අනන්තරහිත හෙයින් අනන්ත යයි මෙසේ මෙනෙහි කරන ඒ යෝගාවචරයාට පෙර කී සේ ආකාශයෙහි ආකාසානඤ්චායතනය සේ ඒ අහස ස්පර්‍ශකොට ගන්නාලද ප්‍ර‍ථමාරූප්‍ය විඤ්ඤාණය අරමුණුකොට විඤ්ඤානඤ්චායතන ධ්‍යාන චිත්තය උපදී (අර්පණා චිත්තයාගේ පැවැත්ම පෙරකී සේමය. එනම් ද්විතීය අර්පණා විථියෙහි මුලදී කාමාවචර උපේක්‍ෂා වෙදනා සම්ප්‍ර‍යුක්ත ජවන සිත් තුනක් හෝ හතරක් ඉපිද සතරවැනිව හෝ පස්වැනිව විඤ්ඤාණඤ්චායතන ධ්‍යාන සිත අර්පණා වශයෙන් උපදී.)

එහෙයින්ම :- “සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම අනන්තං විඤ්ඤාණන්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති”[1] යි කියන ලදි.

සබ්බසො – පෙර කී සේයි. (හෙවත් ආසන්න වූ රූපධ්‍යාන සතරක් ඇති බව යනාදීන් සර්‍වප්‍ර‍කාරයෙන් දොස් දැක ඒ ධ්‍යානයෙහි නිකාර්තිය පහ කිරීමෙන් හෝ ආවර්‍ජනා නොකිරීම් ආදීන් කුසල – විපාක – ක්‍රියා වශයෙන් සියලු ආකාරයෙන්)

ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම = මෙහි පෙර කී සේ ධ්‍යානය ද ආකාසානඤ්චායතන නම් වේ. ආලම්බනය ද ආකාසානඤ්චායතන නම් වේ. (එහි ආකාසානඤ්චය ආයතන කොට ඇත්තේ යම් ධ්‍යානයකට නම් ඒ ආකාසානඤ්චය යි අන්‍යාර්‍ථ සමාස වශයෙන් ධ්‍යානය කී) ආලම්බනය ද ප්‍ර‍ථමාරූප්‍ය ධ්‍යානයට ආධාරවීම් වසයෙන් ආකාසානඤ්ච වූයේත් හේමය. ආයතනවූයේත් හේමය යි තුල්‍යාධිකරණ සමාස හෙයින් ආකාසානඤ්චායතන නම් වේ. දෙවියන්ට දේවායතනය මෙනි.

එසේම සඤ්ජාති දේසාර්‍ථයෙන් ද ආකාසානඤ්චායතන නම් වේ. ඒ මෙසේ යි:- ආකාසානඤ්චායතන වූයේත් හේමය. ඒ ධ්‍යානයාගේ හටගැනීමට සුදුසු දේශය වූයේත් හේමනුයි ආකාසානඤ්චායතන නම් වේ. කාම්භෝජ ජනපදය අශවයන්ගේ ඉපදීමට ආයතන (සුදුසු දේශය) වන්නාක් මෙනි. මෙසේ ධ්‍යානය අපවත් කිරීමෙන් ද, ආලම්බනය මෙනෙහි නො කිරීමෙන් ද, දෙක ම ඉක්මවා මේ විඤ්ඤාණඤ්චායතන ධ්‍යානයට පැමිණ විසිය යුතු වන හෙයින් ඒ දෙක ම එක්කොට ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා යයි කියන ලදැයි දත යුතු.

අනන්තං විඤ්ඤාණං = පෙර ‘අනන්තො ආකාසො’යි කී ඒ අනන්ත අවකාසය පැතිර පැවති ඒ ප්‍ර‍ථමාරුප්‍ය විඥානය ‘අනන්තං විඤ්ඤාණං’ කියා මෙසේ මෙනෙහි කෙරේ යයි කියන ලදි. ඒ යෝගී තෙමේ ඒ ආකාසය ආලම්බනය කොට පැවති විඤ්ඤාණය සර්‍වප්‍ර‍කාරයෙන් අනන්ත යැයි මෙනෙහි කෙරේ. මෙසේ මෙනෙහි කිරීම් වශයෙන් ද අනන්තය යි කියන ලදි.

එහෙයින් ම අනන්තං විඤ්ඤාණන්ති තං යෙව ආකාසං විඤ්ඤාණෙන ඵුටං මනසිකරොති අනන්තං ඵරති තෙන වුච්චති අනන්තං විඤ්ඤාණන්ති[2]මේ එහි අර්‍ථය යැ. ‘ඒ අනන්ත ආකාස යැ යි මෙසේ ආකාසය ස්පර්‍ශ කළ විඥානය විඤ්ඤාණඤ්චායතනය චිත්තයෙන් මෙනෙහි කරයි. ‘විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති[3]මෙනෙහි කිරීම් වසයෙන් හා පැතිරවීම් වශයෙන් ද, අන්ත රහිත හෙයින් විඤ්ඤාණඤ්ච නම් වූ ඒ ද්විතීයාරුප්‍ය චිත්තය දෙවියන්ට දේවායතනය මෙන් සසම්ප්‍ර‍යුක්ත ඒ ධ්‍යානයට පිහිටීමට ස්ථාන වන හෙයින් විඤ්ඤාණඤ්චායතන නම් වේ සෙස්ස පෙර සේ මැයි.]

[සතර බ්‍ර‍හ්ම විහාරයනට අනතුරුවැ දක්වන ලද සතර අරූප ධ්‍යානයන් අතුරෙන් පළමුවන ආකාසානඤ්චායතන ධ්‍යානය වඩනු කැමැති යෝගාවචර තෙමේ

“දිස්සන්තෙ ඛොපන රූපාධිකරණං
දණ්ඩාදාන සත්‍ථාදාන කලහ විග්ගහ විවාද,
නත්‍ථි ඛො පනෙ තං සබ්බසො ආරුප්පෙති.
සො ඉති පටිසංචික්ඛාය රූපානං යෙව නිබ්බිදාය
විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති”[1]

“රූපය හේතුකොටගෙන මෙරමා පෙරළීම පිණිස දඬු-මුගුරු ගැනීම ද, කඩු-දුනු ආදි ආයුධ ගැනීම ද, ඔවුනොවුන් හා කරන කලහ විග්ගහ විවාදයෝ ද, පැනෙත්මය. ඒ සියල්ල සර්‍වප්‍ර‍කාරයෙන් අරූපි භවයේ නැතැයි ද, මෙසේ නුවණින් සලකා ඉෂ්ටානිෂ්ට සියලු රූපයන්ගේ ම කලකිරීම පිණිස විරාගය පිණිස නිරෝධය පිණිස පිළිපන්නේ වේ යැයි” වදාළ හෙයින් ඒ දඬු මුගුරු ගැනීම් ආදියේ ද, ඇස්-කන් ලෙඩ ඈ දහස් ගණන් රෝගයන්ගේ ද, වශයෙන් මේ කරජ රූපයෙහි දොස් දැක එය බැහැර කිරීම පිණිස පරිච්ඡින්න ආකාස කසිණය හැර පඨවි ආදි නවවිධ කසිණයන් අතුරෙන් එක්තරා කසිණයක් වඩා රූපාවචර චතුත්‍ථධ්‍යානය උපදවයි.

හුදෙක් ඒ යෝගියා විසින් රූපාවචර චතුත්‍ථ ධ්‍යානයාගේ වශයෙන් කරජරූපය ඉක්මවන ලද්දේ වෙයි. එතෙකුදු වුවත් කසිණ රූපය ද කරජ රූපය හා සදෘශවන බැවින් ඒ කසිණ රූපය වූ ප්‍ර‍තිභාග නිමිත්ත ද ඉක්මවනු කැමැති වේ.
කෙසේද?

සර්‍පයන්ට බියවූවෙක් අරණ්‍යයෙහි දී සර්‍පයකු විසින් ලුහුබඳින ලදුවැ වේගයෙන් පලගොස් ඒ පලාගිය තන්හිදී බිම ඇඳි සර්‍පාකාර රේඛාවක් හෝ තල්පතක් හෝ වැලක් හෝ රැහැනක් හෝ පොළොව පැළි විවරයක් හෝ දුරදී දැක බියවේමැ යැ. තැතිගැනේමැ යැ. ඒ දැක්මට පවා නොකැමති වේ මැයි.

එසේ ම එක් ගමෙහි වසන විරෝධී අනත්‍ථකාරී පුරුෂයකු විසින් කළ වධ බන්‍ධන ගෙහජ්ඣාපනාදි උපද්‍ර‍වයෙන් පෙළුණු පුඟුල් තෙමේ අන් ගමකට වාසය පිණිස ගොස් එහිදී ද එබඳු රූ සටහන් කටහඬ ගමන-බිමන ඇති පුරුෂයෙකු දැක හෙතෙමේ මැ යැයි බියවේමැ යැ. තැතිගැනේමැ යැ. ඔහු දකින කැමති නොවේ මැයි.

(7). “ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්‍ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා කිසිවක් නැත්තේයයි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයනයට පැමිණ වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සම්බාධයෙහි ඔකාසාධිගමය වදාරණ ලද්දේය.

එහි ක්‍රමයකින්ද සම්බාධයක් ඇත.
එහි සම්බාධය කුමක්ද?

මෙහි යම්බඳුවූම ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සංඥාවෝ නිරුද්‍ධ නොවෙත්ද, මෙහි මේ සම්බාධය වෙයි.

[ආකිඤ්චඤ්ඤායතන ධ්‍යානය වඩනු කැමති යෝගාවචර තෙමේ පස් ආකාරයකින් විඤ්ඤාණඤ්චායතනයෙහි නො පුරුදු බැවින් වසඟ බවට පැමිණ ‘මේ විඤ්ඤාණඤ්චායතනය සමීපයෙහි පවත්නා ආකාසානඤ්චායතන නමැති සතුරකු ඇත්තේ ය. ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය සේ ශාන්ත ද නොවේය’ යි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයෙහි ආදීනව දැක එහි කැමැත්ත සිඳපියා ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ශාන්ත සේ මෙනෙහි කොට ඒ විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට අරමුණු වූ ආකාසානඤ්චායතන විඤ්ඤාණයා ගේ අභාවය, ශූන්‍යත්‍වය, විවික්තාකාරය මෙනෙහි කළ යුතු. ඒ විඤ්ඤාණය මෙනෙහි නොකොට “නැත” “නැතැයි” හෝ “ශුන්‍යය” “ශුන්‍යය” යි හෝ “විවික්තයැ” “විවික්තයැ” යි හෝ සිහි කළ යුතුය. නැවත නැවත මෙනෙහි කළ යුතුයි. එසේ මෙනෙහි කරන ඒ යෝගාවචරයාගේ සිතෙහි නීවරණයෝ පහවෙති. සිහිය පිහිටයි. උපචාර වශයෙන් සිත සමාධි වෙයි. හෙතෙම ඒ නිමිත්ත නැවත නැවත වඩන්නේ වෙයි. එකල ඕහට පෙර ආකාශයෙහි පහළ වූ විඤ්ඤාණඤ්චායතන ධ්‍යානය මෙන් ඒ විඤ්ඤාණඤ්චායතනයාගේ ශූන්‍ය භාව සංඛ්‍යාත අරමුණෙහි ආකිඤ්චඤ්ඤායතන ධ්‍යාන සිත පිහිටයි. මෙහි ද පෙර කී සේ මැයි.

විශේෂ:- ඒ ආකාසානඤ්චායතන ධ්‍යාන චිත්තයා ගේ අභාව මාත්‍රාලම්බනයෙහි ආකිඤ්චඤ්ඤායතන ධ්‍යාන සිත අර්පණා වශයෙන් උපන් කල්හි ඒ යෝගාවචර තෙමේ පූර්‍වයෙහි අහසැ පැවැති විඤ්ඤාණයා ගේ අභාවමාත්‍ර‍ය මෙනෙහි කරයි.
ඒ මෙසේයි:- යම් කිසි පුරුෂයෙක් ධර්‍මසභාදියෙහි කිසියම් වැඩක් සඳහා රැස්ව හුන් භික්‍ෂු සංඝයා බලා කිසි කටයුත්තකට ගොස් නැවත පැමිණෙන විට පැමිණි කටයුත්ත අවසන් කොට එතැනින් භික්‍ෂු සඞ්ඝයා නැගී යාමෙන් හිස්ව තිබූ ශාලාවම දකී. ඕ හට ඒ භික්‍ෂුන් අතුරින් මෙ තෙක් දෙන කලුරිය කළහ. මෙ තෙක් දෙන ඒ ඒ දිගට ගියහ යි කියා මෙනෙහි නො වේ ම ය. වැලි මේ මණ්ඩපය ශූන්‍යය හිස්ය යි මේ පමණක් ම මෙනෙහි වෙයි.

මෙසේම පෙර අහස පැවති විඤ්ඤාණය විඤ්ඤාණඤ්චායතන ධ්‍යාන නමැති ඇසින් බලමින් වාසය කොට නැවත “නත්‍ථි නත්‍ථි-නැත නැත” යි පරිකර්‍ම භාවනා වශයෙන් මෙනෙහි කිරීමෙන් ඒ විඤ්ඤාණය පහව ගිය කල්හි හුදෙක් ඒ පහවීම් මාත්‍ර‍ය වූ අභාවය ම බලමින් වාසය කරයි. එය කුමකින් පහව ගියේ දැයි හෝ කොතැන්හි ගියේ දැයි නොබලයි. මෙතෙකින් ඒ යෝගාවචර තෙමේ – සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම නත්‍ථි කිඤ්චීති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති[1] යි. ආලම්බනය හා ධ්‍යානය ඉක්මවීමෙන් “සර්‍වප්‍ර‍කාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්ම කිසිවක් නැතැයි ආකිඤ්චඤ්ඤායතන ධ්‍යානය උපදවා වාසය කෙරේ” ය යි කියනු ලැබේ. (විස්තර විඤ්ඤාණඤ්චායතනයෙහි කීසේ යි.)

පෙර කී සේ විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට අරමුණු වූ ආකාසානඤ්චායතන ධ්‍යානය මෙනෙහි නොකිරීමෙන් අපවත් කොට හුදෙක් ඒ අභාවයම “කිසිවක් නැතැයි” මෙනෙහි කිරීමෙන් උපදවන ලද ධ්‍යානය ආකිඤ්චඤ්ඤායතන යයි කියනු ලැබේ.

(8). “ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්‍ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නෙවසඤ්ඤා නාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සම්බාධයෙහි ඔකාසාධිගමය වදාරණ ලද්දේය.

එහි ක්‍රමයකින්ද සම්බාධයක් ඇත.
එහි සම්බාධය කුමක්ද?
මෙහි යම්බඳුවූම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයෝ නිරුද්‍ධ නොවෙත්ද,
මෙහි මේ සම්බාධය වේ.

[නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ධ්‍යානය වඩනු කැමැති යෝගාවචර තෙමේ පස් ආකාරයකින් ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සමාපත්තියෙහි වසී බවට පැමිණීමෙන් මේ ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සමාපත්තියට ළංවූ විඤ්ඤාණඤ්චායතන නමැති පසමිතුරා ඇත්තේ ය. නේවසඤ්ඤා නාසඤ්ඤායතනය සංස්කාරයන් ගේ සියුම් බවට පැමිණීමෙන් විශේෂයෙන් සන්හුන්නා සේ සන්හුන් බවට පැමිණියේත් නොවේ. ඒ සන්හුන් බව නැති හෙයින් ම (රූපාදිස්කන්‍ධයෙහි) ප්‍ර‍ත්‍යයයෙන් යැපිය යුතු හෙයින් හා රෝගයට මුල් බැවින් ද රෝගයක් බඳුවේ. දුක් බැවින් හා රිදීම ඇති කරන හෙයින් ගඩක් (පොළක්) බඳු වේ. පීඩා උපදවන හෙයින් හුලක් බඳු වේ. මේ සියල්ල සංඥාව ඇති කල්හිම වන හෙයින් “සඤ්ඤා රොගො, සඤ්ඤා ගණ්ඩො, සඤ්ඤා සල්ලො”[1] යි සංඥාව රෝගයෙක; ගඩෙක; හුලෙකැ’යි වදාළහ. (මෙහි සංඥා නම් විඥානය ය)

(මෙහි වනාහි පඤ්චචෝකාර භවගත සංඥාව (විඥානය) අභිප්‍රේතය. ප්‍ර‍කට හෙයිනි. හුදෙක් එපමණක් නොව වේදනා චේතනාදිය ද සංග්‍ර‍හ වේ) මෙසේ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයෙහි දොස් දැක එහි ආසා දුරුකොට නේවසඤ්ඤා නාසඤ්ඤායතනයෙහි ආනිසංසද බලා එය ශාන්ත වශයෙන්, ප්‍ර‍ණීත වශයෙන්) මෙනෙහි කොට ප්‍ර‍ථමරූප්‍යවිඥානයා ගේ අභාවය අරමුණු කොට පැවැති ඒ ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සමාපත්තිය ම “ශාන්තයැ ශාන්තයැ” යි නැවත නැවත මෙනෙහි කරන, ආවර්‍ජනා කරන, ප්‍ර‍ත්‍යවේක්‍ෂා කරන, තර්‍ක කරන, විතර්‍ක කරන, (එහිම සිත) නැවත නැවත පිහිටුවන ඒ යෝගවචරයා ගේ සිත්හි නීවරණයෝ පහවෙති. සිහිය පිහිටයි. උපචාරධ්‍යානයෙන් සිත එකඟ වේ. හෙතෙම ඒ ධ්‍යාන නිමිත්ත නැවත නැවත වඩයි. ඒ වඩන්නාහට විඤ්ඤාණාපගමයෙහි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය මෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය යි කියන ලද සතර නාමස්කන්‍ධ සංඛ්‍යාත අරමුණෙහි නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන ධ්‍යාන සිත අර්පණා වශයෙන් මනාව උපදී. (මෙහි අර්පණා ක්‍ර‍මය ද යට කී සේ දතයුතු)

මෙතෙකින් ඒ යෝගාවචර තෙම:- “සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නේවසඤ්ඤා නාසඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති”[2] පෙරකී සේ සර්‍වප්‍ර‍කාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතන ධ්‍යානය ඉක්ම නේවසඤ්ඤා නාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කෙරේ.]

(9). “ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්‍ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සඤ්ඤාවෙදයිත නිරෝධයට පැමිණ වෙසේද, ඔහුගේ ප්‍රඥාවෙන් දැක ආශ්‍රවයෝ ක්‍ෂය කරණ ලද්දාහු වෙත්,

ඇවැත්නි,
මෙපමණකින් වනාහි නිෂ්පරියායෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සම්බාධයෙහි ඔකාසාධිගමය වදාරණ ලද්දේය’ යි වදාළ සේක.

[නව අනුපුබ්බනිරොධා: අනුපූර්ව නිරෝධ (පිළිවෙළින් නැති කිරීම්) නවයක් වෙත්. ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණියහුගේ කාම හැඟීම නැතිවේ. ද්විතීය ධ්‍යානයට පැමිණියහුගේ විතර්ක විචාරයෝ නැතිවෙත්. තෘතීය ධ්‍යානයට පැමිණියහුගේ ප්‍රීතිය නැතිවේ. චතුර්ථ ධ්‍යානයට පැමිණියහුගේ ආශ්වාස ප්‍රශ්වාසයෝ නැතිවෙත්. ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණියහුගේ රූප සංඥාව නැතිවේ. විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණියහුගේ ආකාසානඤ්චායතන සංඥාව නැතිවේ. ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණියහුගේ විඤ්ඤාණඤ්චායතන සංඥාව නැතිවේ. නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණියහුගේ ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සංඥාව නැති වේ. සඤ්ඤාවෙදයිත නිරෝධයට පැමිණියහුගේ සංඥාවද විඳීමද නැතිවෙත්.

[සඤ්ඤාවෙදයිත නිරෝධය
රූප සප්තක අරූප සප්තක විදර්ශනාව ද මැනවින් කරන ලද නම්, දැන් යෝගාවචරයා හට දශවිධ විදර්ශනා ඥානයන් ගෙන් පළමු වැන්න වූ සම්ර්ශන ඥානය සම්පූර්ණ වී ඇත. සම්මර්ශනඥානය යනු සංස්කාරයන් අනිත්‍යාදි වශයෙන් දක්නා ඥානය යි. එය ලැබූ යෝගාවචරයා විසින් මතු කළ යුත්තේ, ත්‍රිලක්ෂණ සම්මර්ශනය (ත්‍රිලක්ෂණ භාවනාව) නවත්වා, උදයව්‍යය ඥානය ලැබීම පිණිස පිළිපැදීම ය. සංස්කාරයන් ගේ ඉපදීමට උදය යයි කියනු ලැබේ. නැති වීමට අතුරුදහන් වීමට ව්‍යය ය යි කියනු ලැබේ. ඒ ඉපැදීම් අතුරුදහන් වීම් දෙක දක්නා ඥානයට උදයව්‍යය ඥානය යි කියනු ලැබේ. “මෙසේ ස්කාරයෝ උපදිත් ය, මෙසේ බිඳෙත් ය, …..]

AN-09-05-02. කායසක්ඛි සූත්‍රය

[මෙම සූත්‍රය දේශනා කරනු ලබන්නේ ආනන්ද හිමියන් විසින් උදායි හිමියන් ඇතුළු භික්ෂු පිරිසක් අමතමිනි. එහිදී කෙනෙකු “කායසක්ඛී” පුද්ගලයෙකු වන්නේ කෙසේද යන්න අනුපූර්ව විහරණයන් 9ක් ඔස්සේ පර්යාය වශයෙන් (ක්‍රමයෙන්) පැහැදිලි කරයි. අනුපූර්ව විහරණයන් නවය රුප හා අරුප ධ්‍යාන 8 ත් නිරෝධ සමාපත්තියත් ය.

කායසක්‍ඛි වුත්තො භගවතා පරියායෙන යනු යම් හෙයකින් ඒ නාමකායයෙන් ප්‍රථමධ්‍යානය ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කළේ වේද එහෙයින් මේ කාරණයෙන් “කායසක්‍ඛි” යි කියන ලදි. නිප්පරියායෙන යනු යම්තාක් කයින් සාක්ෂ්‍ය කළයුතුද සියල්ල කළ බැවින් මෙය නිෂ්පරියායයෙන් කායසක්‍ඛි නමි.]

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක ආයුෂ්මත්වූ ආනන්‍ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ කොසඹෑනුවර ඝොෂිතාරාමයෙහි වැඩ වාසය කරණ සේක. එකල්හි දිනක් ආයුෂ්මත් උදායී ස්ථවිරයන් වහන්සේ, ආයුෂ්මත් ආනන්‍ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ යම් තැනෙක්හිද, එහි පැමිණ ආයුෂ්මත් ආනන්‍ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ සමග සතුටුවියයුතු කථාද, සිහි කටයුතු කථාද කොට නිමවා එකත්පසෙක හිඳ, ආයුෂ්මත් ආනන්‍ද ස්ථවිරයන් වහන්සේට මේ කාරණය කීයේය.

“ඇවැත්නි,
කායසක්ඛිය,
කායසක්ඛියයි කියනු ලැබේ.
ඇවැත්නි,
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කොපමණකින් වනාහි කායසක්ඛිය කියනු ලැබේද?” .

ආයුස්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් මෙසේ පිලිතුරු දුන්නේය,

“ඇවැත්නි,
මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුව කාමයන්ගෙන් වෙන්ව, අකුශල ධර්‍මයන්ගෙන් වෙන්ව, චිතර්‍ක විචාර සහිතවූ මුත් විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති, පළමුවෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ඒ ආයතන වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් කායසක්ඛියයි වදාරණ ලද්දේය.

එහි එක්තරා සම්බාධයක් ඇත.
එහි සම්බාධය කුමක්ද?
එහි ඇතිවන ප්‍රීතිය සම්බාධය වෙයි.

[ධ්‍යානයන්ට ඇලීම (ධ්‍යාන නිකන්ති) යනු භාවනානුයෝගියෙකු ධ්‍යාන මට්ටම්වලදී ලබන අධික මානසික සුවයට සහ ශාන්තභාවයට සිතින් බැඳීම හෝ තණ්හාව ඇති කරගැනීමයි. පළමු ධ්‍යානයට සිත නැංවූ යෝගියා අත්විඳින සැනසුම විතක්ක විචාර සන්සිදවූ නිසාම ඇතිවෙන ඉතා ශාන්ත සුවයම වේ, විතර්‍ක නම් විතර්‍කනය = ඌහනය සිත අරමුණට එළවීම ය. එහි ලක්‍ෂණය සිත අරමුණට නැංවීම ය. රසය ආහනන පරියාහනනය හෙවත් සිත අරමුණෙහි පැහැරීම වෙසෙසින් පැහැරීම ය.

ඒ එසේ මැයි – විතර්‍කය කරණ කොටැ යෝගාවචරයා, සිත විතක්කාහත – විතක්ක පරියාහත කරන්නේ යයි කියනු ලැබේ. පච්චුපට්ඨානය අරමුණට සිත පැමිණවීම ය. (විතර්‍කය නැති දෙපස් විඤ්ඤාණයෝ වස්තු – ආලම්බනයන්ගේ සංඝට්ටන බලයෙන් ද, ද්‍විතීයධ්‍යානාදීහු යට යට භාවනා බලයෙන්ද අරමුණට නැගෙති යි දත යුතු.)

විචාර නම් විවරණය හෙවත් විතර්‍කයට ඉක්බිතිවැ අරමුණෙහි හැසිරීමයි. එහි ලක්‍ෂණය අරමුණ පිරිමදනා බවය. රසය සහජාත ධර්‍මයන් අරමුණෙහි අනුවිචරණ වශයෙන් යොදන බවයි. පච්චුපට්ඨානය අරමුණෙහි සිත නො සිඳීමක් මෙන් පවත්නා බවයි.

විතර්‍කය හා විචාරය ඇතැම් සිතෙක (සවිතක්ක = සවිචාර සිත්හි) නො වෙන් වැ එකවිටම යෙදෙන්නේ නමුදු විතර්‍කය විචාරයට වඩා ඖදාරික බැවින් ද; ස්වකීය බලයෙන් සිත අරමුණට නැඟෙන හෙයින් විචාරයට පූර්‍වඞ්ගම බැවින් ද, ඝණ්ටාවට ගැසීමේ දී ආදි කොටැ නැඟෙන රාවය මෙන් චිත්තයාගේ ප්‍ර‍ථමාභිනිපාතය යි. විචාරය වනාහි සූක්‍ෂම භාවයෙන් හා අනුසඤ්චරණ භාවයෙන් ඝණ්ටාවගේ අනුරාවය මෙන් චිත්තයාගේ අනුප්‍ර‍බන්‍ධයයි.

තවද චලනවත් විතර්‍කය සිත උපදනා කල්හි ඒ සිතෙහි පළමු කොටැ මැ වන පොපියුමක් (සෙලවුමක්) බඳුය. අහසට නැඟෙනු කැමැති පක්‍ෂියාගේ පියාපත් ගැසීම මෙනැයි ද; සුවඳ අසා යන භ්‍ර‍මරයාගේ පද්මාභිමුඛපාතය මෙනැ යි ද සලකනු. ශාන්ත පැවතුම් ඇති විචාර වනාහි චිත්තයාගේ අතිශයයෙන් ම පොපියුම් (සෙලවුම) නැති බව ය. අහසෙහි ගමන් ගත් පක්‍ෂියාගේ පියාපත් විදහීම මෙනැ යි ද, පද්මාභිමුඛයෙහි පතිත භ්‍ර‍මරයාගේ ඒ පද්ම මතුයෙහි පරිභ්‍ර‍මණය මෙනැ යි ද දත යුතු.]

(2).“ඇවැත්නි,
නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්‍ෂුවක් විතර්‍ක විචාරයන් සංසිඳවීමෙන්, දවීතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේ,
ඇවැත්නි,
මෙපමණකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සම්බාධයෙහි ඔකාසාධිගමය වදාරණ ලද්දේය.
එහි ක්‍රමයකින්ද සම්බාධයක් ඇත. එහි සම්බාධය කුමක්ද?

ද්විතිය ධ්යානයෙහි ඇතිවෙන ප්‍රීතියම
මෙහි සම්බාධය වෙයි.

[ ප්‍රථමධ්‍යානය ලබාගත් යෝගාවචරයා එහි ඇතුළත් වූ විතර්කය ඕලාරිකය යි සලකා එය දුරු කැරගන්නා පිණිස පෙර සේ යළිදු භාවනා කරන්නේ විතර්ක රහිත වූ විචාර, පීති, සුඛ, එකග්ගතා යන සතරින් යුත් ද්විතීය ධ්‍යාන කුශල චිත්තය ලබන්නේ ය. සිතේ චිතක්‌ක, චිවාර අවදි ප්‍රථම ධ්‍යානයේදී බැහැරව ඇති නිසා ප්‍රීතිය නමැති ප්‍රකීර්ණක චෛතසිකය හෙවත් විසිරී පැවැති ප්‍රීතිය නමැති චිත්ත ස්‌වභාවය ඒකරාශීවී ඇතිවන කායික හා මානසික පීඩාවලින් තොරවූ සැහැල්ලු හා නිදහස්‌ කායික හා මානසික සුවයක්‌ ලබන්නකු වේයි. කෙනෙකු මෙය තමන් අරමුණු කලඵලය යැයි කියා මේ සුවයට ආසාවෙන් එහිම නතර වේ.

(3)“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්‍ෂුවක් ප්‍රීතියෙහි නොඇලීමෙන්, තෘතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සම්බාධයෙහි ඔකාසාධිගමය වදාරණ ලද්දේය.
එහි ක්‍රමයකින්ද සම්බාධයක් ඇත.

එහි සම්බාධය කුමක්ද?
එහි උපෙක්‍ෂා සුවය නිරුද්‍ධ නොවේද, එහි මේ සම්බාධයයි.

[ද්විතීය ධ්‍යානය ලබාගත්තේ යට කීසේ පස් ආකාරයකින් චීර්‍ණවශී වූවහු විසින් ප්‍ර‍ගුණ වූ ඒ ද්විතීය ධ්‍යානයෙන් නැඟී “මේ සමාපත්තිය ආසන්න වූ විතර්‍ක – විචාර සංඛ්‍යාත සතුරන් ඇත්තේ ය. එහි පවත්නා ප්‍රීතිය ද සිත උල්පවන්නෙකි. එ බැවින් එය ඖදාරික සේ වැටහේ. එය ඖදාරික බැවින් ම එහි අඞ්ග ද දුර්‍බලය”යි ද්විතීය ධ්‍යානයෙහි දෝෂ දැක තෘතීය ධ්‍යානය ශාන්ත වශයෙන් සලකා ඒ ද්විතීය ධ්‍යානයෙහි ආශාව දුරු කොටැ තෘතීය ධ්‍යානය ලබාගන්නා පිණිස භාවනා කටයුතු. එසේ භාවනාරම්භ කරන්නා ද්විතීය ධ්‍යානයෙන් නැඟි නුවණ ඇති වැ ධ්‍යානාඞ්ග ප්‍ර‍ත්‍යවේක්‍ෂා කරත් ම ඔහුට ප්‍රීතිය ඖදාරික වශයෙන් වැටහෙයි සුඛය හා එකග්ගතාව ශාන්ත වශයෙන් වැටහෙයි. එවිට හේ ඖදාරිකාඞ්ගය දුරු කරනු පිණිස ද, ශාන්තාඞ්ග ලබනු පිණිස ද ඒ නිමිත්තම “පඨවි පඨවි” යි නැවත නැවත මෙනෙහි කරයි. එසේ මෙනෙහි කරත්ම දැන් තෘතිය ධ්‍යානය උපදින්නේ ය යි භාවඞ්ග සිඳි ඒ පඨවී කසිණය ම අරමුණු කොටැ මනෝද්වාරාවර්‍ජනය උපදී. ඉක්බිති එ ම අරමුණු කොටැ ජවන් සතරෙක් හෝ පසෙක් දිවෙයි. එහි අවසාන ජවනය රූපාවචර තෘතීය ධ්‍යානය යි. මොබ සෙස්ස යට කී සේ කාමාවචර ය. මෙතෙකින් ඒ යොගී
“පීතියා ච චිරාගා උපෙක්ඛකො ච විහරති යතො ච සම්පජානො සුඛං ච කායෙන පටිසංවෙදෙති. යං තං අරියා ආවික්ඛන්ති “උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී”ති තතියජ්ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති[1] යි දැක්වුණු පරිදි ඒකාඞ්ගයෙකින් අඩු වූ අඞ්ගද්වයකින් සමන්විත වූ ත්‍රිවිධ කල්‍යාණයෙන් හා දශ ලක්‍ෂණයෙන් යුත් පඨවි කසිණ තෘතීය ධ්‍යානය ලැබැ ගත්තේ වෙයි.

“පීතියා ච විරාගා” යනාදියෙහි පදානුක්‍ර‍ම විවරණය මෙසේ ය.
පීතියාච විරාගා = යට දැක්වුණු ආකාර ඇති ප්‍රීතිය පිළිබඳ පිළිකුල් කිරීමෙන් හෝ ඉක්මීමෙන්, මෙහි “ච” ශබ්ද සම්පිණ්ඩනාර්‍ථ යි. එයින් සම්පිණ්ඩණය කරන්නේ ප්‍රීතියේ හා විතර්‍ක විචාරයන්ගේ ව්‍යුපශමය යි. ප්‍රීති ව්‍යුපශමය සම්පිණ්ඩනය කරන කල්හි ප්‍රීතියෙන් විරාගයෙන්, වැළි ප්‍රීති ව්‍යුපශමයෙන් යි පද යෝජනා කටයුතු ය. මෙහි විරාග නම් ජිගුච්ඡනය යි. පිළිකුල් කිරීම යි. එබැවින් ප්‍රීතියෙහි ජුගුප්සාවෙන් හා ප්‍රීතිය සමතික්‍ර‍මයෙන් යන අර්‍ථය දත යුතු. විතර්‍ක විචාරයන්ගේ ව්‍යුපශමය සම්පිණ්ඩනය කරන කල්හි ප්‍රීතියෙහි විරාගයෙන් වැළි ‘විතර්‍ක විචාරයන්ගේ ව්‍යුපශමයෙන්’යි පද යෝජනා කටයුතු. මෙහි විරාගය සමතික්‍ර‍මණාර්‍ථ යි. එහෙයින් ප්‍රීතිය සමතික්‍ර‍මණය කිරීමෙන්, විතර්‍ක විචාර ද ව්‍යුපශමනය කිරීමෙන් යි එවිට අර්‍ථ ගත යුතු.
විතර්‍ක – විචාර ද්විතීය ධ්‍යානයෙහි දී සන්සිඳුණේ නො වේ ද, මෙහි යළිදු කුමක් හෙයින් ගනු ලැබේද යනු මෙහි ලා ප්‍ර‍ශ්නයෙකි.
මේ ධ්‍යානයට මාර්‍ග දක්වනු පිණිස හා ගුණ කියනු පිණිසය යනු උත්තරයි. එහි විස්තරය මෙසේ දත යුතු.
විතර්‍ක[2] විචාර ව්‍යුපශමය මේ ධ්‍යානයට එකාන්ත මාර්‍ගයෙකි. ද්විතීය ධ්‍යානය නො ලද හොත් තෘතීය ධ්‍යානය නො ලද හැකි බැවින් විතර්‍ක විචාර සමතික්‍ර‍මණය තෘතීය ධ්‍යාන ලාභයට මාර්‍ග යි. මේ පළමු වන උත්තරයේ විස්තර යි. අනාගාමී මාර්‍ගය දක්වන තන්හි “පඤ්චන්තං ඔරමභාගියාන සංයොජනානං පහාණා”[3] යි. එයින් නො පහනු ලබන සක්කායදිට්ඨි ආදීන්ගේ ද ප්‍ර‍හාණය දක්වනුයේ එහි ගුණ කීම ය. එය ලබාගනු සඳහා උත්සාහ උපදවීම සඳහා ය. එමෙන් මෙහිදු මෙයින් නොසන්සිඳෙන විතර්‍ක-විචාර ව්‍යුපශමය කීම එහි ගුණ කීම යි.

උපෙක්ඛකො ච විහරති = උප්පත්තිතො ඉක්ඛති ති උපෙක්ඛා-යුක්ති වශයෙන් බලන්නේ උපේක්‍ෂා ය. පක්‍ෂපාත නොව සම වැ බලන්නේ යයි සේයි. ව්‍යක්ත වූ විපුල වූ ස්ථිරත්‍වයට පැමිණි ඒ උපේක්‍ෂායෙන් යුත් බැවින් තෘතීය ධ්‍යාන සමංගී පුද්ගල උපේක්‍ෂකය යි කියනු ලැබේ. (ව්‍යක්තත්‍වය සංකේලශ විගමනයෙනි. විපුලත්‍වය මහද්ගත භාවයට පැමිණීමෙනි. ස්ථිරත්‍වය ප්‍රීති විගමයෙනි.) උපේක්‍ෂාව දස වැදෑරුම් වේ.]

