SINHALA TIPITAKA

SN 02-06-01-01. දාරුණ සූත්‍රය
SN 02-06-01-02. බාළිස සූත්‍රය
SN 02-06-01-03. කුම්ම සූත්‍රය
SN 02-06-01-04. දීඝ ලෝමී සූත්‍රය
SN 02-06-01-05. පුනේළක සූත්‍රය
SN 02-06-01-06. අසනි සූත්‍රය
SN 02-06-01-07. දිද්ධ සූත්‍රය
SN 02-06-01-08. සිගාල සූත්‍රය
SN 02-06-01-09. වේරම්බ සූත්‍රය
SN 02-06-01-10. සගාථ සූත්‍රය

මේ සාසනයට යමෙක් ඇතුලත් වන්නේ එකම එක පරමාරතයක් පිණිසය. ඒ නම් සසර ගමන නවත්වා ගෙන දුකින් ගැලවීමටය. අද මෙන් එදා බුදුන් දවසද, වෙනත් බාල නිහීන අරමුණු ඇතිව චීවර දරන්නෝ වුහ. මේ චීවර ධාරීහුන්ගෙන් සමහරු මිනිසුන් දෙන පිණ්ඩපාතය පිණිස සිවුරු පොරවා ගත්හ. සමහරු තමනට ගරු සැළකිලි ලැබේයයි බලාපොරොත්තුවෙන් සිවුරු පොරවා ගත්හ. සමහරු වෙනත් හීන බලාපොරොත්තු ඇතිව මහන වුහ. අද ලකාවේ සිංහල මිනිස්සු මහන වන්නේ, නිකම්ම ඉඳ දායකයන්ගේ පිහිටෙන් විශ්ව විද්‍යාලයකට ගොස් උපාධියක් ගෙන, පසුව උපැවිදි වී දරු පවුලක් හදන්නටය. සමහරක් දෙනා, තමන්ට වෙනම නිකායක් හදාගෙන් ලොකු හාමුරුවෝ වෙන්නට සිව්රු දරති ආණ්ඩුවේ රේඩියෝවෙන් ඔවුනට නොයෙක් අභූත පට්ටම් දෙනු ඇසිය හැක, සද්ධර්ම චක්‍රවරති, සාසන සෝබන, සාසන ශෝධක ආදී අනේක පට්ටම් දෙති. ඒවා අසන මුග්ධ ගිහියෝ අනේ මේ නම් රහතුන් වහන්සේ කෙනෙක් යයි සිතා ගෙවල් දොරවල් විකුණා හෝ මේ දුර්ජනයන්ගේ දායක කමට පොර බඳිති.
යකඩයේ උපන් මල නිසාම, යකඩය දිරා වැනසී යන්නා සේ මේ චීවර ධාරීහු අධර්මය ධර්මය යයි කියමින් ධර්මයද සසුනද වනසති. මේ සුත්‍ර කාණ්ඩයේ ඇත්තේ ශ්‍රමනයකු කල යුතු දේ ගැන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දුන් එකම උපදේසයයි.

SN 02-06-01-01. දාරුණ සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසනලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවනලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “මහණෙනි”යි, කියා භික්ෂූන් ඇමතූහ. “ස්වාමීනි”යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

මහණෙනි,
ලාභ සත්කාර ස්තුති ප්‍රශංසා දරුණුය.
කටුක ඵල ඇති කරවන්නේය.. ඵරුෂය.
රහත් ඵලාවබෝධයට මග වසන්නේය.
නැති කලයුතු “මම”යා පෝෂණය කරන්නේය.
මහණෙනි, ඒ නිසා මෙසේ හික්මිය යුත්තේය.
(කෙසේද?)

ඇතිවන ලාභ සත්කාර ස්තුති ප්‍රශංසා. නිසා දුරු
සන්තානයේ ඇතිවන උද්දාමය දුරු කරන්නෙමු.
උපන්නාවූ, ලාභ සත්කාර ස්තුති ප්‍රශංසාවලින්
ඇතිවන ප්‍රමෝදය නිසා අපගේ කුසල් සිත මැඩ නොගනිමු.
මහණෙනි, තොප විසින් මෙසේ හික්මිය යුතුයි.”

(පළමුවෙනි දාරුණ සූත්‍රය නිමි.)

[දාරුණෝ” යනු තද වූ දරුණු වූ යනුයි. “ලාභසක්කාර සිලොකො” මෙහි “ලාභය” නම් සිවුපස ලාභයයි. “සත්කාරය” නම් මනාසේ සකස් කළ, මනාව පිළියෙල කළ ලාභයයි. “සිලොක” යනු කීර්ති ඝෝෂාවයි. “කටුකො” යනු තියුණුය. “ඵරුසො” යනු කර්කෂය. “අන්තරායිකො” යනු අන්තරායක් කරයි.

SN 02-06-01-02. බාළිස සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසනලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසයකරන සේක. එහිදී, භාග්‍යවතුන්වහන්සේ ‘මහණෙනියි’ කියා භික්ෂූන් ඇමතූහ. ‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දරුණුය, කටුක ඵල නපුරුය. ඵරුෂය,
රහත් ඵලාවබොධයට අනතුරු වන්නේය.
මහණෙනි,
බිලීබාන්නෙක් ඇමක් ඇමිණූ බිලිය ගැඹුරුව, මුහුදෙහි දමන්නේ, ඒ බිලිය දුටු මාලුවෙක් ඇම ගිලින්නේය. මෙසේ ඒ බිලී බාන්නාගේ බිලිය ගිලු මාලුවා දුකට විනාශයට පැමිණිනේ. ඒ සතාට බිලී බාන්නාට කැමැත්තක් කළ හැකිවෙයි.

“මහණෙනි,
බිලීබාන්නා යනු පවිටුවූ, මාරයාට කියන නාමයකි.
බිළිය හෝ ඇම යන මේ වචනය ලාභ සත්කාර ස්තුති ප්‍රශංසාවන්ට කියන නාමයකි.

යම්කිසි මහණෙක් තමාට වෙන උපන්නාවූ ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා රස විඳියිද,ඒවාට ආශා කෙරෙයිද? මහණෙනි, ඒ මහණ තෙම මාරයාගේ බිළිය ගිලින ලද්දේ දුකට පැමිණියේය’යි කියාද, විනාශයට පැමිණියේය’යි කියාද, මාරයාහට කැමැත්තක් කළ හැකි වූයේයයි කියාද කියනු ලැබේ.

මහණෙනි,
ඒ නිසා මෙහිදී මෙසේ හික්මිය යුතු වන්නේය.
කෙසේද යත්: මේ උපන්නාවූ, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා
නිසා සන්තාණයේ කැමැත්ත, උද්දාමයක් , මානයක් ඇති කර නොගනිමි.
මේ උපදින ආසාව, කැමැත්තද ඇතිව නැතිවන චිත්ත ස්වභාවයක් පමණය.
උපන්නාවූ, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා අපගේ කුසල් සිත විනාශ නොකෙරේවා”යි
කියාය්., මහණෙනි. තොප විසින් මෙසේ හික්මිය යුතුයි.”

(දෙවෙනි බාළිස සූත්‍රය නිමි.)

[ සූත්‍රයේ “බාළිසිකො” යනු බිලීපිත්තක් ගෙන හැසිරෙන මසුන් මරන්නායි. “ආමිසගතං” යනු ආහාරමය ඇමයි. “ආමිස චක්ඛු” යනු ආහාරයේම පැවති ඇසේ දර්ශනය ඇති තැනැත්තා. “ආමිස චක්ඛු” නම් වේ. “ගිළ බළසො” යනු ගිලින ලද බිලිය ඇති යනුයි. “අනයං අපන්නො” යනු දුකට පැමිණියේ යනුයි. “ව්‍යසනං ආපන්නො” යනු ව්‍යසනයට පැමිණියේ යනුයි. “යථාකාම කරණීයො” යනු කැමති පරිදි රිසි සේ යනුයි. යම්සේ බිලීබාන්නා කැමති වේ. ඒ අයුරින් ඔහුට කළහැකි වේ. “යථාකාම කරණීයො මාරස්ස” යනු ක්ලේශ මාරයාට රිසි දේ කළ හැකි වේ. නිරයට හෝ ප්‍රේත යෝනියට හෝ තිරිසන් යෝනියට හෝ කැමති තැනකට පමුණුවන්නේය.]

SN 02-06-01-03. කුම්ම සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසනලදී.
එක් කලෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසයකරන සේක. එහිදී, භාග්‍යවතුන්වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා භික්ෂූන් ඇමතූහ. ‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.
“මහණෙනි,
ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දරුණුය,
කටුකය, ඵරුෂය, අතිඋතුම් රහත් ඵලාවබෝධයට
අනතුරු කරන්නේය.