(4).“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්‍ෂුවක් සැපය ප්‍රහාණයෙන් චතුර්ත්‍ථ ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කෙරේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සම්බාධයෙහි ඔකාසාධිගමය වදාරණ ලද්දේය.
එහි ක්‍රමයකින්ද සම්බාධයක් ඇත.
එහි සම්බාධය කුමක්ද?
එහි ය රූප සංඥාව නිරුද්‍ධ නොවේද, මේ එහි සම්බාධයයි.

[කාමසම්බාධයේ අභාවමාත්‍රයෙන්ම ප්‍රථම ධ්‍යානය ඔකාසාධිගමය නමි. සර්‍වප්‍රකාරයෙන් නොවේ. තත්‍රාපත්‍ථි සම්බාධො යනු ඒ ප්‍රථම ධ්‍යානයෙහි සම්බාධයක් පෙළීමක් ඇත්තේමය. එහි පත්‍ථි යනුද පාඨයි. කිඤ්ච තත්‍ථ සම්බාධො යනු ධ්‍යානයෙහි සම්බාධය නම් කුමක්ද?
  අයමෙත්‍ථ සම්බාධො යනු විතර්‍ක විචාරයන්ගේ මේ නිරුද්ධ නොවන බව සම්බාධයයි, පීඩාවයි ද නමි. මේ ක්‍රමයෙන් සියලු වාරයන්හි අර්‍ත්‍ථය දතයුතුය. නිප්පරියායෙන යනු එක් කරුණකින් නොවේ. ආශ්‍රව විනාශය නම් සියලු සම්බාධයන්ගේ දුරුකිරීම වන බැවින් සියල්ලෙන් සියල්ල එක් ඔකාසාධිගමයක් නමි. ]

(5).“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්‍ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්මවා, ප්‍රතිඝ සංඥාවන් දුරු කිරීමෙන්, නානාත්ම සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන්, ආකාසය අනන්තයයි ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණ වෙසේ,
ඇවැත්නි, මෙපමණකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සම්බාධයෙහි ඔකාසාධිගමය වදාරණ ලද්දේය.
එහි ක්‍රමයකින්ද සම්බාධයක් ඇත.

[සතර බ්‍ර‍හ්ම විහාරයනට අනතුරුවැ දක්වන ලද සතර අරූප ධ්‍යානයන් අතුරෙන් පළමුවන ආකාසානඤ්චායතන ධ්‍යානය වඩනු කැමැති යෝගාවචර තෙමේ

“දිස්සන්තෙ ඛොපන රූපාධිකරණං දණ්ඩාදාන සත්‍ථාදාන කලහ විග්ගහ විවාද,
නත්‍ථි ඛො පනෙ තං සබ්බසො ආරුප්පෙති.
සො ඉති පටිසංචික්ඛාය රූපානං යෙව නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති”[1]

“රූපය හේතුකොටගෙන මෙරමා පෙරළීම පිණිස දඬු-මුගුරු ගැනීම ද, කඩු-දුනු ආදි ආයුධ ගැනීම ද, ඔවුනොවුන් හා කරන කලහ විග්ගහ විවාදයෝ ද, පැනෙත්මය. ඒ සියල්ල සර්‍වප්‍ර‍කාරයෙන් අරූපි භවයේ නැතැයි ද, මෙසේ නුවණින් සලකා ඉෂ්ටානිෂ්ට සියලු රූපයන්ගේ ම කලකිරීම පිණිස විරාගය පිණිස නිරෝධය පිණිස පිළිපන්නේ වේ යැයි” වදාළ හෙයින් ඒ දඬු මුගුරු ගැනීම් ආදියේ ද, ඇස්-කන් ලෙඩ ඈ දහස් ගණන් රෝගයන්ගේ ද, වශයෙන් මේ කරජ රූපයෙහි දොස් දැක එය බැහැර කිරීම පිණිස පරිච්ඡින්න ආකාස කසිණය හැර පඨවි ආදි නවවිධ කසිණයන් අතුරෙන් එක්තරා කසිණයක් වඩා රූපාවචර චතුත්‍ථධ්‍යානය උපදවයි.

හුදෙක් ඒ යෝගියා විසින් රූපාවචර චතුත්‍ථ ධ්‍යානයාගේ වශයෙන් කරජරූපය ඉක්මවන ලද්දේ වෙයි. එතෙකුදු වුවත් කසිණ රූපය ද කරජ රූපය හා සදෘශවන බැවින් ඒ කසිණ රූපය වූ ප්‍ර‍තිභාග නිමිත්ත ද ඉක්මවනු කැමැති වේ.

කෙසේද?

සර්‍පයන්ට බියවූවෙක් අරණ්‍යයෙහි දී සර්‍පයකු විසින් ලුහුබඳින ලදුවැ වේගයෙන් පලගොස් ඒ පලාගිය තන්හිදී බිම ඇඳි සර්‍පාකාර රේඛාවක් හෝ තල්පතක් හෝ වැලක් හෝ රැහැනක් හෝ පොළොව පැළි විවරයක් හෝ දුරදී දැක බියවේමැ යැ. තැතිගැනේමැ යැ. ඒ දැක්මට පවා නොකැමති වේ මැයි.

එසේ ම එක් ගමෙහි වසන විරෝධී අනත්‍ථකාරී පුරුෂයකු විසින් කළ වධ බන්‍ධන ගෙහජ්ඣාපනාදි උපද්‍ර‍වයෙන් පෙළුණු පුඟුල් තෙමේ අන් ගමකට වාසය පිණිස ගොස් එහිදී ද එබඳු රූ සටහන් කටහඬ ගමන-බිමන ඇති පුරුෂයෙකු දැක හෙතෙමේ මැ යැයි බියවේමැ යැ. තැතිගැනේමැ යැ. ඔහු දකින කැමති නොවේ මැයි.

එහි මේ උපමාන උපමෙය සංසන්‍දනය යි.

ඒ පුරුෂයාහට සර්‍පයා හා විරෝධි පුරුෂයා විසින් පීඩා කළ කාලය මෙන් යෝගාවචර භික්‍ෂුවගේ අරමුණු කිරීම් වශයෙන් කරජ රූපය හා එක් වූ කාලය ද, ඔවුන් වේගයෙන් පලායාම හා අන් ගමකට යාම මෙන් භික්‍ෂුවගේ රූපාවචර චතුර්‍ථධ්‍යාන වශයෙන් කරජ රූපය ඉක්මවන කාලය ද, ඔවුන් පැන ගිය තැන බිම ඇඳි ඉරි තල්පත් ආදිය හා අන්ගමෙහි මේ සතුරා වැනි පුරුෂයා දැක බිය හා තැති ගැනුම් නොදක්නා කැමති බව මෙන්

භික්‍ෂුවගේ කසිණ රූපය හා කරජ රූපය වැනියැ යි සලකා ඒ ප්‍ර‍තිභාග නිමිත්ත ඉක්මවනු කැමැති බව ද ගළපා දත මැනැවි.

මෙහිලා හූරකු විසින් පහරන ලද බලුය, පිසාච භීරුක පුරුෂය යනාදි උපමා ද දත යුතුය. මෙසේ ඒ යෝගාවචර තෙමේ චතුර්‍ථ ධ්‍යානයට අරමුණු වූ ඒ පටිභාග නිමිත්ත වූ කසිණ රූපයෙන් කළකිරී ඒ රූපයෙන් පහවනු කැමැති වැ පස් ආකාරයෙකින් පුරුදු කළ වශග බැව් ඇතියේ පුහුණු වූ චතුර්‍ථ ධ්‍යානයෙන් නැගී මේ ධ්‍යානය මා කළකිරුණු රූපය අරමුණු කෙරේයැ යි ද, ළංවූ සොම්නස් නැමැති සතුරා ඇතැයි ද, අරූප ධ්‍යානයට වඩා ඖදාරිකයැ යි ද, ඒ චතුර්‍ථධ්‍යානයෙහි දොස් දකී.

“යෙ තෙ සන්තා විමොක්ඛා අතික්කම්ම රූපෙ ආරුප්පා”[2] යනු හෙයින් රූපය ඉක්මවා ලැබූ මේ අරූපධ්‍යානය සන්ත විමොක්ඛ නම් වේ. අඞ්ග වශයෙන් ඖදාරික බවෙක් නැති. රූපාවචර චතුර්‍ථධ්‍යානයෙහි මෙන් මෙහි ද උපෙක්ඛා – එකග්ගතා යන අඞ්ග දෙක ම යෙදෙන හෙයිනි. ඒ යෝගී තෙමේ මෙසේ චතුර්‍ථධ්‍යානයෙහි ආදීනව දැක ධ්‍යාන නිකාන්තිය දුරුකොට ආකාසානඤ්චායතන ධ්‍යානය ශාන්ත වශයෙන් ද, අනන්ත වශයෙන් ද, මෙනෙහි කොට සක්වළ අවසන්කොට හෝ තමා කැමැති තාක් පෙදෙසකැ හෝ කසිණාලෝකය පතුරුවා එයින් පැතිරි පෙදෙස “අහස-අහස” යැයි හෝ “අනන්තාකාස” යැයි හෝ මෙනෙහි කරමින් ඒ කසිණාලෝකය උගුළුවයි. උගුලුවන්නේ ද වනාහි හුදෙක් පැදුරක් මෙන් නොද හකුළුවයි. කබලකින් කැවුමක් මෙන් නොද උදුරයි.

හුදෙක් ඒ කසිණාලෝකය මෙනෙහි නොකොට එය පැතුරුණු අහස ගැන සිහිකරමින් “ආකාසය, ආකාසයැ”යි නැවත නැවත කියත් ම ඒ අවකාශ මාත්‍ර‍ය ම පැනේ. එසේ වන්නා හා මැ කසිණාලම්බනය පහව යේ. මේ යැ කිසුණු ඉගිළීම නම්. *

කසිණුගඝාටිමාකාසය, කසිණඵුට්ඨාකාසය, කසිණවිවිත්තාකාසය යන මේ සියල්ල එක මැයි. ඒ යෝගාවචර තෙමේ කිසුණු ඉගුළු ආකාස නිමිත්ත ම “අහසය” “අහසයැ යි” නැවත නැවත ආවර්‍ජනා කෙරෙයි. තර්‍කාහත විතර්‍කාහත කෙරෙයි. මෙසේ කරන්නා වූ ඔහුගේ කාමච්ඡන්‍දාදි නීවණයෝ විෂ්කම්භනය වෙත්. ආකාස නිමිත්ත අරමුණු කළ සිහිය මනාව පිහිටයි. උපචාර ධ්‍යානයෙන් සිත එකඟ වේ. හෙතෙම ඒ ආකාස නිමිත්තම නැවත නැවත ආසේවනය කෙරෙයි. වැඩීම කෙරෙයි. බහුල වශයෙන් කෙරෙයි. මෙසේ කරන්නාවූ ඒ යෝගාවචරයාහට පඨවි කසිණාදියෙහි රූපාවචර ධ්‍යාන චිත්තය මෙන් කිසුණු ඉගුළු අහස්හි ආකාසානඤ්චායතන ධ්‍යාන චිත්තය පිහිටයි.

මේ ධ්‍යානයෙහි ද පූර්‍වභාගයෙහි මන්‍ද පඤ්ඤයාගේ වශයෙන් පරිකර්‍මාදි කාමාවචර ජවන් සිත් සතරක් හෝ තික්ඛ පඤ්ඤයාගේ වශයෙන් උපචාරාදි තුනක් හෝ උපේක්‍ෂා වේදනා සම්ප්‍ර‍යුක්තවැ ඉපිද පස්වනු වැ හෝ සිව්වනු වැ අරූපාවචර ධ්‍යාන චිත්තය වේ. සෙස්ස පඨවි කසිණයෙහි කීසේ යැ.

මේ විශේෂයැ:- මෙසේ අරූපාවචර ධ්‍යානය උපන් කල්හි මුදුනෙහි පටන් වැසූ සිවිකාදි යානයෙක හෝ කුඩා දොරටුවෙක හෝ කළයෙක හෝ මුඛයක් නිල්, රන්වන්, රතු, සුදු, ඈ පැහැ ඇති එක්තරා රෙදි කඩෙකින් බැඳ බලන පුරුෂයෙක් වාත වේගයෙන් හෝ වෙනයම් කිසිවකින් හෝ රෙදි කඩ පහව ගිය කලැ අහස මැ බලමින් යම්සේ සිටී ද? එසේ ඒ යෝගී තෙමේ පෙර නීල-පීතාදි යම්කිසි කසිණයකින් උපදවා ගත් කසිණ මණ්ඩලය උපචාර ධ්‍යාන නමැති ඇසින් බලමින් සිට “ආකාස කසිණ යැ” “ආකාස යැ” යන මේ පරිකර්‍ම මනස්කාරයෙන් වහා ඒ කසිණ නිමිත්ත පහව ගිය කල්හි අරූපාවචර ධ්‍යාන නමැති ඇසින් බලමින් වාසය කෙරේ.

මෙතෙකින් මේ ධ්‍යාන ලාභී තෙමේ “සබ්බසො රූප සඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝ සඤ්ඤානං අත්‍ථඞ්ගමා නානත්ත සඤ්ඤානං අමනසිකාරා අනන්තො ආකාසොති ආකාසානඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති”[3] යනු වදාළ හෙයින් “සර්‍වප්‍ර‍කාරයෙන් රූප සංඥා අස්තඞ්ගමයෙන් නානත්‍වසංඥා මෙනෙහි නොකිරීමෙන් ආකාසය අනන්තයැ යි” මෙසේ ආකාසානඤ්චායතන ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේ යයි කියනු ලැබේ.]

එහි සම්බාධය කුමක්ද?
මෙහි ආකාසානඤ්චායතන සංඥාව නිරුද්‍ධ නොවේ,
මෙහි මේ සම්බාධය වේ.

[සතර බ්‍ර‍හ්ම විහාරයනට අනතුරුවැ දක්වන ලද සතර අරූප ධ්‍යානයන් අතුරෙන් පළමුවන ආකාසානඤ්චායතන ධ්‍යානය වඩනු කැමැති යෝගාවචර තෙමේ

“දිස්සන්තෙ ඛොපන රූපාධිකරණං දණ්ඩාදාන සත්‍ථාදාන කලහ විග්ගහ විවාද, නත්‍ථි ඛො පනෙ තං සබ්බසො ආරුප්පෙති. සො ඉති පටිසංචික්ඛාය රූපානං යෙව නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති”[1]

“රූපය හේතුකොටගෙන මෙරමා පෙරළීම පිණිස දඬු-මුගුරු ගැනීම ද, කඩු-දුනු ආදි ආයුධ ගැනීම ද, ඔවුනොවුන් හා කරන කලහ විග්ගහ විවාදයෝ ද, පැනෙත්මය. ඒ සියල්ල සර්‍වප්‍ර‍කාරයෙන් අරූපි භවයේ නැතැයි ද, මෙසේ නුවණින් සලකා ඉෂ්ටානිෂ්ට සියලු රූපයන්ගේ ම කලකිරීම පිණිස විරාගය පිණිස නිරෝධය පිණිස පිළිපන්නේ වේ යැයි” වදාළ හෙයින් ඒ දඬු මුගුරු ගැනීම් ආදියේ ද, ඇස්-කන් ලෙඩ ඈ දහස් ගණන් රෝගයන්ගේ ද, වශයෙන් මේ කරජ රූපයෙහි දොස් දැක එය බැහැර කිරීම පිණිස පරිච්ඡින්න ආකාස කසිණය හැර පඨවි ආදි නවවිධ කසිණයන් අතුරෙන් එක්තරා කසිණයක් වඩා රූපාවචර චතුත්‍ථධ්‍යානය උපදවයි.

හුදෙක් ඒ යෝගියා විසින් රූපාවචර චතුත්‍ථ ධ්‍යානයාගේ වශයෙන් කරජරූපය ඉක්මවන ලද්දේ වෙයි. එතෙකුදු වුවත් කසිණ රූපය ද කරජ රූපය හා සදෘශවන බැවින් ඒ කසිණ රූපය වූ ප්‍ර‍තිභාග නිමිත්ත ද ඉක්මවනු කැමැති වේ.
කෙසේද?

සර්‍පයන්ට බියවූවෙක් අරණ්‍යයෙහි දී සර්‍පයකු විසින් ලුහුබඳින ලදුවැ වේගයෙන් පලගොස් ඒ පලාගිය තන්හිදී බිම ඇඳි සර්‍පාකාර රේඛාවක් හෝ තල්පතක් හෝ වැලක් හෝ රැහැනක් හෝ පොළොව පැළි විවරයක් හෝ දුරදී දැක බියවේමැ යැ. තැතිගැනේමැ යැ. ඒ දැක්මට පවා නොකැමති වේ මැයි.

එසේ ම එක් ගමෙහි වසන විරෝධී අනත්‍ථකාරී පුරුෂයකු විසින් කළ වධ බන්‍ධන ගෙහජ්ඣාපනාදි උපද්‍ර‍වයෙන් පෙළුණු පුඟුල් තෙමේ අන් ගමකට වාසය පිණිස ගොස් එහිදී ද එබඳු රූ සටහන් කටහඬ ගමන-බිමන ඇති පුරුෂයෙකු දැක හෙතෙමේ මැ යැයි බියවේමැ යැ. තැතිගැනේමැ යැ. ඔහු දකින කැමති නොවේ මැයි.

රූප සංඥා නම් කවරී ද?
“රූපාවචර ධ්‍යාන ලාභියාගේ ධ්‍යානයට සමවැදීමෙන් කුශල සංඥා වශයෙන් ද, කාලක්‍රියා කොට බ්‍ර‍හ්මලෝකයෙහි උපන්නහුගේ විපාක සංඥා වශයෙන්ද, රහතුන්ගේ දිට්ඨ ධම්ම සුඛවිහරණයෙන් ක්‍රියා සංඥා වශයෙන්ද, හැඳිනීම රූප සංඥා නමු. එකී ත්‍රිවිධ සංඥාවන්ම ඉක්මවූයේ රූප සංඥා මනාකොට ඉක්මවූයේ ය යි කියනු ලැබේ” මෙසේ විභඞ්ගයෙහි ආරම්මණ සමතික්‍ර‍මණය නො කියා සංඥා සමතික්‍ර‍මණයම කියන ලදි.

එකම අරමුණෙහි ප්‍ර‍ථම ධ්‍යානාදිය මෙන් නොපැමිණිය යුතු හෙයින් ද ආරම්මණ සමතික්‍ර‍මණයෙන් මේ සමාපත්ති ලැබිය යුතු හෙයින් ද, මෙහි ආරම්මණ සමතික්‍ර‍මණ වශයෙන් ද විස්තර කරන ලද බව දත යුතු.

පටිඝසඤ්ඤාණං අත්‍ථඞ්ගමා = ප්‍ර‍තිඝ සංඥාවන්ගේ අසතඞ්ගමයෙන් චක්‍ෂුරාදි ප්‍ර‍ාසද රූප හා රූපාදි පඤ්චාලම්බනයන් ගැටීමෙන් උපන් සංඥා ප්‍ර‍තිඝ සංඥා නමු. රූප සංඥාදියට මේ නමෙකි. එහෙයින්ම:- තත්‍ථ කතමා පටිඝසඤ්ඤා, රූපසඤ්ඤා, සද්දසඤ්ඤා, ගන්‍ධසඤ්ඤා, රසසඤ්ඤා, ඵොට්ඨබ්බසඤ්ඤා, ඉමා වුච්චන්ති පටිඝසඤ්ඤායො[8]

රූප සංඥාය, ශබ්ද සංඥාය, ගන්‍ධ සංඥාය, රසසංඥාය, ස්ප්‍ර‍ෂ්ටව්‍ය සංඥා යැයි මොහු ප්‍ර‍තිඝ සංඥා යැයි කියන ලදහ. චක්ඛු, සෝත, ඝාණ, ජිව්හා, කාය යන පඤ්ච ප්‍ර‍සාද වස්තූන් හා රූප, ශබ්ද, ගන්‍ධ, රස, ස්ප්‍ර‍ෂ්ටව්‍ය යන පඤ්චාලම්බනයන් පිළිවෙළින් ගැටීමෙන් උපදනා පඤ්චවිධ කුසලවිපාක, අකුසලවිපාක, චක්ඛුවිඤ්ඤාණාදීන්ගේ වශයෙන් දස වැදෑරුම් විපාක චිත්තයන්ට හා ඒ සමග උපදනා චෛතසිකයන්ට ප්‍ර‍තිඝ සංඥා යයි කියනු ලැබේ. ද්‍වාරයන්ට ආලම්බනවීම් වශයෙන් ගැටීමෙන් උපදනා හෙයිනි.
අරූපාවචර ධ්‍යානයෙහි හා එයින් උපදනා අරූප භවයෙහි ප්‍ර‍තිඝ සංඥාවන් නො පවත්නා හෙයින් ප්‍ර‍හාණයෙන් – නො ඉපදවීමෙන් ඔවුන්ගේ අභාවය කියන ලදී.
යටකී ද්‍විපඤ්ච විඤ්ඤාණ සංඛ්‍යාත ප්‍ර‍තිඝ සංඥාවෝ ප්‍ර‍ථම ධ්‍යානාදියට සමවන්නහුට ද කැලම නැත්තාහ. එකල්හි පඤ්ච ද්වාරික වශයෙන් සිත නොපවත්නා හෙයිනි. එසේ ඇති කල්හිදු ප්‍ර‍ථම ධ්‍යානාදියට සමවන්නහු විසින් ප්‍ර‍හීණ කළ සුඛ දුක්ඛයන් “සුබස්සව පහාණා” යනාදීන් චතුර්‍ථධ්‍යානයෙහි ද සෝවාන් මගින් ප්‍ර‍හීණ කළ “සක්කාය දිට්ඨි” ආදි සංයොජනත්‍ර‍ය ද “පඤ්චන්තං ඔරම්භාගියානං සඤ්ඤොජනානං”යි අනාගාමි මාර්‍ගයෙහි ද ප්‍ර‍ශංසා වශයෙන් හා උත්සාහ දනවීම පිණිස කීවා සේ අරූපාවචර ධ්‍යානයෙහි ප්‍ර‍තිඝ සංඥාවන්ගේ කීම එයට ප්‍ර‍ශංසා වශයේ හා එහි උත්සාහ දැනවීම පිණිස යැ.

අන්‍යවූ ද අර්‍ථයෙකි :- ඒ ප්‍ර‍තිඝ සංඥාවෝ රූපාවචර ධ්‍යානයට සමවැදුනහුට ද නැත්මැයි. ඒ නැත්තේ ප්‍ර‍හීණ කිරීමෙන් නොවේ. ඒ එසේ මැ යි :- රූපාවචර ධ්‍යානය රූප විරාගය පිණිස නො පවතී. මේ ප්‍ර‍තිඝ සංඥාවන් අරූපධර්‍ම වුවද ඔවුන්ගේ පැවැත්ම රූපායතනමය. රූපාවචරධ්‍යානය රූප නොවුවත් රූපය අයත් කොටම පවතී. එහෙත් මේ අරූපාවචර ධ්‍යානය රූප විරාගම පිණිස පවතී. එහෙයින් මෙහි ඒ රූප සංඥා ප්‍ර‍හීණ යයි කීමට වටනේය. කීමට පමණක් නොව ඒකාන්තයෙන් මැ ධාරණය කිරීමට ද වටනේයි.

ඒ ප්‍ර‍තිඝ සංඥාවන් මේ අරූප ධ්‍යානයෙන් පෙර ප්‍ර‍හීණ නො කළ හෙයින් ම බුදුහු ප්‍ර‍ථම ධ්‍යානයට සමවැදුනහුට ශබ්දය කන හුණු කටුවක් මෙනැයි වදාළහ.

ඒ එසේමැයි :- පරතොඝෝෂ ප්‍ර‍ත්‍යයයෙන් ලැබිය යුතු සෝවාන් මාර්‍ගයට අනන්තර ප්‍ර‍ත්‍යය වූ ගෝත්‍ර‍භූ ඥානයට හේතු වූ ශබ්දය ප්‍ර‍ථම ධ්‍යානයට කණ්ටකයෙකි. එහෙයින් බලවත් ශබ්දයාගේ ගැටීමෙන් ප්‍ර‍ථම ධ්‍යානයෙන් නැගිටීම වේ. අරූපධ්‍යානයෙහි ප්‍ර‍තිඝ සංඥාව ප්‍ර‍හීණ කළ හෙයින් අරූප සමාපත්තීහු ‘ආනෙඤ්ජාභි සංස්කාරයහ’යි ද, ‘ශාන්ත විමොක්‍ෂයහ’යි ද කියන ලදු. අරූප ධ්‍යානයට සමවන් ආළාරකාලාව තෙමේ මහත් වූ චක්‍ර‍ නාදයෙන් යුක්ත වැ ළඟන්ම පෙළට ගිය පන්සියයක් ගැල් නොදිටී. ශබ්දය ද නො ඇසී. ශබ්දය අසා අරූපධ්‍යානයෙන් නො නැගිටින බවට මේ සාධකයි.

නානත්ත සඤ්ඤානං අමනසිකාරා = නානාවිධ අරමුණෙහි පැවැති සංඥා හෝ නානාවිධ සංඥා මෙනෙහි නොකිරීමෙන් ය’යි කී සාමාන්‍ය විස්තර කරනුවෝ

තත්‍ථ කතමා නානත්ත සඤ්ඤා අසමාපනතස්ස මනොධාතු සමඞ්ගිස්සවා මනොවිඤ්ඤාණ ධාතු සමඞ්ගීස්සවා සඤ්ඤා සඤ්ජානනා සඤ්ජානිතත්තං ඉමා වුච්චන්ති නානත්ත සඤ්ඤායො[9] යනු වදාළහ.

(6).“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්‍ෂුවක් ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්ම
විඤ්ඤාණය අනන්තයයි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සම්බාධයෙහි ඔකාසාධිගමය වදාරණ ලද්දේය.
එහි ක්‍රමයකින්ද සම්බාධයක් ඇත.
එහි සම්බාධය කුමක්ද?

මෙහි යම්බඳුවූම විඤ්ඤාණඤ්චායතන සංඥාව නිරුද්‍ධ නොවේ,
මෙහි මේ සම්බාධය වෙයි.

[විඤ්ඤාණඤ්චායතන ධ්‍යානය වඩනු කැමති යෝගීහු විසින් ආවර්‍ජනාදි පඤ්චවිධ වශීතාවයෙන් ආකාසානඤ්චායතන සමාපත්තිය පුරුදු කොට (වශී බවට පැමිණි පසු) මේ ආකාසානාඤ්චායතන සමාපත්තිය රූපාවචර පඤ්චමධ්‍යාන සංඛ්‍යාත සතුරකු ළංවැ ඇත්තේ යයි ද, එය ඉක්මවීමෙන් ම ඒ විරුද්ධ ධර්‍මයන් ඉක්මවිය යුතු හෙයින් අත්‍යාසන්න වූ පසමිතුරන් ඇතැයි ද, ඒ කසිණාලෝකය පැතිරි අහසෙයි ලැබිය යුතු හෙයින් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය මෙන් සංසුන් නොවේයයි ද, මෙසේ ආකාසානඤ්චායතනයෙහි ආදීනව සලකා ඒ පිළිබඳ කැමැත්ත සිඳපියා විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ශාන්ත වශයෙන් මෙනෙහි කොට ඒ කිසුණු ඉගුළු අහස පැවැති ආකාසානඤ්චායතන ධ්‍යාන චිත්තය (අනන්තං විඤ්ඤාණං) ‘විඤ්ඤාණය අනන්ත යැ’ යි හෝ ‘විඤ්ඤාණය, විඤ්ඤාණ යැ’යි හෝ මෙනෙහි කළ යුතු. නැවත නැවත මෙනෙහි කළ යුතු. ආවර්‍ජනා කළ යුතු. තර්‍ක කළ යුතු. විතර්‍ක කළ යුතු.

එහෙත් විඤ්ඤාණය නොගෙන ‘අනන්ත යැ යි’ පමණක් මෙනෙහි නො කළ යුතු.

ඒ ප්‍ර‍ථමාරූප්‍ය විඥානය උත්පාදාන්ත ව්‍යායාන්ත දෙකින් යුක්තවුව ද අනන්ත අවකාශ අරමුණු කොට පවත්නා හෙයින් පැතිරෙන ආකාරයෙන් අනන්තරහිත හෙයින් අනන්ත යයි මෙසේ මෙනෙහි කරන ඒ යෝගාවචරයාට පෙර කී සේ ආකාශයෙහි ආකාසානඤ්චායතනය සේ ඒ අහස ස්පර්‍ශකොට ගන්නාලද ප්‍ර‍ථමාරූප්‍ය විඤ්ඤාණය අරමුණුකොට විඤ්ඤානඤ්චායතන ධ්‍යාන චිත්තය උපදී (අර්පණා චිත්තයාගේ පැවැත්ම පෙරකී සේමය. එනම් ද්විතීය අර්පණා විථියෙහි මුලදී කාමාවචර උපේක්‍ෂා වෙදනා සම්ප්‍ර‍යුක්ත ජවන සිත් තුනක් හෝ හතරක් ඉපිද සතරවැනිව හෝ පස්වැනිව විඤ්ඤාණඤ්චායතන ධ්‍යාන සිත අර්පණා වශයෙන් උපදී.)

එහෙයින්ම :- “සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම අනන්තං විඤ්ඤාණන්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති”[1] යි කියන ලදි.

සබ්බසො – පෙර කී සේයි. (හෙවත් ආසන්න වූ රූපධ්‍යාන සතරක් ඇති බව යනාදීන් සර්‍වප්‍ර‍කාරයෙන් දොස් දැක ඒ ධ්‍යානයෙහි නිකාර්තිය පහ කිරීමෙන් හෝ ආවර්‍ජනා නොකිරීම් ආදීන් කුසල – විපාක – ක්‍රියා වශයෙන් සියලු ආකාරයෙන්)

ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම = මෙහි පෙර කී සේ ධ්‍යානය ද ආකාසානඤ්චායතන නම් වේ. ආලම්බනය ද ආකාසානඤ්චායතන නම් වේ. (එහි ආකාසානඤ්චය ආයතන කොට ඇත්තේ යම් ධ්‍යානයකට නම් ඒ ආකාසානඤ්චය යි අන්‍යාර්‍ථ සමාස වශයෙන් ධ්‍යානය කී) ආලම්බනය ද ප්‍ර‍ථමාරූප්‍ය ධ්‍යානයට ආධාරවීම් වසයෙන් ආකාසානඤ්ච වූයේත් හේමය. ආයතනවූයේත් හේමය යි තුල්‍යාධිකරණ සමාස හෙයින් ආකාසානඤ්චායතන නම් වේ. දෙවියන්ට දේවායතනය මෙනි.

එසේම සඤ්ජාති දේසාර්‍ථයෙන් ද ආකාසානඤ්චායතන නම් වේ. ඒ මෙසේ යි:- ආකාසානඤ්චායතන වූයේත් හේමය. ඒ ධ්‍යානයාගේ හටගැනීමට සුදුසු දේශය වූයේත් හේමනුයි ආකාසානඤ්චායතන නම් වේ. කාම්භෝජ ජනපදය අශවයන්ගේ ඉපදීමට ආයතන (සුදුසු දේශය) වන්නාක් මෙනි. මෙසේ ධ්‍යානය අපවත් කිරීමෙන් ද, ආලම්බනය මෙනෙහි නො කිරීමෙන් ද, දෙක ම ඉක්මවා මේ විඤ්ඤාණඤ්චායතන ධ්‍යානයට පැමිණ විසිය යුතු වන හෙයින් ඒ දෙක ම එක්කොට ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා යයි කියන ලදැයි දත යුතු.

අනන්තං විඤ්ඤාණං = පෙර ‘අනන්තො ආකාසො’යි කී ඒ අනන්ත අවකාසය පැතිර පැවති ඒ ප්‍ර‍ථමාරුප්‍ය විඥානය ‘අනන්තං විඤ්ඤාණං’ කියා මෙසේ මෙනෙහි කෙරේ යයි කියන ලදි. ඒ යෝගී තෙමේ ඒ ආකාසය ආලම්බනය කොට පැවති විඤ්ඤාණය සර්‍වප්‍ර‍කාරයෙන් අනන්ත යැයි මෙනෙහි කෙරේ. මෙසේ මෙනෙහි කිරීම් වශයෙන් ද අනන්තය යි කියන ලදි.

එහෙයින් ම අනන්තං විඤ්ඤාණන්ති තං යෙව ආකාසං විඤ්ඤාණෙන ඵුටං මනසිකරොති අනන්තං ඵරති තෙන වුච්චති අනන්තං විඤ්ඤාණන්ති[2]මේ එහි අර්‍ථය යැ. ‘ඒ අනන්ත ආකාස යැ යි මෙසේ ආකාසය ස්පර්‍ශ කළ විඥානය විඤ්ඤාණඤ්චායතනය චිත්තයෙන් මෙනෙහි කරයි. ‘විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති[3]මෙනෙහි කිරීම් වසයෙන් හා පැතිරවීම් වශයෙන් ද, අන්ත රහිත හෙයින් විඤ්ඤාණඤ්ච නම් වූ ඒ ද්විතීයාරුප්‍ය චිත්තය දෙවියන්ට දේවායතනය මෙන් සසම්ප්‍ර‍යුක්ත ඒ ධ්‍යානයට පිහිටීමට ස්ථාන වන හෙයින් විඤ්ඤාණඤ්චායතන නම් වේ සෙස්ස පෙර සේ මැයි.]

[සතර බ්‍ර‍හ්ම විහාරයනට අනතුරුවැ දක්වන ලද සතර අරූප ධ්‍යානයන් අතුරෙන් පළමුවන ආකාසානඤ්චායතන ධ්‍යානය වඩනු කැමැති යෝගාවචර තෙමේ

“දිස්සන්තෙ ඛොපන රූපාධිකරණං
දණ්ඩාදාන සත්‍ථාදාන කලහ විග්ගහ විවාද,
නත්‍ථි ඛො පනෙ තං සබ්බසො ආරුප්පෙති.
සො ඉති පටිසංචික්ඛාය රූපානං යෙව නිබ්බිදාය
විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති”[1]

“රූපය හේතුකොටගෙන මෙරමා පෙරළීම පිණිස දඬු-මුගුරු ගැනීම ද, කඩු-දුනු ආදි ආයුධ ගැනීම ද, ඔවුනොවුන් හා කරන කලහ විග්ගහ විවාදයෝ ද, පැනෙත්මය. ඒ සියල්ල සර්‍වප්‍ර‍කාරයෙන් අරූපි භවයේ නැතැයි ද, මෙසේ නුවණින් සලකා ඉෂ්ටානිෂ්ට සියලු රූපයන්ගේ ම කලකිරීම පිණිස විරාගය පිණිස නිරෝධය පිණිස පිළිපන්නේ වේ යැයි” වදාළ හෙයින් ඒ දඬු මුගුරු ගැනීම් ආදියේ ද, ඇස්-කන් ලෙඩ ඈ දහස් ගණන් රෝගයන්ගේ ද, වශයෙන් මේ කරජ රූපයෙහි දොස් දැක එය බැහැර කිරීම පිණිස පරිච්ඡින්න ආකාස කසිණය හැර පඨවි ආදි නවවිධ කසිණයන් අතුරෙන් එක්තරා කසිණයක් වඩා රූපාවචර චතුත්‍ථධ්‍යානය උපදවයි.

හුදෙක් ඒ යෝගියා විසින් රූපාවචර චතුත්‍ථ ධ්‍යානයාගේ වශයෙන් කරජරූපය ඉක්මවන ලද්දේ වෙයි. එතෙකුදු වුවත් කසිණ රූපය ද කරජ රූපය හා සදෘශවන බැවින් ඒ කසිණ රූපය වූ ප්‍ර‍තිභාග නිමිත්ත ද ඉක්මවනු කැමැති වේ.
කෙසේද?

සර්‍පයන්ට බියවූවෙක් අරණ්‍යයෙහි දී සර්‍පයකු විසින් ලුහුබඳින ලදුවැ වේගයෙන් පලගොස් ඒ පලාගිය තන්හිදී බිම ඇඳි සර්‍පාකාර රේඛාවක් හෝ තල්පතක් හෝ වැලක් හෝ රැහැනක් හෝ පොළොව පැළි විවරයක් හෝ දුරදී දැක බියවේමැ යැ. තැතිගැනේමැ යැ. ඒ දැක්මට පවා නොකැමති වේ මැයි.