මහණෙනි, පෙරවූ දෙයක් කියමි.
එක්තරා මුහුදක මහත්වූ කැසුබු කුලයක් බොහෝ කාලයක පටන් වාසය කරන්නේය. “මහණෙනි, ඉක්බිති එක්තරා කැස්බෙක් වනාහි එක්තරා කැස්බෙකුට මෙය කීයේය. ‘දරුව, කැස්බ, නුඹ ඒ ප්‍රදේශයට නොයවයි’ කියායි. මහණෙනි, ඒ කැසුබු තෙම අවවාදය නොතකා ඒ ප්‍රදේශයට ගියේය. ඒ මේ කැස්බාට වැද්දෙක් ඇවුලුම් බිලියකින් ඔහු අල්ලා ගත්තේය.

“මහණෙනි,
ඉක්බිති ඒ කැසුබුතෙම ඒ අවවාද කළ කැස්බා යම් තැනෙක්හිද එතැනට පැමිණියේය. මහණෙනි, ඒ අවවාද දුන් කැසුබුවා එන්නාවූ ඒ විදුම් කෑ කැසුබුවා දුරදීම දුටුවේය. දැක ඒ විදුම් කෑ කැස්බාහට මෙය කීයේය, ‘දරුව, කැස්බා, කිමෙක්ද? නුඹ ඒ ප්‍රදේශයට නොගියෙහිද?’ ‘කැසුබු පියාණෙනි, මම වනාහි ඒ ප්‍රදේශයට ගියෙමි.’ ‘දරුව, කැස්බ, කිමෙක්ද? (නුඹට) වනාහි ඇවුලුම් බිලියකින් පහර දෙනු ලැබුයෙහිද?’ ‘කැසුබු පියාණෙනි, මම වනාහි ඇවුලුම් බිලියකින් පහර දෙනු ලැබූවෙමි. මාගේ පසුපස මා අනුව ගමන් කරන්නාවූ, මේ නූලක්ද ඇත්තේය.’ ‘එසේනම් කැසුබු දරුව තුවාල කරන ලද්දේය. එසේනම් නසන ලද්දේය. දරුව, කැස්බ, මේ වැද්දා විසින් තාගේ පිය වරුද, සීයා වරුද දුකට පත්කරනු ලැබූහ. විනාශයට පත්කරනු ලැබූහ. දරුව කැසිබුව, නුඹ දැන් යව. දැන් නුඹ අපගේ නොවේයයි කීවේය.’

“මහණෙනි,
වැද්දා යන මේ වචනය වනාහි පවිටුවූ, මාරයාහට කියන නාමයකි. මහණෙනි, ඇවුලුම් බිලිය යන මේ වචනය වනාහි ලාභ සත්කාර ස්තුති ප්‍රශංසාවට කියන නාමයකි. මහණෙනි, නූල යන මේ වචනය වනාහි ආශාවට කියන නාමයකි. යම්කිසි මහණෙක් තෙම වනාහි උපන්නාවූ, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා රස විඳියි. ආශා කෙරෙයි.

“මහණෙනි, මේ මහණතෙම (පවිටු මාරයාගේ) ඇවුලුම් බිලියට ගිජුව දුකට පැමිණියේය. විනාශයට පැමිණියේයයි කියාද, පවිටු මාරයාහට කැමැත්තක් කළ හැකි වූයේයයි කියාද, කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මෙසේ ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දරුණුය, කටුකය, ඵරුෂය, අති උතුම් රහත් ඵලාවබෝධයට අනතුරු කරන්නේය. මහණෙනි, ඒ නිසා මෙහිදී මෙසේ හික්මිය යුතු වන්නේය. (කෙසේද?) ‘උපන්නාවූ ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දුරු කරන්නෙමු. උපන්නාවූ ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා අපගේ කුසල් සිත විනාශ නොකෙරේවායි.’ මහණෙනි, තොප විසින් මෙසේ වනාහි හික්මිය යුතුයි.

(තුන්වෙනි කුම්ම සූත්‍රය නිමි.)

[සූත්‍රයේ “මහාකුම්ම කුලං” මහත් වූ ඇටකැස්බෑ කුලයක් යනුයි. “අගමාසි” යනු ඒකාන්තයෙන් මෙහි කිසියම් කෑයුතු දෙයක් ඇතැයි, ඒ පිළිබඳ මසුරුකමින් මට එය නැතිවේය යන සංඥාවෙන් ගියේය යනුයි. “පපතාය” යනු වැටුණේය යනුයි. දිගු රැහැනකින් බැඳි යකඩ කොපුවක දණ්ඩක් ඇතුලු කර තනාගත් මුදුනෙහි හිලක් යෙදූ ගල් කඩුව-යකඩ කටුව, යමකට වේගයෙන් වැටී පිට පැත්තෙහි ඇලුණු මොහොතේ දණ්ඩක් නික්මී රැහැණින් එකට බැඳී යයි. “සො කුම්මො” යනු ඒ ළදරු කැස්බෑවාය. “යෙන සො කුම්මො” යනු ජලයේ ශබ්දය අසා සැක සහිත තැනක් වන්නේ යැයි නැවතී සිටි තමාට යහපත කැමති කැස්බෑවාය. “තදානි ත්‍වං අම්හාකං” යනු දැන් නුඹ අපගේ සතුරන් අතට ගියේය. අපට අයත් නොවේ යන අර්ථයි. මෙසේ ඔවුහු කථාකරමින් සිටියදීම නැවේ සිටි වැද්දා රැහැන ඇද, කැස්බෑවා ගෙන කැමති දෙයක් කළේය.]

SN 02-06-01-04. දීඝ ලෝමී සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසනලදී.
එක්කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ, අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද, ජේතවනාරාමයෙහි වාසයකරන සේක. එහිදී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනියි’ කියා භික්ෂූන් ඇමතූහ. ‘ස්වාමීනි’ යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. (එවිට) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා නපුරු ආදීනව ගෙනෙන්නේය , කටුකය, ඵරුෂය, අතිඋතුම් රහත් ඵලාවබෝධයට අනතුරු කරන්නේය. මහණෙනි, යම්සේ වනාහි දික් ලොම් ඇති එලුදෙනක් කටු ලැහැබකට පිවිසෙන්නේ වේද, ඕ ඒ ඒ තැන ලැගෙන්නීය. ඒ ඒ තැන රැඳෙන්නීය. ඒ ඒ තැන බැඳෙන්නීය, ඒ ඒ තැන විනාශයට පැමිණෙන්නීය.

“මහණෙනි, එසේම වනාහි මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් මහණෙක් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවෙන් මඩනා ලද්දේ විනාශ කළ කුසල් සිත් ඇත්තේ පෙරවරු (උදේට) කාලයෙහි හැඳ පොරවා පාත්‍රය ගෙන කුඩා ගමකට හෝ මහ ගමකට හෝ පිඬු පිණිස යන්නේද, හෙතෙම ඒ ඒ තැන, ලැගෙයි. ඒ ඒ තැන රැඳෙයි. ඒ ඒ තැන්හිදී විනාශයට පැමිණෙයි.

“මහණෙනි, මෙසේ ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දරුණුය, කටුකය, ඵරුෂය, අතිඋතුම් රහත් ඵලාවබෝධයට අනතුරු කරන්නේය. මහණෙනි, ඒ නිසා මෙහිදී මෙසේ හික්මිය යුතු වන්නේය. (කෙසේද?) ‘උපන්නාවූ, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා අපගේ කුසල් සිත විනාශ නොකෙරේවායි. මහණෙනි, තොප විසින් මෙසේ වනාහි හික්මිය යුතුයි.”

(සතරවෙනි දීඝ ලෝමී සූත්‍රය නිමි.)

SN 02-06-01-05. පුනේළක සූත්‍රය

SN 02-06-01-05. පුනේළක සූත්‍රය
මා විසින් මෙසේ අසනලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවනලද ජේතවනාරාමයෙහි, වාසය කරනසේක. එහිදී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනියි’ කියා භික්ෂූන් ඇමතූහ. ‘ස්වාමීනි’ යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. (එවිට) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

‘මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දරුණුය කටුකය, ඵරුෂය, අතිඋතුම් රහත් ඵලාවබෝධයට අනතුරු කරන්නේය. මහණෙනි, යම්සේ වනාහි අසූචි අනුභව කරන්නාවූ, අභ්‍යන්තරයෙහි අසූචි පිරුණාවූ, ගූථයෙන් පිරුණාවූ, අසූචියෙහි ජීවත්වන පණුවෙක් උගේ ඉදිරියෙහිද මහත්වූ අසූචි ගොඩක් වෙයි. ඒ අසූචි අනුභව කොට ජීවත්වෙන පණුවා මම වනාහි අසූචි අනුභව කරන්නෙක්මි. අභ්‍යන්තරයෙහි අසූචියෙන් පිරුණෙක්මි. ගූථයෙන් පිරුණේ වෙමි. මාගේ ඉදිරියෙහිද මේ මහත්වූ අසූචි ගොඩක් ඇත්තේයයි කියමින් අනෙක් පණුවන් පහත් කොට හඟියි.