එසේ ම එක් ගමෙහි වසන විරෝධී අනත්‍ථකාරී පුරුෂයකු විසින් කළ වධ බන්‍ධන ගෙහජ්ඣාපනාදි උපද්‍ර‍වයෙන් පෙළුණු පුඟුල් තෙමේ අන් ගමකට වාසය පිණිස ගොස් එහිදී ද එබඳු රූ සටහන් කටහඬ ගමන-බිමන ඇති පුරුෂයෙකු දැක හෙතෙමේ මැ යැයි බියවේමැ යැ. තැතිගැනේමැ යැ. ඔහු දකින කැමති නොවේ මැයි.

(7). “ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්‍ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා කිසිවක් නැත්තේයයි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයනයට පැමිණ වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සම්බාධයෙහි ඔකාසාධිගමය වදාරණ ලද්දේය.

එහි ක්‍රමයකින්ද සම්බාධයක් ඇත.
එහි සම්බාධය කුමක්ද?

මෙහි යම්බඳුවූම ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සංඥාවෝ නිරුද්‍ධ නොවෙත්ද, මෙහි මේ සම්බාධය වෙයි.

[ආකිඤ්චඤ්ඤායතන ධ්‍යානය වඩනු කැමති යෝගාවචර තෙමේ පස් ආකාරයකින් විඤ්ඤාණඤ්චායතනයෙහි නො පුරුදු බැවින් වසඟ බවට පැමිණ ‘මේ විඤ්ඤාණඤ්චායතනය සමීපයෙහි පවත්නා ආකාසානඤ්චායතන නමැති සතුරකු ඇත්තේ ය. ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය සේ ශාන්ත ද නොවේය’ යි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයෙහි ආදීනව දැක එහි කැමැත්ත සිඳපියා ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ශාන්ත සේ මෙනෙහි කොට ඒ විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට අරමුණු වූ ආකාසානඤ්චායතන විඤ්ඤාණයා ගේ අභාවය, ශූන්‍යත්‍වය, විවික්තාකාරය මෙනෙහි කළ යුතු. ඒ විඤ්ඤාණය මෙනෙහි නොකොට “නැත” “නැතැයි” හෝ “ශුන්‍යය” “ශුන්‍යය” යි හෝ “විවික්තයැ” “විවික්තයැ” යි හෝ සිහි කළ යුතුය. නැවත නැවත මෙනෙහි කළ යුතුයි. එසේ මෙනෙහි කරන ඒ යෝගාවචරයාගේ සිතෙහි නීවරණයෝ පහවෙති. සිහිය පිහිටයි. උපචාර වශයෙන් සිත සමාධි වෙයි. හෙතෙම ඒ නිමිත්ත නැවත නැවත වඩන්නේ වෙයි. එකල ඕහට පෙර ආකාශයෙහි පහළ වූ විඤ්ඤාණඤ්චායතන ධ්‍යානය මෙන් ඒ විඤ්ඤාණඤ්චායතනයාගේ ශූන්‍ය භාව සංඛ්‍යාත අරමුණෙහි ආකිඤ්චඤ්ඤායතන ධ්‍යාන සිත පිහිටයි. මෙහි ද පෙර කී සේ මැයි.

විශේෂ:- ඒ ආකාසානඤ්චායතන ධ්‍යාන චිත්තයා ගේ අභාව මාත්‍රාලම්බනයෙහි ආකිඤ්චඤ්ඤායතන ධ්‍යාන සිත අර්පණා වශයෙන් උපන් කල්හි ඒ යෝගාවචර තෙමේ පූර්‍වයෙහි අහසැ පැවැති විඤ්ඤාණයා ගේ අභාවමාත්‍ර‍ය මෙනෙහි කරයි.
ඒ මෙසේයි:- යම් කිසි පුරුෂයෙක් ධර්‍මසභාදියෙහි කිසියම් වැඩක් සඳහා රැස්ව හුන් භික්‍ෂු සංඝයා බලා කිසි කටයුත්තකට ගොස් නැවත පැමිණෙන විට පැමිණි කටයුත්ත අවසන් කොට එතැනින් භික්‍ෂු සඞ්ඝයා නැගී යාමෙන් හිස්ව තිබූ ශාලාවම දකී. ඕ හට ඒ භික්‍ෂුන් අතුරින් මෙ තෙක් දෙන කලුරිය කළහ. මෙ තෙක් දෙන ඒ ඒ දිගට ගියහ යි කියා මෙනෙහි නො වේ ම ය. වැලි මේ මණ්ඩපය ශූන්‍යය හිස්ය යි මේ පමණක් ම මෙනෙහි වෙයි.

මෙසේම පෙර අහස පැවති විඤ්ඤාණය විඤ්ඤාණඤ්චායතන ධ්‍යාන නමැති ඇසින් බලමින් වාසය කොට නැවත “නත්‍ථි නත්‍ථි-නැත නැත” යි පරිකර්‍ම භාවනා වශයෙන් මෙනෙහි කිරීමෙන් ඒ විඤ්ඤාණය පහව ගිය කල්හි හුදෙක් ඒ පහවීම් මාත්‍ර‍ය වූ අභාවය ම බලමින් වාසය කරයි. එය කුමකින් පහව ගියේ දැයි හෝ කොතැන්හි ගියේ දැයි නොබලයි. මෙතෙකින් ඒ යෝගාවචර තෙමේ – සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම නත්‍ථි කිඤ්චීති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති[1] යි. ආලම්බනය හා ධ්‍යානය ඉක්මවීමෙන් “සර්‍වප්‍ර‍කාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්ම කිසිවක් නැතැයි ආකිඤ්චඤ්ඤායතන ධ්‍යානය උපදවා වාසය කෙරේ” ය යි කියනු ලැබේ. (විස්තර විඤ්ඤාණඤ්චායතනයෙහි කීසේ යි.)

පෙර කී සේ විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට අරමුණු වූ ආකාසානඤ්චායතන ධ්‍යානය මෙනෙහි නොකිරීමෙන් අපවත් කොට හුදෙක් ඒ අභාවයම “කිසිවක් නැතැයි” මෙනෙහි කිරීමෙන් උපදවන ලද ධ්‍යානය ආකිඤ්චඤ්ඤායතන යයි කියනු ලැබේ.

(8). “ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්‍ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නෙවසඤ්ඤා නාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සම්බාධයෙහි ඔකාසාධිගමය වදාරණ ලද්දේය.

එහි ක්‍රමයකින්ද සම්බාධයක් ඇත.
එහි සම්බාධය කුමක්ද?
මෙහි යම්බඳුවූම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයෝ නිරුද්‍ධ නොවෙත්ද,
මෙහි මේ සම්බාධය වේ.

[නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ධ්‍යානය වඩනු කැමැති යෝගාවචර තෙමේ පස් ආකාරයකින් ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සමාපත්තියෙහි වසී බවට පැමිණීමෙන් මේ ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සමාපත්තියට ළංවූ විඤ්ඤාණඤ්චායතන නමැති පසමිතුරා ඇත්තේ ය. නේවසඤ්ඤා නාසඤ්ඤායතනය සංස්කාරයන් ගේ සියුම් බවට පැමිණීමෙන් විශේෂයෙන් සන්හුන්නා සේ සන්හුන් බවට පැමිණියේත් නොවේ. ඒ සන්හුන් බව නැති හෙයින් ම (රූපාදිස්කන්‍ධයෙහි) ප්‍ර‍ත්‍යයයෙන් යැපිය යුතු හෙයින් හා රෝගයට මුල් බැවින් ද රෝගයක් බඳුවේ. දුක් බැවින් හා රිදීම ඇති කරන හෙයින් ගඩක් (පොළක්) බඳු වේ. පීඩා උපදවන හෙයින් හුලක් බඳු වේ. මේ සියල්ල සංඥාව ඇති කල්හිම වන හෙයින් “සඤ්ඤා රොගො, සඤ්ඤා ගණ්ඩො, සඤ්ඤා සල්ලො”[1] යි සංඥාව රෝගයෙක; ගඩෙක; හුලෙකැ’යි වදාළහ. (මෙහි සංඥා නම් විඥානය ය)

(මෙහි වනාහි පඤ්චචෝකාර භවගත සංඥාව (විඥානය) අභිප්‍රේතය. ප්‍ර‍කට හෙයිනි. හුදෙක් එපමණක් නොව වේදනා චේතනාදිය ද සංග්‍ර‍හ වේ) මෙසේ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයෙහි දොස් දැක එහි ආසා දුරුකොට නේවසඤ්ඤා නාසඤ්ඤායතනයෙහි ආනිසංසද බලා එය ශාන්ත වශයෙන්, ප්‍ර‍ණීත වශයෙන්) මෙනෙහි කොට ප්‍ර‍ථමරූප්‍යවිඥානයා ගේ අභාවය අරමුණු කොට පැවැති ඒ ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සමාපත්තිය ම “ශාන්තයැ ශාන්තයැ” යි නැවත නැවත මෙනෙහි කරන, ආවර්‍ජනා කරන, ප්‍ර‍ත්‍යවේක්‍ෂා කරන, තර්‍ක කරන, විතර්‍ක කරන, (එහිම සිත) නැවත නැවත පිහිටුවන ඒ යෝගවචරයා ගේ සිත්හි නීවරණයෝ පහවෙති. සිහිය පිහිටයි. උපචාරධ්‍යානයෙන් සිත එකඟ වේ. හෙතෙම ඒ ධ්‍යාන නිමිත්ත නැවත නැවත වඩයි. ඒ වඩන්නාහට විඤ්ඤාණාපගමයෙහි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය මෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය යි කියන ලද සතර නාමස්කන්‍ධ සංඛ්‍යාත අරමුණෙහි නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන ධ්‍යාන සිත අර්පණා වශයෙන් මනාව උපදී. (මෙහි අර්පණා ක්‍ර‍මය ද යට කී සේ දතයුතු)

මෙතෙකින් ඒ යෝගාවචර තෙම:- “සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නේවසඤ්ඤා නාසඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති”[2] පෙරකී සේ සර්‍වප්‍ර‍කාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතන ධ්‍යානය ඉක්ම නේවසඤ්ඤා නාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කෙරේ.]

(9). “ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්‍ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සඤ්ඤාවෙදයිත නිරෝධයට පැමිණ වෙසේද, ඔහුගේ ප්‍රඥාවෙන් දැක ආශ්‍රවයෝ ක්‍ෂය කරණ ලද්දාහු වෙත්,

ඇවැත්නි,
මෙපමණකින් වනාහි නිෂ්පරියායෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සම්බාධයෙහි ඔකාසාධිගමය වදාරණ ලද්දේය’ යි වදාළ සේක.

[සඤ්ඤාවෙදයිත නිරෝධය
රූප සප්තක අරූප සප්තක විදර්ශනාව ද මැනවින් කරන ලද නම්, දැන් යෝගාවචරයා හට දශවිධ විදර්ශනා ඥානයන් ගෙන් පළමු වැන්න වූ සම්ර්ශනඥානය සම්පූර්ණ වී ඇත. සම්මර්ශනඥානය යනු සංස්කාරයන් අනිත්‍යාදි වශයෙන් දක්නා ඥානය යි. එය ලැබූ යෝගාවචරයා විසින් මතු කළ යුත්තේ, ත්‍රිලක්ෂණ සම්මර්ශනය (ත්‍රිලක්ෂණ භාවනාව) නවත්වා, උදයව්‍යය ඥානය ලැබීම පිණිස පිළිපැදීම ය. සංස්කාරයන් ගේ ඉපදීමට උදය යයි කියනු ලැබේ. නැති වීමට අතුරුදහන් වීමට ව්‍යය ය යි කියනු ලැබේ. ඒ ඉපැදීම් අතුරුදහන් වීම් දෙක දක්නා ඥානයට උදයව්‍යය ඥානය යි කියනු ලැබේ. “මෙසේ සංස්කාරයෝ උපදිත් ය, මෙසේ බිඳෙත් ය, මේ මේ හේතුන් නිසා උපදිත් ය. මේ මේ හේතුන් නිසා බිඳෙත් ය” යි පොත්පත් වල දැක්වෙන වගන්ති තමන්ගේ සිතට ආරූඪ කැරගත් පමණින් හෝ කියන්නට දත් පමණින් හෝ උදයව්‍යය ඥානය ඇති වූයේ නොවේ.]

“ඇවැත්නි,
කායසක්ඛිය, කායසක්ඛියයි කියනු ලැබේ.
ඇවැත්නි,
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කොපමණකින් වනාහි කායසක්ඛිය කියනු ලැබේද?”

“ඇවැත්නි,

“ඇවැත්නි, මේ ශාසනයෙහි මහණතෙම කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුශල ධර්‍මයන්ගෙන් වෙන්ව, චිතර්‍ක විචාර සහිත විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති, පළමුවෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික ධර්‍මයයි වදාරණ ලද්දේය.
මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුව කාමයන්ගෙන් වෙන්ව, අකුශල ධර්‍මයන්ගෙන් වෙන්ව, චිතර්‍ක විචාර සහිතවූ මුත් විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති, පළමුවෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ඒ ආයතන වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික ධර්‍මයයි වදාරණ ලද්දේය.

[යථා යථා ච තදායතනං යනු යම් යම් කරුණකින් යම් යම් නොකරුණකින් ඒ ප්‍රථම ධ්‍යාන සංඛ්‍යාත ආයතනය වෙයිද? තථා තථා නං කායෙන ඵස්සිත්‍වා විහරති යනු ඒ ඒ කරුණින් ඒ ඒ නොකරුණින් ඒ සමවත එකට උපන් නාමකායයෙන් ස්පර්‍ශ කොට වාසය කරයි. සමවදීයයි අරුත්ය. කායසක්‍ඛි වුත්තො භගවතා පරියායෙන යනු යම් හෙයකින් ඒ නාමකායයෙන් ප්‍රථමධ්‍යානය ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කළේ වේද එහෙයින් මේ කාරණයෙන් “කායසක්‍ඛි” යි කියන ලදි. නිප්පරියායෙන යනු යම්තාක් කයින් සාක්ෂ්‍ය කළයුතුද සියල්ල කළ බැවින් මෙය නිෂ්පරියායයෙන් කායසක්‍ඛි නමි.

“විතර්‍ක විචාරයන් සන්සිඳීමෙන් තමා තුළ ප්‍රසාදය ඇති, සිතේ එකඟකම ඇති, විතර්‍ක නැති, විචාර නැති, සිතේ එකඟකමින් උපන් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති, දෙවෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

[පරියායෙන (පරියාය මාර්ගයෙන්): යම්කිසි ක්‍රමයකින් හෝ උපචාර වශයෙන් හැඳින්වීමයි. සෝවාන්, සකෘදාගාමී, අනාගාමී මාර්ග හා ඵල ලැබූ, තවමත් කෙලෙස් මුළුමනින්ම ප්‍රහීණ කර නැති (සේඛ) උතුමන් “පරියාය වශයෙන්” කායසක්ඛි ලෙස හැඳින්වේ.
නිප්පරියෙන :-
නිෂ්පරියායෙන (නිෂ්පරියාය මාර්ගයෙන්): කිසිදු උපචාරයකින් තොරව, ඍජුවම සහ උපරිම මට්ටමෙන් අර්ථය දැක්වීමයි. රහත් වූ (අසේඛ) උතුමන් වහන්සේලා “නිෂ්පරියාය වශයෙන්” ම කායසක්ඛි නම් වෙති.
කායසක්ඛි (කායසාක්ෂි) යනු අරූප සමාපත්ති උපදවා, ඉන් නැගී සිට සංස්කාරයන්ගේ අනිත්‍ය, දුක්ඛ, අනත්ත ස්වභාවය (විදර්ශනාව) නුවණින් දැක මාර්ග ඵල ලබාගත් ආර්ය ශ්‍රාවකයායි.

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික ධර්‍මයයි වදාරණ ලද්දේය..

“මේ යෝගියා ප්‍රීතියේ නොඇලීමෙන් තුන්වෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික ධර්‍මයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
මහණකු සැපද දුකද යන දෙකම ඇතිවෙන වින්දන උපේක්ෂාවෙන් ඉන්නේද, නොහොත් සුඛය, දුක්ඛයද යන දෙක නැතිකිරීමෙන් දුක් සැප නොවූ (මධ්‍යස්ථවූ) උපෙක්‍ෂාස්මෘති පාරිශුද්‍ධියවූ, චතුර්ත්‍ථ ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසයි.,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් ඔහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් කායසක්ඛියයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්ම ප්‍රතිඝ සංඥාවන් දුරුකිරීමෙන් නානාත්ම සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන් ආකාසය අනන්තයයි ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික ධර්‍මයයි වදාරණ ලද්දේය..

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා “විඤ්ඤාණය අනන්තය” යි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික ධර්‍මයයි වදාරණ ලද්දේය..

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි. භික්ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා “කිසිවක් නැත්තේය” යි යන ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික ධර්‍මයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නෙවසඤ්ඤා-නාසඤ්ඤායතනයට සිය චිත්තය නංවා වෙසේ, හේ යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික ධර්‍මයයි වදාරණ ලද්දේය.

යම් යම් ආකාරයකින් ඒ (ධ්‍යාන නම්) ආයතනය වේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ.

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික ධර්‍මයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සඤ්ඤා වෙදයිතනිරෝධයට පැමිණ වෙසේද, ඔහුගේ ප්‍රඥාවෙන් දැක ආශ්‍රවයෝ ක්‍ෂය කරණ ලද්දාහු වෙත්ද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ.

AN-09-05-04. සංදිට්ඨික සූත්‍රය

[මෙම සූත්‍රය දේශනා කරනු ලබන්නේ ආනන්ද හිමියන් විසින් උදායි හිමියන් ඇතුළු භික්ෂු පිරිසක් අමතමිනි. එහිදී කෙනෙකු “කායසක්ඛී” පුද්ගලයෙකු වන්නේ කෙසේද යන්න අනුපූර්ව විහරණයන් 9ක් ඔස්සේ පර්යාය වශයෙන් (ක්‍රමයෙන්) පැහැදිලි කරයි. අනුපූර්ව විහරණයන් නවය රුප හා අරුප ධ්‍යාන 8 ත් නිරෝධ සමාපත්තියත් ය.

කායසක්‍ඛි වුත්තො භගවතා පරියායෙන යනු යම් හෙයකින් ඒ නාමකායයෙන් ප්‍රථමධ්‍යානය ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කළේ වේද එහෙයින් මේ කාරණයෙන් “කායසක්‍ඛි” යි කියන ලදි. නිප්පරියායෙන යනු යම්තාක් කයින් සාක්ෂ්‍ය කළයුතුද සියල්ල කළ බැවින් මෙය නිෂ්පරියායයෙන් කායසක්‍ඛි නමි.]

“ඇවැත්නි,
සාන්දෘෂ්ටික ධර්‍මය,
සාන්දෘෂ්ටික ධර්‍මයයි, කියනු ලැබේ.

ඇවැත්නි,
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කොපමණකින් වනාහි සාන්දෘෂ්ටික ධර්‍මයයි කියනු ලැබේද?”

“විතර්‍ක විචාරයන් සන්සිඳීමෙන් තමා තුළ ප්‍රසාදය ඇති, සිතේ එකඟකම ඇති, විතර්‍ක නැති, විචාර නැති, සිතේ එකඟකමින් උපන් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති, දෙවෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික ධර්‍මයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ප්‍රීතියේ නොඇලීමෙන් තුන්වෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික ධර්‍මයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
මහණතෙම සැප දුක් දෙක නැතිකිරීමෙන් පළමුවම සොම්නස් දොම්නස් දෙදෙනාගේ අභාවයෙන් දුක් සැප නොවූ (මධ්‍යස්ථවූ) උපෙක්‍ෂාස්මෘති පාරිශුද්‍ධියවූ, චතුර්ත්‍ථ ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික ධර්‍මයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි. මහණතෙම සර්‍වප්‍රකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්ම ප්‍රතිඝ සංඥාවන් දුරුකිරීමෙන් නානාත්ම සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන් ආකාසය අනන්තයයි ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික ධර්‍මයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි. මහණතෙම සර්‍වප්‍රකාරයෙන් ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා “විඤ්ඤාණය අනන්තය” යි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික ධර්‍මයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි. මහණතෙම සර්‍වප්‍රකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා “කිසිවක් නැත්තේය” යි යන ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික ධර්‍මයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි. මහණතෙම සර්‍වප්‍රකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික ධර්‍මයයි වදාරණ ලද්දේය. යම් යම් ආකාරයකින් ඒ (ධ්‍යාන නම්) ආයතනය වේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික ධර්‍මයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
මහණතෙම සර්‍වප්‍රකාරයෙන් නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සඤ්ඤාවෙදයිතනිරෝධයට පැමිණ වෙසේද, ඔහුගේ ප්‍රඥාවෙන් දැක ආශ්‍රවයෝ ක්‍ෂය කරණ ලද්දාහු වෙත්ද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික ධර්‍මයයි වදාරණ ලද්දේය.”

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික ධර්‍මයයි වදාරණ ලද්දේය.

[යථා යථා ච තදායතනං යනු යම් යම් කරුණකින් යම් යම් නොකරුණකින් ඒ ප්‍රථම ධ්‍යාන සංඛ්‍යාත ආයතනය වෙයිද? තථා තථා නං කායෙන ඵස්සිත්‍වා විහරති යනු ඒ ඒ කරුණින් ඒ ඒ නොකරුණින් ඒ සමවත එකට උපන් නාමකායයෙන් ස්පර්‍ශ කොට වාසය කරයි. සමවදීයයි අරුත්ය. කායසක්‍ඛි වුත්තො භගවතා පරියායෙන යනු යම් හෙයකින් ඒ නාමකායයෙන් ප්‍රථමධ්‍යානය ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කළේ වේද එහෙයින් මේ කාරණයෙන් “කායසක්‍ඛි” යි කියන ලදි. නිප්පරියායෙන යනු යම්තාක් කයින් සාක්ෂ්‍ය කළයුතුද සියල්ල කළ බැවින් මෙය නිෂ්පරියායයෙන් කායසක්‍ඛි නමි.

AN-09-05-03. පඤ්ඤා විමුත්ත සූත්‍රය

තෙවැන්නෙහි පඤ්ඤාය ච නං පජානාති යනු ප්‍රථම ධ්‍යාන විදර්‍ශනා ප්‍රඥාවෙන් මනාව දනියි. මෙහි ද පරියාය නිප්පරියායයෝ මුල් ක්‍රමයෙන්ම දතයුත්තාහ. මෙහි යම්සේද මෙයින් මත්තෙහි ද එසේමය.

“ඇවැත්නි,
පඤ්ඤා විමුත්තය,
පඤ්ඤාවිමුත්තයයි
කියනු ලැබේ.
ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කොපමණකින්
පඤ්ඤා විමුත්තයයි කියනු ලැබේද?”

“ඇවැත්නි,
මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුවක් කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුශල ධර්‍මයන්ගෙන් වෙන්ව, චිතර්‍ක විචාර සහිත විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති, පළමුවෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි ඔහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් පඤ්ඤා විමුත්තයයි වදාරණ ලද්දේය.

[නිෂ්පරියායෙන (නිෂ්පරියාය මාර්ගයෙන්): කිසිදු උපචාරයකින් තොරව, ඍජුවම සහ උපරිම මට්ටමෙන් අර්ථය දැක්වීමයි. රහත් වූ (අසේඛ) උතුමන් වහන්සේලා “නිෂ්පරියාය වශයෙන්” ම කායසක්ඛි නම් වෙති.]

“විතර්‍ක විචාරයන් සන්සිඳීමෙන් තමා තුළ ප්‍රසාදය ඇති, සිතේ එකඟකම ඇති, විතර්‍ක නැති, විචාර නැති, සිතේ එකඟකමින් උපන් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති, දෙවෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් පඤ්ඤා විමුත්තයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ප්‍රීතියේ නොඇලීමෙන් තුන්වෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් පඤ්ඤා විමුත්තයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
මහණතෙම සැප දුක් දෙක නැතිකිරීමෙන් පළමුවම සොම්නස් දොම්නස් දෙදෙනාගේ අභාවයෙන් දුක් සැප නොවූ (මධ්‍යස්ථවූ) උපෙක්‍ෂාස්මෘති පාරිශුද්‍ධියවූ, චතුර්ත්‍ථ ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් පඤ්ඤා විමුත්තයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
මහණතෙම සර්‍වප්‍රකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්ම ප්‍රතිඝ සංඥාවන් දුරුකිරීමෙන් නානාත්ම සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන් ආකාසය අනන්තයයි ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ.

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් පඤ්ඤා විමුත්තයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
මහණතෙම සර්‍වප්‍රකාරයෙන් ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා “විඤ්ඤාණය අනන්තය” යි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ. ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් පඤ්ඤා විමුත්තයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
මහණතෙම සර්‍වප්‍රකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා “කිසිවක් නැත්තේය” යි යන ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් පඤ්ඤා විමුත්තයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
මහණතෙම සර්‍වප්‍රකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් පඤ්ඤා විමුත්තයයි වදාරණ ලද්දේය. යම් යම් ආකාරයකින් ඒ (ධ්‍යාන නම්) ආයතනය වේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් පඤ්ඤා විමුත්තයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
මහණතෙම සර්‍වප්‍රකාරයෙන් නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සඤ්ඤාවෙදයිත නිරෝධයට පැමිණ වෙසේ, ඔහුගේ ප්‍රඥාවෙන් දැක ආශ්‍රවයෝ ක්‍ෂය කරණ ලද්දාහු වෙත්ද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් පඤ්ඤා විමුත්තයයි වදාරණ ලද්දේය.”

ප්‍රඥා විමුක්‌තිය සහ උභතෝභාග විමුක්‌තිය

පූජ්‍ය මැල්සිරිපුර ධම්මකුසල හිමි

යම් අයෙකුට මාර්ගඵල අවබෝධ කරගැනීමට අවශ්‍ය නම්, ධර්මය අවබෝධ කරගත් කල්‍යාණ මිත්‍රයන් වහන්සේ නමක්‌ මුණගැසී, ආර්ය මාර්ගය අසා දරාගෙන ඒ අනුව සිතා විමසා බැලිය යුතුය. එනම් මෙහි ප්‍රධාන කාරණා දෙකක්‌ අන්තර්ගතය. එනම් කල්‍යාණ මිත්‍ර ආශ්‍රය සහ යෝනිසෝ මනසිකාරයයි. අද කල්‍යාණ මිත්‍රයා කවුද? යන්න සොයාගැනීම ගැටලුවක්‌ව පවතී. යම් අයෙක්‌ ප්‍රකාශ කරන ධර්මය තුළ යෝනිසෝ මනසිකාරය යෙදවීමෙන් තමාගේ රාග, ද්වේශ මෝහ ක්‌ෂය වනවා නම්, එම දේශකයා කල්‍යාණ මිත්‍රයෙකි. කල්‍යාණ මිත්‍රයා මාර්ගඵල අවබෝධය සඳහා ශ්‍රාවකයන්ට ධර්මය දේශනා කරයි. දැනට මාර්ගඵල අවබෝධ කරගෙන ඇති ආර්යයන් වහන්සේලාට ත්, අනාගත බුද්ධ ශාසනවල ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලාටත් සහ විශේෂ හැකියාවක්‌ ඇති ගිහි පිංවතුන්ට ත් මාර්ගඵල අවබෝධය සඳහා ධර්මය දේශනා කිරීමේ හැකියාව ඇත. කොතරම් එම ධර්මය ඇසුවත් ඒ අනුව යෝනිසෝ මනසිකාරය හැසිරවීමට අපොහොසත් නම්, කිසිවිටක මාර්ගඵල අවබෝධ කළ නොහැක.  සද්ධානුසාරී පුද්ගලයාත් ධම්මානුසාරී පුද්ගලයාත් නිවන සාක්‌ෂාත් කරගන්නා ආකාර දෙකක්‌ ධර්මයේ දැක්‌වේ. එනම් ප්‍රඥා විමුක්‌තියෙන් නිවීම සහ උභතෝභාග විමුක්‌තියෙන් නිවීමයි. ප්‍රඥා විමුක්‌තිය යනු රූපාවචර ධ්‍යාන සතර දියුණුකර, ඇතිකරගත් උපේක්‌ෂාව පදනම් කරගෙන විදර්ශනා වඩා නිවන් දැකීමයි. උභතෝභාග විමුක්‌තිය යනු රූපාවචර මෙන්ම අරූපාවචර යන ධ්‍යාන කොටස්‌ දෙකම වඩවා නිවන් දැකීමයි. 

බඹයක්‌ පමණ උසට ඇති මනස සහිත තමන්ගේ කය පිළිබඳව හෙවත් තම ජීවන පැවැත්ම පරීක්‌ෂා කිරීමෙන්, එම පැවැත්ම තුළ ඇත්තේ ජාති, ජරා, ව්‍යාධි, මරණ යනාදී දුක්‌ සමූහයක්‌ බවත්, කොතන ඉපදුනත් දුක පවතින බව අවබෝධයෙන්, මෙම දුක්‌ සහිත සංසාරයෙන් එගොඩ විය යුතු බවට තීරණයක්‌ තමන්ගේ අභ්‍යන්තරයෙන් සත්‍ය වශයෙන්ම එන පුද්ගලයාට පමණක්‌ ලෝකෝත්තර නිර්වාණය කරා ගමන් කළ හැකිය. මෙහි දී එම පුද්ගලයාට ආකාරවතී සද්ධාවක්‌ ඇතිවේ. එනම් බුදු පියාණන් වහන්සේගේ ගුණ, ධර්මය තුළින් දැකගෙන ලෝකය අතහැර නිර්වාණය කරා පැහැදීමයි. ඉන්පසු මොහු සීලයක පිහිටා කටයුතු කළ යුතුය. සියලු පව් අතහරිමින් කුසල් කරමින් සිත පිරිසිදු කර ගැනීම, යන සියලු බුදුවරයන්ගේ අනුශාසනාවට අනුව ආර්ය සීලයේ කටයුතු කිරීමට උත්සාහ කළ යුතුය. සියලු පව් අතහැරීම එකවර කළ නොහැක්‌කකි. මේ සඳහා වැඩපිළිවෙලක්‌ ඇත. එනම් කැළයකට, ගසක්‌ මුලකට හෝ ශුන්‍යාගාරයකට ගොස්‌ වාඩිවී නිශ්ශබ්ද වූ විට කයෙන් සිදුවන වැරදි සහ වචනයෙන් සිදු වන වැරදි යටපත් වේ. නමුත් සිතෙන් සිදුවන වැරදි ඇත. එම වැරදිත් මඟහරවා ගැනීමට රාග, දෝස, මෝහ යටපත් වන අරමුණක්‌ හෙවත් ඇලීම්-ගැටීම් නැති අරමුණක සිහිය පිහිටුවා ගත් විට සිත උපේක්‌ෂා තත්ත්වයට පත්කරගත හැකිය. එනම් ආනාපාන වැනි අරමුණක්‌ ගෙන කාමයන්ගෙන් සහ අකුසලයන්ගෙන් වෙන්වූ පංච නීවරණ යටපත් කරගෙන, පිළිවෙළින් පළමු, දෙවැනි, තෙවැනි සහ හතරවැනි ධ්‍යාන ඇතිකරගෙන උපේක්‌ෂාවට පත්විය හැකිය. 

උපේක්‌ඛා සිතෙන් සද්ධර්මය අවබෝධ කරගත යුතුය. සද්ධර්මය යනු සත්‍යයයි. මෙම සත්‍ය දැකීමට සාමාන්‍ය සිතකට නොහැක. එනම් ඇත්ත ඇතිසැටියෙන් අවබෝධ කර ගැනීමේ නුවණ හෙවත් යථාභූත ඥානය ඇතිකර ගැනීමට සිත ඇලීම් ගැටීම් අවම කර ගනිමින් ඉහත ලෙස සිත උපෙක්‌ඛා ස්‌වභාවයකට පත්කරගත යුතුය. එම උපෙක්‌ඛාව පදනම් කරගෙන ජීවන පැවැත්ම හෙවත් කයේ සහ සිතේ ක්‍රියාකාරිත්වය, එනම් නාම-රූප ක්‍රියාකාරිත්වය විමර්ශනය කළ යුතුය. මෙය විදර්ශනා කිරීම ලෙස ධර්මයේ හඳුන්වයි.

කයේ යථාර්ථය හෙවත් රූපයේ යථාර්ථය අවබෝධයෙන් රූපය ප්‍රතික්‌ෂේප කළ හැකිය. රූපය ප්‍රතික්‌ෂේප කිරීමට ධාතු මනසිකාරය, පටික්‌කූල මනසිකාරය, නවසීවතිකය , ආහාරයේ පටික්‌කූල සංඥා යනාදී කර්මස්‌ථාන භාවිත කළ හැකිය. මේ තුළින් රූපය පිළිසිඳ දැකගෙන, එය ප්‍රතික්‌ෂේප කළ හැකිය. සතිපට්‌ඨානයේ කායානුපස්‌සනාව යොදාගන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන් රූපයට පහර ගැසීම සදහාය.

රූපය විදර්ශනා නුවණින් බැලූ පසු, සිත විනිවිද දැකිය යුතුය. එහිදී සිතක අන්තර්ගතය පිළිබද අවබෝධය ඉතා වැදගත් වේ. ආධ්‍යාත්මික රූප සහ බාහිර රූප සම්බන්ධ වන විට විඤ්ඤාණය නාම ධර්ම සමූහයක්‌ සමඟ හටගෙන ක්‍රියාත්මක වීම සිතක්‌ ලෙස හැඳින්වේ. එනම් මෙම සිත තුළ ඇත්තේ විඤ්ඤාණ-නාම-රූප ක්‍රියාකාරිත්වයකි. විඤ්ඤාණය යනු දැනුවත්භාවය නමැති ශක්‌තිය හෙවත් ධාතුවයි. එහි සතෙක්‌ පුද්ගලයෙක්‌ මමෙක්‌ නැත. නාම ධර්ම යනු චෛතසික සමූහයකි. එහිද සතෙක්‌ පුද්ගයෙක්‌ මමෙක්‌ නැත. රූප යනු ධාතු හතරකින් සෑදුණු දෙයකි. එහිද සතෙක්‌ පුද්ගලයෙක්‌ මමෙක්‌ නැත. රූප බලනවා, ශබ්ද අහනවා, ගඳ සුවඳ විඳිනවා, රස විඳිනවා, කායික පහස ලබනවා, යනවා, එනවා, කනවා, බොනවා, සිතනවා යනා දී සෑම සිතකම ඇත්තේ මෙම විඤ්ඤාණ නාම රූප ක්‍රියාකාරිත්වයයි. එය ස්‌වභාව ධර්මයේ සිදුවීමකි. ක්‍රියාකාරිත්වයක්‌ පැවතුණත් එය කරන්නෙක්‌ නොමැත. නමුත් පුද්ගලයාගේ අවිද්‍යාව සහ තණ්‌හාව නිසා මෙම ක්‍රියාකාරිත්වයට, තමන් කරන දෙයක්‌ ලෙස, පුද්ගලයෙක්‌ ආරෝපණය කරගැනීමෙන් සත්ත්වයා සංසාර දුක තුළ හිරවේ.

සිත තවත් පැතිකඩකින් විනිවිද දැකිය හැකිය. එනම් සෑම සිතකම පංච උපාදානස්‌කන්ධයක්‌ පවතින බවයි. එනම් රූප, වේදනා, සංඥා, සංඛාර, විඤ්ඤාණ යන ස්‌කන්ධ පහයි. මේවායේ සතුට සොයමින්, එය ප්‍රකාශ කරමින්, එහි බැසගැනීමක්‌ ඇතිවන විට ඒවා උපාදානය වේ. සෑම සිතකම පංච උපාදානස්‌කන්ධයේ ක්‍රියාකාරිත්වය සිදුවේ. සිතක්‌ ඇතිවන විට ස්‌පර්ශ වන ආධ්‍යාත්මික රූපත්, බාහිර රූපත් නිත්‍ය, සුඛ, ආත්ම වශයෙන් ගනී නම්, රූපය උපාදානය වේ. උපාදානය වළක්‌වා ගැනීමට නම්, ධාතු හතරකින් සෑදුණු රූපය පෙනගොඩක්‌ මෙන් බිඳෙන බව අවබෝධ කළ යුතුය. එමෙන්ම ස්‌පර්ෂයෙන් හටගන්නා මනාප සුඛ වේදනා, අමනාප දුක්‌ඛ වේදනා සහ උපේක්‌ෂා සහගත වේදනා දිය බුබුළක්‌ මෙන් ඇතිවී නැතිවී යන බව අවබෝධයෙන්, වේදනාව උපාදානය නොකර ගත හැකිය. එමෙන්ම ස්‌පර්ශයෙන් ඇතිවන සංඥා හෙවත් හදුනාගැනීම් මිරිඟුවක්‌ ලෙස දකිමින්, සංඥාව උපාදානය වළකාගත හැකිය. ස්‌පර්ෂයෙන් ඇතිවන වේදනා සහ සංඥාවලට අගයක්‌ ලබා දී ඇතිකරගන්නා සංස්‌කාර කෙසෙල් කඳක්‌ මෙන් අරටුවක්‌ නැති හිස්‌ දෙයක්‌ බව අවබෝධයෙන්, සංඛාර උපාදානය නොකර ගත හැකිය. එමෙන්ම රූප, වේදනා, සංඥා, සංඛාර යන හිස්‌ දේවල් දැනුවත් වූ ශක්‌තිය හෙවත් විඤ්ඤාණය ද මායාවක්‌ බව අවබෝධයෙන් විඤ්ඤාණය උපාදානයෙන් වළක්‌වාගත හැකිය. 