“මහණෙනි, එසේම වනාහි මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් මහණෙක් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවෙන් මඩනා ලද්දේ විනාශ කළ කුසල් සිත් ඇත්තේ පෙරවරු (උදේ) කාලයෙහි හැඳ, පොරවා පාත්‍රය ගෙන කුඩා ගමකට හෝ මහා ගමකට හෝ පිඬු පිණිස යන්නේය. හෙතෙම එහිදී ඇතිතාක් වළඳන ලද්දේද වෙයි. හෙට පිණිස ආරාධනා කරන ලද්දේදවෙයි. ඔහුගේ පාත්‍රයද පිරුණේ වෙයි. හෙතෙම ආරාමයට ගොස්, භික්ෂු සංඝයා මැද පුරසාරම් දොඩයි. (කෙසේද?) ‘ඇතිතාක් වැළඳුයේ වෙමි. හෙට දවස පිණිසද ආරාධනා කරනු ලැබුයේ වෙමි. මාගේ මේ පාත්‍රයද පිරුණේ වෙයි. මම චීවර, පිණ්ඩපාත, සේනාසන, ගිලන්පස සහ බෙහෙත් පිරිකර ලබන්නෙක් වෙමි. මේ අන්‍ය භික්ෂූහු වනාහි ස්වල්ප පින් ඇත්තෝය. අල්පෙශාක්‍යයෝය. චීවර, පිණ්ඩපාත, සේනාසන, ගිලන්පස සහ බෙහෙත් පිරිකරද නොලබන්නෝය’ කියායි. හෙතෙම ඒ ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවෙන් මඩනා ලද්දේ විනාශ කරන ලද කුසල් සිත් ඇත්තේ අන්‍යවූ සිල්වත් භික්ෂූන් පහත්කොට හඟියි.

“මහණෙනි, එය වනාහි ඒ මෝඩ පුරුෂයාට දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලෙහි අහිත පිණිස, දුක් පිණිස හේතුවෙයි. මහණෙකි, මෙසේ ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දරුණුය, කටුකය, ඵරුෂය, අතිඋතුම් රහත් ඵලාවබෝධයට අනතුරු කරන්නේය. මහණෙනි, ඒ නිසා මෙහිදී මෙසේ හික්මිය යුතු වන්නේය. (කෙසේද?) ‘උපන්නාවූ, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දුරු කරන්නෙමු. උපන්නාවූ, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා අපගේ කුසල්සිත විනාශ නොකෙරේවායි.’ මහණෙනි, තොප විසින් මෙසේ වනාහි හික්මිය යුතුයි.

සූත්‍රයේ – “එළකා” යනු අශූචි කා ජීවත්වන සත්තුය. “ගූථාදී” යනු අශූචි කන යනුයි. “ගූථ පුරා” යනු ඇතුල අශූචියෙන් බරවූ යනුයි. “පුණ්ණා ගූථස්ස” යනු මෙය මුල්පදයේම අර්ථය දැක්වීමකි. “අතිමඤ්ඤෙය්‍ය” යනු පසුපාදයෙන් බිම හිඳ, පෙර පාදයෙන් අශූචි මතුපිටට නැඟ සිටගෙන – “මම වනාහී අශූචිවලින් පිරුණේයැ”යි කියමින් සෙසු පණුවන් ඉක්මවා සිතයි. “පිණ්ඩපාතො චස්ස පූරො” යනු ඔහුගේ පාත්‍රය පිරි ප්‍රණීත පිණ්ඩපාතය ලැබුණේ වෙයි.

SN 02-06-01-06. අසනි සූත්‍රය

(පස්වෙනි පුනේළක සූත්‍රය නිමි.)
SN 02-06-01-06. අසනි සූත්‍රය
මා විසින් මෙසේ අසනලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසනසේක. එහිදී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “මහණෙනි”යි කියා භික්ෂූන් ඇමතූහ. “ස්වාමීනි”යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. (එවිට) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දරුණුය, කටුකය, ඵරුෂය, අතිඋතුම් රහත් ඵලාවබෝධයට අනතුරු කරන්නේය. මහණෙනි, හෙනසැරය කාහට වදීවාද? නො පැමිණෙන ලද රහත් ඵලය ඇති ඒ ශෛක්ෂ පුද්ගලයාහට ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා පැමිණේවා.

මහණෙනි, හෙන සැරය යනු ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවට නමකි. මහණෙනි, මෙසේ ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දරුණුය, කටුකය, ඵරුෂය, අතිඋතුම් රහත් ඵලාවබෝධයට අනතුරු කරන්නේය. මහණෙනි, ඒ නිසා මෙහිදී මෙසේ හික්මිය යුතු වන්නේය. (කෙසේද?) උපන්නාවූ, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දුරුකරන්නෙමු. ‘උපන්නාවූ, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා අපගේ කුසල් සිත විනාශ නොකෙරේවායි.’ මහණෙනි, තොප විසින් මෙසේ වනාහි හික්මිය යුතුයි.”

(හයවෙනි අසනි සූත්‍රය නිමි.)

සයවන සූත්‍රයේ “කං භික්ඛවෙ! අසනි විචක්කං” යනු “මහණෙනි! කවර පුද්ගලයෙක් මත වැටී මඩිමින් විනාශවන හෙනගුලිය එන්නේද?” යනුයි. “අප්පත්ත මානස” යනු රහත්බව අවබෝධ නොකළ යනුයි. මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සත්ත්වයන්ගේ දුක්සහගත කාමයේ ආදීනව දැක්වීමට පමණක්ම මෙය නොදෙසූහ. හෙනගුලියක් හිසමත වැටුනහුගේ එක් ආත්මභාවයක් පමණක් විනාශ වේ. ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාදියේ ඇලුණු සිත් ඇත්තා නිරයාදියෙහි ආත්මභාව ගණනාවක් අනන්ත දුක් විඳියි.

SN 02-06-01-07. දිද්ධ සූත්‍රය

SN 02-06-01-07. දිද්ධ සූත්‍රය
මා විසින් මෙසේ අසනලදී. එක්කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ, අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවනලද, ජේතවනාරාමයෙහි වාසයකරනසේක. එහිදී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා භික්ෂූන් ඇමතූහ. ‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන්වහන්සේට උත්තර දුන්හ. (එවිට) භාග්‍යවතුන්වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දරුණුය, ඵරුෂය, අති උතුම් රහත් ඵලාවබෝධයට අනතුරු කරන්නේය. මහණෙනි, විසපෙවූ, හීයෙන් කාහට විදේවාද? නොපැමිණෙන ලද රහත් බැව් ඇත්තාවූ ඒ ශෛක්ෂයාහට ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා පැමිණේවා. මහණෙනි, විස පෙවූ හීය යනු ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවන්ට නමකි.

“මහණෙනි, මෙසේ ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දරුණුය, කටුකය, ඵරුෂය, අතිඋතුම් රහත් ඵලාවබෝධයට අනතුරු කරන්නේය. මහණෙනි, ඒ නිසා මෙහිදී මෙසේ හික්මිය යුතු වන්නේය. (කෙසේද?) උපන්නාවූ, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දුරු කරන්නෙමු. ‘උපන්නාවූ, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා අපගේ කුසල් සිත විනාශ නො කෙරේවායි.’ මහණෙනි, තොප විසින් මෙසේ වනාහි හික්මිය යුතුයි.”

(හත්වෙනි දිද්ධ සූත්‍රය නිමි.)

සූත්‍රයේ “දිද්ධගතෙන” යනු විෂ පොවන ලද යනුයි. “විසල්ලෙන” යනු විෂ ආලේප කරන ලද හුලෙන්. සැතෙන්. ආයුධයෙන් යන අර්ථයි.

SN 02-06-01-08. සිගාල සූත්‍රය

SN 02-06-01-08. සිගාල සූත්‍රය
මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ, අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවනලද, ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එහිදී, භාග්‍යවතුන්වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා භික්ෂූන් ඇමතූහ. ‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තරදුන්හ. (එවිට) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දරුණුය, කටුකය, ඵරුෂය, අති උතුම් රහත් ඵලාවබෝධයට අනතුරු කරන්නේය. මහණෙනි, තෙපි රෑ එළිවෙන ජාමයෙහි හූ කියන්නාවූ ජර සිවලෙකුගේ ශබ්දයක් ඇසුවාහුද?”

“එසේය ස්වාමීනි.”

“මහණෙනි, මේ ජරසිගාලතෙම වනාහි මුළු ශරීරයෙහි ලොම් හැලී වණ සෑදෙන රෝගයක් “උක්කන්තක” නම් රෝගයෙන් ස්පර්ශ කරන ලද්දේ, බෙනයට ගියේද සතුටු නොවෙයි. රුක්මුලට ගියේද සතුටු නොවෙයි. එළිමහන් තැනකට ගියේද සතුටු නොවෙයි. යම් යම් තැනකට යයිද, යම් යම් තැනෙක සිටියිද, යම් යම් තැනෙක හිඳියිද, යම් යම් තැනෙක හොවියිද (දිගාවෙයිද) ඒ ඒ තැන විනාශයට පැමිණෙයි.

“මහණෙනි, එසේම මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් භික්ෂුවක් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවෙන් මඩනා ලද්දේ විනාශකරන ලද කුසල් සිත් ඇත්තේ ශූන්‍යාගාරයට ගියේද සතුටු නොවෙයි. රුක්මුලට ගියේද සතුටු නොවෙයි. එළිමහන් තැනට ගියේද සතුටු නොවෙයි. යම් යම් තැනක යයිද, යම් යම් තැනෙක සිටියිද, යම් යම් තැනක හිඳියිද, යම් යම් තැනෙක නිදයිද, ඒ ඒ තැන විනාශයට පැමිණෙයි.

“මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දරුණුය, කටුකය, ඵරුෂය, අති උතුම් රහත් ඵලාවබෝධයට අනතුරු කරන්නේය. මහණෙනි, ඒ නිසා මෙහිදී මෙසේ හික්මිය යුතු වන්නේය. (කෙසේද?) උපන්නාවූ, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දුරුකරන්නෙමු. ‘උපන්නාවූ, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා අපගේ කුසල් සිත විනාශ නොකෙරේවායි.’ මහණෙනි, තොප විසින් මෙසේ වනාහි හික්මිය යුතුයි.

(අටවෙනි සිගාල සූත්‍රය නිමි.)

[ටවන සූත්‍රයේ “සිගාලො” යනු ජරාවට පත් සිවලාය. යම්සේ රන්වන් වූ ශරීරයත් කුණු ශරීරයක්ම වේ. එකෙණෙහිම ගත්තා වූ මුත්‍ර පවා “කුණු වූ මුත්‍ර” නම් වේ. මෙලෙස එදිනම උපන් සිවලාත් “මහළු වූ සිවලෙකි”යි දැක්විණි. “උක්කණ්ටකෙන නාම” එනම් ඇති රෝගයෙන්. එය ශීත කාලයේ සෑදෙන්නකි. එය වැළඳුණු විට මුලු ශරීරයේම ලෝම හැලෙයි. සිරුරේ ලොම් නැතුව හාත්පස ස්පර්ශ කරයි. සුලං වැදී තුවාල වේදනා දෙයි. පිස්සු බල්ලෙකු විසින් හපා කන ලද මිනිසෙකු මෙන් ස්ථිර නොවූයේ, එහෙ-මෙහෙ හැසිරේ. මෙම රෝගය උපන් කල්හි මෙසේ කැරකීම හා ඇවිදීම ඇතිවේ. අසුවල් තැන සැපක් ඇතිවේයැයි නොවැටහේ.

SN 02-06-01-09. වේරම්බ සූත්‍රය

SN 02-06-01-09. වේරම්බ සූත්‍රය
මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක්කලෙක භාග්‍යවතුන්වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා භික්ෂූන් ඇමතූහ. ‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. (එවිට) භාග්‍යවතුන්වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දරුණුය, කටුකය, ඵරුෂය, අති උතුම් රහත් ඵලාවබෝධයට අනතුරු කරන්නේය.

“මහණෙනි, ඉහළ ආකාශයෙහි “වේරම්බ” නම් වාතයෝ හමත්. ඒ ඉහළ ආකාශයෙහි යම් පක්ෂියෙක් යයිද, ඔහු මේ “වේරම්බ” වාතයෝ වීසි කෙරෙති. “වේරම්බ” වාතයෙන් විසිකරන ලද ඒ පක්ෂියාගේ පාදයෝ අන් දිසාවකට යෙති. පියාපත් අන් දිශාවකට යෙති. හිස අන් දිශාවකට යයි. කය අන් දිසාවකට යයි.

“මහණෙනි, එසේම මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් භික්ෂුවක් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවෙන් මඩනා ලද්දේ විනාශ කරන ලද කුසල් සිත් ඇත්තේ පෙරවරු (උදේ) කාලයෙහි හැඳ පාත්‍ර සිවුරු ගෙන, නොරක්නා ලද්දාවූම කයින්ද, නොරක්නා ලද වචනයෙන්ද, නොරක්නා ලද සිතින්ද, එළඹ නොසිටියාවූ, සිහියෙන්ද, සංවර නොකරන ලද ඉන්ද්‍රියයන්ගෙන්ද, යුක්තව ගමට හෝ නියම් ගමට හෝ පිඬු පිණිස පිවිසෙයි. ඒ මහණතෙම එහිදී නපුරු කොට හඳින ලද හෝ නපුරුකොට පොරොවන ලද හෝ ස්ත්‍රියක් දකියි. නපුරු කොට අඳින ලද හෝ නපුරු කොට පොරොවන ලද හෝ ස්ත්‍රියක් දුටු ඔහුගේ සිත රාගය තෙමේ විනාශ කරයි. හෙතෙම රාගයෙන් විනාශකළ සිත හේතුකොට ගෙන ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂෙප කොට ගිහිවෙයි. “වෙරම්බ” වාතයෙන් විසිකරන ලද පක්ෂියාගේ මෙන් ඒ ඔහුගේ සිවුරු අන් කෙනෙක් ගෙන යත්. අන් කෙනෙක් පාත්‍රය ගෙන යත්. අන් කෙනෙක් නිසීදනය (හිඳිනාකඩ) ගෙන යත්. අන් කෙනෙක් ඉදිකටු ගුලාව ගෙන යත්.

“මහණෙනි, මෙසේ ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දරුණුය, කටුකය, ඵරුෂය, අති උතුම් රහත් ඵලාවබොධයට අනතුරු කරන්නේය. මහණෙනි, ඒ නිසා මෙහිදී මෙසේ හික්මිය යුතු වන්නේය. (කෙසේද?) ‘උපන්නාවූ, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දුරු කරන්නෙමු. උපන්නාවූ, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා අපගේ කුසල් සිත විනාශ නොකෙරේවායි.’ මහණෙනි, තොප විසින් මෙසේ වනාහි හික්මිය යුතුයි.

(නවවෙනි වේරම්බ සූත්‍රය නිමි.)

[නවවන සූත්‍රයේ “වෙරම්බ වාතා” යනු එනම් වූ නම් ඇති මහ සුලඟයි. මේ සුලඟ කවර තැනක හමන්නේද? යම්තැනකදී සතරමහා දිවයින් උපුල්පතක් මෙන් පෙනෙන්නේද (ඉහල අහසේ) එබඳු තැන මේ සුලඟ හමයි. “යො පක්ඛී ගච්ඡති” යනු අලුතින් වැසි වැටුණු කල්හි නද දෙමින් සුලං කුරුල්ලෝ එහි පියඹා යති. එනිසා මෙය කියන ලදී. “අරක්ඛිතෙනෙව කායෙන” යනාදියෙහි අත්පාවලින් ක්‍රීඩාකරන – කොඳු ඇට නවන ස්වභාවය, “කය නොරැකීම” නම් වේ. නානාප්‍රකාර අසභ්‍ය වදන් කථාකිරීම “වචන නොරැකීම” නම් වේ. කාම විතර්කාදිය විතර්කනය කිරීම “සිත නොරැකීම” නම් වේ. “අනුපට්ඨිතාය සතියා” යනු කායගතාසතිය නොපිහිටුවාය.

SN 02-06-01-10. සගාථ සූත්‍රය

SN 02-06-01-10. සගාථ සූත්‍රය
මා විසින් මෙසේ අසනලදී. එක් කලෙක්හි භාග්‍යවතුන්වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ, අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවනලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරනසේක. එහිදී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා භික්ෂූන් ඇමතූහ. ‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. (එවිට) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දරුණුය, කටුකය, ඵරුෂය, අති උතුම් රහත් ඵලාවබෝධයට අනතුරු කරන්නේය. මහණෙනි, මම මේ ශාසනයෙහි සත්කාරයෙන් මඩනාලද විනාශ කරන ලද කුසල් සිත් ඇති, ශරීරය බිඳීමෙන් මරණින් මතු සැප නැත්තාවූ, නපුරු ගති ඇත්තාවූ, නපුරු වැටීම් ඇත්තාවූ, නිරයෙහි උපන්නාවූ, ඇතැම් පුද්ගලයකු දකිමි.

“මහණෙනි, මම මේ ශාසනයෙහි අසත්කාරයෙන් මඩනා ලද්දාවූ, විනාශ කළ කුසල් සිත් ඇති, කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු, සැප නැත්තාවූ, නපුරු ගති ඇත්තාවූ, නපුරු වැටීම් ඇත්තාවූ, නිරයෙහි උපන්නාවූ ඇතැම් පුද්ගලයකු දකිමි. මහණෙනි, මම මේ ශාසනයෙහි සත්කාරයෙන්ද, අසත්කාරයෙන්ද යන ඒ දෙකින්ම මඩනා ලද්දාවූ, විනාශ කළ කුසල් සිත් ඇති, කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු, සැප නැත්තාවූ, නපුරු ගති ඇත්තාවූ, නපුරු වැටීම් ඇත්තාවූ, නිරයෙහි උපන්නාවූ ඇතැම් පුද්ගලයකු දකිමි.