එමෙන්ම මෙසේ උපාදානය වළක්‌වා ගැනීමට පටිච්ච සමුප්පාදයට අනුව හේතු-ඵල සම්බන්ධය ද අවබෝධ කළ යුතුය. වර්තමානයේ තමන් සිදුකරන සෑම ක්‍රියාකාරිත්වයක්‌ම හේතු-ප්‍රත්‍ය අනුව සිදුවන්නකි. උදාහරණයක්‌ ලෙස සළායතන ක්‍රියාත්මක වීම ඵලයකි. එයට ප්‍රත්‍ය වන්නේ විඤ්ඤාණ-නාම-රූප ක්‍රියාකාරිත්වයයි. හේතුව අනිත්‍ය, දුක්‌ඛ, අනාත්ම දෙයක්‌ නම්, ඵලයද අනිත්‍ය, දුක්‌ඛ, අනාත්ම දෙයකි. මෙලෙස සෑම සිතක්‌ ළඟකදීම යෝනිසෝ මනසිකාරය පැවැත්වුවහොත් ඵස්‌ස නිරෝධයෙන්, භව නිරෝධ කළ හැකිය.

එමෙන්ම සෑම සිතකම පවත්නා පංච උපාදානස්‌කන්ධය අනිත්‍ය, දුක්‌ඛ, අනාත්ම වශයෙන් දකී නම්, එම සිත් උපාදානයෙන් වළක්‌වාගත හැකිය. තවද මෙම සිත හෙවත් පංච උපාදානස්‌කන්ධය වේගයෙන් ඇතිවන-නැතිවන ස්‌වාහාවික ක්‍රියාදාමයක්‌ බව අවබෝධයෙන්, උදය-ව්‍යය ඇතුළු නවමහ විදර්ශනා ඤාණ වැඩී යයි. එම ඤාණ පරිපූර්ණ වීම යනු සත්තිස්‌ බෝධිපාක්‌ෂික ධර්ම මාර්ග ඵලයකට අවශ්‍ය ලෙස වැඩීමයි. අනුලෝම ඥානයෙන් පසුව ඇතිවන ගෝත්‍රභූ ඤාණයෙන් ලෞකික ගෝත්‍රය ඉක්‌මවා ලෝකෝත්තර ගෝත්‍රයට පත් වේ. හරියට වැවක වතුර පිරුණු පසු වාන් දමනවා සේ පුද්ගලයා නිවනට ගසාගෙන යයි. මෙහිදී ඔහුට කිසිවක්‌ කළ නොහැක. අවබෝධ වූ ධර්මයේ ශක්‌තිය සියල්ල සිදුකරයි. මෙහිදී සිදුවන්නේ පංච උපාදානස්‌කන්ධය, අනිත්‍ය වශයෙන් දැකීමෙන් අනිමිත්ත ෙච්තෝ විමුක්‌තිය තුළින් හෝ පංච උපාදානස්‌කන්ධය, දුක්‌ඛ වශයෙන් දැකීමෙන් අප්පහිත ෙච්තෝ විමුක්‌තිය තුළින් හෝ පංච උපාදානස්‌කන්ධය, අනාත්ම වශයෙන් අවබෝධයෙන් ශුන්‍යතා ෙච්තෝ විමුක්‌තිය තුළින් හෝ නිර්වාණය සාක්‌ෂාත් වීමයි. එහි දී වැවක පිටාර ජලය පහළට ඇදී යන්නා සේ බෝධිපාක්‌ෂික ධර්මවල ශක්‌තියෙන් සිත නිවනට යොමුකරයි. මෙලෙස චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධයෙන් සිදුවන විඤ්ඤාණ-නාම-රූප නිරෝධය ‘නිබ්බාණං පරමං සුඛං’ යන ධර්මතාව ප්‍රත්‍යක්‌ෂ කළ හැකිය. මෙය සෝතාපන්න, සකදාගාමී, අනාගාමී සහ අරහත් මාර්ගඵලයන් ලබන සෑම අවස්‌ථාවකදීම අත්විඳිය යුතුය.

සෑම කඩඉමකදීම තමන්ගේ ජීවිතය වෙනස්‌ කරයි. සංයෝජන ප්‍රහීණ කළ බව වැටහේ. හරියට ඇවිළෙන්නට දර නැති ගිනිගොඩක්‌ මෙන්, ක්‍රමයෙන් නිවෙන්නට පටන් ගනී. සෝතාපන්න උත්තමයා සක්‌කාය දිට්‌ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බත පරාමාස යන සංයෝජන තුන සම්පූර්ණයෙන් ප්‍රහාණය කර, සතර අපායෙන් සදහටම අතමිදී, උපරිම ආත්මභාව හතකදී නිවන් දකී. සකදාගමී උත්තමයා කාමරාග, පටිඝ අඩක්‌ ප්‍රහාණය කර එක්‌වරක්‌ කාම ලෝකයට විත් පිරිනිවෙයි. අනාගාමී උත්තමයා කාමරාග, පටිඝ සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රහාණය කර, ශුද්ධාවාස බ්‍රහ්ම ලෝක වල උත්පත්තිය ලබා එහිදීම පිරිනිවෙයි. රහතන් වහන්සේ සියලු සංයෝජන බිද, මෙම ආත්මයේදීම පිරිනිවෙයි.

උභතෝභාග විමුක්‌තියේ දී සිදුවන්නේ රූපය පිළිබඳ ඇතිකරගත් නානත්ව රූප සංඥා උපෙක්‌ඛාව, ඒකත්ව සංඥා උපේක්‌ඛාවන් බවට පත්කර ගනී. එනම් රූපය සම්පූර්ණයෙන්ම අතහැරීමෙන් ඇතිවන හිස්‌ ස්‌වභාවය හෙවත් ආකාසානඤ්ඤායතනය, රූපයත් ආකාසයත් දැනුවත් වූ විඤ්ඤාණ ධාතුව තුළ හෙවත් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය, සංඥා ප්‍රතික්‌ෂේප කිරීමෙන් ඇතිවන ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය සහ සංඥාවක්‌ නැත කියාත් සංඥාවක්‌ ඇති බැවින්, සංඥාවක්‌ ඇත්තෙත් නැත නැත්තේත් නැත යන අවබෝධයෙන් ඇතිවන නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය යන අරූප ධ්‍යාන ඇතිකර ගනී. එහි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයේදී ත්‍රිලක්‌ෂණය මෙනෙහි කිරීමෙන් ඉහත ආකාරයෙන්ම නිවිය හැකිය. එනම් මෙහිදී සිදුවන්නේ අකිඤ්චඤ්ඤායතනය, අනිත්‍ය වශයෙන් දැකීමෙන් අනිමිත්ත ෙච්තෝ විමුක්‌තිය තුළින් හෝ අකිඤ්චඤ්ඤායතනය, දුක්‌ඛ වශයෙන් දැකීමෙන් අප්පාහිත ෙච්තෝ විමුක්‌තිය තුළින් හෝ අකිඤ්චඤ්ඤායතනය, අනාත්ම වශයෙන් අවබෝධයෙන් ශූන්‍යතා ෙච්තෝ විමුක්‌තිය තුළින් හෝ නිර්වාණය සාක්‌ෂාත් වීමයි.

නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයේදී අලුතෙන් සංස්‌කාර සෑදීමක්‌ නොමැත. සාදාගත් සංස්‌කාරය පවත්වාගෙන යයි. එහි සංඥාව ඉතා සියුම්ය. අවබෝධය ඇති අය මෙම සංඥාවත් අතහැරීමට දක්‌ෂ වේ. නමුත් අතහරින වෙලාවක්‌ කිව නොහැක. එහිදී සංඥා වේදයිත නිරෝධය හෙවත් නිරෝධ සමාපත්තියට පත්වේ. දෙවැනි ධ්‍යානයේ දී වචී සංස්‌කාර සංසිඳී ඇත. හතරවැනි ධ්‍යානයේ දී කාය සංඛාර සංසිඳේ. ඉතිරිව ඇති වේදනා,සංඥා හෙවත් චිත්ත සංඛාරද සංඥාව අතහැරීමත් සමගම සංසිදේ. නිරෝධ සමාපත්තියේ දී වේදනා සංඥා පිළිබඳ දැනීමක්‌ නොමැත. නිරෝධ සමාපත්තිය යනු ලෝකය තුළ ඇතිකර ගත හැකි උත්තරීතර තත්ත්වයයි. එය ලෝකෝත්තර සිතක්‌ නොවේ. මාර්ගඵල සහ ඵලසමාපත්ති සිත් ලෝකෝත්තර සිත් වේ. ඵලසමාපත්ති සිතක දී වේදනා සංඥා දැනුවත් වුවද ඊට ප්‍රතිචාර නොදක්‌වයි.

බුද්ධ ශාසනය තවම බබළයි. නැවත මිය යාමට පෙර ප්‍රමාද නොවී අත්විඳින්න. තර්ක නැත, මායා නැත, නිදහස්‌ මනසකින් අවබෝධ කරගන්න.

AN-09-05-04. උභතො විමුක්ත සූත්‍රය

උභතොභොගවිමුත්තො යනු දෙඅංශයෙන් සමථ විදර්‍ශනාවන්ට විරුද්ධ ධර්‍මයන්ගෙන් මිදුනේයි, අවසානයෙහි වනාහි සමාපත්තියෙන් රූපකායයෙන් ද ආර්‍ය්‍ය මාර්‍ගයෙන් නාමකායයෙන් ද මිදුනේම උභතොභාගවිමුත්ත යයි දතයුතුය.]

“ඇවැත්නි,
උභතොභාගවිමුත්තය,
උභතොභාගවිමුත්තය”යි කියනු ලැබේ.
ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කොපමණකින්
උභතොභාගවිමුත්තයයි කියනු ලැබේද?”

“ඇවැත්නි,
මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුව කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුශල ධර්‍මයන්ගෙන් වෙන්ව, චිතර්‍ක විචාර සහිත විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති, පළමුවෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් උභතොභාගවිමුත්තයයි වදාරණ ලද්දේය.

[1. චෛතසිකයින්ගෙන් වෙන් වැ සිතක් නො පවත්නා බව යට කියන ලදි. රූපාවචර චිත්තයන්හි යෙදෙන ඵස්ස වෙදනා ආදී පන්තිස් (35) චෛතසිකයන් අතුරෙහි පසක් පමණක් මෙහි විශේෂකොට දක්වන ලද්දේ ය. ඔවුන් ම ධ්‍යාන නම් වන බැවිනි. නිම්වළලු දැවී ආදි සමුදායට රථ චක්‍ර යන නාමය ව්‍යවහාර කරන්නා සේ විතක්ක, විචාර, පීති, සුඛ, එකග්ගතා යන චෛතසික සමුදායට ධ්‍යාන යන නාමය ව්‍යවහාර කරනු ලැබේ. “ඣානන්ති විතක්කො විචාරො පීති සුඛං චිත්තස්සෙකග්ගතා” යි – විභංගයෙහි වදාළේ ය. ආරම්මණ උපනිජ්ඣානය කරන්නේ (-අරමුණ බලන්නේ) හෝ විරුද්ධ ක්ලේශයන් ඣාපනය කරන්නේ (-දවාලන්නේ) ධ්‍යාන ය යි කියනු ලැබේ. ආරම්මණ උපනිජ්ඣානය (-අරමුණ බැලීම) ධ්‍යානයාගේ එක කෘත්‍යයෙක. ඒ එසේමැ යි. විතර්කය තෙම අරමුණට සිත නගන්නේ ය. විචාරය සිත අරමුණෙහි හසුරුවන්නේ ය. ප්‍රීතිය අරමුණෙන් සිත පිනවන්නේ ය. සුඛය සිතට ආරම්මණ රසය අනුභව කරවන්නේ ය. එකග්ගතාව නොයෙක් අරමුණුවල සිත විසිර යා නො දී එක අරමුණෙක යොදා තබන්නේ ය.

විරුද්ධ කෙලෙස් දවාලීම ද ධ්‍යානයාගේ එක් කෘත්‍යයෙක ඒ එසේ මැයි. විතර්කය තෙම ථීනමිද්ධ නීවරණය දවාලන්නේ ය. විචාරය විචිකිච්ඡා නීවරණය දවා ලන්නේ ය. ප්‍රීතිය ව්‍යාපාද නීවරණය දවාලන්නේ ය. සුඛය උද්ධච්ච කුක්කුච්ච නීවරණය දවාලන්නේ ය. එකග්ගතාව කාමච්ඡන්‍ද නීවරණය දවාලන්නේ ය. මෙසේ මේ පංචාඞ්ගයෙන් යුක්ත වූ ධ්‍යාන කුශල චිත්තය පඨමජ්ඣාන කුසල චිත්තය යි කියනු ලැබේ.

ඒ පඨමජ්ඣාන කුසල චිත්තය ලැබෙන ආකාරය ඉතා සැකෙවින් මෙසේ දතයුතු.

දේවලෝකයෙහි හෝ මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි පවත්නා කාමසුඛය ලාමක කොට සලකා මේ ලෙව්හි සමාධි සුඛය හා පරලෙව්හි බ්‍රහ්ම සුඛය විඳගන්නා කැමැති ත්‍රිහේතුක ප්‍රතිසන්ධියෙන් යුත් යෝගාවචරයා පඨවි කසිණ ආදී කර්මස්ථානයන් අතුරෙහි ස්වකීය චරිතයට අනුකූල වූ කර්මස්ථානයක් ලබාගෙන පරිශුද්ධ ශීලයෙහි පිහිටා විවේක ස්ථානයක හිඳ භාවනාවට බැසගන්නේ ය. ඉදින් හෙතෙම පඨවි කසිණය අරමුණු කරන්නේ නම් අරුණුවන් මැටියෙන් නියමිත පරිදි සකස් කරගන්නා ලද කසිණ මණ්ඩලය ඉදිරියෙහි තබාගෙනැ ඒ දෙස ම බලා ගනිමින් “පඨවි පඨවි” යි සිය දහස් වරකුදු භාවනා කරන්නේ ය. එවිට ඔහුගේ කසිණාරම්මණයට පරිකර්ම නිමිත්ත ය යි ද, භාවනාවට පරිකර්ම භාවනාව ය යි ද කියනු ලැබේ. මෙසේ කලක් භාවනා කරන්නහුට ඒ කසිණාරම්මණය ඇසට නො වැ සිතට ම අරමුණු වන්නේය. ඇස පියාලා බැලුවත් අන්‍ය දිශාවෙක බැලුවත් ඒ ආරම්මණයට සමාන වූ ම ආරම්මණයක් පෙනෙන්නට පටන් ගන්නේ ය. එවිට ඒ ආරම්මණයට උග්ගහ නිමිත්ත යයි ද භාවනාවට පරිකර්ම භාවනාව ය යි ද කියනු ලැබේ. මෙසේ ඒ උග්ගහ නිමිත්ත අරමුණු කොට ගෙන පරිකර්ම භාවනායෙන් භාවනා කරන කල්හි සඳ පළා නැගි ආලෝකයක් සේ උග්ගහ නිමිත්ත පළාගෙන මෙන් අතිපරිශුද්ධ ආලෝකයෙක් පහළ වන්නේ ය. එවිට ඒ ආරම්මණයට පටිභාග නිමිත්ත ය යි ද භාවනාවට උපචාර භාවනාව ය යි ද කියනු ලැබේ. මෙසේ උපචාර භාවනායෙන් පටිභාග නිමිත්ත වඩන කල්හි කාමච්ඡන්‍දාදී පංචවිධ නීවරණයන් මැඩලන්නාවූ ද ආරම්මණය විශේෂ කොට බලන්නා වූ විතර්ක, විචාර, ප්‍රීති, සුඛ, එකාග්‍රතා යන ධ්‍යානාඞ්ගයන් උද්දීප්ත කොට ඇති පඨමජ්ඣාන කුසල චිත්තය පහළ වන්නේ ය.]

“විතර්‍ක විචාරයන් සන්සිඳීමෙන් තමා තුළ ප්‍රසාදය ඇති, සිතේ එකඟකම ඇති, විතර්‍ක නැති, විචාර නැති, සිතේ එකඟකමින් උපන් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති, දෙවෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි,
මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් උභතො භාග විමුත්තයයි වදාරණ ලද්දේය.

[2. ප්‍රථමධ්‍යානය ලබාගත් යෝගාවචරයා එහි ඇතුළත් වූ විතර්කය ඕලාරිකය යි සලකා එය දුරු කැරගන්නා පිණිස පෙර සේ යළිදු භාවනා කරන්නේ විතර්ක රහිත වූ විචාර, පීති, සුඛ, එකග්ගතා යන සතරින් යුත් ද්විතීය ධ්‍යාන කුශල චිත්තය ලබන්නේ ය.

ද්විතීය ධ්‍යානය ලබාගත්තේ එහි ඇතුළත් වූ විචාරය ඔලාරිකය යි සලකා එය දුරු කැරැ ගන්නා පිණිස පෙර සේ යළිදු භාවනාකරන්නේ විචාර රහිත වූ පීති, සුඛ, එකග්ගතා යන අඞ්ගත්‍රිකයෙන් යුක්ත වූ තෘතීය ධ්‍යානය ලබන්නේ ය.] .

“ඇවැත්නි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුව ප්‍රීතියේ නොඇලීමෙන් තුන්වෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් උභතොභාගවිමුත්තයයි වදාරණ ලද්දේය.

[4. තෘතීය ධ්‍යානය ලබාගත්තේ එහි ඇතුළත් වූ ප්‍රීතිය ඔලාරිකය යි සලකා එය දුරු කැරැ ගන්නා පිණිස පෙර සේ යළිදු භාවනා කරන්නේ ප්‍රීති රහිත වූ සුඛ එකග්ගතා යන අඞ්ගද්වයයෙන් යුක්ත වූ චතුර්ථ ධ්‍යානය ලබන්නේ ය.]

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
“ඇවැත්නි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුව සැප දුක් දෙක නැතිකිරීමෙන් පළමුවම සොම්නස් දොම්නස් දෙදෙනාගේ අභාවයෙන් දුක් සැප නොවූ (මධ්‍යස්ථවූ) උපෙක්‍ෂාස්මෘති පාරිශුද්‍ධියවූ, චතුර්ත්‍ථ ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් උභතොභාගවිමුත්තයයි වදාරණ ලද්දේය.

[5. චතුර්ථ ධ්‍යානය ලබාගත්තේ එහි ඇතුළත් වූ සුඛය ඔලාරික වශයෙන් සලකා එය දුරු කැරැගන්නා පිණිස පෙර සේ යළි දු භාවනා කරන්නේ සුඛ රහිත වූ උපෙක්ඛා එකග්ගතා යන අඞ්ගද්වයයෙන් යුක්ත වූ පඤ්චම ධ්‍යානය ලබන්නේ ය, උපේක්‍ෂාව ශාන්ත පැවතුම් ඇති බැවින් සුඛයෙහි ම ඇතුළත් බව දතයුතු.]

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
“ඇවැත්නි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුව සර්‍වප්‍රකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්ම ප්‍රතිඝ සංඥාවන් දුරුකිරීමෙන් නානාත්ම සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන් ආකාසය අනන්තයයි ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් උභතොභාගවිමුත්තයයි වදාරණ ලද්දේය.

[1. ආකාසානන්ත කියයුතු තන්හි සුඛොච්චාරණය සඳහා ආකාසානඤ්ච යි කියන ලද්දේ ය. අනන්ත ආකාසය යනු එහි අර්ථ ය. අනන්තාකාසය නම් උප්පාදාන්ත වයන්ත නැති කසිණුග්ඝාටිමාකාසය යි = හෙවත් කිසුණු ඉගුළු අහස යි. කිසුණු ඉගුළු අහස අරමුණු කොට ගෙන භාවනා කරන යෝගාවචරයාට අනුක්‍රමයෙන් උපදින ධ්‍යාන චිත්තය ආකාසානඤ්චායතන කුශල චිත්තය යි කියනු ලැබේ.

එය ලැබගන්නා ක්‍රමය මෙසේ ය.

යට දැක්වූ පරිදි රූපාවචර ධ්‍යාන ලැබුයේ රූපය කලහ විග්‍රහ විවාදාදියට හා නානාවිධ රොගශතයන්ට හේතුවන්නේ ය යි රූපයෙහි ආදීනව සලකා රූපය දුරු කැරැ ගන්නා කැමැත්තෙන් පළමුකොට ආකාස කසිණය හැරැ පඨවි කසිණාදී වූ නව කසිණයන් අතුරෙන් එක්තරා කසිණයක් අරමුණු කොට ගෙනැ පඤ්චමධ්‍යානය උපදවන්නේ ය. ඉක්බිති ඒ පඤ්චමධ්‍යානයෙන් නැගී පඤ්චමධ්‍යානයට අරමුණු වූ කසිණාරම්මණය තමා කැමැති තාක් ප්‍රදේශයක පතුරුවන්නේ ය. ඒ පැතිරී ගිය කසිණාරම්මණය මෙනෙහි නො කරන කල්හි එහි ආකාශ මාත්‍රය පැනෙයි. කසිණුග්ඝාටිමාකාසය හෙවත් කිසුණු ඉගුළු අහස නම් ඒ කසිණාරම්මණයෙන් ස්පෘෂ්ට වූ ශුද්ධ අවකාශය යි. ඒ කිසුණු ඉගුළු අහස අරමුණු කොටගෙන “ආකාසො, ආකාසො” යි හෝ “අනත්තො, ආකාසො, අනත්තො ආකාසො” යි හෝ කියමින් භාවනා කරන්නහුට නීවරණ සන්සිඳීමෙන් යථාවිධින් ආකාසානඤ්චායතන කුසලචිත්තය ලැබෙන්නේ ය.]

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
“ඇවැත්නි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුව සර්‍වප්‍රකාරයෙන් ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා “විඤ්ඤාණය අනන්තය” යි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් උභතොභාගවිමුත්තයයි වදාරණ ලද්දේය.

[2. මෙහි දු විඤ්ඤාණානන්ත කියයුතු තන්හි විඤ්ඤාණඤ්චය යි කියන ලද්දේ ය, අනන්ත වූ විඤ්ඤාණය යනු එහි අර්ථය, අනන්ත විඤ්ඤාණ නම් තමා විසින් ම කලින් උපදවාගත් ආකාසානඤ්චායතන චිත්තය යි. එය අරමුණු කොට ගෙන භාවනා කරන්නහුට යථාවිධීන් ලැබෙන ධ්‍යාන චිත්තය විඤ්ඤාණඤ්චායතන කුසල චිත්තය යි කියනු ලැබේ.

එය ලැබැ ගන්නා ක්‍රමය මෙසේ ය.

ආකාසානඤ්චායතනය වසඟ කරගත් යෝගාවචරයා සර්පයාට බිය වූ පුරුෂයා සර්ප සමාන රැහැන් කැබැල්ලට ද බිය වන්නා සේ රූප සම්බන්ධයෙන් උපදවාගත් ආකාසානඤ්චායතන ධ්‍යානයට ද කලකිරී එය දුරු කැරැ ගන්නා පිණිස භාවනා කරන්නේ ඒ ආකාසානඤ්චායතන චිත්තය ම අරමුණු කොට ගෙනැ “විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණං” කියා හෝ “අනන්තං විඤ්ඤාණං, අනන්තං විඤ්ඤාණං” කියා හෝ භාවනා කරන්නේ ය. එසේ භාවනා කරන්නහුට යථාක්‍රමයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතන කුසල චිත්තය ලැබෙන්නේ ය.]

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
“ඇවැත්නි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුව සර්‍වප්‍රකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා “කිසිවක් නැත්තේය” යි යන ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් උභතොභාගවිමුත්තයයි වදාරණ ලද්දේය.

[3. කිසිවක් නැත්තේ ය යන අර්ථයෙහි අකිංචන ය යි කියනු ලැබේ. අකිඤ්චන භාවය හෙවත් කිසිවක් නැති බව ආකිඤ්චඤ්ඤ නමි. ආකාසානඤ්චායතනය උපදවා ගත් යෝගාවචරයා විඤ්ඤාණඤ්චායතනය උපදවා ගත් කල්හි ඔහුගේ ආකාසානඤ්චායතන චිත්තය අභාවයට යන්නේ ය. ඒ අභාව මාත්‍රය ම මෙහි ආකිඤ්චඤ්ඤ ශබ්දයෙන් කියනු ලැබේ. ඒ අරමුණු කොට උපදවන ධ්‍යාන චිත්තය ආකිඤ්චඤ්ඤායතන කුසල චිත්තය යි කියනු ලැබේ.

එය ලැබැ ගන්නා ක්‍රමය මෙසේ ය.

විඤ්ඤාණඤ්චායතනය උපදවාගත් යෝගාවචරයා පස් ආකාරයෙකින් එය වසඟකොට ගෙන ඉක්බිති එහි ආදීනව හා ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයෙහි ආනිසංස සලකා විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක් මැ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ලැබැ ගනු සඳහා පළමු තමාට පැවැති ආකාසානඤ්චායතන චිත්තයාගේ ම අභාව මාත්‍රය අරමුණු කොට ගෙනැ ‘නත්‍ථි කිඤ්චි, නත්‍ථි කිඤ්චි’ යි කියමින් භාවනා කරන්නේ ය. එසේ ම භාවනා කරන්නහුට යථා විධීන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතන ධ්‍යාන කුශල චිත්තය පහළ වන්නේ ය.]

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
“ඇවැත්නි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුව සර්‍වප්‍රකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේ, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් උභතොභාග විමුත්තයයි වදාරණ ලද්දේය.

යම් යම් ආකාරයකින් ඒ (ධ්‍යාන නම්) ආයතනය වේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් උභතොභාගවිමුත්තයයි වදාරණ ලද්දේය.

[යම් මහණකු ප්‍රථම ධ්‍යානයේ සිට නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන ධ්‍යානය දක්වා වූ අනුපූර්ව විහරණයන්ට පැමිණ, එම ධ්‍යාන සුවය කයින් ස්පර්ශ කරමින් වෙසෙයිද, බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් එය “සපරියායෙන් උභතොභාගවිමුත්තය” ලෙස දක්වා ඇත. මෙහිදී තවමත් කෙලෙස් මුළුමනින්ම ක්ෂය වී නොමැති බැවින් එය “සපරියාය” (සාපේක්ෂ) වේ.


2. නිෂ්පරියායෙන් උභතොභාගවිමුත්තය (සැබෑ ලෙසම දෙපසින් මිදීම)
යම් භික්ෂුවක් අරූප ධ්‍යානද ඉක්මවා සඤ්ඤාවේදයිතනිරෝධයට (නිරෝධ සමාපත්තියට) පැමිණ, ඉන් අනතුරුව ප්‍රඥාවෙන් දැක සියලු ආශ්‍රවයන් (කෙලෙස්) මුළුමනින්ම ක්ෂය කර අර්හත්ත්වයට පත්වේද, එය “නිෂ්පරියායෙන් උභතොභාගවිමුත්තය“ ලෙස හැඳින්වේ

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
“ඇවැත්නි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුව සර්‍වප්‍රකාරයෙන් නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සඤ්ඤාවෙදයිතනිරෝධයට පැමිණ වෙසේද, ඔහුගේ ප්‍රඥාවෙන් දැක ආශ්‍රවයෝ ක්‍ෂය කරණ ලද්දාහු වෙත්, හේ යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් උභතොභාගවිමුත්තයයි වදාරණ ලද්දේය.”

[4. යම් සමාපත්ති චිත්තයෙක්හි ඔලාරික වශයෙන් සංඥාව නැත්තේ ද සූක්‍ෂම වශයෙන් සංඥා මාත්‍රයෙක් ඇත්තේ ද ඒ සමාපත්ති චිත්තය නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන කුසල චිත්තය යි කියනු ලැබේ. තෙල් නැතැයි ද ඇතැයි ද නොකිය හැකි තෙල් ගෑවුණු භාජනය මෙනි.ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය පස් ආකාරයකින් වසඟ කැරැ ගත් යෝගාවචරයා එහි ආදීනව හා මෙහි ආනිසංස සලකා තමා විසින් ම උපදවා ගත් ඒ ආකිඤ්චඤ්ඤායතන චිත්තය ම අරමුණු කොට ගෙන “සන්තමෙතං, පණීමෙතං’ යි භාවනා කරන්නේ අනුක්‍රමයෙන්  නෙවසඤ්ඤා-නාසඤ්ඤායතන කුසල චිත්තය ලබන්නේ ය.

AN-09-05-06  සන්දිඨික නිබ්බාන සූත්‍රය

“නිවන” ප්‍රධාන ආකාර 3ක් දක්වා ඇත. තදංග නිබ්බාණය යනු ඉන් පළමුවැන්නයි:

[මෙම ජීවිතයේදීම තමා විසින්ම ප්‍රත්‍යක්ෂ කරගත හැකි, දැකගත හැකි උතුම් නිර්වාණ සුවයයි.]මේ සුත්‍රයේ හා ඉන් පසුව ඇති සුත්‍රයේදී නිබ්බාන යට අලුත් තේරුම් දෙන්නට උත්සාහ දරති යි සිතීම නුසුදුසුය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ සද්ධර්මය දේශනා කරත්දී වෙනත් සාස්ත්රුවරු අනෙකුත් නොයෙක් ධර්මයන් දෙසහ්නා කළහ. බොහෝ ශ්‍රාවකයන්ට තමන් සම්බුද්ධයැයි පෙන්වා දුන්හ. බුද්ධ යන පදය මේ සම්බුද්ධ සාසනයේ පමණක් නොව අන්‍යය සාත්රුන් යොදාගන් පදයකි. ඔවුන් සඳහන් කල නිර්වාණය එම ධර්මවලද උතුම් ම ඵලය

“ඇවැත්නි,
සාන්දෘෂ්ටික නිර්වාණය,
සාන්දෘෂ්ටික නිර්වාණයයි කියනු ලැබේ.

ඇවැත්නි,
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කොපමණකින් වනාහි සාන්දෘෂ්ටික නිර්වාණයයි කියනු ලැබේද?”

“ඇවැත්නි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුව කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුශල ධර්‍මයන්ගෙන් වෙන්ව, චිතර්‍ක විචාර සහිත විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති, පළමුවෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේ,
යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික නිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

[මෙහි සන්දිට්ඨික නිබ්බාණයැයි දක්වන ලද්දේ විෂ්කම්භණ ප්‍රහාණයෙන් දීර්ඝ කාලයක් මුලුල්ලෙහි නිවී පවත්නා පරිදි ප්‍රථම ධ්‍යානයෙන් ප්‍රහාණය කරන ලදුව නීවරණ ධර්මයන්ගේ නො ඉපදීමයි. එය පරිනිර්වාණයට ප්‍රථමයෙන් ම ස්වකීය කයෙහි ස්පර්ශ වීමෙන් තමා විසින් ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කොට දන්නා ලද නිවීමක් බැවින් ඊට සන්දිට්ඨික නිබ්බාණයැයි කියන ලදී.]
මේ ප්‍රථම විෂ්කම්භණ නිර්වාණයයි.

මෙසේ ද්විතීය ධ්‍යාන ලාභියාට වන විතර්ක විචාර නිරෝධය ද, තෘතීය ධ්‍යාන ලාභියාට වන ප්‍රීති නිරෝධය ද, චතුර්ථධ්‍යාන ලාභියාට වන සුඛ වේදනා නිරෝධය ද, ආකාසානඤ්චායතන ධ්‍යානලාභියාට වන ප්‍රතිඝ සංඥා නිරෝධය ද, විඤ්ඤාණඤ්චායතන ධ්‍යාන ලාභියාට වන ආකාසානඤ්චායතන සඤ්ඤා නිරෝධය ද, ආකිඤ්චඤ්ඤායතන ධ්‍යාන ලාභියාට වන විඤ්ඤාණඤ්චායතන සඤ්ඤා නිරෝධය ද, නෙවසඤ්ඤා නාසඤ්ඤායතන ධ්‍යාන ලාභියාට වන ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සඤ්ඤා නිරෝධය ද සන්දිට්ඨික නිබ්බානයෝ යයි වදාරා තිබේ.

මේ ද්විතීයාදි විෂ්කම්භණ නිර්වාණයෝ ය.

මේ මහද්ගත සමාපත්තීන්ගේ වශයෙන් ලබන නිර්වාණ අට නිරවශේෂ නිරෝධය වූ මහා නිර්වාණය නො වන හෙයින් පර්‍ය්‍යාය නිර්වාණයෝ යයි වදාරන ලදී. මෙසේ පර්‍ය්‍යායයෙන් සාන්දෘෂ්ටික නිර්වාණ අටක් වදාරා නිෂ්පර්‍ය්‍යාය සාන්දෘෂ්ටික නිර්වාණය දක්වනු පිණිස:-

“පුන ච පරං ආවුසෝ භික්ඛු නෙවසඤ්ඤා නාසඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම සඤ්ඤා වෙදයිත නිරෝධං උපසම්පජ්ජ විහරති පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති, එත්තාවතාපි ඛො ආවුසො සන්දිට්ඨිකං නිබ්බානං වුත්තං භගවතා නිප්පරියායෙන” යි වදාළ සේක.

ආවුසෝ, ඇවැත්නි; පුනචපරං, අනිකක් නම්; භික්ඛු, මහණ තෙම; නෙවසඤ්ඤා නාසඤ්ඤායතනං, නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය; සමතික්කම්ම, මොනවට ඉක්මවා; සඤ්ඤා වෙදයිත නිරෝධං, සංඥාවන්ගේ හා වේදනාවන්ගේ නිරෝධයට; උපසම්පජ්ජ, පැමිණ; විහරති. වාසය කෙරේද; අස්ස, ඔහුට; පඤ්ඤාය, ප්‍රඥාවෙන්; දිස්වා, දැක; ආසවා, ආශ්‍රවයෝ; පරික්ඛීණා, නිරවශේෂයෙන් ක්‍ෂය වූවාහු; හොන්ති, වෙත්ද; ආවුසො, ඇවැත්නි; ඛො, ඒකාන්තයෙන්; එත්තාවතාපි, මෙපමණක් වූ නිරෝධයෙන් ද; භගවතා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින්; නිප්පරියායෙන, නිෂ්පර්‍ය්‍යායයෙන්; සන්දිට්ඨිකං නිබ්බානං, සාන්දෘෂ්ටික නිර්වාණය; වුත්තන්ති, වදාරන ලද්දේ යයි (විසඳූ සේක) යනු අර්ථයයි.

මෙහි නිරෝධ සමාපත්තිය ම නිෂ්පර්‍ය්‍යාය සාන්දෘෂ්ටික නිර්වාණයැයි දක්වන ලදී. අර්හත් මාර්‍ගයට පැමිණීමෙන් වන ආශ්‍රවයන්ගේ නිරවශේෂ නිරෝධය ද නිෂ්පර්‍ය්‍යාය සාන්දෘෂ්ටික නිර්වාණයකි. මෙසේ සාන්දෘෂ්ටික නිර්වාණ දෙකක් වූ නමුත් ඒ දෙකම සෝපාදිශේෂ නිර්වාණ භාවයෙන් එකක් ම වූ හෙයින් මෙහි සාන්දෘෂ්ටික නිර්වාණ (9) නවයක් වදාරන ලදහ.

“විතර්‍ක විචාරයන් සන්සිඳීමෙන් තමා තුළ ප්‍රසාදය ඇති, සිතේ එකඟකම ඇති, විතර්‍ක නැති, විචාර නැති, සිතේ එකඟකමින් උපන් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති, දෙවෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේ,
යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික නිර්වාණයයිවදාරණ ලද්දේය.