“මහණෙනි, මෙසේ ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දරුණුය, කටුකය, ඵරුෂය, අති උතුම් රහත් ඵලාවබෝධයට අනතුරු කරන්නේය. මහණෙනි, ඒ නිසා මෙහිදී මෙසේ හික්මිය යුතු වන්නේය. (කෙසේද?) ‘උපන්නාවූ ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දුරු කරන්නෙමු. උපන්නාවූ, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා අපගේ කුසල් සිත විනාශ නොකෙරේවායි. මහණෙනි, තොප විසින් මෙසේ වනාහි හික්මිය යුතුයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය දේශනා කළසේක. මෙය දේශනා කොට, ඊට අනතුරුව මේ ගාථා දෙකද වදාළසේක.

“අර්හත් ඵල සමාධියෙන් යුක්තව වාසය කරන්නාවූ යමෙකුගේ සත්කාර කිරීමෙන්ද, සත්කාර නොකිරීමෙන්ද යන දෙයාකාරයෙන්ම සමාධිය කම්පා නොවේද?”

“නිතර සමාධියෙන් යුක්තවූ මාර්ගඥානයෙන් හා විදර්ශනා ඥානයෙන් යුක්තවූ සතර උපාදානයන්ගේ ක්ෂය කිරීමයයි කියන ලද නිර්වාණයෙහි ඇලුණාවූ ඔහු සත්පුරුෂයයි කීහු.”

(දසවෙනි සගාථ සූත්‍රය නිමි.)

[දසවන සූත්‍රයේ “අසක්කාරෙන චූභයං” යනු අසක්කාරෙන ච උභයෙන සත්කාර කිරීමෙන්ද අසත්කාර කිරීමෙන්ද යනුයි. “සමාධී” යනු අර්හත්ඵල සමාධියයි. ඔහු එයින් කම්පා නොවේ. “අප්පමාණ විහාරිතො” යනු අප්‍රමාණ වූ ඵලසමාධියෙන් යුක්තව වාසය කරන්නාටය. “සාතතිකං” යනු නිතර ක්‍රියාකරන්නාය. “සුඛුමදිට්ඨි විපස්සකං” යනු අර්හත් මාර්ග දෘෂ්ටියෙන්, සූක්‍ෂම දෘෂ්ටියෙන් ඵල සමාපත්තිය සඳහා විදර්ශනාව වඩා, විදර්ශනාවට පැමිණි බැවින්. “උපාදානක්‍ඛයාරාමං” යනු උපාදානක්‍ෂය නම් වූ නිවනෙහි ඇලුණු යනුයි. “ආහු සප්පුරිසො ඉතී” යනු සත්පුරුෂයෙක් යැයි කියති]

මහා කස්සප මහ රහතුන් වහන්සේ මේ සාසනයේ පීතෘන් ලෙස සැලකේ. සම්බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පසු සංගායනාවක් පවත්වා සාසනය පවිත්‍ර කොට අද වෙන තෙක් නිර්මලව පවත්වාගන්නට වැඩ පිළිවෙල සකස් කල මේ මහා සංඝ පීතෘවරයා ගැන ඇති සුත්‍ර එකතුවක් මෙසේ සංයුක්තය ලෙස සංයුක්ත පිටකයේ අඩංගු කොට ඇත. මහා කස්සප චරිතොපදානය කියවන්න LINK

SN 02-05-01 සන්තුට්ඨි සූත්‍රය
SN 02-05-02 අනොත්තාපී සූත්‍රය
SN 02-05-03 චන්දූපමා සූත්‍රය
SN 02-05-04 කුලුපග සූත්‍රය
SN 02-05-05 ජිණ්ණ සූත්‍රය
SN 02-05-06 පඨම ඕවාද සූත්‍රය
SN 02-05-07 දුතිය ඕවාද සූත්‍රය
SN 02-05-08 තතිය ඕවාද සූත්‍රය
SN 02-05-09 ඣානාභිඤ්ඤා සූත්‍රය
SN 02-05-10 උපස්සය සූත්‍රය
SN 02-05-11 චීවර සූත්‍රය
SN 02-05-12 පරම්මරණ සූත්‍රය
SN 02-05-13 සද්ධම්මප්පතිරූපක සූත්‍රය

SN 02-05-01. සන්තුට්ඨි සූත්‍රය

[සන්තුට්ඨායං, භික්ඛවෙ, කස්සපො ඉතරීතරෙන පිණ්ඩපාතෙන,… මෙහි “සන්තුට්ඨාය” යනු මොහු ලද දෙයින් සතුටු වී සිටින්නෙකි. හින්ගලයෙන් සන්තුට්ඨිය කියන්නේ සන්තොසය කියන්නේ පිනා යාමය. උද්දාමයට පත්වීමය. පාලියෙන් සන්තුට්ටිය සන්තෝස කියන්නේ ” ලද දෙයින් සෑහීමට පත්වීමය.
කෙනෙක් ගිහි ගෙයින් පිටව සසුන් ගතවී භික්ෂුවක් ලෙස ජීවත්වන විමේදී බොහෝ දේ පරිභෝග නොකරයි. පරික්කාර, පිරිකරය කියන ආහාරය, බොන දේය වස්ත්‍රය, සෙනසුනය, බෙහෙත් හේත් ලෙස දන්නා සිව් පසය පමණක් ලබයි. ඉන් යැපෙයි. මේ සිව්පසය මේ සිව් පසය මේ කුණු ශරීරය පවත්වාගන යාම පිණිසය. ඒ පවත්වාගන්නේ මේ සසරෙන් ගැලවෙන ප්‍රතිපදාව පිරීමටය. යන කාරණය අමතක නොකළ යුතුය. පිළිවෙත් පිරීමට අලුත් නිසා තවම සිත් බාලය. නොදියුණුය. ගිහි කල සේම දැන්ද මට අනෙකාට වඩා රස ගුණ ඇති ආහාර ලැබේ නම් හොඳය ආදී ලෙස සිතයි. මේ සිව් පසය පරිභෝග කරමින් ලබන සැපය සතුට නිශ්ෆ්ලය. ඒ සිව්පසය නිසා සිතේ ඇතිවන ස්වභාවය පමණක් වැදගත්ය කියා නොදකින මිනිසා අති මහත් නපුරක්ම කර ගනී.]

 § 1. මා විසින් මෙසේ අසනලදී.
එක්කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ, අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද, ජේතවනාරාමයෙහි වාසයකරන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනියි’ කියා භික්ෂූන් ඇමතූහ. ‘ස්වාමීනියි’ කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. භාග්‍යවතුන්වහන්සේ මෙම සුත්‍ර ධර්මය වදාළසේක.

§ 2. “මහණෙනි,
මහා කස්සපයෝ ලැබුණු ඕනෑම සිවුරකින් සතුටු වන්නෙක්ය. ලැබුණු ඕනෑම සිවුරකින් සතුටු වීමෙහි ගුණ කියන්නේය. සිවුරු උදෙසා අනවශ්‍ය ලෙස සෙවීම් හි නොයෙදෙයි. සිව්රු සොයන්නට නොවෙහෙසෙයි. කැමති සිවුරක් නොලැබුනැයි නොතැවෙයි. ලැබුවාවූ සිවුර තමාට ප්‍රිය නම්, ඊට කැමැත්තෙන් සිවුරු තෘෂ්ණාවෙන් නොබැඳී මූර්ඡා නොවී තෘෂ්ණාවට යට නොවී, එහිද ආදීනව දකිමින් සසරින් නික්මෙන , නුවණින් යුක්තවම පරිභොග කරන්නෙක්ය.