“ප්‍රීතියේ නොඇලීමෙන් තුන්වෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේ,
යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික නිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්ෂුවක් සැප දුක් දෙක නැතිකිරීමෙන් පළමුවම සොම්නස් දොම්නස් දෙකම නැතිවීමෙන් දුක් සැප නොවූ (මධ්‍යස්ථවූ) උපෙක්‍ෂාස්මෘති පාරිශුද්‍ධියවූ, චතුර්ත්‍ථ ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේ,

යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික නිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්ම ප්‍රතිඝ සංඥාවන් දුරුකිරීමෙන් නානාත්ම සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන් ආකාසය අනන්තයයි ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික නිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
“භික්ෂුවක්” සර්‍වප්‍රකාරයෙන් ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා “විඤ්ඤාණය අනන්තය” යි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික නිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා “කිසිවක් නැත්තේය” යි යන ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද,හේ ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික නිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික නිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය. යම් යම් ආකාරයකින් ඒ (ධ්‍යාන නම්) ආයතනය වේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික නිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සඤ්ඤාවෙදයිතනිරෝධයට පැමිණ වෙසේද, ඔහු ප්‍රඥාවෙන් දැක ආශ්‍රවයෝ ක්‍ෂය කරණ ලද්දාහු වෙත්, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් සාන්දෘෂ්ටික නිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය.”

[අවිජ්ජා, සංඛාර, විඤ්ඤාණ, නාම රූප, සළායතන, ඵස්ස, වේදනා, තණ්හා, උපාදාන, භව, ජාති, ජරාමරණ යන මේ ධර්මයෝ එකකට අනිකක් ප්‍රත්‍යය වෙමින් පවත්නා බැවින් මේ සංසාර දුඃඛ වෘත්තය නොසිඳී පවතී. වීමංසනය කරන්නා වූ භික්‍ෂු තෙම ලෝකයෙහි මේ ජරා මරණ සඞ්ඛ්‍යාත මහා දුඃඛය කවර හේතුවකින් හට ගනීද කවර ධර්මයක් නොමැති කල්හි ජරා, මරණ, දුඃඛය නැති වේදැයි සොයයි. එකල්හි ඒ මහණ එය ජාති හේතුවෙන් හට ගන්නා බවද ජාතිය නැති කල්හි නැති වන බවද දැන ගනී. මෙසේ ඒ මහණ ජරා මරණයද, ජරා මරණ හේතුවද, ජරා මරණ නිරෝධයද, ජරා මරණ නිරෝධ ගාමිනි ප්‍රතිපදාව ද, දැන ගනී.

මේ ක්‍රමයෙන් ඉතිරි පටිච්ච සමුප්පාදාංග එකොළස ද දැන ගනී. අවිද්‍යාව ඇති සත්ත්වයෝ භවයෙහි නැවත පිළිසිඳ ගැනීමට හේතුවන කුශලාකුශල කර්ම සඞ්ඛ්‍යාත සංස්කාර රැස් කෙරෙත්. පහවූ අවිද්‍යාව ඇති මහණ වනාහි පුනරුත්පත්තියට හේතුවන්නා වූ කුශලාකුශල කර්මයන් රැස් නො කෙරේ. හෙතෙම කිසි උපාදානීය ධර්මයක් මමය කියා හෝ මාගේය කියා හෝ උපාදානයන්ගේ වශයෙන් නොගනී. හෙතෙම සුඛ, දුඃඛ, අදුක්ඛමසුඛ, වේදනාවන් අනිත්‍ය යයි දැන විඳී. එහි නො ඇලේ. අතීතයෙහි රැස්කරන ලද කර්ම හේතුවෙන් හට ගත්තා වූ ඒ භික්ෂුවගේ ස්කන්ධ කය සම්බන්ධී සකල වේදනාවෝ මරණින් මතු නිරුද්ධ වෙති. ඉන්පසු සෘතුජ රූප සමූහය වූ කිසි හරයක් නැති බැවින් කෙසෙල් කඳක් බඳු වූ මෘත ශරීරය පමණක් ශේෂ වේ. උපමාවක් නම්:- කුම්භකාරයාගේ වළන් පලහන ගිනිගොඩෙන් එක් සැලියක් පිටතට ගෙන සම වූ භූමිභාගයෙක්හි තබන ලද්දේ නම් එහි ඇත්තා වූ උණුසුම් ගතිය ක්‍රමයෙන් නිවී ගොස් සැළ පමණක් ශේෂ වේ. සැළිය යම්තාක් කුම්භකාරයාගේ ගිණි ගොඩේ වහ්නි ස්පර්ශය ලබමින් පවතී නම් ඒතාක් අළුත් අළුත් වූ උණුසුම් ගති උපදනා බැවින් සැළියේ ගින්න නො නිවීම පවතී. අළුත් වූ උණුසුම් ගති උපදීමට හේතු වූ වහ්නි ස්පර්ශය නැති කල්හි එකලට පැවති උණුසුම් ගතිය ද නිවී යාමෙන් පසු උණුසුම් ගතියක් නූපදී. එපරිද්දෙන් අර්හත් මාර්ගඥානයෙන් ක්ලේශ ප්‍රහාණය කළ කල්හි මතු භවයෙහි ඉපදිය හැකි හේතු අතුරුදහන් වීමෙන් පසු අතීත හේතුවෙන් හට ගත්තා වූ ආධ්‍යාත්මිකායතනයන්ගෙන් ද නිරුද්ධ වී ගොස් ශාරීරික ධාතු පමණක් ශේෂ වෙයි. දිව්‍ය බ්‍රහ්ම අර්හත් පුද්ගලයකුගේ වී නම් ශාරීරික ධාතු පවා ශේෂ නොවී අතුරුදහන් වේ. මෙසේ මේ සූත්‍රයෙහි වදාළ උපමානුසාරයෙන් අර්හත් පුද්ගලයාගේ සන්තානයෙන් නිර්වාණයට යන ධර්මයක් නොමැති බව දතයුතු

AN-09-05-07. නිබ්බාණ පුච්ඡා සූත්‍රය

“ඇවැත්නි,
නිර්වාණය,
නිර්වාණයයි කියනු ලැබේ.
ඇවැත්නි,
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කොපමණකින් වනාහි නිර්වාණයයි කියනු ලැබේද?”

“ඇවැත්නි,
මේ ශාසනයෙහි යෝගියෙකු කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුශල ධර්‍මයන්ගෙන් වෙන්ව, චිතර්‍ක විචාර සහිත විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති, පළමුවෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් නිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“විතර්‍ක විචාරයන් සන්සිඳීමෙන් තමා තුළ ප්‍රසාදය ඇති, සිතේ එකඟකම ඇති, විතර්‍ක නැති, විචාර නැති, සිතේ එකඟකමින් උපන් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති, දෙවෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් නිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ප්‍රීතියේ නොඇලීමෙන් තුන්වෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේද,
යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ,

ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් නිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි. මහණතෙම සැප දුක් දෙක නැතිකිරීමෙන් පළමුවම සොම්නස් දොම්නස් දෙදෙනාගේ අභාවයෙන් දුක් සැප නොවූ (මධ්‍යස්ථවූ) උපෙක්‍ෂාස්මෘති පාරිශුද්‍ධියවූ, චතුර්ත්‍ථ ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් නිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි. මහණතෙම සර්‍වප්‍රකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්ම ප්‍රතිඝ සංඥාවන් දුරුකිරීමෙන් නානාත්ම සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන් ආකාසය අනන්තයයි ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් නිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි. මහණතෙම සර්‍වප්‍රකාරයෙන් ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා “විඤ්ඤාණය අනන්තය” යි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් නිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි. මහණතෙම සර්‍වප්‍රකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා “කිසිවක් නැත්තේය” යි යන ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් නිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි. මහණතෙම සර්‍වප්‍රකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් නිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය. යම් යම් ආකාරයකින් ඒ (ධ්‍යාන නම්) ආයතනය වේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් නිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි. මහණතෙම සර්‍වප්‍රකාරයෙන් නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සඤ්ඤාවෙදයිතනිරෝධයට පැමිණ වෙසේද, ඔහුගේ ප්‍රඥාවෙන් දැක ආශ්‍රවයෝ ක්‍ෂය කරණ ලද්දාහු වෙත්ද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් නිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය.”

[නිර්වාන විනිශ්චය.
නිර්වාණ ධාතුවෙන් අන්‍ය වූ සකල සංස්කාර ධර්මයන්ගේ ම හට ගැනීමක් හා බිඳී අතුරුදහන්වීමක් (අවසානවීමක්) ඇත්තේ ය. හට ගැනීම ම ඔවුන්ගේ සංස්කාර ධර්ම භාවයට කාරණය වේ. හට ගැනීම නමැති පූර්වකෝටිය ඇත්තා වූ ධර්මයන්ගේ බිඳීම නමැති පශ්චිම කෝටිය ද ඒකාන්තයෙන් ම ඇත්තේ ම ය. නිර්වාණ ධර්මය වනාහි හට ගැනීමෙන් හා බිඳීමෙන් පිරිසිඳිනු ලබන පූර්වාපර කෝටිද්වයෙන් වෙන්ව නිත්‍යව පවත්නා ධර්මයකි. නිර්වාණ ධර්මයට පමණක් එසේ පැවතිය හැකි බව හා සංස්කාර ධර්මයන්ට මෙන් පටන් ගැන්මක් හා අවසානයක් නැති බව කියනු ලබන උපමාවෙන් දතයුතු. READ FULL]

AN-09-05-08. පරිනිබ්බාණ සූත්‍රය

[නිෂ්පරියායෙන් පරිනිර්වාණය (හෝ නිෂ්පර්යාය පරිනිර්වාණය) යනු රහතන් වහන්සේ නමකගේ හෝ බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ භෞතික ශරීරයේ මරණයත් සමඟ සිදුවන අවසාන ජීවිත නිරුද්ධියයි.]

“ඇවැත්නි,
පරිනිර්වාණය,
පරිනිර්වාණයයි කියනු ලැබේ.

ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කොපමණකින් වනාහි පරිනිර්වාණයයි කියනු ලැබේද?”

“ඇවැත්නි,
මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුවක් කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුශල ධර්‍මයන්ගෙන් වෙන්ව, චිතර්‍ක විචාර සහිත විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති, පළමුවෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් පරිනිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“භික්ෂුවක් වීතර්‍ක විචාරයන් සන්සිඳීමෙන් තමා තුළ ප්‍රසාදය ඇති, සිතේ එකඟකම ඇති, විතර්‍ක නැති, විචාර නැති, සිතේ එකඟකමින් උපන් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති, දෙවෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් පරිනිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ප්‍රීතියේ නොඇලීමෙන් තුන්වෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් පරිනිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
මහණතෙම සැප දුක් දෙක නැතිකිරීමෙන් පළමුවම සොම්නස් දොම්නස් දෙදෙනාගේ අභාවයෙන් දුක් සැප නොවූ (මධ්‍යස්ථවූ) උපෙක්‍ෂාස්මෘති පාරිශුද්‍ධියවූ, චතුර්ත්‍ථ ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් පරිනිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්ම ප්‍රතිඝ සංඥාවන් දුරුකිරීමෙන් නානාත්ම සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන් ආකාසය අනන්තයයි ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් පරිනිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා “විඤ්ඤාණය අනන්තය” යි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් පරිනිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
මහණතෙම සර්‍වප්‍රකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා “කිසිවක් නැත්තේය” යි යන ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් පරිනිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් පරිනිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය. යම් යම් ආකාරයකින් ඒ (ධ්‍යාන නම්) ආයතනය වේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් පරිනිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සඤ්ඤාවෙදයිතනිරෝධයට පැමිණ වෙසේද, ඔහුගේ ප්‍රඥාවෙන් දැක ආශ්‍රවයෝ ක්‍ෂය කරණ ලද්දාහු වෙත්ද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් පරිනිර්වාණයයි වදාරණ ලද්දේය.”

AN-09-05-09. තදඞ්ග නිබ්බාණ සූත්‍රය

[කෙලෙසුන් කෙටි කලකට හෝ තාවකාලිකව සංසිඳීමෙන් ලබන නිවන හෙවත් ශාන්තියයි. මෙහි “තදංග” යන්නෙහි තේරුම “ඒ ඒ අංගයට අනුව” හෝ “යම්කිසි කරුණක් හේතුවෙන්” යන්නයි. මෙය ස්ථිර මෝක්ෂයක් හෝ උත්තරීතර නිවන (අච්චුන්ත නිබ්බාණ) නොවන අතර, එදිනෙදා ජීවිතයේදී සහ ධ්‍යාන මට්ටම්වලදී තාවකාලිකව අත්විඳිය හැකි තත්ත්වයකි.

තාවකාලික සහනය: ලෝභ, ද්වේෂ, මෝහ යන අකුසල මුල් තාවකාලිකව යටපත් වීමෙන් සිතට දැනෙන නිදහස මෙයින් අදහස් වේ.
ප්‍රතිපක්ෂ ධර්ම මගින් යටපත් කිරීම: යම්කිසි අකුසල සිතුවිල්ලක්, ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධ කුසල සිතුවිල්ලක් මගින් මර්දනය කිරීම මෙහිදී සිදුවේ. (උදාහරණ: තරහවක් ඇති වූ විට මෛත්‍රිය වැඩීමෙන් සිත සන්සුන් වීම).
උදාහරණ:දැඩි පිපාසයකින් පෙළෙන අයෙකුට සිසිල් පැන් පොදක් ලැබුණු විට සිතට සහ කයට දැනෙන තාවකාලික නිවීම.
ධ්‍යාන වඩා සිත එකඟ කරගත් විට පංච නීවරණ ධර්ම තාවකාලිකව යටපත් වීම.]

ඇවැත්නි,
තදඞ්ග නිබ්බාණය,
තදඞ්ග නිබ්බාණයයි (ඒ ඒ අඞ්ගයෙන් නිර්වාණය වේයයි, ඒ ඒ අඞ්ගයෙන් නිර්වාණය වේයයි) කියනු ලැබේ.

ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කොපමණකින් වනාහි තදඞ්ග නිබ්බාණයයි කියනු ලැබේද?”

“ඇවැත්නි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුවක් කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුශල ධර්‍මයන්ගෙන් වෙන්ව, චිතර්‍ක විචාර සහිත විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති, පළමුවෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් තදඞ්ග නිබ්බාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“විතර්‍ක විචාරයන් සන්සිඳීමෙන් තමා තුළ ප්‍රසාදය ඇති, සිතේ එකඟකම ඇති, විතර්‍ක නැති, විචාර නැති, සිතේ එකඟකමින් උපන් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති, දෙවෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් තදඞ්ග නිබ්බාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ප්‍රීතියේ නොඇලීමෙන් තුන්වෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් තදඞ්ග නිබ්බාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි. මහණතෙම සැප දුක් දෙක නැතිකිරීමෙන් පළමුවම සොම්නස් දොම්නස් දෙදෙනාගේ අභාවයෙන් දුක් සැප නොවූ (මධ්‍යස්ථවූ) උපෙක්‍ෂාස්මෘති පාරිශුද්‍ධියවූ, චතුර්ත්‍ථ ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් තදඞ්ග නිබ්බාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි. මහණතෙම සර්‍වප්‍රකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්ම ප්‍රතිඝ සංඥාවන් දුරුකිරීමෙන් නානාත්ම සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන් ආකාසය අනන්තයයි ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් තදඞ්ග නිබ්බාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි. මහණතෙම සර්‍වප්‍රකාරයෙන් ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා “විඤ්ඤාණය අනන්තය” යි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් තදඞ්ග නිබ්බාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි. මහණතෙම සර්‍වප්‍රකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා “කිසිවක් නැත්තේය” යි යන ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් තදඞ්ග නිබ්බාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි. භික්ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නෙවසඤ්ඤා-නාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් තදඞ්ග නිබ්බාණයයි වදාරණ ලද්දේය. යම් යම් ආකාරයකින් ඒ (ධ්‍යාන නම්) ආයතනය වේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් තදඞ්ග නිබ්බාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සඤ්ඤාවෙදයිතනිරෝධයට පැමිණ වෙසේද, ඔහුගේ ප්‍රඥාවෙන් දැක ආශ්‍රවයෝ ක්‍ෂය කරණ ලද්දාහු, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් තදඞ්ග නිබ්බාණයයි වදාරණ ලද්දේය.”

AN-09-05-10. දිඨධම්ම නිබ්බාණ සූත්‍රය

ඇවැත්නි,
දිඨධම්ම නිබ්බාණය,
දිඨධම්ම නිබ්බාණයයි කියනු ලැබේ.

ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින්
කොපමණකින් වනාහි දිඨධම්ම නිබ්බාණයයි කියනු ලැබේද?”

“ඇවැත්නි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුවක් කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුශල ධර්‍මයන්ගෙන් වෙන්ව, චිතර්‍ක විචාර සහිත විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති, පළමුවෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් දිඨධම්ම නිබ්බාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“විතර්‍ක විචාරයන් සන්සිඳීමෙන් තමා තුළ ප්‍රසාදය ඇති, සිතේ එකඟකම ඇති, විතර්‍ක නැති, විචාර නැති, සිතේ එකඟකමින් උපන් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති, දෙවෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් දිඨධම්ම නිබ්බාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ප්‍රීතියේ නොඇලීමෙන් තුන්වෙනි ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් දිඨධම්ම නිබ්බාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්ෂුවක් සැප දුක් දෙක නැතිකිරීමෙන් පළමුවම සොම්නස් දොම්නස් දෙදෙනාගේ අභාවයෙන් දුක් සැප නොවූ (මධ්‍යස්ථවූ) උපෙක්‍ෂාස්මෘති පාරිශුද්‍ධියවූ, චතුර්ත්‍ථ ධ්‍යානයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් දිඨධම්ම නිබ්බාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්ම ප්‍රතිඝ සංඥාවන් දුරුකිරීමෙන් නානාත්ම සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන් ආකාසය අනන්තයයි ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් දිඨධම්ම නිබ්බාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා “විඤ්ඤාණය අනන්තය” යි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් දිඨධම්ම නිබ්බාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි. මහණතෙම සර්‍වප්‍රකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා “කිසිවක් නැත්තේය” යි යන ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වෙසේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් දිඨධම්ම නිබ්බාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වෙසේ, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේ, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් දිඨධම්ම නිබ්බාණයයි වදාරණ ලද්දේය. යම් යම් ආකාරයකින් ඒ (ධ්‍යාන නම්) ආයතනය වේද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් දිඨධම්ම නිබ්බාණයයි වදාරණ ලද්දේය.

“ඇවැත්නි, නැවතද අනිකක් කියමි.
භික්ෂුවක් සර්‍වප්‍රකාරයෙන් නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සඤ්ඤාවෙදයිතනිරෝධයට පැමිණ වෙසේ, ඔහුගේ ප්‍රඥාවෙන් දැක ආශ්‍රවයෝ ක්‍ෂය කරණ ලද්දාහු වෙත්ද, යම් යම් ආකාරයකින් ඒ ආයතනය වේද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් කයින් ස්පර්‍ශකොට වෙසේද, ඇවැත්නි, මෙපමණකින් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිෂ්පරියායෙන් දිඨධම්ම නිබ්බාණයයි වදාරණ ලද්දේය.”

 සත්තාවාසා යනු සත්ත්වයන්ගේ ආවාසයෝයි. වසන තැන් යන අරුත්ය. එහි සුද්ධාවසයෝ ද සත්වාවාසයක්මය. සදාකාලික නොවන බැවින් නොගන්නා ලදහ. සත්වාවාසයෝ වනාහි බුදුවරුන්ගේ කඳවුරු තුන් සමාන වෙති. අසංඛ්‍ය කල්පයන්හි බුදුවරුන් නොපහළවන කල්හි ඒ ස්ථානය ශුන්‍ය වෙයි. මෙසේ සදාකාලයෙහිම නොපවත්නා බැවින් නොගන්නා ලදහ.

AN 09-03-01. තිඨානසුත්ත /උත්තරකුරු ධම්ම සූත්‍රය
AN 09-03-02. අස්සඛළුඞ්ක සුත්ත/ ඛළුඞ්කොපම සූත්‍රය
AN 09-03-03. තණ්හාමූලක සූත්‍රය
AN 09-03-04. නවසත්තාවාස සූත්‍රය
AN 09-03-05. පරිඤ්ඤාපරිවිත සූත්‍රය
AN 09-03-06. සිලායුපොපම සූත්‍රය
AN 09-03-07. පඨමවෙරභය සූත්‍රය
AN 09-03-08. දුගතිවෙරභය සූත්‍රය
AN 09-03-09. ආඝාත වත්‍ථු සූත්‍රය
AN 09-03-10. ආඝාත විනය සූත්‍රය
AN 09-03-11. අනුපුබ්බ නිරෝධ සූත්‍රය

AN 09-03-01. තිඨාන / උත්තරකුරු ධම්ම සූත්‍රය

§1. “මහණෙනි,
කරුණු තුනකින් උතුරුකුරුදිව්931 වැසි මනුෂ්‍යයෝ
තව්තිසා වැසි දෙවියන්ද,
ජම්බුවීපික මනුෂ්‍යයන්ද අබිබවා සිටිත්.

[9311: ඒ උතුරු කුරු දිවයින නම් අයමින් විතරින් අටදහසක් යොදුන් පමණ මහිමණ්ඩලයක් ඇත්තේය. සිසාරා සූවිසි දහසක් යොදුන් පමණ ඇත්තේ ය. ඒ සා මහත් භූමි මණ්ඩලයෙහි වළෙකුදු නැත, ගොඩෙකුදු නැත, පර්‍වතයෙකු දු නැත, ගසෙකු දු නැත, වැලෙකු දු නැත, දිමුතු මුතුතලාවක් බඳු වූ පරිශුද්ධ වූ වාලුකාතලයෙන් ම ගැවසී ගත්තේ ය, සකසා හැමැඳී බෝමළුවක් සේ දර්පන භිත්තියක් සේ, නිෂ්කලඞ්ක ව හැමදාම තිබෙයි.

එහි මධ්‍යයෙන් පැනනැඟි: කඳබොල පස් යොදුන්, පසළොස් යොදුන් වටඇති, පනස් යොදුන් උස කඳ ඇති, පනස් පනස් යොදුන් උස ශාඛා පසක් ඇති සියක් යොදුන් උස ඇති, තුන් සියක් යොදුන් වට ශාඛාමණ්ඩලය ඇති, එකි එකී ශාඛාවෙහි දහස් සුවහස් ශාඛා පඞ්ක්තීන් විරාජමාන ව ශ්‍රීමත් වූ මහා කල්පවෘක්‍ෂ රාජයා පිහිටියේ ය.

ඒ සා ද්වීපය මුළුල්ලෙහි සත්ත්වයෝ පූජාමළුවකට රැස් ව ගහන ව සිටිනා මහ පිරිසක් සේ කප්රුක සිසාරා අතුරු නොදී ම වාස ය කෙරෙති. එ තෙක් සත්ත්වයන් අතුරෙන් කෘෂි වණික් ආදි වූ කර්‍මාන්ත කරන කෙනෙක්, බඩ නිසා දුක් ගන්නා කෙනෙක් නැත. ගෙයක් දොරක් නැඟීමෙක් පුත්‍රදාරාදි බන්‍ධු ව්‍යසනයක් විඳිනා කෙනෙකු දු නැත, ව්‍යාධියෙන් පෙළෙන කෙනෙකුදු නැත, ඔවුනොවුන් හා සංග්‍රාමයක් කරන කෙනෙකුදු නැත, ඔවුනොවුන් කෙරෙහි ආක්‍රොශ පරිභවයක් කරන කෙනෙකුදු නැත, ස්ත්‍රී පුරුෂයන්ගේ කලහව්‍යවහාරයෙකුදු නැත. තව ද දිව්‍යලොකයෙහි දෙවියන්ගේ කප්රුක් නිසා දෙවඟනන් නිසා කලහ ඇතියේ ම ය, මේ උතුරුකුරු දිව වනාහි එසේ වූ කලහයෙකු දු නැත, එසේ හෙයින් ඒ දිවයින දෙව්ලොවට ත් වඩනේම ය යි දතයුතු. DETAIL ]

“කවර නම් තුණකින්ද යත්? 932

[1] . තෘෂ්ණාවෙන් මිදුන සිත් ඇති බව ,
නොහොත් දුකින් මිදුණු බවින්ද,
[2]. (මේ මගේයයි) අයිතියක් නොකීමෙන්ද,
[3].විශේෂවු නියත ආයුෂ විඳීමෙන්ද,
යන මේ තුණෙකි.

මහණෙනි,
මේ කරුණු තුනෙන් උතුරුකුරුදිව් වැසි මනුෂ්‍යයෝ
තව්තිසා වැසි දෙවියන්ද, ජම්බුවීපික මනුෂ්‍යයන්ද අබිබවත්.

[032: මමංකාරය පිළිබඳ විශ්වාසය මිනිසා මිථ්‍යා ලබ්ධියක බැඳ තබන යදමකි. බුද්ධ ශ්‍රාවකයාට එයින් මිදෙන්නට අවබෝධාත්මක ප්‍රයත්නයක යෙදෙන්නට සිදු වෙයි. බුදුන් වහන්සේගේ අරමුණ වූයේ, සියලු සත්ත්වයන් සුවපත් කිරීම යි. මිනිස් ජීවියා අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් වෙන් කොට හුදකලා කර තබන්නට හේතුවන මූලික සිතිවිල්ල මමංකාරයයි. එනම් ආත්ම දෘෂ්ටියයි. මේ කුනපයෙන් පිරුණු පසට දිරායන ඇට කුඩුවකින් ඇටවූ ලෙයින් මසින් පිරවූ මේ කය “මම” ය. මේ ගෙදර මේ ගම “මගේ”ය ලෙස ගන්නා කම අප සසරට බැඳලන ලොකුම බන්ධනයය. උතුරුකුරු වෙහි වැසියන් මේ ප්‍රබල මිච්චා දිට්ඨියෙන් මිදුනු අයය.]

තව්තිසාවේ දෙවිවරු

§ 2.“මහණෙනි,
කරුණු තුනකින් තව්තිසා වැසි දෙවියෝ
උතුරුකුරු දිවයින් වැසි මිනිසුන්ද,
දඹදිවු වැසි මිනිසුන්ද අභිභවනය කෙරෙත්.

“කවර නම් තුනකින්ද යත්?
[1] දිව්‍යමය ආයුෂයෙන්ද, 934
[2] දිව්‍යමය වර්‍ණයෙන්ද,
[3] දිව්‍යමය සැපයෙන්ද යන මේ තුණෙනි.

934: දිවය ආයුෂ:

මහණෙනි,
මේ කරුණු තුනෙන් තව්තිසා වැසි දෙවියෝ
උතුරුකුරු දිවයින් වැසි මිනිසුන්ද,
දඹදිවු වැසි මිනිසුන්ද අභිභවනය කෙරෙත්.

දඹදිව වැසියෝ

§ 3. “මහණෙනි,
කරුණු තුනකින් දඹදිවු වැසි මනුෂ්‍යයෝ
උතුරුකුරු දිවයින් වැසි මනුෂ්‍යයන්ද,
තව්තිසා වැසි දෙවියන්ද අභිභවනය කෙරෙත්.

“කවර තුනකින්ද යත්?
සූරයෝය,
සතිමත්හුය,
බ්‍රහ්මචරිය වාසය යන මේ තුනයි.

මහණෙනි, මේ කරුණු තුනෙන්
දඹදිවු වැසි මනුෂ්‍යයෝ උතුරුකුරු දිවයින් වැසි
මනුෂ්‍යයන්ද, තව්තිසා වැසි දෙවියන්ද අභිභවනය කෙරෙත්.`

 [ මෙම සූත්‍රයෙහි උත්තර කූරුකා යනු උතුරුකුරු දිවයින් වැසියෝයි, අධිගණ්හන්ති යනු ශ්‍රේෂ්ඨ වෙති, අධික විශිෂ්ට ජ්‍යෙෂ්ඨවූවෝ වෙත්.  අමමා යනු තෘෂ්ණා නැත්තෝයි, අට්ඨකථාවෙහි දුක් නැත්තෝයි කියනලදි. අපරිග්ගහා යනු මෙය මගේ යයි සත්තකයන් නොමැත්තෝයි,  නියතායුකා යනු ඔවුන්ගේ ආයුෂ නොවෙනස්ව පවතියි. අවුරුදු දහසක්මය. ගතිය ද නොවෙනස්ය. එයින් සැව ස්වර්‍ගයෙහිම උපදිත්.  සතිමන්තො යනු දෙවියන්ගේ වනාහි එකාන්ත සැපවත් බැවින් සිහිය ස්ථිර නොවෙයි. නිරාසතුන්ගේ එකාන්ත දුක් ඇති බැවින් සිහිය අනිස්ථිරය. මොවුන්ගේ වනාහි මිශ්‍ර සුවදුක් බැවින් සිහිය ස්ථිර වෙයි. ඉධ බ්‍රහ්මචරියවාසො යනු දඹදිවෙහි බුදු පසේබුදුවරුන්ගේ පහළවීම ඇති බැවින් අෂ්ටාංගිකමාර්‍ග බ්‍රහ්මචරිය වාසය ද මෙහිම වෙයි.]

තවුතිසාවට පමණක් දෙවැනි වූ උතුරුකුරු දිවයින

…..සතර සතිපට්ඨාන වැනි බොහෝ ගාම්භීර දේශනා වල බුදුරජාණන් වහන්සේ උතුරුකුරු දිවයිනට පිණ්ඩපාතය පිණිස වැඩම කොට අනවතප්ත විලෙන් පැන් පහසුවී විවේක සුවයෙන් වැඩ විසුබව පෙළෙහි බොහෝ තැන්වල සඳහන්. නිකාය සාහිත්‍යයෙහි හා පශ්චාත්කාලීන පාලි සාහිත්‍යයෙහි ” සඳහන් මනඃකල්පිත ප්‍රදේශයක් ලෙස උතුරුකුරු දිවයින යම් විචාරකයින් පෙන්වා දුන්නත් සුත්‍ර පිටකයේ දීඝ නිකායේ සඳහන් පරිදී යම් කෙටි විස්තරයක් ලිවීම කාලෝචිත යනුවෙන් සිත කිවේ ඉන්පසු ලිපිවල නැවත නැවතත් ඒ සම්බන්ධව විස්තරයක් කල නොයුතු නිසාය.

ජම්බුද්වීපයෙන් උතුරු දිශාවෙහි තමයි කියනවා මහාමේරු පර්වතය පිහිටා තියෙන්නේ. එය රන්වන් පැහැයෙන් බැබලෙන නිසාම සොඳුරු දසුන් ඇති මහාමේරුවේ පෙර දිසාව රිදීය. දකුණු දිසාව මැණික්ය. බටහිර දිසාව පලිඟුය. උතුරු දිසාව රත්රන්ය කියලා කියනවා. මෙහි රජු කුවේර යනුවෙන් හඳුන්වනවා. කුවේර මහ රජුගේ රජදහන විසාණා නම් වනවා. එහෙයින් කුවේර මහ රජ වෙස්සවණ (වෙසවුණු) නමින්ද හඳුන්වනු ලබනවා. වෙස්සවණ රජු බුදුරදුන්ගේ විශ්වාසිකයෙක්. කථා පැවැත්වීමේ ව්‍යාකතයෙක්. ඒ නිසාම ආටානාට දේශනයේ සතර වරම් දෙවිවරු බුදුන් හමිවට පැමිණියද උන්වහන්සේව ආමන්ත්‍රණය කිරීමට මූලික වෙන්නේ වෙස්සවණ දෙවියනුයි. ඒ රජ වෙනුවෙන්ම මැවුණු ප්‍රධාන නගර බොහොමයක් වනවා. මහා යශස් ඇති මහා තේජස් ඇති ඒ වෙසවුණු මහ රජුට ප්‍රාසාදද සිවිල්ගෙවල් ද බොහොමයක් වනවා. එ රජු වෙනුවෙන්ම මොනොවට මවන ලද ආටානාටා ය, කුසිනාටා ය, පරකුසිනාටා ය, නාටපුරියා ය, යැ යි නගරයෝ වනවා. එයින් (ඒ පරකුසිතනාට නුවරින්) ඉඳුරා උතුරුදිගැ කපීවන්ත නම් නුවරෙක් ද, එයින් ඔබ්බෙහි ජනෝඝ නම් නුවරෙක් ද, අන්‍ය නවනවතිය නම් නුවරෙක් ද, අම්බරඅම්බරවතිය නම් නුවරෙක් ද, අන්‍ය ආලකමන්‍දා නම් රාජධානියෙක් ද වනවා. ආලකමන්දාව එහි අගනුවරයි. රජුගේ නිවේදන තතෝල, තන්තල, තතොතල, ඔජසි, තෙජසි, තතොජසි, සුර, රාජ, අරිට්ඨ හා නෙමි යන රාජ සෙනවියන් විසින් ඉදිරිපත් කෙරෙන අතර ධරණී නම් පොකුණ ද යක්‍ෂයන් හා උතුරුකුරු වැසියන් හමුවන භගලවතී නම් ශාලාව ද මෙහි විශේෂ ස්ථානයන් ලෙස හඳුන්වනවා.

උතුරු කුරු දිවයිනත් පිහිටා තියෙන්නේ අන්න ඒ මහාමේරු පර්වතයෙහි කියලා කියනවා. එය අපගේ පෘතුවි තලයටම අයිති එහෙත් බුදු පසේබුදු මහරහතන් වහන්සේලා සහ ඍෂි වරුන්ට හා පක්ෂිනට පමණක්ම විද්‍යාමාන වන දිවයිනක් කියලා තමයි පවසන්නේ. නැත්නම් අපිටත් පේන්නට එපැයි. උතුරුකුරු දිවයිනෙහි යක්ෂයෝ වගේම පින්වත් සුවිශේෂී මිනිසුන් කොටසකුත් ජිවත් වෙනවා. ඔවුන් පුණ්‍යමය බලයෙන් ඉතාම බලවත්. ඒ නිසාම ඔවුනට ලැබෙන සැප සම්පත් ඉමහත්. හරියටම දෙවිවරුනට වගේ. බොහෝ සෙයින් දිව්‍යමය ආත්මභාවයට කිට්ටු එහෙත් දෙවියන් නොවන මෙම සුවිශේෂී මිනිසුන් තුන් ආකාරයකින් තව්තිසා වැසි දෙවියන් ද දඹදිව් වැසි මිනිසුන් ද අභිබවා හිඳිනවා කියලා ඨාන සුත්‍රයෙහි කියනවා. එනම්

1.අමමා – වස්ත්‍රාභරණ කෑමබීම ආදියෙහි මමත්ය වය නැත.
2.අපරිග්ගහා – ස්ත්‍රීන් පාවා නොගෙන මේ මගේ ස්ත්‍රිය යනුවෙන් අයිති කරගැනීමක් නැති මෝ තෙමේ මගේ භාර්යාව යයි මමත්වයක් නැති මව හෝ සහෝදරිය හෝ දැක ඡන්දරාගය නො උපදින කොටසක්.
3. නියතායුකා- නියත වශයෙන්ම ආයුෂ ඇති.
එනම් කුරු වැසියන්ගේ ආයුෂ අවුරුදු දහසක් බව නියතය.
ඔවුන් ඒ අවුරුදු දහසම අඩු හෝ වැඩි නැතිව ජීවත්වෙනවා කියන එකයි.

ඒ එක්කම ඔවුනට සුවිශේෂ වර්ණයක් තියනවා කියනවා. ඔවුනට තවත් විශේෂ ගුණයක් තියෙනවා. ඒ තමයි කිසිම දිනක මරණින් පසු සතර අපා ගත නොවීම. ඒ තරම්ම ධාර්මික ජීවතයක් ඔවුන් ගතකරන්නේ. එනිසාම ඔවුනට අයත් දේපල හෝ භාර්යාවන් ඇත්තේ නැහැ.

නගුල් ගෙන එහි කෘෂි කර්මය කරන්නෙමු කියා කුඹුරට යන පිරිස් නැහැ. වනයෙහි නොසාන ලද බිම් කොටසක ඉබේම හටගත් (සංයජාත) හාල්ම එහි පලය වනවා. එම සහල් නෙලාගෙන හැලියෙහි දමා ගල් තුනක් මත තැබූ විට ගල්වලින් ගිනි ඇති වී දුම් නැති අඟුරු ගින්නෙන් ඉබේම පිසෙනවා.

ඔවුන් ඒ හැලියෙන්ම භෝජන අනුභව කරනු මිසක් වෙනයම් භාජන භාවිතාවක් නැහැ. ඒ නිසා වැඩත් අඩු ඇති. එහි විවිධ සුප් වර්ග හෝ ව්‍යඤජනයක් හෝ නැහැ . විශේෂ රසකාරක මුහුකිරීමක් නැහැ. අනුභව කරන්නගේ කැමත්ත පරිද්දෙන්ම ඔහුට අවශ්‍ය පරිදි රසය ඇතිවෙනවා කියනවා. ඔවුන් එහි පැමිණෙන්නන්ට ද එම කෑම වලින් සංග්‍රහ කරන්නට අමතක කරන්නේ නැහැ.. මසුරු සිතක් ඔවුන්ගේ ඇත්තෙම නැහැ. . මහත් සෘද්ධි ඇති පසේ බුදු පසේ බුදුවරු එහි ගොස් පිණ්ඩපාතය ලබාගන්නවා.

එහි වෙස්සවන රජුගේ පිරිවර යක්කු එලදෙනක ගෙන එක්කර වාහනයක් කොට පිටට නැගී ඒ ඒ දිසාවලට යනවා.. දෙනුන් පමණක් නොව සෙසු සිව්පා සතුන් ද එක්කොට වාහන සාදා ඒ ඒ දිසාවල සංචාරය කරනවා. ඒ විතරක් නෙවෙයි. බොහෝ සෙයින් ගැබිනි ගැහැණිය වාහනය කොට ඇගේ පිටේ නැගී යනවත් කියනවා. සෙසු ස්ත්‍රීන් ද යානයෙහි යොදවනවා කියනවා. පුරුෂයන් යොදවන යානයන් තිබුනත් සම්‍යක් දෘෂ්ටිකයන් ගැනීමට ඔවුනට නොහැකි බව කියනවා. බොහෝ සෙයින් ප්‍රත්‍යන්තවල මෙලච්ඡ ජාතිකයන් ඒ සඳහා යොදවනවා. ගව යාන පමණක් නොව ඇත් අස් දිව්‍යමය දෝළා ඇතුළු බොහෝ යානාදියෙහි ද නැගී යනවා. තවත් බොහෝ දිව්‍ය යාන ද වනවා.

කල්පාවසානය දක්වා පවතින සිතූ පැතූ සම්පත් දෙන කල්ප වෘක්ෂයත් තියෙන්නේ මෙහෙ කියලා කියනවා. මෙහි වැසියන් භූමියෙහි සයනය කරණ බැවින් භූමිසය යනු ඔවුන්ට අපර නාමයක්. මෙලෙසින් තව බොහෝ නොකියූ කරුණු ඇතත් ලිපිය දික්වන නිසා මෙය ප්‍රමාණවත් කියා සිතනවා. ඉතින් අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එදා පිණ්ඩපාත දානය සඳහා මෙම පින්කෙතට වැඩම කරනු ලැබුවා. ඒ පින්වත් පිරිස දුන් පිණ්ඩපාත දානයද රැගෙන් බුදුපියාණන් වහන්සේ අනවතප්ත විල අසළට වැඩම කළා. ඊළඟ ලිපියෙන් එම විල ගැන දැනගන්නට පුළුවන්.

උපකාර වූ මුලාශ්‍ර –

ත්‍රිපිටකය » සූත්‍ර පිටකය » අඞ්‌ගුත්‌තර නිකාය » නවක නිපාතය » 3. සත්‌තාවාස වර්ගය/ ඨාන සූත්‍රය
ත්‍රිපිටකය » සූත්‍ර පිටකය » දීඝ නිකාය » පාථික වර්ගය » 9. ආටානාටිය සූත්‍රය
සමන්තකූට වණ්ණනා – දෙනියායේ පඤ්ඤාලෝක හිමි

AN 09-03-02. අස්සඛළුඞ්ක /
ඛළුඞ්කොපම සූත්‍රය

[අශ්ව පෝතකයා = colt.]

§1, “මහණෙනි,
අශ්වපොතකයන් (අසු පැටවුන්) තිදෙනෙක්ද,
පුරිස පොතකයන් තිදෙනෙක්ද,
අසුන් අතුරෙහි යහපත් අසුන් තිදෙනෙක්ද,
පුරුෂයන් අතුරෙහි යහපත් පුරුෂයන් තිදෙනෙක්ද,
අස්සාජානීයිය අශ්වයන් තිදෙනෙක්ද,
ගුණවත් පුරුෂාජානීයයන් තිදෙනෙක්ද
ගැන දේශනා කරන්නෙමි.

එය මනා කොට අසවු. හොඳට මෙනෙහි කරවු. කියන්නෙමි” යනුයි.
“ස්වාමීන් වහන්ස. එසේය” යි ඒ භික්‍ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිවදන් දුන්හ.
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ සුත්ර ධර්මය වදාළ සේක.

§ 2. “මහණෙනි,
ඒ අශ්ව පොතකයන් තිදෙනා කවරහුද?

මහණෙනි,
[1] ඇතැම් අශ්ව පොතකයෙක්
ජව සම්පන්න වෙයි.
එනමුත් වර්‍ණ සම්පන්න නොවේ,
ආරොහ පරිනාහ සම්පන්නද නොවේ,

[2] මහණෙනි, ඇතැම් අශ්ව පෝතකයෙක්
ජව සම්පන්න වේ, වර්‍ණ සම්පන්න වේ, නමුත්
ආරෝහ පරිනාහ සම්පන්න නොවේ,

[3] ඇතැම් අශ්ව පෝතකයෙක්
ජව සම්පන්න වේ, වර්‍ණ සම්පන්න වේ,
ආරොහ පරිනාහ සම්පන්න ද වේ,
මහණෙනි, මේ අශ්ව පෝතකයන් තිදෙනාය.

§ 3. “මහණෙනි,
ඒ කිවූ තුන් ආකාර බඳු කැලෑ අසුන් වැනි
පුරුෂ පෝතකයන් තිදෙනා කවරහුද?

[1]. මහණෙනි,
මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුරුෂයෙක් ජව සම්පන්න වූ මුත්,
වර්‍ණ සම්පන්න නොවේ, ආරොහ පරිනාහ සම්පන්න නොවේ,
ඔහු පළමුව දෙසු පුරුෂ පෝතකයාය

[2].මහණෙනි, ඇතැම් පුරුෂයෙක්
ජව සම්පන්න වේ, වර්‍ණ සම්පන්නද වේ,
නමුත් ආරෝහ පරිනාහ සම්පන්න නොවේ,
ඔහු දෙවනුව දෙසු පුරුෂ පෝතකයාය

[3]. මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුරුෂයෙක්
ජව සම්පන්න වේ, වර්‍ණ සම්පන්න වේ,
ආරොහ පරිනාහ සම්පන්න වේ,
ඔහු තුන්වැනියට දෙසු පුරුෂ පෝතකයාය

මහණෙනි, මේ පුරුෂ පොතකයන් තිදෙනාය.

විස්තර වශයෙන්

§ [1].ජව සම්පන්න පුරුෂයා
“මහණෙනි,
කෙබඳු පුරුෂයෙක් ජව සම්පන්න වේද,
වර්‍ණ සම්පන්න නොවේද,
ආරොහ පරිනාහ සම්පන්න නොවේද?

මහණෙනි,
මහණකු මෙය දුක්ඛයයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැන ගනීද,
මෙය දුක්ඛ සමුදයයයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැන ගනීද,
මෙය දුක්ඛ නිරෝධයයයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැන ගනීද,
මෙය දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිණී ප්‍රතිපදාවයයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැන ගනීද,
මෙය ඔහුගේ ජවයයි කියමි.

ධර්‍මයෙහි , අභි විනයෙහි ප්‍රශ්න විචාරණ ලද්දේ හේ පසු බසියි.
ඒ ප්‍රශ්න නොවිසඳයි. මෙය ඔහුගේ වර්‍ණයෙහි අඩුවයයි කියමි.
චීවරය, පිණ්ඩපාතය, සේනාසනය, ගිලාන ප්‍රත්‍යය යන
පිරිකර සමූහය නොලබන්නේද ,
මෙය ඔහුගේ ආරෝහ පරිනාහ සම්පන්නයෙහි අඩුව යයි කියමි.
මහණෙනි, මෙසේ වනාහි පුරුෂ පොතක තෙමේ ජව සම්පන්න වෙයි.
වර්‍ණ සම්පන්න නොවෙයි. ආරොහ පරිනාහ සම්පන්න නොවෙයි.

§ [2]. “මහණෙනි,
කෙසේ නම් පුරුෂයෙක් ජව සම්පන්න වේද,
වර්‍ණ සම්පන්න වේද,
ආරොහ පරිනාහ සම්පන්න නොවේද?

[පුජනීය ආනන්ද මෛත්‍රිය මහා ස්වාමින්වහන්සේ – සතර සත්‍යය ගැන කල දේසනාවක් ]

§ මහණෙනි,
ශාසනයෙහි මහණකු
මෙය දුකයයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැන ගනීද,
මෙය දුක්ඛ සමුදයයයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැන ගනීද,
මෙය දුක්ඛ නිරෝධයයයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැන ගනීද,
මෙය දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිණී ප්‍රතිපදාවයයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැන ගනීද,
මෙය ඔහුගේ ජවයයි කියමි.

එනමුත් ධර්‍මයෙහි හෝ විනයෙහි
ප්‍රශ්නයකට පිළිතුරු දෙන්නට පසුබායිද, අසමත් වේද
ඔහු ඒ නිසා වරණ සම්පන්න නොවේ යැයි කියමි.

නිසි ලෙස පිරිකර නොලබයිද එය ඔහුගේ
ආරෝහ පරිනාහයේ අඩුව ලෙස කියමි.

§ (2) මහණෙනි,
ශාසනයෙහි යම් මහණකු ජවය හා වන්නය
ඇති අශ්ව පොතකයෙකුට සම කලෙම්ද?

යම් ම්හනෙකු සතර ආර්ය සත්ය තම ප්‍රඥාවෙන්
පසක් කර ගනීද ඔහු ජවය ඇති මහණෙකු යි කියමි.

ධර්ම විනය ගැන යමක් අසත්දී ඔහු පහසුවෙන් විසඳයිද.
මෙය ඔහුගේ වර්‍ණය යයි කියමි.

චීවරය, පිණ්ඩපාතය, සේනාසනය, ගිලාන ප්‍රත්‍යය
යන සිව් පසය පහසුවෙන් නොලබයිද,
මෙය ඔහුගේ ආරෝහ පරිනාහයෙහි අඩුව යයි කියමි.

මෙසේ පුරුෂයෙක් ජව සම්පන්න වෙයි.
වර්‍ණ සම්පන්න වෙයි.
ආරොහ පරිනාහ සම්පන්න නොවෙයි.

[අභි ධර්මය දැන් ත්‍රිපිටකයේ එම නමින් නම් කල අලුත් පිටකය නොව භාග්‍යවතුන්වහන්සේ උගන්වා වදාළ ධර්මයෙහි හරය බඳු සතර ආර්ය සත්‍යය පටිච්ච සමුප්පාදය වැනි ඉගැන්වීම්ය.]

§[3]. “මහණෙනි,
කෙසේ නම් පුරුෂයෙක් ජව සම්පන්න වේද, වන්න සම්පන්න වේද,
ආරොහ පරිනාහ සම්පන්න වේද?

මහණෙනි,
ශාසනයෙහි මහණකු මෙය දුකයයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැන ගනීද,
මෙය දුක්ඛ සමුදයයයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැන ගනීද,
මෙය දුක්ඛ නිරෝධයයයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැන ගනීද,
මෙය දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිණී ප්‍රතිපදාවයයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැන ගනීද,
මෙය ඔහුගේ ජවයයි කියමි.

ධර්‍මයෙහි විනයෙහි ප්‍රශ්න අසණ ලද්දේ
පහසුවෙන් නිවැරදිව විසඳයිද.
මෙය ඔහුගේ වන්නය යයි කියමි.

යම් හික්ෂුවක් චීවරය, පිණ්ඩපාතය, සේනාසනය, ගිලාන ප්‍රත්‍යය ලබයිද,
මෙය ඔහුගේ ආරෝහ පරිනාහයෙහි වේයයි කියමි.

මෙසේ වනාහි මහණෙනි, පුරුෂයෙක් ජව සම්පන්න වෙයි.
වර්‍ණ සම්පන්න වෙයි. ආරොහ පරිනාහ සම්පන්න වෙයි.

මහණෙනි, මේ පුරුෂ පොතකයන් තිදෙනා යැයි වදාළ සේක.

“මහණෙනි, අශ්ව සදශ්වයන් තිදෙනා කවරහුද?

මහණෙනි,
ඇතැම් අශ්වසදශ්වයෙක් ජව සම්පන්න වේ,
වර්‍ණ සම්පන්න නොවේ, ආරොහ පරිනාහ සම්පන්නද නොවේ,

ඇතැම් අශ්ව සදශ්වයෙක් ජව සම්පන්න වේ,
වර්‍ණ සම්පන්නද වේ, එනමුත්
ආරෝහ පරිනාහ සම්පන්න නොවේ,

ඇතැම් අශ්වසදශ්වයෙක් ජව සම්පන්නද වේ,
වර්‍ණ සම්පන්නද වේ, ආරොහ පරිනාහ සම්පන්නද වේ,
මහණෙනි, මේ අශ්වසදශ්වයන් තිදෙනාය.

“මහණෙනි, පුරුෂ සදශ්වයන් තිදෙනා කවරහුද?

මහණෙනි,
මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුරුෂ සදශ්වයෙක්
ජව සම්පන්න වේ, නමුත් වර්‍ණ සම්පන්න නොවේ,
ආරොහ පරිනාහ සම්පන්නද නොවේ,

මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුරුෂ සදශ්වයෙක්
ජව සම්පන්න වේ, වර්‍ණ සම්පන්නද වේ,
එනමුත් ආරෝහ පරිනාහ සම්පන්න නොවේ,

මහණෙනි, ඇතැම් පුරුෂ සදශ්වයෙක් ජව සම්පන්න වේ,
වර්‍ණ සම්පන්නද වේ,
ආරොහ පරිනාහ සම්පන්න වේ,

මහණෙනි,
මේ පුරුෂ සදශ්වයන් තිදෙනාය.

මහණෙනි,
කෙබඳු පුරුෂ සදශ්ව යෙක් ජව සම්පන්න වේද,
වර්‍ණ සම්පන්න නොවේද,
ආරොහ පරිනාහ සම්පන්න නොවේද?

මහණෙනි,
මහණකු මෙය දුක්ඛයයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැන ගනීද,
මෙය දුක්ඛ සමුදයයයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැන ගනීද,
මෙය දුක්ඛ නිරෝධයයයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැන ගනීද,
මෙය දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිණී ප්‍රතිපදාවයයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැන ගනීද,
මෙය ඔහුගේ ජවයයි කියමි

එනමුත් ධර්‍මයෙහි හෝ විනයෙහි
ප්‍රශ්නයකට පිළිතුරු දෙන්නට පසුබායිද, අසමත් වේද
ඔහු ඒ නිසා වරණ සම්පන්න නොවේ යැයි කියමි.

චීවරය, පිණ්ඩපාතය, සේනාසනය, ගිලාන ප්‍රත්‍යය යන පිරිකර ප්‍රත්‍ය
පහසුවෙන් නොලබයිද, ඔහුගේ ආරෝහ පරිනාහ
සම්පන්න නොවේයයි කියමි.

මහණෙනි, මෙසේ වනාහි පුරුෂසදශ්ව තෙමේ ජව සම්පන්න වෙයි.
වර්‍ණ සම්පන්න නොවෙයි. ආරොහ පරිනාහ සම්පන්න නොවෙයි.

මහණෙනි, කෙසේ නම් පුරුෂසදශ්ව තෙම ජව සම්පන්න වේද,
වර්‍ණ සම්පන්න වේද, ආරොහ පරිනාහ සම්පන්න නොවේද?

මහණෙනි,
මහණකු
මෙය දුක්ඛය’ යයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැන ගනීද,
මෙය දුක්ඛ සමුදය”යයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැන ගනීද,
මෙය දුක්ඛ නිරෝධය”යයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැන ගනීද,
මෙය දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිණී ප්‍රතිපදාව”යයි තත්වූ පරිද්දෙන් දැන ගනීද,
මෙය ඔහුගේ ජවයයි කියමි.

ධර්‍මයෙහි, විනයෙහි ප්‍රශ්න විචාරණ ලද්දේ විසඳයිද.
සංසන්‍දනය (එකට ගැලපීම) නොවෙයිද,
මෙය ඔහුගේ වර්‍ණය වේයයි කියමි.

චීවරය, පිණ්ඩපාතය, සේනාසනය, ගිලාන ප්‍රත්‍යය යන පිරිකර
නොලබන සුළු වූයේ වේද, මෙය ඔහුගේ ආරෝහ පරිනාහයෙහි නොවේයයි

මෙසේ වනාහි මහණෙනි, පුරුෂසදශ්ව තෙම ජව සම්පන්න වෙයි.
වර්‍ණ සම්පන්න වෙයි. ආරොහ පරිනාහ සම්පන්න නොවෙයි.

මහණෙනි,
කෙසේ නම් පුරුෂ සදශ්ව තෙම ජව සම්පන්න වේද,
වර්‍ණ සම්පන්න වේද, ආරොහ පරිනාහ සම්පන්න වේද?

“මහණෙනි,
මේ ශාසනයෙහි මහණකු පඤ්චෝරම්භාගීය (කාම ලෝකය භජනය කරණ සංයෝජන ධර්ම රැහැන්විය) ක්‍ෂය කිරීමෙන් ඕපපාතික වූයේ, එහිදී පිරිනිවන් පානාසුළු වුයේ ඒ ලෝකයෙන් (උත්පත්ති වශයෙන්) මෙහි නොඑන ස්වභාව ඇත්තේ වේද, මෙය ඔහුගේ ජවයෙහි වූයේයයි කියමි.

ධර්මයෙහි විනයෙහි ප්‍රශ්ණ විචාරණ ලද්දේ මනාව විසඳයිද,
නොසැසඳේද, මෙය ඔහුගේ වර්‍ණයෙහි වූයේයයි කියමි.

වීවරය, පිණ්ඩපාතය, සේනාසනය, ගිලානප්‍රත්‍යය, පිරිකර පහසුවෙන් ලබයිද , මෙය ඔහුගේ ආරෝහ පරිනාහය’ යයි කියමි.

මහණෙනි,
මෙසේ , පුරුෂ සදශ්ව තෙමේ ජව සම්පන්නද වෙයි.
වර්‍ණ සම්පන්නද වෙයි. ආරෝහ පරිනාහ සම්පන්නද වෙයි.

මහණෙනි, මොවුහු වනාහි පුරුෂ දශ්වයන් තිදෙනා වෙති.

§ “මහණෙනි,
සොඳුරු අශ්වජානීයයෝ තිදෙන කවරහුද?

මහණෙනි,
සොඳුරුවූ අශ්වජානීයයෙක් ජව සම්පන්නද වේ,
වර්‍න්න සම්පන්නද වේ, ආරොහ පරිනාහ සම්පන්නද වේ.

මහණෙනි, මේ වනාහි සොඳුරු අශ්වජානීයයෝ තිදෙනා වෙති.

“මහණෙනි,
සොඳුරුවූ පුරුෂාජානීයයෝ තිදෙනා කවරහුද?

මහණෙනි,
ඇතැම් සොඳුරුවූ පුරුෂාජානීයයෙක් ජව සම්පන්නද වෙයි, වර්‍ණ සම්පන්නද වෙයි, ආරොහ පරිනාහ සම්පන්නද වෙයි. මහණෙනි, කෙසේ නම් සොඳුරුවූ පුරුෂාජානීය තෙමේ ජව සම්පන්න වේද, වර්‍ණ සම්පන්න වේද, ආරෝහ පරිනාහ සම්පන්න වේද?

මහණෙනි,
යම් මහණකු ආශ්‍රවයන් ක්‍ෂය කිරීමෙන් ආශ්‍රව රහිතව, චෙතො විමුක්තියද, ප්‍රඥා විමුක්තියද, මේ ආත්මයෙහිම තම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, සාත්කොට (ප්‍රත්‍යක්‍ෂකොට) දැන ඊට පැමිණ වෙසේද, මෙය ඔහුගේ ජවය වේය” යි කියමි.

“යමෙක් ධර්‍මයෙහි, විනයෙහි ප්‍රශ්නයක් ඔහුගෙන් විචාරණ ලද්දේ, ඒ පහසුවෙන් නොසැසඳෙයිද, නොපැකිල විසඳයිද,, මෙය ඔහුගේ වන්නය’ යයි කියමි. චීවර, පිණ්ඩපාත, සයනාසන, ගිලානප්‍රත්‍යය බෙහෙත් යන පිරිකර පහසුවෙන් ලබයිද, මෙය ඔහුගේ ආරෝහ පරිනාහය වේයයි කියමි.

මහණෙනි, මෙසේ සොඳුරු පුරුෂාජානීය තෙමේ ජව සම්පන්නද වෙයි. වර්‍ණ සම්පන්නද වෙයි. ආරෝහ පරිනාහ සම්පන්නද වෙයි.
මහණෙනි, මේ තිදෙන වනාහි සොඳුරුවූ පුරුෂාජානීයයෝ වෙති” යි වදාළ සේක.

ජවසම්පන්නො යනු පා ජවයෙන් යුක්ත වූයේයි,
න වණ්ණාසම්පන්නො යනු ශරීර වර්‍ණයෙන් යුක්ත නොවූයේයි, ශරීර ශක්තියෙන් හීන පුරුෂයන් කෙරෙහි “ජව සම්පන්නො” යනු ඥාන ජවයෙන් යුක්ත වූ තැනැත්තේයි, න වණ්ණසම්පන්නො යනු ගුණ වර්‍ණයෙන් යුක්ත නොවූයේයි, සෙස්ස පෙළ ක්‍රමයෙන්ම දතයුතුය. මෙහි යමක් කිවයුතු වන්නේද එය තික නිපාත වර්‍ණනාවෙහි කියන ලද්දේමය.

AN 09-03-03. තණ්හා මූලක සූත්‍රය

පුජ්‍ය තලල්ලේ චන්දකිත්ති හිමි කල දේශනාව

“මහණෙනි,
තෘෂ්ණා මූලික ධර්ම නවය දේශනා කරන්නෙමි.
එය මනා කොට අසවු. හොඳට මෙනෙහි කරවු. කියන්නෙමි” යනුයි.
“ස්වාමීන් වහන්ස. එසේය” යි ඒ භික්‍ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිවදන් දුන්හ.
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කාරණය වදාළ සේක.

[දීඝ නිකායේ අඩංගු මහා සීහනාද සුත්‍රයේ මේ සුත්‍රයේ සඳහා ධර්ම කාරණා විස්තරාත්මකලෙස අඩංගු වේ.]

“මහණෙනි,
තෘෂ්ණාව මුල්කොට ඇති ධර්ම නවය කවරහුද?

මහණෙනි,
මේ නවයක් වූ හේතු, තෘෂ්ණාව මුල්කොට ඇතිවන ධර්මයෝය.”

තණ්හං පටිච්ච යනු
එසන (අපේක්‍ෂා කරන) තෘෂ්ණාව හා
එසිත (අපේක්ෂා කළ) තෘෂ්ණාව යයි තෘෂ්ණා දෙකෙකි.
යම් තෘෂ්ණාවකින් එඑමං ලීහුල් ආදියේ උදව්වෙන් යායුතු මං ආදියට එළඹ භොගයන් සොයයිද පරීක්ෂාකරයිද මෙය එසනතණ්හා නමි. ඒ කියන ලද සොයාගන්නා ලද පරීක්ෂා කරනලද ලබනලද දෙයෙහි යම් තාෂ්ණාවක් වේද එය එසිත තණ්හා නමි. මෙහි වනාහි එසන තණ්හාව දැක්විය යුතුයි. පරියෙසනා යනු රූපාදී අරමුණු සෙවීමයි. එය එසන තෘෂ්ණාව ඇතිවිට වෙයි.

විස්තර විනිශ්චය වනාහි ඥාන තෘෂ්ණා දෘෂ්ටි විතර්‍ක වශයෙන් සතර වැදෑරුම්ය. එහි සුඛවිනිච්ඡයං ඡඤ්ඤ යනු සුඛවිනිශ්චය දැනයි. අජ්ඣත්තං සුඛමනුයුඤ්ජෙය්‍ය යනු මෙය ඥාන විනිශ්චයයි. මිනිසා යනු තෘෂ්ණා විනිශ්චය දෘෂ්ටි විනිශ්චයයි විනිශ්චය දෙකෙකියි මෙසේ ආවාවූ අටසියයක් තෘෂ්ණාවිචරිතයෝ තෘෂ්ණා විනිශ්චයයි. දෙසැටක් දෘෂ්ටීහු දෘෂ්ටි විනිශ්චයයි. ඡන්‍දො ඛො දෙවානමින්‍ද විතක්කනිදානො යන මේ සූත්‍රයෙහි මෙහි විනිච්ඡයයි කියනලද විතර්‍කයම ආයේයි. ලාභයක් ලැබ ඉෂ්ටානිෂ්ටය සුන්‍දරාසුන්දරය විතර්‍කයෙන්ම විනිශ්චය කරන ලදැයි යනු මෙපමණක් මගේ රූපාරම්මණය සඳහාය. මෙපමණක් මට වන්නේය, මෙපමණක් අනුන්ටය, මෙපමණක් පරිභොග කරමි. මෙපමණක් තැන්පත් කරමි. (යනුවෙන් විතර්‍කනය කිරීමයි.) ලාභං පටිච්ච විනිච්ඡයො යි. එහෙයින් කියන ලදි.

ඡන්‍දරාගො යනු මෙසේ අකුශල විතර්‍කයෙන් විතර්‍කනය කරන ලද වස්තුවෙහි දුබල රාගය ද බලවත් රාගය ද උපදියි. මෙහි මේ ඡන්‍දය යනු දුර්‍වල රාගයට නමකි. අජ්ඣෙසානං යනු මමය මගේ යයි බලවත් සනිටුහන් කිරීමයි. පරිග්ගහො යනු තෘෂ්ණා දෘෂ්ටි වශයෙන් දැඩිව ගැනීමයි, මච්ඡරියං යනු අනුන් සමඟ සාධාරණභාවය නොඉවසීමයි. එහෙයින්ම මෙයට පැරැන්නෝ මේ ආශ්චර්‍ය්‍යය මටම වේවා! ආශ්චර්‍ය්‍යය අනෙකෙකුට නොවේවායි පැවැති දෙය මච්ඡරිය යැයි මෙබඳු වචනාර්‍ත්‍ථයක් කියති. ආරක්ඛා යනු දොරවැසීම් මඤ්ජුසාවෙහි සුරැකීමේ ආදි වශයෙන් මනාව රැකීමයි. දැඩි කරයිනුයි අධිකරණං නමි. කාරණයට මේ නමෙකි. ආරක්ඛාධිකරණං යනු භාවකාරක නපුංසක ලිංගික පදයකි. ආරක්‍ෂාහේතුව යන අරුතයි. දණ්ඩාදානාදියෙහි ප්‍රතිශෙධනය (වැළැක්වීම) සඳහා දඬු ගැනීම දණ්ඩාදානං නමි. එක්පසෙක මුවහත ඇති ආදි වශයෙන් වූ අවි ගැනීම සත්‍ථාදානං නමි. කලහො යනු කාය කලහය ද වාචාකලහය ද වේ. පළමුවැන්න විග්ගහො නමි. අන්තිමය විවාදො නමි. තුවං තුවං යනු අගෞරව වශයෙන් තුවං තුවං යන වචනය වේ.

AN 09-03-04. නව සත්තාවාස සූත්‍රය

“මහණෙනි,
සත්ත්‍වයන් වසන තැන් නවයකි.

“කවර නවයක්ද?

[1]. මිනිසුන්ද , ඇතැම් දෙවියන් ද, ඇතැම් දුගතින්හි උපන්නවුන්ද ,
නානාත්ම කාය ඇති, නානාත්ම හා සංඥා ඇති, සත්ත්‍වයෝ ඇත.
මේ පළමුවෙනි සත්ත්‍වාවාසයයි.

[2]. මහණෙනි, කල්පයේ පළමුව පහළවූ බ්‍රහ්මකායික දෙවියන්
මෙන් නානාත්ම කාය ඇති, එක සමාන සංඥා ඇති,
සත්ත්‍වයෝ ඇත්තාහුය.
මෙය දෙවෙනි සත්ත්‍වාවාසයයි.

[3]. මහණෙනි, ආභස්සර දෙවියන් මෙන්
එක සමාන කය ඇති, නානාත්ම සංඥා ඇති
සත්ත්‍වයෝ ඇත්තාහ.
මේ තුන්වෙනි සත්ත්‍වාවාසයයි.

[4]. මහණෙනි, සුභකින්නක දෙවියන් මෙන්
එක සමාන කායවූ, එක සමාන සඤ්ඤාවූ,
සත්ත්‍වයෝ ඇත්තාහ.
මේ සතරවෙනි සත්ත්‍වාවාසයයි.

[5]. මහණෙනි, අසඤ්ඤසත්ත දෙවියන් මෙන්
සංඥාවක් නැත්තාවූ, විඳීමක් නැත්තාවූ,
සත්ත්‍වයෝ ඇත්තාහ.
මේ පස්වෙනි සත්තාවාසයයි.

[6]. මහණෙනි, සර්‍වප්‍රකාරයෙන් රූප හැඟීම ඉක්මවීමෙන්ද,
ක්‍රොධ සිතිවිලි (දුරු කිරීමෙන්)
නානාත්ම සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන්
“ආකාශය අනන්තයයි” ගන්නා සත්ත්‍වයෝ ඇත්තාහ.
මේ සයවෙනි සත්තාවාසයයි.

[7].“මහණෙනි, සර්‍වප්‍රකාරයෙන් ආකාසානඤ්චායතනය
ඉක්ම විඤ්ඤාණය අනන්තයයි ගන්නා සත්ත්‍වයෝ ඇත්තාහ.
මේ සත්වෙනි සත්තාවාසයයි.

[8].“මහණෙනි, සර්‍වප්‍රකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්ම
කිසිවක් නැත්තේයයි ගන්නා සත්ත්‍වයෝ ඇත්තාහ.
මේ අටවෙනි සත්ත්‍වාවසයයි.

[9]. “මහණෙනි, සර්‍වප්‍රකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්ම
සංඥාවක් නැත, සංඥාවක් නැත්තේ නොවේය,
යන හැඟීම් ඇති සත්ත්‍වයෝ ඇත්තාහ.
මේ නවවෙනි සත්තාවාසයයි.”

 සත්තාවාසා යනු සත්ත්වයන්ගේ ආවාසයෝයි. වසන තැන් යන අරුත්ය. එහි සුද්ධාවසයෝ ද සත්වාවාසයක්මය. සදාකාලික නොවන බැවින් නොගන්නා ලදහ. සත්වාවාසයෝ වනාහි බුදුවරුන්ගේ කඳවුරු තුන් සමාන වෙති. අසංඛ්‍ය කල්පයන්හි බුදුවරුන් නොපහළවන කල්හි ඒ ස්ථානය ශුන්‍ය වෙයි. මෙසේ සදාකාලයෙහිම නොපවත්නා බැවින් නොගන්නා ලදහ. මෙහි සෙස්ස විඤ්ඤාණට්ඨිතීන්හි කියනලද ක්‍රමයෙන් දතයුතුය.

AN 09-03-05. පරිඤ්ඤා පරිවිත සූත්‍රය

පුජ්‍ය තලගල ධම්ගමවේසී ස්වාමින් වහන්සේ කල දේශනාවක්

“මහණෙනි,
භික්‍ෂුවකගේ සිත ප්‍රඥාවෙන් මොනවට පුරුදු කරණ ලද්දේද,
මහණෙනි, ඒ භික්‍ෂුවට ජාතිය ක්‍ෂය වූවාය,
ඔහු බඹසර වැස නිමවන ලදී.
සතර මාර්‍ගයෙන් කරණ ලද කටයුතු සියල්ල කරණ ලදී.
මේ ආත්ම භවය හැර අනිකක් නොදනිමියි කීම සුදුසුය.

“මහණෙනි,
කෙසේ නම් භික්‍ෂුවකගේ සිත ප්‍රඥාවෙන් පුරුදු කරණ ලද්දේ වේද?

“මහණෙනි,
භික්‍ෂුවකගේ සිත, එසේ ප්‍රඥාවෙන් මනාකොට පුරුදු කරණ ලද්දේ ද,
මහණෙනි, ඒ භික්‍ෂුවට ජාතිය ක්‍ෂය වූවාය.
බඹසර වාසය කොට නිමවන ලද්දේය.
සතර මාර්‍ගයෙන්වූ කටයුතු කරණ ලදී.
මේ ආත්මභාවය හැර අනිකක් කොදනිමියයි කීමට ඔහු සුදුසුය

මෙහි යතො යනු යම් කලෙක්හියි, සුපරිචිතං හොති යනු මනාව රැස්කරන ලද්දේ මනාව වඩන ලද්දේ වෙයි. කලලං වචනාය යනු කීමට සුදුසුය, වීතරාගං යනු පහවූ රාග ඇත්තේයි, අසාරාගධම්මං යනු නො ඇලෙන ස්වභාවයයි, අනාවත්තිධම්මං නොකැරකෙන ස්වභාවයයි, නොඉපදීමට සුදුසුවූයි, ප්‍රතිසන්ධිරහිත බවින් නිරුද්ධවන ස්වභාවයයි අර්‍ත්‍ථයයි. මේ සූත්‍රයෙහි ක්ෂීණාශ්‍රවයාම කියන ලදි.

AN 09-03-06. සිලායුපොපම සූත්‍රය

“මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කාලයක ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේද, ආයුෂ්මත් චන්දිකාපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේද, රජගහනුවර කලන්දකනිවාප නම්වූ වෙළුවනයෙහි වැඩ වාසය කෙරෙත්. එකල්හි දිනක් ආයුෂ්මත් චන්දිකාපුත්‍ර ස්ථවිරයන් , “ඇවැත්නි, මහණෙනි”, කියා භික්‍ෂූන්ට ඇමතූ සේක. “ඇවැත්නි”, කියා ඒ භික්‍ෂූහු, පිළිවදන් දුන්හ. ආයුෂ්මත් චන්දිකාපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ මේ කාරණය කීසේක.

“ඇවැත්නි,
දෙවදත්ත තෙමේ භික්‍ෂූන්ට මෙසේ ධර්‍ම දේශනා කෙරෙයි.
(කෙසේද?)
‘ඇවැත්නි, භික්‍ෂුවක් සිය සිතින් තම මනස සකසා එය දැඩි කර ගන්නට සමත් වුවේද
ඔහුට ජාතිය ක්‍ෂය වූවාය, බඹසර වැස නිමවන ලදී,
සතර මාර්ගික කටයුතු කරණ ලදී.
‘මේ ආත්මභාවය හැර අනිකක් නොදනිමි’ යි ප්‍රකාශ කිරීම පිණිස සුදුසුය”, කියායි.

[The three editions differ here. I follow Ce.

bhikkhuno cetasa cittammparicitam hoti. Ee has bhikkhuno cetasa cittam suparicitam hoti, Be bhikkhuno cetasa citam hoti. Citam occurs repeatedly in Be, so it is clearly intentional. Mp (Ce): “One round of the mental process is built up, increased, by another round of the mental process.” (cittacarapariyayena cittacarapariyayo cito vaddhito hoti). Mp (Be) has cittavara -in place of cittacara-.]
 චෙතසා චිත්තං පරිචිතං හොති යනු සිත් හැසිරීම් ක්‍රමයෙන් සිත් හැසිරීමේ ක්‍රමය රැස්කරන ලද්දේ වඩන ලද්දේ වෙයි. චෙතසා චිත්තසුපරිචිතං යනු සිත් හැසිරීමේ ක්‍රමයෙන් සිත් හැසිරීමේ ක්‍රමය මතු මත්තෙහි රැස්කරන ලද්දේ මනාව වඩන ලද්දේ වෙයි. නෙවස්ස චිත්තං පරියාදියන්ති යනු ඒ අරමුණු ඒ ක්‍ෂීණාශ්‍රවයන් වහන්සේගේ සිත ඉපදීම ගෙන ගෙවා සිටින්නට නොහැකිවෙයි. අමිස්සීකතං යනු ඒ අරමුණු නොඇලෙන බැවින් ඒවා සමඟ මුසුනොවීය. ආනෙජ්ජප්පත්තං යනු නොසැලෙන බවට, නොසෙල්වෙන බවට පත්විය.

එවිට ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ,
චන්දිකාපුත්‍ර ස්ථවිරයන්ට මෙසේ කී සේක.