[චීවරයෙහි සතුටුවීම් තුනකි. යථාලාභ සතෝෂය, යථාබල සන්තෝෂය, යථා සාරුප්‍ය සන්තෝෂය යනුවෙනි.
පිණ්ඩපාතාදියේත් මේ ක්‍රමය ම දතයුතුයි.
මේ එහි ප්‍රභේද විස්තර කිරීමයි. –
මේ සසුනෙහි භික්ෂුවක් යහපත් හෝ අයහපත් සිවුරක් ලබයි. උන්වහන්සේ ඉන් සතුටු වෙති. අනිකක් නොපතති. ලැබුනත් නොගනිති. මෙය යථාලාභ සතෝෂය නම් වේ. තවද ස්වභාවයෙන් ම දුර්වල හෝ ලෙඩ රෝගාබාධ නිසා දිරාගිය ශරීර ඇති භික්ෂුවක් බර වූ සිවුරක් ලැබ, එය පොරවනුයේ අධික වෙහෙසට පත්වේ. උන්වහන්සේගේ සබ්‍රහ්මචාරී (එක්ව මහණදම් පුරණ) භික්ෂූන් සමග එය හුවමාරු කරගෙන සැහැල්ලු සිවුරක් ලබාගෙන පොරවමින් ඉන් සතුටට පත්වෙති. මෙය උන්වහන්සේ චීවර විෂයෙහි යථාබල සතෝෂයයි. නව භික්ෂුවක් ප්‍රණත වූ ඉතා උසස් චීවරයක් ලබන්නේය. උන්වහන්සේ පට සිවුරු ආදී අන්‍ය මහා අනර්ඝ සිවුරු බහුලව ලැබ, මෙය පැවිදි වී බොහෝ කල්ගත වූ ස්ථවිර භික්ෂූන්ටම සුදුසුය. මෙය බහුශ්‍රැත භික්ෂූන්ට සුදුසුය. මෙය රෝගී භික්ෂූන්ට සුදුසුය. මෙය අල්ප වූ ලැබීම් ඇති භික්ෂූන්ට සුදුසු යැයි ලද සිවුරු මේ භික්ෂූන්ට දී, ඔවුන්ගෙන් ලැබුණු පරණ සිවුරක් හෝ කසල ගොඩවල් ආදියෙන් රෙදිකඩක් අහුලාගෙන ඉන් සිවුරක් මසාගෙන හෝ සතුටු වෙමින් පොරවන සේක. මෙය චීවර විෂයෙහි “යථා සාරුප්‍ය සන්තෝෂය”යි.] “ඉතරීතරෙන” යනු මහත් වූ සියුම් රූක්‍ෂ වූ ප්‍රණිත වූ ස්ථිර වූ දිරාගිය යන එක් දෙයකින් නොව යම්සේ ලැබේ ද ඒ ඕනෑම චීවරයකින් සතුටට පත්වේ යන අර්ථයයි.]

§ 3. “මහණෙනි,
ලැබෙන කිසියම්ම පිණ්ඩපාතයකින් සතුටුවන මේ මහා කස්සපයෝ, එහි ගුණ කියන්නේය. ප්‍රනීත පිණ්ඩපාතය සොයමින් තමනට ප්‍රියවූ දානය පුජා කරන ගෙවලට පමණක් නොයයි. නොලද්දාවූ, පිණ්ඩපාතය ගැන නොතැවෙයි, ලද්දාවූ පිණ්ඩපාතය ගැන ලෝභ සිත් නැත්තේ, තණ්හාවෙන් කැමැත්තෙන් මුළා නොවේ, තණ්හාවෙන් යට නොවූයේ ආහාරයේ ආදීනව දක්නේ, සසරින් එතරවීමේ නුවණින් යුක්තව ලද දේ වළඳයි.

[භික්ෂුවක් රූක්ෂ වූ හෝ ප්‍රණීත වූ පිණ්ඩපාතයක් ලබයි. උන්වහන්සේ ඉන් යැපෙමින් සතුටුව අනික් ආහාරයක් නොපතති. ලැබුනත් අනුභව නොකරති. මෙය පිණ්ඩපාත විෂයෙහි “යථාලාභ සන්තෝෂය” නම් වේ. යමෙක් තමාට ස්වභාවයෙන්ම විරුද්ධ වූ, තම රෝගාබාධයන්ට විරුද්ධ වූ පිණ්ඩපාතයක් ලබයි. එය වැළඳුවහොත් උන්වහන්සේට අපහසුවක් වෙති. එනිසා උන්වහන්සේ එම පිණ්ඩපාතය සබ්‍රහ්මචාරි භික්ෂුවකට දී, උන්වහන්සේන්ගෙන් ලද කැපවූ ආහාරයක් වළඳා සතුටින් වෙසෙති. මෙය පිණ්ඩපාත විෂයෙහි “යථාබල සන්තෝෂය” නම් වේ. තව භික්ෂුවක් බොහෝ ප්‍රණිත වූ පිණ්ඩපාතයක් ලබයි. උන්වහන්සේ එය චිරරාත්‍රඥ, අල්ප ලැබීම් ඇති, ගිලන් වූ භික්ෂූන්ට පිරිනමා ඔවුන්ගෙන් ලද දෙයක් හෝ නැවත පිඬු පිණිස හැසිර ලද මිශ්‍රාහාරයක් හෝ සතුටින් වළඳති. මෙය උන්වහන්සේගේ පිණ්ඩපාත විෂයෙහි “යථා සාරුප්‍ය සන්තෝෂය”යි.

§ 4. “මහණෙනි,
ලැබෙන කිසියම්ම සේනාසනයකින්, සතුටුවන, මේ මහා කස්සපයෝ එහි ගුණ කියයි. තමනට ප්‍රිය සේනාසන සොයමින් නුසුදුසුවූ, අයෝග්‍ය සෙවීමක් නොකරයි. නොලද්දාවූ සේනාසන ගැන නොතැවෙයි. ලද්දාවූ සේනාසන ගැන ලෝභ නොකරයි. කැමැත්තෙන් තණ්හාවෙන් මුළා නොවේ, තණ්හාවෙන් යට නොවේ. ලද දෙයෙහිද ආදීනව (දොස්) දක්නේ, සසරින් එතර වීමේ අදිටනින් යුක්තව එය පරිභෝග කරයි.

[භික්ෂුවක් තමනට රිසි හෝ නොරිසි සෙනසුනක් ලබයි. උන්වහන්සේ ඉන් සතුටු වී, සොම්නස්-දොම්නස් නූපදවා තණ ඇතිරියක් හෝ ලැබ, ලද පමණින් තුටු වී එහි සැතපෙති. මෙය සේනාසන විෂයෙහි යථාලාභ සන්තෝෂයයි. යමෙක් තම තමාට හෝ තම රෝගාබාධයන්ට ස්වභාවයෙන් ම විරුද්ධ වූ සෙනසුනක් ලැබ, එහි විසීම අපහසු හෙයින්, සබ්‍රහ්මචාරි හිමි නමක සමග එය හුවමාරු කරගෙන සතුටින් වෙසෙයි. මෙය සේනාසන විෂයෙහි යථාබල සන්තෝෂය නම් වේ. තවත් ඉතා පුණ්‍යවන්ත වූ භික්ෂුවක් ලෙන්, මණ්ඩප, කූටාගාරාදී බොහෝ උසස් සෙනසුන් ලබයි. උන්වහන්සේ එම සෙනසුන් ඉහත පැවසූ ලෙස ම චිරරාත්‍රභූ, බහුශ්‍රැත, ගිලන්වූ, අල්ප ලැබීම් ඇති භික්ෂූන්ට පිරිනමා තමාට ලැබුණු වෙනත් තැනක සතුටින් වෙසෙති. මෙය සෙනසුන් විෂයෙහි යථා සාරුප්‍ය සතෝෂයයි. යම් භික්ෂුවක් “සෙනසුන් නම් ප්‍රමාදවීමට ස්ථාන වේ. යම්තැනක වැඩහිඳීමෙන් ථිනමිද්ධය බැසගනීද නින්දෙන් නැගිටිනවිට පාප සිතුවිලි, විතර්කාදිය පහළවේ”යැයි සළකා එබඳු උසස් සෙනසුන් ලැබුනත් නොපිළිගනියි. උන්වහන්සේ එබඳු සෙනසුන් හැරදමා අභ්‍යවකාශයෙහි රුක්මුල් ආදියෙහි වෙසෙමින් තුටුවෙති. මෙය ද සෙනසුන් විෂයෙහි යථා සාරුප්‍ය සන්තෝෂයකි.]

§ 5. “මහණෙනි,
ලැබෙන යම්ම ගිලන්පස බෙහෙත් පිරිකරයෙන්, සතුටුවන, මේ මහා කස්සපයෝ (එහි) ගුණ කියන්නේය. ගිලන්පස බෙහෙත් පිරිකර හේතුවෙන් නුසුදුසුවූ, අයොග්‍ය සෙවීම් නොකරයි. නොලද්දාවූ, ගිලන්පස බෙහෙත් පිරිකර ගැන නොතැවෙයි. ලද්දාවූ, ගිලන්පස බෙහෙත් පිරිකර ගැන ලෝභ නොකරයි. තණ්හාවෙන් මුළා නොවෙයි, තණ්හාවෙන් යට නොවූයේ ආදීනව දක්නේ, සසරින් එතර වීමේ නුවණින් යුක්තවූ ඒ පරිභෝග කරයි.