“ඇවැත්නි, චන්‍දිකාප්‍රත්‍රයිනි,
දෙවදත්ත තෙමේ භික්‍ෂූන්ට එසේ දේශනා නොකරයි.
ඔහු දේසනා කරන්නේ ……

ඇවැත්නි භික්‍ෂුවකගේ සිත (තමන්ගේ) සිතින් මනාකොට වඩා
පුරුදු කරණ ලද්දේ ද, ඒ භික්‍ෂුවට ජාතිය (ඉපදීම) ක්‍ෂය වූවාය,
බඹසර වැස නිමවන ලද්දේය, සතර මාර්ගික කටයුතු කරණ ලද්දේය.
‘මේ ආත්මභාවය හැර අනිකක් නොදනිමි’ යි ප්‍රකාශ කිරීම සුදුසුය”, යනුයි.

Friend Candikāputta, it is not in such a way that Devadatta teaches the Dhamma to the bhikkhus. Rather, Devadatta teaches the Dhamma to the bhikkhus thus: ‘When, friends, a bhikkhu’s mind is well consolidated by mind,1892 it is fitting for him to declare: “I understand: Destroyed is birth, the spiritual life has been lived, what had to be done has been done, there is no more coming back to any state of being.”

දෙවෙනි වරත් ච්න්දිකපුත්ත හිමියෝ එය යලිත් කීවේ ..දේවදත්ත මේ ලෙස දේසනා කරන බවයි.”ඇවැත්නියි භික්‍ෂුවකගේ සිත (තමන්ගේ) සිතින් මනාකොට පුරුදු කරණ ලද්දේ වේද, ඒ භික්‍ෂුවට ජාතිය (ඉපදීම) ක්‍ෂය වූවාය, බඹසර වැස නිමවන ලද්දේය, සතර මාර්ගික කටයුතු කරණ ලද්දේය. ‘මේ ආත්ම…

“දෙවෙනි වරද ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ එය නිවැරදි කරමින් මෙසේ …..

[All three editions have bhikkhuno cetasā cittaṃ suparicitaṃ hoti.
But note that in Ee, Sāriputta’s statement on Devadatta’s way of teaching does not differ from Candikāputta’s statement just above. Both have suparicitaṃ hoti. It is puzzling that the sutta seems to be approving of Devadatta’s teaching. Normally we would expect him to be censured for proposing a distorted version of the Dhamma. Perhaps this incident occurred before Devadatta became schismatic.

බුද්ධ ජයන්ති පරිවර්තනය , චත්ත සංගායනා බුරුම පරිවර්තනය හා රිස් ඩේවිස් මැතිනියගේ PTS පරිවර්තනය යන තුනෙහිම සාරිපුත්ත ස්වාමින්වහන්සේ විසින් දේවදත්ත හිමියන්ගේ දේසනාව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කල දෙසනාවට පටහැනි නොවන බව මෙසේ තුන් වතාවක්ම දක්වයි. මේ සුත්‍රය මෙහි අඩංගු කලේ දේවදත්ත හිමියන්ගේ ඉගැන්වීම බුද්ධ භාෂිත ධර්මයට අඩංගු නොවන බව දක්වන්නට යැයි අප සිතුවද මෙහිදී සාරිපුත්ත්යන් වහන්සේ එසේ වෙනස් කමක් නැති බව කීම අපට ගැටළු සහගත තත්වයක් මතු කරයි. මේ නිසා අප සිතන්නේ මේ සිද්ධිය දේවදත්ත තෙරුන් සංඝ භේදය කොට වෙන්වන්නට පෙර වූ සිද්ධියක් බවයි. ]

“තෙවෙනි වරද ආයුෂ්මත් චන්‍ද්‍රිකාපුත්‍ර ස්ථවිර තෙමේ භික්‍ෂූන් ඇමතීය. …..
“තෙවෙනි වරද ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ …..

ඉන් පසු සාරිපුත්ත ස්ථවිරයන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

“ඇවැත්නි,
කෙසේ නම් භික්‍ෂුවක් සිය සිතින්
(තමන්ගේ) සිත යහපත් ලෙස දියුණු කරන්නේ ද?

සිය දියණු කල සිතෙන් තම සන්තානය ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරන ඔහු,

‘මාගේ සිතේ රාග සිතිවිලි නැත්තේය’ යි දකින්නේද,
‘මාගේ සිත දෝස සිතිවිලිවලින් තොරය කියා දන්නේද,
‘මාගේ සිත තුල මෝහය නැත්තේය’ යි දන්නේද,
‘මාගේ සිත නොඇලෙන්නේය’ යි දන්නේද, ,
‘මාගේ සිතේ දෝසය නැත්තේය’ යි දන්නේද,
‘මාගේ සිතේ මුළාවන ස්වභාව නැත්තේය’ කියා දන්නේය.
‘මාගේ සිත කාම භවයක යලි ඉපදීමට කැමැත්තක් නැත්තේය’
‘මාගේ සිත රූප භවයක යලි ඉපදීමට කැමැත්තක් නැත්තේය’
‘මාගේ සිත අරූප භවයක යලි ඉපදීමට කැමැත්තක් නැත්තේය’ යි
සිතින් තම සිත විමසා බල ඔහු දකින්නේද,
තම සන්තානය නිකෙලෙස් බව ඔහු දැන ගන්නේය.,

“ඇවැත්නි,
මෙසේ මනාකොට කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුන සිත් ඇති භික්‍ෂුවකගේ ඇසින් දකින රූපයෝ අතිශයින් ඇසට හමුවිමට පැමිණෙත්ද, ඔහුගේ සිත ඒ රුප අරමුණු උපාදාන (අල්ලා ගැනීම) නොවේත්. ඔහුගේ සිත කම්පා නොවෙයි. රූප අරමුණ නිසා කිසිදු වෙනසකට පත් නොවෙයි.

“ඉතා කන්කළු ශබ්දයෝ කණට ඇසෙත්ද, ඔහුගේ සිත ඒ අල්ලා නොගනියි. උපාදාන (අල්ලා ගැනීම) නොවේත්. ඔහුගේ සිත කම්පා නොවෙයි. ඒ ශබ්ද අරමුණ නිසා කිසිදු වෙනසකට පත් නොවෙයි.

නැහැයෙන් දැනෙන ඉතා මනරම් සුගඳක් නිසා ඔහුගේ සිත ඒ මිහිරි සුවඳ ගැන ඇතිවන සතුට අල්ලා නොගනියි. එහි උපාදාන (අල්ලා ගැනීම) නොවේත්. ඔහුගේ සිත ඉන් කම්පා නොවෙයි. ඒ සුගන්ධ අරමුණ නිසා ඔහු කිසිදු වෙනසකට පත් නොවෙයි.

දිවෙන් දැනෙන ඉතා ප්‍රනීත රසයක් නිසා ඔහුගේ සිත ඒ සතුට අල්ලා නොගනියි. එය උපාදාන (අල්ලා ගැනීම) නොවේත්. ඔහුගේ සිත කම්පා නොවෙයි. රස අරමුණ නිසා කිසිදු වෙනසකට පත් නොවෙයි.

කයට දැනෙන සුඛ ස්පර්‍ශයෝ අතිශයින් ශරීරයට දැනෙත්දී, ඔහුගේ සිත ඒ සුඛ වේදනාව අල්ලා නොගනී. ඒ උපාදාන (අල්ලා ගැනීම) නොවේත්. ඔහුගේ සිත නොකැළඹෙයි. ස්පර්ශ අරමුණ නිසා සිත කිසිදු වෙනසකට පත් නොවෙයි. අල්ලා ගැනීම නොකෙරෙත්. ඔහුගේ සිත මුසු නොකරණ ලද්දේ එකාග්රව සිටියේ වෙයි. කම්පා නොවෙයි.

සිතින් මතක්වන ධර්මයෝ සිතට පැමි්නෙද්දී, ඔහුගේ සිත කෙලෙසවත් ඒ මන ආරම්මණය අල්ලාගෙන නොසිටිත්. ඔහුගේ සිත මිශ්‍ර නොකොට සිටියේ වෙයි. කම්පා නොවන බවට පැමිණියේ ඒ ධර්මය ඇතිවීම මෙන්ම විනාශයද දකියි.

“ඇවැත්නි,
සොලොස් රියන් උස්වූ ගල් කණුවක් වේ, එය අට රියනක් පොලොව යට වලලා, අට රියනක් පොළොවෙන් ඉහලට සිටින සේ ගල් වඩුවා පොළොවේ සිටුවන්නේය. පෙරදිගින් දැඩි වැසි සුලඟක් එන්නේද, ඒ ගල්කණුව කම්පා නොකරන්නේය. යම් තරමකින් වත් නොසැලෙන්නේය. නොවෙවුලවන්නේය.
බටහිර දිගින්ද දැඩි වාත තද වැසි සුලඟක් එන්නේද, ඒ ගල්කණුව කම්පා නොකරන්නේය. යම් තරමකින් වත්නොසලෙන්නේය.. නොවෙවුලවන්නේය..
උතුරු දිගින්ද දැඩි වාත තද වැසි සුලඟක් එන්නේද, ඒ ගල්කණු කම්පා නොකරන්නේය. හොඳින් කම්පා නොකරන්නේය. කම්පා නොකරන්නේය. නොවෙවුලවන්නේය.
දකුණු දිගින්ද දැඩි වාත තද වැසි සුලඟක් එන්නේද, ඒ ගල්කණු කම්පා නොකරන්නේය. හොඳින් කම්පා නොකරන්නේය. කම්පා නොකරන්නේය. නොවෙවුලවන්නේය.
ඊට හේතු කවරේද?
ඇවැත්නි, කනුව සිටවූ වළ ගැඹුරු හෙයිනි.
ගල් කණුව මනාකොට සිටුවන ලද බැවිනි.

[සීලායුපො යනු ගල් කණුවයි, සොළසකුක්කුකො යනු දිගින් සොළොස් රියනකි. හෙට්ඨා නෙමඞ්ගමා යනු ආවාටයේ යටට ගියේයි,  උපරිනෙමස්ස යනු ද සුඛනිඛාතත්තා යනු ද යකඩ මොහොල්වලින් කොට-කොට මනාව කණින ලද බැවින්, එවමෙව ඛො යනු මෙහි ගල්කණුව මෙන් රහතන් වහන්සේ දැක්විය යුතුය. මහාවාතයන් මෙන් සදොරෙහි උපදින කෙලෙස්ය. සිවුදිගින් අවුත් වාතයන්ට ගල්කුළුණ සෙලවීමට නොහැකි බව මෙන් සදොරෙහි උපදින කෙලෙසුන්ට රහතන් වහන්සේගේ සිත සෙලවීමට අසමත්බව දතයුතුය. මේ සූත්‍රයෙහි රහතන් වහන්සේවම කියනලදි.]

“ඇවැත්නි,
එපරිද්දෙන්ම මෙසේ මුළුමනින්ම කෙලෙසින් මිදුනු සිත් ඇති භික්‍ෂුවට අතිශයින්ම පියකරු දර්ශනයක්, රුපයක් පෙනේත්දී පවා , ඔහුගේ සිත එහි නොඇලේ. එම රුපය උපාදාන නොවේ. ඔහු ඒ රූපය නිසා සිත්හි ඇතිවුන වින්දනයේ ඇතිවීම හා නැතිවීම දකිමින් ආශ්වාද යෙන් මුසපත් නොවෙමින් සිත රැක ගනියි.

ඉතා කර්ණ රසායන මිහිරි ශබ්දයක් ඇසේත්දී පවා ඔහුගේ සිත එහි නොඇලේ. ඒ වින්දනය උපාදාන නොවෙ. ඔහු ඒ රූපය නිසා සිත්හි ඇතිවුන වින්දනයේ ඇතිවීම හා නැතිවීම දකියි.

ඉතා සුවඳ සුගන්ධයක් නාසයට දැනෙත් දී පවා ඔහුගේ සිත එහි නොඇලේ. එය උපාදාන නොවෙ. ඔහු ඒ රූපය නිසා සිත්නොහි ඇතිවුන වින්දනයේ ඇතිවීම හා නැතිවීම දකියි.

දිවෙන් දන්නා ප්‍රනීත රසයක් පවා ඔහුගේ සිත එහි නොඇලේ. එය උපාදාන නොවෙයි. ඔහු ඒ රූපය නිසා සිත්හි ඇතිවුන වින්දනයේ ඇතිවීම හා නැතිවීම දකියි.

ඇවැත්නි!
කිසිම අරමුණක් නිසා වන වේදනාව වින්දනය ආසාවෙන් නොගනිව්. ඒ බාහිර ආරමනයේ ඇති සුන්දර, කන්කළු, ප්‍රනීත හෝ මටසිලුටු ස්වභාවය ඇත්තේ ආරම්මණ රුපයේ නොව තොපගේ සිතේම බව වටහා ගෙන ඒ සුඛ වේදනාද ඇතිව නැතිවෙන ස්වභාවයෙන් ඇති අනිච්ච ගුණයක් පමණක් දකිව්.

AN 09-03-07. පඨම වෙරභය සූත්‍රය

[. තුන් දොරින් කරනා ක්‍රියා සියල්ල චේතනාවන් මගින් නිර්ණය කොට අපේ ඉන්ද්‍රිය මගීන් ක්‍රියා ලෙස කරවයි. කර සෑම අයහපත් ක්‍රියාවක්ම කරන්නට යොමුකරන්නේ කෙලෙසින් දුෂිත වූ සිතකි. මේ අකුසල් නිසා මෙලොව හා පරලොව දී විඳීමට සිදුවන අප්‍රිය විපාක වලට හේතුව ඒ දුෂිත වූ සිතය. සිතේ ඒ තත්වය ඇති කරවන්නේ වෛරය ලෙස මෙහි දැක්වෙන අකමැත්ත හෝ ඒ පාපය කරත්දී සිතේ ඇතිවන අකුසලයෙන් සතුටු වීමේ සිත් ස්වාභාවයය. . පංචශීලය කඩකිරීම නිසා මේවා රැස්වන අතර, ඒවායෙන් වැළකීම මඟින් වෛරය හා බිය දුරු කරගත හැක.]

වරක් අනේපිඬු ගෘහපති තුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ, එකත්පසෙක උන්නේය. එකත්පසෙක උන්නාවූ අනේපිඬු ගෘහපතියාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ ධර්මය වදාළ සේක.

“ගෘහපතිය,
යම් ශ්‍රාවකයෙකු වෛරී භය පස සංසිඳවා ගනීද
සතර සෝවාන් අඞ්ගයන්ගෙන් සමන්විත වේද, හෙතෙම කැමතිවනු ලබන්නේ ක්‍ෂයවූ නිරය ඇත්තෙම්යයිද, ක්‍ෂයවූ තිරිසන් යෝනි ඇත්තෙම්යයිද, ක්‍ෂයවූ ප්‍රේත විෂය ඇත්තෙම්යයිද, ක්‍ෂයවූ අපාය දුගතියේ වැටිම ඇත්තෙම් යයිද, නිරයේ වැටෙන ස්වභාව නැති, නියතවූ සම්බෝධිය පිහිටකොට ඇති, සෝවාන්වූයේ වෙම්යයිද, තෙමේම තමා ප්‍රකාශ කරන්නේය.

[SN 02-02-01 කතමානි පඤ‍්ච භයානි වෙරානි වූපසන‍්තානි හොන‍්ති?
කවර පස්වැදෑරුම් භය වෛර චෙතනාවෝ සංසිඳුනාහු වෙත් ද යත්:

සෝතාපත්ති අංග සතරකි. ඒ කවර සතරක් ද යත්; සත්පුරුෂයන් ඇසුරු කිරීම ය. සද්ධර්ම ශ්‍රවණය ය. යෝනිසෝ මනසිකාරය ය. ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපදාව ය.

“කවර නම්වූ වෛරී භය පසක් සංසිදෙන්නේද ?

ගෘහපතිය,
පරපණ නසන සුළුවූ යමෙක් තෙම ප්‍රාණඝාත කිරීම හේතුකොට මේ භවයෙහි භයට පත්වේ. ඒ පාපී ක්‍රියාව කරත්දී සිතේ උපන් කෝප, වෛර ස්වභාවය නිසා මේ භවයෙදීම භයෙන් ජීවත් වෙයි.කල දරුණු අකුසලය නිසා පරලෙව්හිදිවූ වෛරීභය කෙරේ, චෛතසික දුක් දොම්නස් විඳියි, ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකුණේ වී නම් මේ ආත්මභාවයෙහි වන වෛරීභය ඇති නොවේ, සම්පරායික වෛරීභය ඉපදීම නොවේ, චෛතසික දුක් දොම්නස් නොවිඳියි, පාණාතිපාතයෙන් වැළකුණහට මෙසේ ඒෙ වෛරීභය සංසිඳුනේ වෙයි.

“ගෘහපතිය,
තමනට නොදෙනලද වස්තුවක් නොකියා ගන්නා යමෙක් එම අදින්නාදානය හේතුකොටගෙන මේ භවයෙහිදීද සිය ස්ථානයේ භය වෛරය නිසා පීඩාවට පත්වෙයි., පරලෙව්හිදිවූ වෛරීභය ඉපදීම නිසා, චෛතසික දුක් දොම්නස් විඳියිද, අදින්නාදානයෙන් වැළකුණ මිනිසාt මේ භවයෙහිවූ වෛරීභය ඉපදීම නොවේ, සම්පරායික වෛරීභය ඉපදීම නොකෙරේ, චෛතසික දුක් දොම්නස් නොවිඳියි, අදින්නාදානයෙන් වැළකුණහට ඒ වෛරීභය සංසිඳුනේ වෙයි.

කාමයන්හි වරදවා හැසිරෙන මිනිසා කාමයන්හි වරදවා හැසිරීම හේතුකොට ගෙන මේ ආත්මභාවයෙහි වූ යම් ඒ භය වෛරයක් ඉපදීම කෙරේ, පරලෙව්හිදිවූ වෛරීභය ඉපදීම කෙරේ, චෛතසික දුක් දොම්නස් විඳියි, කාමයන්හි වරදවා හැසිරීමෙන් වැළකුණේ නම් මේ ආත්මභාවයෙහිවූ වෛරීභය ඉපදීම නොකෙරේ, සම්පරායික වෛරීභය ඉපදීම නොකෙරේ, චෛතසික දුක් දොම්නස් නොවිඳියි, කාමයන්හි වරදවා හැසිරීමෙන් වැළකුණහට මෙසේ ඒෙ වෛරීභය සංසිඳුනේ වෙයි.

පමාවට කරුණුවූ රහමෙර මත් ද්‍රව්‍ය පානය කිරීමේ හේතුවෙන් මේ ආත්මභාවයෙහි වූ යම් ඒ භය වෛරයක් ඉපදීම කෙරේ, පරලෙව්හිදිවූ වෛරීභය ඉපදීම කෙරේ, චෛතසික දුක් දොම්නස් විඳියි, පමාවීමට කරුණුවූ රහමෙර මත් ද්‍රව්‍ය පානය කිරීමෙන් වැළකුණේ නම් මේ භවයෙහිවූ වෛරී භය නොවේ. සම්පරායික වෛරීභය ඉපදීම නොකෙරේ, චෛතසික දුක් දොම්නස් නොවිඳියි, පමාවීමට කරුණුවූ රහමෙර මත් ද්‍රව්‍ය පානය කිරීමෙන් වැළකුණහට මෙසේ ඒෙ වෛරීභය සංසිඳුනේ වෙයි. මේ වෛරී භය පස සංසිඳුනාහු වෙති.

“කවර නම් සතර සෝවාන් අඞ්ගයෙන් යුක්ත වේද,

ගෘහපතිය, මේ ශාසනයෙහි ආර්‍ය්‍ය ශ්‍රාවකයෙක් තෙම බුදුන් කෙරෙහි නොසෙල්වෙන පැහැදීමෙන් ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්ත වේද, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අර්හත්ය, සම්‍යක් සම්බුද්ධය, අෂ්ටවිද්‍යා, පසළොස් චරණ ධර්‍මයන්ගෙන් යුක්තය. සුගතය, ලෝකවිදූය, පුරුෂයන් හිත්මවන උතුම් රියැදුරෙක, දෙවි මිනිසුන්ගේ ශාස්තෘය, චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යය අවබෝධ කළ සේකැයි. මුළු හිතෙන් විශ්වාසය ඇත්තේද …

මාතර ශ්‍රී සුදර්ශි විද්‍යායතන පරිවෙනාධිපති කපුගම සුගතසාර හිමියන් විසින් 2009 ජුලි 15 වැනි බදා දා ලියන ලදී.

ආර්ය මාර්ගයෙහි අවංකව ගමන් කරන පුද්ගලයා ළඟ තිබිය යුතු වැදගත්ම අංගය ශ‍්‍රද්ධාවයි. ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ පිළිබඳවත්, දේශනා කරන ලද සාමයික, ආර්ථික, දේශපාලනික, හා සාමාජික දර්ශනය පිළිබඳව අවංකවූද අචල වූ ද විශ්වාසයක් ඇතිකර ගැනීම තුළින් භය හා වෛරය නැතිකොට සැපසේ ජීවත්විය හැකි බව දක්වයි. සංයුක්ත නිකායේ අභිසමය සංයුක්තයෙහි එන පඤ්චභයවෙර සූත‍්‍රය මේ සඳහා ගත හැකි මූලාශ‍්‍රයකි. එහි සඳහන් කරන පරිදි බුදුරජාණන්වහන්සේ, ධර්මය, සංඝරත්නය හා අරියකන්ත ශීලය නම් වූ ආජීව අථඨමක සීලය පිළිබඳව යමෙකු තුළ අචල විශ්වාසයක් ඇතිවන්නේ නම් ඔහු භය සහ වෛරය පහකොට දෙලොව ජයගන්නා බවයි.

‘ඉධ ගහපති අරියසාවකො බුදේධ අවෙච්චඝසාදෙන සමනනාගතො හොති’ යනුවෙන් සඳහන් කරන්නේ එම අචල ශ‍්‍රද්ධාවයි. රද්ධාව පිළිබඳව සඳහන් කරන ඔක්ස්ෆර්ඩ් ශබ්ද කෝෂය නිර්වචනය කරන්නේ Faith යන වචනයෙන් පූර්ණ විශ්වාසය, තර්කානුකූල ඔප්පුකිරීමෙන් තොර දැඩි විශ්වාසය යන අර්ථ දෙන බවයි. නමුත් බුදුදහමේ එන ශ‍්‍රද්ධාව ඉහතකී අර්ථයට වඩා වෙනස්ය. නිවැරදිව පිරික්සීමෙන් නිවැරදිව තීරණය ගැනීමෙන් ඇති කරගනු ලබන විශ්වාසය බුදුදහම උගන්වන ශ‍්‍රද්ධාවයි. ඉහත කී ශ‍්‍රද්ධාව කිසියම් ප‍්‍රබල පුරුෂයෙකුට ඇති බිය මත පදනම්වූවකි. බුදුදහමේ එන ශ‍්‍රද්ධාව මැදහත්ව සිතා අවබෝධයෙන් ඇතිකර ගත යුත්තකි.

අප කථා කරන ශ‍්‍රද්ධාවේ ප‍්‍රභේද දෙකක් දක්නට ලැබේ. අමූලික ශ‍්‍රද්ධා ආකාරවතී ශ‍්‍රද්ධා යනු ඒ ක‍්‍රම දෙකයි. මජමනිකායේ චංකී සූත‍්‍රය සඳහන් කරන පරිදි යමක් පිළිබඳව හෝ යමෙක් පිළිබඳව පරපුරෙන් පැවත ආ මතයට අනුව ඇති කරගනු ලබන විශ්වාසය අමූලික ශ‍්‍රද්ධාව නම්වේ. එය අන්‍ධයින්ගේ පෙරහැරකට සමානකර තිබේ. අන්‍ධ පෙරහැරේ මුලින් යන්නාට ද, මැදින් යන්නාට ද, අගින් යන්නාට ද නොපෙනේ. නමුත් ඔවුන් පරපුරෙන් ආ මතයෙහි තදින් එළ්බගෙන සිටී. මහා බ‍්‍රහ්මයා පිළිබඳ අදහස එවැන්නකි.

යමක් පිළිබඳව හෝ යමෙක් පිළිබඳව අන්තවාදී නිගමනවලින් තොරව මධ්‍යස්ථ ආකල්ප පෙරදැරිකරගෙන ඇතිකරගනු ලබන විශ්වාසය ආකාරවතී ශ‍්‍රද්ධාවයි. මක්‍ධිම නිකායේ වීමංසක සූත‍්‍රය සඳහන් කරන පරිදි තථාගතයන් වහන්සේ පිළිබඳව පදයෙන් පදය සොයා බලා ඇතිකරගනු ලබන විශ්වාසය දර්ශනය මුල් කොටගෙන ඇති වන අචල ශ‍්‍රද්ධාවකි. එම විශ්වාසය කිසිම දෙවියෙකුට හෝ බඹෙකුට හෝ මාරයෙකුට හෝ වෙනස් කළ නොහැක. කරුණු ඇති සැටියෙන්ම සොයා බලා තමන්ම තීරණයකට එළඹ ඇති කරගනු ලබන ආකාරවතී ශ‍්‍රද්ධාව පුද්ගලයාගේ දෙලොව දියුණුව ඇතිකරලයි. සංයුක්ත නිකායේ පඤචභයවෙර සූත‍්‍රයට අනුව බුදුරජාණන් වහන්සේ පිළිබඳව ඇතිකරගනු ලබන අචල ශ‍්‍රද්ධාව ඔහුගේ දෙලොව දියුණුව ඇතිකරවන බව දක්වයි. “ගෘහපතිය යම් ආර්ය ශ‍්‍රාවකයෙක් තථාගතයන් වහන්සේ තුළ පවත්නා අරහං ආදී නව ගුණය පිළිබඳව විශ්වාසයක් ඇතිකරගන්නේ නම් බියෙන් හා වෛරයෙන් තොරව ජීවත් විය හැක” යනුවෙන් දක්වයි.

භාරතීය සමාජය තුළ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ නව ගුණය පිළිබඳ කීර්ති ශබ්දය ඉතා ඉහළට පැන නැගී තිබුණි. එම කීර්ති ශබ්දය ඇසුනේ බෞද්ධයින්ට පමණක් නොවේ. අන්‍ය ආගමික බමුණන්ද එම කීර්ති ශබ්දය විශ්වාස කොට ජීවිතය ජයග‍්‍රහණය කර ගත්හ.

මජ්ජිම නිකායේ බ‍්‍රාහ්මණ වර්ගයේ එන බ‍්‍රහමායු සූත‍්‍රය ඊට හොඳ නිදසුනකි. බ‍්‍රහමායු බමුණා බුදුන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදුනේ තථාගතයන් වහන්සේ තුළ පැවැති යථාවාදී තථාකාරී ගුණය ඉතා හොඳින් පරීක්‍ෂාකර අවබෝධ කරගත් නිසාය. එහිදී බුදුරජාණන් වහන්සේ බමුණාට තමන් හඳුන්වා දුන්නේ මෙසේය. “බ‍්‍රාහ්මණය මම දතයුතු සියල්ල දැනගතිමි. වැඩිය යුතු සියලු ගුණධර්ම වැඩුවෙමි. ප‍්‍රහාණය කළ යුතු සියල්ල මම ප‍්‍රහාණය කළෙමි. ඒ නිසා මට බුද්ධ යනුවෙන් හැදින්වීම සුදුසුය.” එම බුදුගුණය පිළිබඳව අචල ශ‍්‍රද්ධාවක් ඇතිකරගත් බ‍්‍රහ්මායු බමුණා ද බුදු සව්වෙකු බවට පත්වී තම ජීවිතය සාර්ථක කරගත්හ. මජ්ජිම නිකායේ කීටාගිරි සූත‍්‍රය සඳහන්කරන පරිදි ඉහත සඳහන් කරන ලද ආකාරවතී ශ‍්‍රද්ධාව ඇති පුද්ගලයා එම හේතුවෙන් විමුක්තිය සලසා ගන්නා ආකාරය හේතුඵල සම්බන්ධයකට අනුව විස්තර කරයි. “තථාගතයන් වහන්සේ පිළිබඳ ශ‍්‍රද්ධාව ඇති පුද්ගලයා බුදුන් වහන්සේ වෙත එළඹෙයි. පැමිණ සමීපයෙහි හිඳගෙන කන් යොමු කරයි. යොමු වූ කන් ඇත්තේ බණ අසයි. අසන බණ සිත්හි ධාරණය කරගනී. සිතෙහි ධාරණය කරගත් ධර්මයෙහි අර්ථ පරීක්‍ෂා කරයි. අර්ථ පරීක්‍ෂා කිරීම නිසා ධර්මය අවබෝධ කරගෙන භයෙන් හා වෛරයෙන් මිදී සිත නිදහස් කරගනී. මින් උගන්වන්නේ බුදුන් වහන්සේ කෙරෙහි ඇති වන ශ‍්‍රද්ධාවේ ප‍්‍රායෝගික ප‍්‍රතිඵල යයි.

ඉහත සඳහන් කරන ලද අචල ශ‍්‍රද්ධාව ඇති පුද්ගලයා මෙසේ සිතයි. තථාගයන් වහන්සේ සියලු පව් දුරු කළ සියලු දේට සුදුසු මනා පෞරුෂයක් ඇති උත්තමයෙකි. (අරහං) චතුරාර්ය සත්‍ය මැනවින් දැන අනුන්ට අවබෝධ කළ උතුමෙකි. (සම්මා සම්බුද්ධො) දැනුමට අනුව හැසිරීම ඇති අයෙකි. (විජ්ජා චරණ සම්පන්නෝ) මනා ඉරියව් පැවැත්මක් හා මනා තැනකට (නිවනට) මැනවින් ගිය උතුමෙකි (සුගතො) ආධ්‍යාත්මික හා බාහිර ලෝතතු මැනවින් දත්හ (ලෝකවිදූ) දමනය කළ යුතු අය දමනය කිරීමෙහි අපූර්ව හැකියාවක් ඇති අයෙකි.

(පුරිස දම්ම සාරථී) දෙවියන්ට හා මිනිසුන්ට ගුරුවරයෙකු වූ සේක (සත්‍ථා දේව මනුස්සානං) දතයුතු සියල්ල මැනවින් අවබෝධ කළ උතුමෙකි (බුද්ධො) සියලු ලෞකික හා ලෝකෝත්තර සැපයට භාග්‍යවන්තයෙකි. (භගවා) මේ ගුණ නවය පිළිබඳව යමෙකුට අචල විශ්වාසයක් අතිවන්නේ නම් එය අවෙච්චප්පසාද යනුවෙන් හඳුන්වයි. එම බුද්ධානුස්සතිය තුළින් ඔහුට තම සිත නිවා දමා සැනසීමට පත්විය හැක.

ආර්ය මාර්ගය තුළ ගමන් කරන පුද්ගලයා සෝවාන් ඵලයට පැමිණිවිට සක්කාය දිට්ඨි – විචිකිච්ඡා, සීලබ්බත පරමාස, යන සංයෝජන ධර්ම තුන නැති කරයි. සෝවාන් ඵලයට පත්වනවාය කියන්නේ තථාගතයන් වහන්සේ පිළිබඳ අචල ශ‍්‍රද්ධාවක් ඇතිවන බවයි. අවෙච්චප්පසාද යනුවෙන් හැදින්වෙන එම ශ‍්‍රද්ධාව කවරෙකුටවත් වෙනස් කළ නොහැක. එම අචල ශ‍්‍රද්ධාව අවසන් වන්නේ ප‍්‍රඥා ප‍්‍රතිලාභයෙනි.

නමුත් නූතනයෙහි සමහරු තථාගතයන් වහන්සේ පිළිබඳ සැක පහල කරනු පෙනේ. ඊට හේතුව ඔවුන් තුළ අචල ශ‍්‍රද්ධාවක් නොමැති කමයි. භෞතික විද්‍යාඥයින් භෞතික පදාර්ථයක් බෙදා අන්තිමට බෙදිය නොහැකිවූ පරමාණූව දැක එය ස්ථිර බව කීහ. නමුත් තථාගතයන් වහන්සේ ප‍්‍රථම ධර්ම දේශණයේදී හේතුප‍්‍රත්‍ය තුළින් ඇති වන සියල්ල නැති වන බව දේශනා කළහ. (යං කිඤචි සමුදය ධම්මං සබ්බං තං නිරෝධ ධම්මං) මේ විශ්ව සාධාරණ අනිත්‍යතාව දේශනා කොට බුදුන් වහන්සේ අභීත සිංහනාදයක් කළ සේක. මහණෙනි මම අද බරණැස ඉසිපතන නම් වූ මිගදායෙහි හඳගෙන ධර්මය නැමති චක‍්‍රය පෙරලුවෙමි. එය අනෙක් පැත්තට පෙරලීමට මෙලොව සිටිනා කිසිම ජගතෙකුට නොහැකිය.

නමුත් ස්ථිරවූ පරමාණුව සොයා ගැනීම නිසා එම රෝදය අනෙක් පැත්තට පෙරලීමට භෞතික විද්‍යාඥයින් ඉදිරිපත් විය. මෙහිදී සමහරු කලබලවී හදිසි තීරණ ගෙන බුදුන්වහන්සේ ගැන සැක පහළ කළහ. නමුත් විද්‍යාඥයින් තව දුරටත් පරීක්‍ෂණ කොට පරමාණුව බිඳීය හැකි බව ප‍්‍රකාශ කළ විට බුදුන් වහන්සේ දේශනා කළ විශ්ව සාධාරණ අනිත්‍යතාවය ලෝකයා හඳුනා ගත්හ.

නූතන සමාජයේ බොහෝ දෙනා මුදලට මුල්තැන දෙමින් සාරධර්මවලට දෙවන තැන දෙන බව පෙනේ. තථාගතයන් වහන්සේ දේශනා කළ පංචශීලය නැමති සදාචාරය අද සමහරු දකින්නේ දුරාචාරය හැටියටයි. තමාගේ අධිවේගී දියුණුව වලකාලන ප‍්‍රතිපත්ති 5 හැටියට දකින්නේ බුදුන් වහන්සේ පිළිබඳ ස්ථිර ශ‍්‍රද්ධාවක් නැති නිසාය.

සර්ව ආගමික සංකල්ප නැමති මායාවලට හසුවී සියලු ආගම් එකයි කියන තත්ත්වයට වැටීතිබෙන්නේ බුදුන්වහන්සේ හරිහැටි හඳුනා නොගැනීම නිසාය. ඉහත කී මානව අයිතිවාසිකම් 5 පිළිබඳව විශ්වාස කරන්නේනම් සියලු සැපසම්පත් උදාවන්නේය යන විශ්වාසය යමෙකුට ඇත්නම් ශ‍්‍රද්ධාවේ ප‍්‍රායෝගික අර්ථය ලෝකයට හදුනාගත හැකිය.

බුදුරජාණන් වහන්සේ පිළිබඳ අචල ශ‍්‍රද්ධාව ඇති අය චාම් සරළ ජීවිත ගත කරනු පෙනේ. නමුත් ඒ ධර්මය පිළිබඳ විශ්වාසය නැති අය අධික බලාපොරොත්තු ඇතිව කටයුතු කොට තම ජීවිතය අසාර්ථක කර ගනී. ගිහි සමාජයට අදාළ සැප ගැන උගන්වන තැන කුඩා හෝ මහත් ණයක් නැතිව ජීවත්වීම සැපතක් ලෙස දක්වා ඇත. ඒ දේශනාව කළ තථාගතයන් වහන්සේ පිළිබඳ විශ්වාසය නැති අය කියන්නේ විවෘත ආර්ථිකය තුළ ණය නොවී ජීවිත්විය නොහැකි බවයි.

අද අපේ රට අරගෙන බැලුවොත් පරම්පරා ගනනකට පිටරටවලට ණයවී තිබේ. ඇමරිකානු ආර්ථිකය බිඳ වැටී තිබෙන්නේ ද මේ නිසාය. මේ සියලු දේටම හේතුව බුදුන්වහන්සේ පිළිබඳ විශ්වාසය නැති කමයි. නමුත් චාම් සරළ ජීවිත ගතකරමින් ණය නොවී සතුටින් ජීවත්වන පිරිසක් ද මේ සමාජය තුළ ඇත. ඔවුන් බුදුන් වහන්සේ දේශනා කළ සරළ ජීවිතය විශ්වාස කරන පිරිසය.

බුද්ධ වචනය විශ්වාස කරන අය තමන්ට අවශ්‍ය කරන මූලික අවශ්‍යතාවයන් වන කෑම් බීම්, ඇඳුම් පැලඳුම්, ඉදුම් හිටුම් සහ බේත් හේත්වලින් සතුටුවී ජීවත් වන බව පෙනේ. ඒ වචනය විශ්වාස නොකරන අය සරළ ජීවිතයෙන් සමුගෙන අනවශ්‍ය උපකරණ ගොඩකට මැදිවී අසහනයෙන් ජීවත්වන අතර වෙනත් ආගමික නායකයින් සරණයමින් කි‍්‍රයා කරති. සර්ව ආගමික සංකල්ප බිහිකරගෙන බුද්ධ ප‍්‍රතිමාව අසල වෙනත් ආගමික නායකයින් තබාගෙන ඇත්තේ ඒ නිසාය.

බුදුන්වහන්සේ දේශනා කළ කාම – ව්‍යාපාද – හිංසා යන අසාර ධර්ම අද බොහෝදෙනාට පෙනෙන්නේ සාරධර්ම ලෙසයි. ඒ තුළින් බොහෝ දෙනා තම ජීවිත අසාර කරගෙන ජීවත්වනු පෙනේ. නමුත් තථාගතයන් වහන්සේ දේශනාකළ නෙක්‍ඛඑම අව්‍යාපාද – අවිහිංසා සංකල්ප ඉතා ගරුකොට සලකමින් තථාගතයන් වහන්සේගේ බුද්ධ වචනය විශ්වාස කරන අය දෙලොවින්ම සැනසීම උදාකර ගනිති. ඒ නිසා බුදුන්වහන්සේ පිළිබඳ අචල ශ‍්‍රද්ධාවක් අති කර ගෙන අපේ කායික හා මානසික සහනය උදාකර ගැනීම සියලු දෙනාගේ වගකීම හා යුතුකම වේ.

“ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධර්‍මය මනාකොට වදාරණ ලදී.
ඇස් ඉදිරිපිට දැක්ක හැකි ගුණ ඇත්තේය. කල් නොයවා දෙන විපාක ඇත්තේය. එව බලවයි කීමට සුදුසුය. තමා වෙත පමුණුවා ගතයුතු ගුණ ඇත්තේය. නුවණැත්තන් තමා විසින්ම දත යුත්තේයයි ධර්‍මය සිහි කරයි.

[සියලු බුදුරජාණන් වහන්සේ අනිච්ච, දුක්ඛ, අනත්ත යන ත්‍රිලක්‍ෂණ දේශනාවම පවත්වති. බුදුකෙනෙකුන් ලොව පහළ වන්නේ මෙම ත්‍රිලක්‍ෂණය ලොවට ඉගැන්වීමට බව ධර්ම ග්‍රන්ථවල සඳහන් වෙයි. ධර්මය දැකීම යනු බුදුරදුන් දැකීමයි. බුදුරදුන් දැකීම යනු ධර්මය දැකීමයි. එසේම යමෙක් පටිච්චසමුප්පාදය දකී ද ඔහු ධර්මය දකියි. යමෙක් ධර්මය දකියි ද ඔහු පටිච්චසමුප්පාදය දකියි යනු බුද්ධ දේශනාවයි. බුදුන් දැක නිවන් දැකිය යුතුය යනුවෙන් අප සමාජ ව්‍යවහාරයේ පවතින ප්‍රකාශය මේ අනුව පැහැදිලි ය. සියලු සත්ත්වයන් නිවන් දැකීමට නම් බුදුරදුන් දැකිය යුතු බව මෙයින් අනාවරණය වෙයි. බුදුරදුන්ගේ ධර්මය මුල මැද අග යන තුන් ස්ථානයම යහපත් වූවකි. උන්වහන්සේ දේශනා කරන්නේ අර්ථ සහිත, ව්‍යඤ්ජන සහිත අතිශයින්ම පිරිසුදු වූ බ්‍රහ්මචර්යාවකි. එහි අඩුපාඩු කිසිවක් නැත. එය සත්ත්වයා දුකින් නිදහස් කරන්නකි.
“ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං
සාත්‍ථං සව්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති.”
යන ප්‍රකාශයෙන් ඒ බව පැහැදිලි වෙයි.

මෙම බුද්ධ දේශිත උතුම් ධර්මයෙහි හැසිරෙන තැනැත්තාට දුක් කරදරවලින් මිදීමේ වාසනාව උදාවන අතර නිවන් සුවය ද ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීමේ භාග්‍යය උදාවෙයි. මහා සතිපට්ඨාන සූත්‍රයේ දී පැහැදිලි කරන්නේ ශෝක පරිදේව ඉක්මවායන්නට, දුක්දොම්නස් වලින් අත මිදෙන්නට, ඤාණයට පැමිණෙන්නට, නිවන් අවබෝධයට එකම මඟ සතර සතිපට්ඨානය වැඩීම බවයි.
“එකායනො අයං භික්‍ඛවෙ, මග්ගො සත්තානං විසුද්ධියා සෝකපරිද්දවානං සමතික්කාමාය, දුක්‍ඛදොමනස්සානං අත්‍ථඩ්ගමයා, ඤායස්ස අධිගමාය, නිබ්බාණස්ස සච්ඡිකිරියාය යදිදං චත්තාරො සතිපට්ඨානා.”

යමෙක් දින හතක් නමුත් බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරෙන්නේ නම් ඔහුට ධර්මාවබෝධය ලැබීමේ වාසනාව උදා වෙයි. එහෙත් එහි දී පුග්ගල විසමතාව දත යුතු ය. එසේම සතර සතිපට්ඨානය යනු බුද්ධ ශ්‍රාවකයාගේ පිය උරුමය යි. කැට කිරිල්ලියට ඇගේ පියාගේ සීමාවෙහි දී ආරක්‍ෂාව සැලසෙන්නේ යම් සේ ද බුද්ධ ශ්‍රාවකයාට ද තම පියා වන බුදුරදුන් දෙසූ මෙම සතර සතිපට්ඨානයෙහි හැසිරෙන්නේ නම් ආරක්‍ෂාව සැලසෙයි. මාරයාට කරදර පැමිණවීමේ අවස්ථාව නොලැබී යයි. මේ නිසාම සිය ශ්‍රාවකයන්ට සිය පියාගේ සීමාවෙහි හැසිරෙන ලෙස බුදුහු උපදෙස් දුන්හ. ගොචරෙ භික්‍ඛවෙ චරථ සකෙ පෙත්තික විසයෙ යනු බුද්ධානුශාසනය යි. මෙම ධර්මය අවබෝධ නොකිරීම නිසා සත්ත්ව ප්‍රජාව කුරුළු කූඩුවක කෙඳි මෙන් ලණු කැරැල්ලක කෙඳි මෙන්, පාපිස්සක කෙඳි මෙන් අවුලෙන් අවුලට පත් වී සසර ඇවිදින බව, ආනන්ද හිමියන්ට දෙසූ අයුරු, දීඝනිකාය මහානිදාන සූත්‍රයෙන් පැහැදිලි වෙයි. අකුසලයට නැඹුරු වූ සිත් ඇත්තාට මෙම ධර්මය අවබෝධ කිරීම ඉතා අපහසු ය. එය බෙහෙත් නෙල්ලි කොළයකින් ගොටුවක් තනා දින ගණනක් තිස්සේ පිපාසිතව සිටින පුද්ගලයෙකුට එය පානය කර පිපාසය සංසිඳවා ගන්නා ලෙස උපදෙස් දෙන්නාක් වැනි ය. දිනක් ආනන්ද හිමියන් පිණ්ඩපාතයේ වඩින විට ලිච්ඡවි කුමාරවරු අශ්ව කෙන්දක් ඉලක්කය වශයෙන් ගෙන දුන්නෙන් විදීමට පුරුදු වනු දැක බුදුරදුන් වෙත පැමිණ ලිච්ඡවි කුමාරවරුන් ඉතා අපහසුවෙන් දුනු ශිල්ප හදාරන බව පැවසී ය. එහි දී එම අශ්ව කෙන්ද හතකට පළා එකකට විදීම අපහසු වන්නා සේ චතුස්සත්‍යාවබෝධය ද ඉතා දුෂ්කර බව පැවසූ හ.

මෙසේ ධර්මාවබෝධය අපහසු වූවත් කුසල් දහම් සම්පූර්ණ කරන්නාට එය අපහසු නොවෙයි. වඩන ලද කුසල් ඇත්තා තමන්ට ගැළපෙන ධර්මය ලද වහා ධර්මාවබෝධය ලබයි. එබඳු අවස්ථා කිහිපයක් මෙසේ ය.

1. අස්සජි මහතෙරුන් දෙසූ ගාථාර්ධයක් අසා උපතිස්ස පිරිවැජියා සෝවාන් වීම.
2. කෝලිත පිරිවැජියා එම ගාථාවම අසා සෝවාන් වීම.
3. සුදුරෙදි කඩක් පිරිමදිමින් සිටි චුල්ලපන්ථක හිමියන් රහත්වීම.
4. පහන් දැල්ල දෙස බලා සිටි උප්පලවණ්ණා තෙරණිය රහත් වීම.
5. පා සේදූ ජලය බිමට උරාගන්නා දෙස බලා සිට පටාචාරාව රහත් වීම.

මෙම පුවත්වලින් පූර්වකෘත කුසල ශක්තිය ඇත්තෝ වහා ධර්මාවබෝධය ලබන අයුරු පැහැදිලි වෙයි. මෙම ධර්මය ශාන්ත ය. ප්‍රණීත ය. අංගුªත්තර නිකායේ කාරණපාලි සූත්‍රයේ දී බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් ධර්ම ශ්‍රවණය කිරීමේ ප්‍රයෝජනය කුමක්දැයි ඇසූ කාරණපාලි බ්‍රාහ්මණයාට පිඞ්ගියාණි විසින් ධර්මයේ ඇති අගය ප්‍රකාශ කිරීම පිණිස යොදාගත් උපමා වලින් ධර්මයේ ඇති උත්තරීතර බව මැනවින් වටහා ගත හැකි ය.

1. ඉතා උසස් භෝජන අනුභව කරන පුද්ගලයෙකු කටුක අහරක් ලද විට එය විසිකරන්නා සේ බුදුන්ගෙන් ධර්මය ඇසූවන් අනෙක් ශාස්තෲවරුන්ගේ ධර්මය පි‍්‍රය නොකිරීම.
2. දින ගණනාවක් කුසගින්නේ සිට අයෙක් මීවදයක් අනුභව කිරීමෙන් යම් සතුටක් සුවයක් විඳී ද බුදුබණ අසන්නා ද එබඳු සුවයක් විඳින බව.
3. සඳුන් හරයක් සිඹින්නා මුල මැද අඟ යන ත්‍රිවිධ ස්ථානයේදීම මිහිරි සුගන්ධයක් ආඝ්‍රාණය කරන්නා සේ ධර්මය ශ්‍රවණය කරන්නා ඉතා උසස් සුවයක්, මිහිරක් විඳන බව.
4. දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ නිදන්ගත රෝගයකින් පෙළෙන තැනැත්තකුට ඉතාම දක්‍ෂ වෛද්‍යවරයකු මුණ ගැසීමෙන් පසු ඔහුගෙන් ලද පළමු බෙහෙතෙන්ම එම රෝගයෙන් සුවපත් වීම නිසා යම් සුවයක් සතුටක් විඳින්නේ ද බුදු බණ ශ්‍රවණය කරන්නා ද එබඳුම සුවයක් පී‍්‍රතියක් ලබන බව.
5. ගී‍්‍රස්ම කාලයෙහි එක්තරා පුරුෂයෙක් කාන්තාරයක් මැදින් දාහයෙන් පෙළෙමින් පිපාසිතව කුසගින්නේ පැමිණෙයි. ඔහු කාන්තාර සීමාවෙහි රුක් ගොමුවකින් වට වූ ඉතා ශීතල ජලය ඇති පතුල පෙනෙන තරම් පිරිසුදු පැන් පොකුණක් දැක, එයට බැස පැන් පානය කොට දාහය හා පිපාසය සංසිඳවා ගන්නේ යම් සේද එවැනිම වූ සතුටක් පී‍්‍රතියක් සොම්නසක් බුදු බණ ඇසීම තුළින් ලැබෙන බව පැවසී ය.

මෙම උපමා ඇසූ පමණින් බුදු බණ ඇසීමේ ප්‍රයෝජනය තේරුම් ගත් කාරණපාලි බ්‍රාහ්මණයා, සිටි අසුනින් නැගී සිට උතුරු සළුව එකස් කොට, බුදුරදුන් වැඩ සිටි දෙසට හැරී තෙවරක් නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මා සම්බුද්ධස්ස යනුවෙන් ප්‍රකාශ කොට තෙරුවන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු බවට පත් විය. ධර්මයේ ඇති විශිෂ්ටත්වය මෙම උපමා වලින් මැනවින් පැහැදිලි වෙයි.

ධර්මයට වඳින ගාථාවේ එහි ගුණ හයක් අන්තර්ගත වෙයි. මෙම ගුණ මෙනෙහි කරන විට භය තැති ගැනීම් දුරුවන බව ධජග්ග සූත්‍රයෙන් පැහැදිලි වෙයි. නො චෙ මං අනුස්සරෙය්‍යාථ අථ ධම්මං අනුස්සරෙය්‍යාථ භය තැති ගැනීම්වලින් අත්මිදීමට ධර්මය මෙනෙහි කරන ලෙස පැවසූ අයුරු මෙම පාඨයෙන් පැහැදිලි වෙයි. එම ගුණ හය මෙසේ ය.

මෙසේ උතුම් ගුණ සමුදායකින් හෙබියා වූ තථාගතයන් වහන්සේ වදාළ ශ්‍රී සද්ධර්මය නිරන්තරයෙන් සිය ජීවිතයට බද්ධ කරගෙන නුවණැතියෝ සතුටින් වාසය 

“නැවතද ආර්‍ය්‍යශ්‍රාවකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා යහපත්ව පිළිගන්නේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා ඇද නැතිව පිළිපන්නේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා ආර්‍ය්‍ය අෂ්ඨාංගික මාර්‍ගයට පිළිපන්නේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා සතුටු සාමීචි කථාවට පිළිපන්නේය.

මේ පුරුෂ යුග සතරක් වෙත්ද, පුද්ගලයින් අට දෙනෙක් වෙත්ද, මේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා දුරසිට ගෙනා දෙය පිළිගැනීමට සුදුසුය. ඈතට ගෙන යා යුතු දේ පිළිගැනීමට සුදුසුය. දන්දීමට සුදුසුය. දොහොත් මුදුන් දී වැඳීමට සුදුසුය. ලෝකයාගේ ශ්‍රේෂ්ඨ පින් කෙතයයි සංඝයා සිහි කරයි.

සුදත්තය, යම් කාලයක ආර්‍ය්‍ය ශ්‍රාවකතෙම සංඝයා සිහි කරයිද, ඒ කාලයෙහි ඔහුගේ සිත රාගයෙන් මැඩ පැවැත්වීමක් ඇති නොවේ. දෝසයෙන් මැඩ පැවැත්වීමක් නොවේ. මෝහයෙන් මැඩ පැවැත්වූයේ නොවේ. ඒ කාලයේ ඔහුගේ සිත ඇද නැති වේ. සුදත්තය,,

සංඝයා අරභයා ඇද නැති බවට ගිය සිත් ඇති ආර්‍ය්‍ය ශ්‍රාවකයා ප්‍රතිපදාවන්ගෙන් සතුට ලබයි. නව ලොකෝත්තර ධර්‍මයෙන් සතුට ලබයි. ධර්‍මය හා මිශ්‍රවූ ප්‍රමෝදය ලබයි. ප්‍රමෝද වූවහුට ප්‍රීතිය උපදියි. ප්‍රීති සිත් ඇත්තහුගේ ශරීරය බර ඇරෙයි. බර ඇරුනු ශරීරය ඇත්තා සැපක් විඳී. සැප ඇත්තාගේ සිත එකඟ වෙයි. සුදත්තය, ආර්‍ය්‍යශ්‍රාවක තෙම විෂමවූ සත්ත්‍වයන් අතර සමව පවතිමින් වාසය කරයි. ක්‍රොධ සහිත සත්ත්‍වයන් අතර ක්‍රොධ නැතිව වාසය කරයි. ධර්‍ම නැමැති සැඩපහරට බැස්සේ සංඝයා අරමුණුකොට ඇති සිහිය වඩයි.

[“නවකොටිසහස්සානි – අසීතිං සතකොටියො,
පඤ්ඤාසං සතසහස්සානි – ඡත්තිංසා ච පුනාපරෙ.
එතෙ සංවරවිනයා – සම්බුද්ධෙන පකාසිතා,
පෙය්‍යාලමුඛෙන නිද්දිට්ඨා – සික්ඛා විනයසංවරෙ” (විසුද්ධිමග්ග)

යනුවෙන් දැක්වෙන “නවදහස් එකසිය අසූකෝටි පන්ලක්ෂ සතිස් දහස් ශික්ෂා ඇති මහා ශීලය උපසම්පන්න භික්ෂූන්ගේ ශීලය ය. තථාගතයන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක වූ සියලු ම භික්ෂූන්ට ඇත්තේ ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවර ශීල සංඛ්‍යාත එක ම ශීලයෙකි. එකම දෘෂ්ටියකි. “දිට්ඨිසීල සාමඤ්ඤෙන සංඝටිතොති සංඝො” යන වචනාර්ථය පරිදි ඒ භික්ෂු පිරිස ශරීරවලින් ඔවුනොවුන් කොතෙක් දුරිනු සිටිය ද, ශීල – දෘෂ්ටි දෙකින් ඔවුනොවුන් ගැටී ඇති බැවින් සම්බන්ධ වී ඇති බැවින් සංඝ නම් වේ. සර්වඥයන් වහන්සේගේ ආඥාව පරිදි පැවිද්ද ලබා බුද්ධ පුත්‍ර භාවයට පැමිණ සිටින සාමණේරයෝ විනයකර්මවලට සුදුසු වන පරිදි සංඝරත්නයට අයත් නො වතුදු දක්ෂිණාර්හ භාවයෙන් සංඝරත්නයට අයත් වෙති. එබැවින් ඔවුනට ද සඟසතු විහාරාරාම පරිභෝග කිරීමේ අයිතිය ඇත්තේය. ඔවුහු සංඝලාභ බෙදීමේදී කොටස ලැබීමට සුදුස්සෝ ද වෙති. සංඝයාට ලැබී ඇති සිවුරු බෙදීමේදී සාමණේරයන් ගැන පිළිපැදිය යුතු ආකාරය තථාගතයන් වහන්සේගෙන් විචාළ කල්හි “අනුජානාමි භික්ඛවෙ, සාමණෙරානං උපඩ්ඪ පටිවිංසං දාතුං” යනුවෙන් භික්ෂූන්ට ලැබෙන කොටසින් බාගයක් සාමණේරයන් ට දීමට තථාගතයන් වහන්සේ අනුදැන වදාළහ. වතින් සම්පූර්ණ සාමණේරයන්ට සම්පූර්ණ කොටස ම දියයුතු බව විනය අටුවාවෙහි කියා තිබේ. ශ්‍රමණ දුශ්ශීලයා ද, ශ්‍රමණ වේෂය දරමින් භික්ෂුවකැයි ප්‍රතිඥා කරමින් සිටිනාතාක් භික්ෂුවක් ලෙස සැලකිය යුතු බව ද “සංඝ සමය සමනුපවිට්ඨතොපි දක්ඛිණං විසොධෙති” යනුවෙන් ශ්‍රමණ දුශ්ශීලයා ද සංඝසමයට අයත් වන බව ද මිළින්දපඤ්හයෙහි කියා තිබේ. මෙසේ බලන කල්හි බුදු සස්නෙහි පැවිද්ද ලබා ඇති හැම දෙනා ම සංඝරත්නයට අයත් වන බව කිය යුතුය. සරණ සමාදානයෙහිදී හා වස්තූන් සඟසතු කිරීමේදි සංඝයා ලෙස සැලකෙන්නේ ඒ අපරිච්ඡින්නක පුද්ගල සමූහය ය. විනයකර්මවලදී එක් තැනකට රැස් වූ උපසම්පන්න භික්ෂු පිරිසක් සංඝයා ලෙස සලකනු ලැබේ. චතුර්වර්ග සංඝයා ය, පඤ්චවර්ග සංඝයා ය, දශවර්ග සංඝයා ය, විංශතිවර්ග සංඝයා ය, අතිරේක විංශතිවර්ග සංඝයා යයි විනය ක්‍රමයෙන් සංඝයා පස් කොටසක් වශයෙන් කියනු ලැබේ.
“චතුවග්ගො පඤ්චවග්ගො – දසවීසති වග්ගිකො,
අතිරෙකවීසති වග්ගො – පඤ්ච සංඝා විභාවිතා]

“(හේ වනාහි) කඩ නොවූ, නොසිදුරුවූ, සබල නොවූ, කැලැල් නොවූ, නිදහස්වූ නුවණැතියන් විසින් පසස්නා ලද්දාවූ, පරාමර්‍ශණය නොකරන ලද්දාවූ, සමාධිය සංවත්තනිකවූ, (සමාධිය සමග පවත්නාවූ) ආර්‍ය්‍යකාන්ත සීලයෙන් යුක්තවුයේ වෙයි. මේ සතර සෝවාන් අඞ්ගයෙන් යුක්තවුයේ වේ.

“ගෘහපතිය, යම් හෙයකින් වනාහි ආර්‍ය්‍ය ශ්‍රාවකයාගේ වෛරී භය පස සංසිඳුනාහු වෙත්ද, සතර සෝවාන් අඞ්ගයන්ගෙන් සමන්විත වේද, හෙතෙම කැමතිවනු ලබන්නේ ක්‍ෂයවූ නිරය ඇත්තෙම්යයිද, ක්‍ෂයවූ තිරිසන් යෝනි ඇත්තෙම්යයිද, ක්‍ෂයවූ ප්‍රේත විෂය ඇත්තෙම්යයිද, ක්‍ෂයවූ අපාය දුගතියේ වැටිම ඇත්තෙම් යයිද, නිරයේ වැටෙන ස්වභාව නැති, නියතවූ සම්බෝධිය පිහිටකොට ඇති, සෝවාන්වූයේ වෙම්යයිද, තෙමේම තමා ප්‍රකාශ කරන්නේය.

මෙහි භයං වෙරං පසවති යනු සිතගැහෙන බිය ද පුද්ගල වෛරය ද ලබයි, චෙතසිකං යනු සිත ඇසුරු කොට ඇත්තේයි, දුක්ඛං යනු කායවස්තුක (දුකයි), දොමනස්සං යනු ප්‍රතිඝයෙන් (තරහෙන්) යුත් දුකයි, මේ සූත්‍රයෙහි සෝවාන් මාර්‍ගය කියනලදි,

AN 09-03-08. දුගති වෙරභය සූත්‍රය

“මහණෙනි, ආර්‍ය්‍ය ශ්‍රාවකයාගේ වෛරී භය පස සංසිඳුනාහු වෙත්ද, සතර සෝවාන් අඞ්ගයන්ගෙන් සමන්විත වේද, හෙතෙම කැමතිවනු ලබන්නේ ක්‍ෂයවූ නිරය ඇත්තෙම්යයිද, ක්‍ෂයවූ තිරිසන් යෝනි ඇත්තෙම්යයිද, ක්‍ෂයවූ ප්‍රේත විෂය ඇත්තෙම්යයිද, ක්‍ෂයවූ අපාය දුගතියේ වැටිම ඇත්තෙම් යයිද, නිරයේ වැටෙන ස්වභාව නැති, නියතවූ සම්බෝධිය පිහිටකොට ඇති, සෝවාන්වූයේ වෙම්යයිද, තෙමේම තමා ප්‍රකාශ කරන්නේය.

“කවර නම්වූ වෛරී භය පසක් සංදිඳුනාහු වෙත්ද?

මහණෙනි,
පරපණ නසන යමෙක් ප්‍රාණඝාත කිරීම හේතුකොට මේ ආත්මභාවයෙහි වූ යම් ඒ භය වෛරයක් ඉපදීම කෙරේද, පරලෙව්හිදිවූ වෛරීභය ඉපදීම කෙරේද, චෛතසික දුක් දොම්නස් විඳියිද, ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකුණේ මේ ආත්මභාවයෙහිවූ වෛරීභය ඉපදීම නොකෙරේද, සම්පරායික වෛරීභය ඉපදීම නොකෙරේද, චෛතසික දුක් දොම්නස් නොවිඳියිද, පාණාතිපාතයෙන් වැළකුණහට මෙසේ ඒෙ වෛරීභය සංසිඳුනේ වෙයි.

“මහණෙනි, නොදෙනලද වස්තුව ගන්නා සුළුවූ යමෙක් තෙම අදින්නාදානය හේතුකොටගෙන මේ ආත්මභාවයෙහි වූ යම් ඒ භය වෛරයක් ඉපදීම කෙරේද, පරලෙව්හිදිවූ වෛරීභය ඉපදීම කෙරේද, චෛතසික දුක් දොම්නස් විඳියිද, අදින්නාදානයෙන් වැළකුණේ මේ ආත්මභාවයෙහිවූ වෛරීභය ඉපදීම නොකෙරේද, සම්පරායික වෛරීභය ඉපදීම නොකෙරේද, චෛතසික දුක් දොම්නස් නොවිඳියිද, අදින්නාදානයෙන් වැළකුණහට මෙසේ ඒ වෛරීභය සංසිඳුනේ වෙයි. කාමයන්හි වරදවා හැසිරෙන සුළුවූයේ යමෙක් තෙම කාමයන්හි වරදවා හැසිරීම හේතුකොට ගෙන මේ ආත්මභාවයෙහි වූ යම් ඒ භය වෛරයක් ඉපදීම කෙරේද, පරලෙව්හිදිවූ වෛරීභය ඉපදීම කෙරේද, චෛතසික දුක් දොම්නස් විඳියිද, කාමයන්හි වරදවා හැසිරීමෙන් වැළකුණේ මේ ආත්මභාවයෙහිවූ වෛරීභය ඉපදීම නොකෙරේද, සම්පරායික වෛරීභය ඉපදීම නොකෙරේද, චෛතසික දුක් දොම්නස් නොවිඳියිද, කාමයන්හි වරදවා හැසිරීමෙන් වැළකුණහට මෙසේ ඒෙ වෛරීභය සංසිඳුනේ වෙයි. පමාවීමට කරුණුවූ රහමෙර මත් ද්‍රව්‍ය පානය කිරීමේ හේතුවෙන් මේ ආත්මභාවයෙහි වූ යම් ඒ භය වෛරයක් ඉපදීම කෙරේද, පරලෙව්හිදිවූ වෛරීභය ඉපදීම කෙරේද, චෛතසික දුක් දොම්නස් විඳියිද, පමාවීමට කරුණුවූ රහමෙර මත් ද්‍රව්‍ය පානය කිරීමෙන් වැළකුණේ මේ ආත්මභාවයෙහිවූ වෛරීභය ඉපදීම නොකෙරේද, සම්පරායික වෛරීභය ඉපදීම නොකෙරේද, චෛතසික දුක් දොම්නස් නොවිඳියිද, පමාවීමට කරුණුවූ රහමෙර මත් ද්‍රව්‍ය පානය කිරීමෙවැළකුණහට මෙසේ ඒෙ වෛරීභය සංසිඳුනේ වෙයි. මේ වෛරී භය පස සංසිඳුනාහු වෙති.

“කවර නම් සතර සෝවාන් අඞ්ගයෙන් යුක්ත වේද, මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි ආර්‍ය්‍ය ශ්‍රාවකයෙක් තෙම බුදුන් කෙරෙහි නොසෙල්වෙන පැහැදීමෙන් යුක්තවූයේ වේද, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අර්හත්ය, සම්‍යක් සම්බුද්ධය, අෂ්ටවිද්‍යා, පසළොස් චරණ ධර්‍මයන්ගෙන් යුක්තය. සුගතය, ලෝකවිදූය, පුරුෂයන් හිත්මවන උතුම් රියැදුරෙක, දෙවි මිනිසුන්ගේ ශාස්තෘය, චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යය අවබෝධ කළ සේකැයි.

“එනම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධර්‍මය මනාකොට වදාරණ ලදී. ඇස් ඉදිරිපිට දැක්ක හැකි ගුණ ඇත්තේය. කල් නොයවා දෙන විපාක ඇත්තේය. එව බලවයි කීමට සුදුසුය. තමා වෙත පමුණුවා ගතයුතු ගුණ ඇත්තේය. නුවණැත්තන් තමා විසින්ම දත යුත්තේයයි ධර්‍මය සිහි කරයි.

“නැවතද ආර්‍ය්‍යශ්‍රාවක තෙම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා යහපත්ව පිළිපන්නේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා ඇද නැතිව පිළිපන්නේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා ආර්‍ය්‍ය අෂ්ඨාංගික මාර්‍ගයට පිළිපන්නේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා සතුටු සාමීචි කථාවට පිළිපන්නේය.

යම් මේ පුරුෂ යුග සතරක් වෙත්ද, පුද්ගලයින් අට දෙනෙක් වෙත්ද, මේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා දුරසිට ගෙනා දෙය පිළිගැනීමට සුදුසුය. ඈතට ගෙන යා යුතු දේ පිළිගැනීමට සුදුසුය. දන්දීමට සුදුසුය. දොහොත් මුදුන් දී වැඳීමට සුදුසුය. ලෝකයාගේ ශ්‍රේෂ්ඨ පින් කෙතයයි සංඝයා සිහි කරයි. මහානාමය, යම් කාලයක ආර්‍ය්‍ය ශ්‍රාවකතෙම සංඝයා සිහි කරයිද, ඒ කාලයෙහි ඔහුගේ සිත රාගයෙන් මැඩ පැවැත්වූයේ නොවේ. ද්වේෂයෙන් මැඩ පැවැත්වූයේ නොවේ. මෝහයෙන් මැඩ පැවැත්වූයේ නොවේ. ඒ කාලයේ ඔහුගේ සිත ඇද නැති බවට ගියේ වේ. මහානාමය, සංඝයා අරභයා ඇද නැති බවට ගිය සිත් ඇති ආර්‍ය්‍ය ශ්‍රාවකතෙම ප්‍රතිපදාවන්ගෙන් සතුට ලබයි. නව ලොකෝත්තර ධර්‍මයෙන් සතුට ලබයි. ධර්‍මය හා මිශ්‍රවූ ප්‍රමෝදය ලබයි. ප්‍රමෝද වූවහුට ප්‍රීතිය උපදියි. ප්‍රීති සිත් ඇත්තහුගේ ශරීරය බර ඇරෙයි. බර ඇරුනු ශරීරය ඇත්තා සැපක් විඳී. සැප ඇත්තාගේ සිත එකඟ වෙයි. මහානාමය, ආර්‍ය්‍යශ්‍රාවක තෙම විෂමවූ සත්ත්‍වයන් අතර සමව පවතිමින් වාසය කරයි. ක්‍රොධ සහිත සත්ත්‍වයන් අතර ක්‍රොධ නැතිව වාසය කරයි. ධර්‍ම නැමැති සැඩපහරට බැස්සේ සංඝයා අරමුණුකොට ඇති සිහිය වඩයි.

“(හේ වනාහි) කඩ නොවූ, නොසිදුරුවූ, සබල නොවූ, කැලැල් නොවූ, නිදහස්වූ නුවණැතියන් විසින් පසස්නා ලද්දාවූ, පරාමර්‍ශණය නොකරන ලද්දාවූ, සමාධිය සංවත්තනිකවූ, (සමාධිය සමග පවත්නාවූ) ආර්‍ය්‍යකාන්ත සීලයෙන් යුක්තවුයේ වෙයි. මේ සතර සෝවාන් අඞ්ගයෙන් යුක්තවුයේ වේ.

“මහණෙනි, යම් හෙයකින් වනාහි ආර්‍ය්‍ය ශ්‍රාවකයාගේ වෛරී භය පස සංසිඳුනාහු වෙත්ද, සතර සෝවාන් අඞ්ගයන්ගෙන් සමන්විත වේද, හෙතෙම කැමතිවනු ලබන්නේ ක්‍ෂයවූ නිරය ඇත්තෙම්යයිද, ක්‍ෂයවූ තිරිසන් යෝනි ඇත්තෙම්යයිද, ක්‍ෂයවූ ප්‍රේත විෂය ඇත්තෙම්යයිද, ක්‍ෂයවූ අපාය දුගතියේ වැටිම ඇත්තෙම් යයිද, නිරයේ වැටෙන ස්වභාව නැති, නියතවූ සම්බෝධිය පිහිටකොට ඇති, සෝවාන්වූයේ වෙම්යයිද, තෙමේම තමා ප්‍රකාශ කරන්නේය.

[ අටවැන්න භික්ෂු සඞ්ඝයාට කියනලදි, මෙහි වනාහි සෝවාන් වූ තැනැත්තාම කියනලදැයි කියනලදි.

AN 09-03-09. ආඝාත වත්‍ථු සූත්‍රය

පුජ්‍ය මීමුරේ ධම්මාවාස හිමි

“මහණෙනි,
ආඝාත වස්තු නවයක් වෙති.

“කවර නවයක්ද?

මහණෙනි, මේ නව ආඝාත වස්තූහු වෙති.”

[නවවැන්නෙහි ආඝාතවත්‍ථුනි යනු ආඝාතයට කරුණුයි, ආඝාතං බන්‍ධති යනු කෝපය බඳියි, කරයි, උපදවයි.]
වයිරය වෙනුවට නොමනාපය, අකමැත්ත යන පද යෙදීම වඩාත් සුදුසු බව සිතමි. මේ ආඝාත යෙන් නවතින සිතිවිලි දාමය පටන් ගන්නේ අකැමැත්ත යන චිත්ත සවභාවයෙනි. අකමැත්ත, නොඉවසන බව, තරහව, කෝපය ආදියෙන් පසුව වෛරය යන ආඝාත ස්වභාවයෙන් මුදුනට එන නිසාය.]

AN 09-03-10. ආඝාත විනය සූත්‍රය

“මහණෙනි,
මේ නවය වෛර නැතිකිරීම් වෙති.”

“කවර නවයක්ද?

1. ‘මොහු මට අනර්ත්‍ථය පිණිස හැසුරුනේය.
එය මට කොතනකින් ලැබිය යුතුදැ’ යි ආඝාතය දුරු කරයි.

2.‘මට අනර්ත්‍ථය පිණිස හැසිරේයයි. එය මට කොතැනකින් ලැබිය යුතුදැ’ යි වෛරය දුරු කරයි.
3. මට අනර්ත්‍ථය පිණිස හැසිරෙන්නේයයි. එය මෙහි කොතැනකින් ලැබිය යුතුදැ’ යි වෛරය දුරු කරයි.
4. ‘මට ප්‍රියවූ මනාප වූවහුට අනර්ත්‍ථය පිණිස හැසුරුනේයයි, අනර්ත්‍ථය පිණිස හැසිරේයයි. අනර්ත්‍ථය පිණිස හැසිරෙන්නේයයි එය මෙහි කොතැනකින් ලැබිය යුතුදැ’ යි වෛරය දුරු කරයි.
5.‘මට අප්‍රියවූ අමනාප වූවහුට අර්ත්‍ථය පිණිස හැසුරුනේය, අර්ත්‍ථය පිණිස හැසිරේය. අර්ත්‍ථය පිණිස හැසිරෙන්නේයයි එය මෙහි කොතැනකින් ලැබිය යුතුදැ’ යි වෛරය දුරු කරයි.

මහණෙනි, මේ වෛරය දුරු කිරීම් නවයය.”

[දසවැන්නෙහි ආඝාතපටිවිනයා යනු ආඝාතය දුරකරන කරුණුයි. 
තං කුතෙත්‍ථ ලබ්හා යනු ඒ අනර්‍ත්‍ථචර්‍ය්‍යාව (නොවැඩ හැසිරීම) නොවේවායි මේ පුද්ගලයා කෙරෙහි කොයින් ලැබේද? කවර කරුණකින් ලැබීමට හැකිද? අනෙකෙක් නම් අනිකකුට තමන්ගේ සිතේ කැමැත්තෙන් අවැඩක් කරතියි මෙසේ සිතා කෝපය දුරු කරයි. නැතහොත්, ඉදින් මම ප්‍රතික්‍ෂේපයක් කරන්නේ නම් ඒ කෝප කිරීම මේ පුද්ගලයා කෙරෙහි කොයින් ලැබේද? කවර කරුණකින් ලැබිය හැකිදැයි අරුත්ය. කුතොලාභා යනුද පාඨයි. ඉදින් මම මෙහි කෝප කරන්නේ නම් ඒ මගේ කෝප කිරීමෙහි කොයින් ලාභයක්ද? කවර නම් ලාභයක් වන්නේදැයි අරුත්ය. මේ අර්‍ත්‍ථයෙහි තං යන නිපාත මාත්‍රයක්ම වෙයි.]