[මේ සසුනෙහි භික්ෂුවක් රූක්‍ෂ වූ හෝ ප්‍රණීත වූ හෝ බෙහෙත් ආදියක් ලැබ, ඉන් පමණක් සතුටු වේද-වෙනත් කිසිවක් නොපතත් ද ලැබුනත් නොගනිත් ද එය ගිලානප්‍රත්‍ය විෂයෙහි “යථාලාභ සතෝෂය”යි. යම් භික්ෂුවකට තෙල් අවශ්‍ය වූ විට උසස් තෙල් ලැබේ. උන්වහන්සේ එය අනිකුත් සුදුසු භික්ෂූන්ට දී ඔවුන්ගෙන් ලද තෙලක් හෝ නැවත සොයාගොස් ලැබූ තෙලකින් හෝ බෙහෙත් කර, ඉන් සතුටට පත්වෙති. මෙය ගිලානප්‍රත්‍ය විෂයෙහි “යථාබල සන්තෝෂය” නම් වේ. වෙනත් මහපින් ඇති භික්ෂුවක් බොහෝ තෙල්, මීපැණි ආදිය සහිත මිහිරි බෙහෙත් ලබයි. ඒවා ගිලන් වූ අනෙකුත් භික්ෂූන්ට පිරිනමා, ඔවුන් දෙන යමකින් යැපෙමින් සතුටු වේ. යම් භික්ෂුවක් වෙත එක් බඳුනක අරළු හා මුත්‍ර – ද “එක් චතුමධුරයක්” ද තබා “ස්වාමීනි! මින් කැමති බෙහෙතක් ගන්න”යි ආරාධනා කල කල්හි; උන්වහන්සේ, “වෙනත් බෙහෙත්වලින් ද මෙම රෝගය සන්සිඳේ. මේ මුත්‍ර හරීටකයම බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වර්ණනා කරන ලදහ”යි සිතා චතුමධුර ප්‍රතිෂ්ප කර – මුත්‍ර හරීටකයම (මුත්‍ර හා අරළු බෙහෙතම) ගන්නා සේක. ඉන් සතටට පත්වෙති. මෙය ගිලන්පස විෂයෙහි යථාසරුප්‍ය සතෝෂයයි. මෙසේ විස්තර කළ ත්‍රිවිධ සතෝෂයන් සඳහා, “මහණෙනි! මේ කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේ, තමාට ලැබුණු සිවුපසයෙන්ම තුටුවෙති. ඕනෑම දෙයකින් තුටුවෙති. ලද සිවුරු ආදියකින් ම තුටුවෙමින් පොරවති” යන්න දේශනා කළ ස්ක.]

§6. “මහණෙනි,
එනිසා තොපද , මේ මහා කස්සප තෙරුන් ආදර්ශයට ගෙන මෙසේ පැවතිය යුතුයි.
කෙසේද යත් ?

“ලැබුණු සිවුරකින් සතුටු වන්නෙමු. ලැබුණු ඒ සිවුරකින් සතුටුවීමෙහි ගුණ කියන්නෝ වෙමු. සිවුරු සොයා නුසුදුසුවූ, නුසුදුසු සෙවීම නොකරමු. සිවුරු නොලැබීම නිසා නොතැවෙන්නෙමු. සිවුරු ලැබීම නිසා තණ්හාවෙන් එහි නොබැඳී මුර්ඡා නොවී නොගිලී, ආදීනව දකිමින් සසරින් එතරවන නුවණින් යුක්තව ලත් සිවුර පරිභෝග කරන්නෙමු.

§ 7. ලැබුණු යම් පිණ්ඩපාතයකින් යැපෙමු. ලැබෙන යම්කිසි පිණ්ඩපාතයකින් සතුටු වෙමු, එහි ගුණ කියමු. පිණ්ඩපාත සොයමින් නුසුදුසුවූ, අයෝග්‍ය සෙවීම්ට නොයමු. නොලද්දාවූ, පිණ්ඩපාතය ගැණ නොතැවෙමු. ලද්දාවූ පිණ්ඩපාතයෙහි ලෝභ ඇත්තෝ නොවෙමු, ඒ කෙරෙහි කැමැත්තෙන් තණ්හාවෙන් මුළා නොවෙමු, තණ්හාවෙන් යට නොවී එහි ආදීනව දකිමු, සසරින් එතර වීමේ අධිෂ්ඨානයෙන් යුක්තව එය වළඳින්නෙමු.

[වණ්ණවාදිනී” යනු ඇතමෙක් සතුටට පත්වන මුත් සන්තෝෂ ගුණ නොපවසති. ඇතමෙක් සතුටට පත් නොවනුයේ නමුත් සතුටුවීමේ ගුණ පවසති. තව ඇතමෙක් සතුටට පත්වීමක් නැත. සතුටුවීමෙහි ගුණද නොකියති. ඇතමෙක් සතෝෂ වෙති. එහි ගුණ ද නිති පවසති. මේ සිවුවැනිව දැක්වූ ගණයට අප කාශ්‍යප රහතන් වහන්සේ ද අයත් වන බව දැක්වීමට, “ලැබෙන ඕනෑම සිවුරකින් සතුටුවීමේ ගුණ පවසන” යන්න දේශනා කරන ලද සේක. “අනෙසනං” යනු දූතයන් යැවීම්, ගමනා ගමනයන්හි යෙදීම් ආදී නානාවිධ වූ ප්‍රභේද සහිත වූ නුසුදුසු ජීවිකා වෘත්තීන්හි නියැලි යනුයි.]

§ 8. “මහණෙනි,
තොපද ලැබුණු යම්ම සේනාසනයකින් සතුටුව, (එහි) ගුණ කියන්නෝ වෙමු. සේනාසන හේතුවෙන් නුසුදුසුවූ, අයෝග්‍ය සෙවීමක් නොකරමු. නොලද්දාවූ, සේනාසනය ගැණ නොතැවෙන්නෙමු. ලද්දාවූ සේනාසනයෙහි ලෝභ නොකරමු. අධිකවූ තණ්හාවෙන් මුළා නොවමු, තණ්හාවෙන් යට නොවී ආදීනව දකිමින් සසරින් එතරවීමේ නුවණින් යුක්තවූවෝ පරිභෝග කරන්නෙමු. (වළඳන්නෙමු.)

[අලද්ධා” යනු නොලැබ යනුයි. ඇතමෙක්, “කෙසේ හෝ සිවුරු ආදිය ලබාගන්නෙමි”යි පින්වත් භික්ෂූන් සමග එක්ව සිටිමින්ම, කුහකකම් කරනුයේ තැතිගනිති. ආශාවෙන් පීඩිත වෙති. මෙම කාශ්‍යප මහරහතන් වහන්සේ එසේ නොලබන සේක්, එනිසාම තැති නොගනිති යන අර්ථයි. “ලදධා” යනු ධර්මානුකූලව ලැබ ගෙනයි. “අගථිතො” යනු ලෝභාදී ගිජුකම් දුරුකළ බවයි. “අමුච්ඡිතො” යනු අපමණ තණ්හාවෙන් මුලාවීමට නොපැමිණි යනුයි. “අනජ්ඣා පන්නො” යනු තණ්හාවෙන් නො මඩන ලද, නොවෙලන ලද්දේ යනුයි. “ආදීනව දස්සාවී” යනු නුසුදුසු ජීවිකාවට පැමිණීමෙහිද ගිජු වූ පරිභෝගයන්හි ද ආදීනව දකිනුයේය. “නිස්සරණපඤ්ඤා” යනු ‘යම්තාක් සීතල නැසීමට’ ආදී වශයෙන් කියන ලද යනුයි. නික්ම යෑම ම විශේෂයෙන් දැන ගනිමින් සිවුපස පරිභෝජනය කරයි යන අර්ථයි.]

§9. “ලැබුණු යම්කිසි ගිලන්පස බෙහෙත් පිරිකරකින් සතුටු වෙමු. ඒ ලත් දෙයෙහි ගුණ කියමු. ගිලන්පස බෙහෙත් පිරිකර සොයමින් නුසුදුසුවූ, අයෝග්‍ය සෙවීම් නොකරමු. නොලද්දාවූ, ගිලන්පස බෙහෙත් පිරිකර ගැණ නොතැවෙන්නෙමු. ලද්දාවූ ගිලන්පස බෙහෙත් පිරිකරයෙහි ලෝභය හරිමු, අධිකවූ තණ්හාවෙන් මුළා නොවී, තණ්හාවෙන් යට නොවී, ලත් පිරිකරෙහි ආදීනව දකිමින්, සසරින් එතරවීමේ කැමැත්තෙන් යුක්තව, මේ කුණු කය එතුවක් කලක් පවත්වා ගනු පිණිස පරිභෝග කරන්නෙමු. වළඳන්නෙමු.”

[“ඉතරීතරෙන පිණ්ඩපාතෙන” යනාදියෙහි ද “යම් සේ ලැබූ පිණ්ඩපාතයකින්, සෙනසුනක්, ගිලන්පස බෙහෙත් ආදියකින්” යන අර්ථයි. මෙසේ අර්ථ ගලපා දතයුතුයි.]

“මහණෙනි, තොප මෙසේ හික්මිය යුතුයි.
මහණෙනි,
මම නුඹලාට කස්සපයන් හා සමාන වීම පිණිස අවවාද කරන්නෙමි.
යමෙක් කස්සපයන් අනුගමනය කරත්ද සමානවේද, එසේ අවවාද කරන ලද්දාවූ තොප විසිනුදු එසේ වීම සඳහා පිළිපැදිය යුතුයි..

[“කස්සපෙන වා හි වො භික්ඛවේ! ඔවදිස්සාමි” යනු යම්සේ මහා කාශ්‍යප මහ තෙරුන් වහන්සේ සිවුපස විෂයෙහි ත්‍රිවිධ සතෝෂයෙන් සතුටුවූ සේක්ද “නුඹලා ද එසේ වව්” යනුවෙන් අවවාද දෙන සේක්, “කාශ්‍යප තෙරුන් විසින් දුන් අවවාද” නම් වේ. “යො වා පනස්ස කස්සපාදිසො” යනු මෙපමණකින් කාශ්‍යප තෙරුන් හා සමාන වූ “මහා කාශ්‍යප තෙරුන් මෙන් සිවුපසයෙහි ත්‍රිවිධ සතෝෂයෙන් සතුටු වේනම්”, “නුඹලා ද එසේ විය යුතුයි” යනුවෙන් අවවාද කරන සේක් කාශ්‍යප තෙරුන් හා සමවීමට අවවාද කරන සේක. “තථත්තාය පටිපජ්ජිතබ්බං” යනු “සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම සත්තුට්ඨි සූත්‍රයෙහි දේශනා කළ, “කෙලෙස් ලියාලන ප්‍රතිපත්තිය පැවසීම” නම් වූ භාරධූර කටයුත්තකි. අපද මේ ප්‍රතිපත්ති සම්පූර්ණ කිරීම, මහත්ම භාරධූර කාර්යයක් ඉටුකිරීමකි. පැමිණියා වූ මේ භාරධූර කාර්යය පිළිගත යුතුය.” මෙලෙස සිතා “මා විසින් දේශනා කරන ලද පරිද්දෙන් තථබව සඳහා (සත්‍යවබෝධය පිණිස) නුඹලා විසින් මෙලෙස පිළිපැදිය යුතුයැ”යි බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ සේක.]

(පළමුවෙනි සන්තුට්ඨි සූත්‍රය නිමි.)

SN 02-05-02. අනොත්තාපී සූත්‍රය

[මෙම සූත්‍රයේ – “අනොතාපී, අනොත්තාපී” යනු යම් වීර්යයකින් කෙලෙස් තවයිද ඉන් තොරවූ කෙනෙක් යනුයි. “අනොත්තාපී” යනු බිය නැතිකමයි. කෙලෙස් ඉපදවීමට ද කුසල් නූපදවීමට ද බියක් නැත.]

§ 1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි ආයුෂ්මත් මහා කස්සප ස්ථවිරයන් වහන්සේද ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍රයන් වහන්සේද, බරණැස් නුවර ‘මිගදාය’ නම් ඉසිපතනාරාමයෙහි වාසය කළහ.

§ 2. දිනක් ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි විවේකස්ථානයෙන් නැගී ආයුෂ්මත් මහා කස්සප ස්ථවිරයන් වැඩ හුන් තැනට පැමිණ සතුටුවිය යුතුවූ සිහි කටයුතුවූ කථාව කොට නිමවා, එක් පැත්තක හිඳ ආයුෂ්මත් මහා කස්සප ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ කීයේය.

“ඇවැත් කස්සපයිනි,
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය නැත්නම්,
පව් කරන්නට ලජ්ජා භය නැත්නම්
ඒ මහනා කිසිදා නිවන් අවබෝධ කර නොගනී.
උතුම් රහත් බව නොලබයි.

කෙළෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇත්තා,
පාපයට භය ඇත්තා,
ධර්මය අවබෝධ කර ගනියි.
නිර්වාණයට ලංවෙයි.

[“සම්බොධාය” යනු මනාව අවබෝධ කරගැනීම සඳහාය. “නිබ්බාණාය” යනු නිර්වාණය සාක්ෂාත් කරගැනීමටය.  
“අනුත්තරස්ස යෝගකෙඛමස්ස” යනු රහතන් වහන්සේය.
එහි අනුත්තර වූ (අතිඋතුම් වූ), සතර යෝගයන්හි නිර්භය වූ යනු අර්ථයි.]

§ 3. “ඇවැත්නි,
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය නැත්තා, පාපයට බිය නැත්තා
මක් නිසා ධර්මය අවබෝධය නොකරයිද ,
නිවන් පසක් නොකරන්නේද?

ඇවැත්නි,
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇත්තා පාපයට භය ඇත්තා ,
ධර්මාවබෝධය කරන්නේද?,
නිවන් ලැබීමට සුදුසු වන්නේද?,
රහත් බව ලැබීම පිණිස සුදුසු වන්නේද?

§ 4. “ඇවැත්නි,

§ 5. “මහණෙනි,
කෙබඳු නම් මහණෙකු
පවට භය නැත්තේ වේද?

§ 6. ඇවැත්නි,
මෙසේ කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය නැත්තාවූ,
භය නැත්තාවූ මහණහු ධර්මාවබෝධය නොකරයි.
නිවන් ලැබීමට අසමත් වන්නේය.
අති උතුම් රහත් බව නොලබන්නේය.

§7. “ඇවැත්නි,
කෙළෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය
නැත්තේ කෙසේද?

ඇවැත්නි,

“ඇවැත්නි, කෙසේ නම් භය ඇත්තේ වේද?

ඇවැත්නි,

[2529:-අනුප්පන්නා” යනාදියෙහි – යමෙක් පෙර නොලැබූ විරූ සිවුරු ආදී ප්‍රත්‍යයක් හෝ උපස්ථායක, සද්ධිවිහාරික, අත්වාසිකයන්ගේ සිත් අලවන වෙනත් වස්තුවක් හෝ ලැබ, එය ‘හොඳයි-සැපයි’ යනුවෙන් අඥානකමින් ගන්නාට සහ තම නොවිඳින ලද වෙනත් සුභ අරමුණක් පිළිබඳ අනුවණකමින් සිහිකරන්නාට ලෝභාදී පවිටුධර්ම උපදියි. “එබඳු ධර්ම නූපදී” යැයි අර්ථ දතයුතුයි. අන් අයුරකින් – අග මුලක් නැති සසරෙහි නූපන් අකුසල් සහගත පවිටු සිතක් නම් නැත. පෙර විඳින ලද වස්තුවෙහි ද කරුණා කළයුතු අරමුණෙහි ද, යමෙකුට ස්වභාව බුද්ධියෙන් හෝ උදෙසීම-විචාරීම ආදියෙන් හෝ පර්යාප්ති-නවකර්ම නුවණින් මෙනෙහි කිරීම් ආදියෙන් හෝ වෙනත් දෙයකින් පෙර නූපදින ලද පාපී අදහස්, පසුව එබඳු වූ ප්‍රත්‍යයකින් වහා උපදියි. මෙය ද “නූපන් ධර්ම උපදවමින් අනර්ථය පිණිස පවතින්නේය”යි දතයුතුයි. “ඒ වස්තු ආරම්මණයන් හි ම නැවත නැවත උපදිමින් ප්‍රහීණ නොවී පවතී” යන අදහසයි. “ඒවා ඉපදී ප්‍රහීන නොවී අනර්ථය පිණිස ම පවතින්ය.” යනුවෙන් දතයුතුයි. මේ දැක්වූයේ සංක්‍ෂිප්ත විස්තරයයි. සවිස්තරව උපනුපන් භේදයන්ද ප්‍රහාණප්‍රහාණ නියමයන්ද යන සියල්ල විශුද්ධි මාර්ගයේ ඥාණදස්සන විශුද්ධි නිර්දේශයේ පැවසූ පරිදි දතයුතුයි.]

[2530:– අනුප්පන්නා මෙ කුසලා ධම්මා” යනු සීල, සමාධි, ඵල සංඛ්‍යාත වූ නිවැරදි ධර්ම නොලැබූවත් යනුයි. “උප්පන්නා” යනු ඒවාම ලැබුවාහුය. “තිරුජ්ඣමාතා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යුං” යනු ඒ සීලාදී ධර්ම පිරිහීම් වශයෙන් නැවත නූපදින්නේ, නිරුද්ධ වනුයේ අනර්ථය පිණිස පවතීයැයි දතයුතුයි. මෙහිද ලෞකික ධර්මයන්ගේ පිරිහීමක් මිස ලෝකෝත්තර ධර්මයන් පිරිහීමක් නොමැති බව දතයුතුයි. උපන් කුසල් දහම්වල පැවතීමෙන් සම්මා විරියෙහි (යහපත් වීර්යයෙහි) පිහිටීම් වශයෙන් දේශනාව කරන ලදී. දෙවැනි මාර්ගය වහා නූපදින කල්හි, පළමු මාර්ගය නිරුද්ධ වනුයේ එය අනර්ථය-අයහපත පිණිස පවතින්නේය” යන මේ අර්ථය ගතයුතුයි. මෙලෙස මෙම සූත්‍රයෙහි සතර සම්‍යක් ප්‍රධන් වීර්යයෝ පූර්වභාග විදර්ශනා දේශනා කරන ලදැයි දතයුතුයි.]

SN 02-05-03. චන්දූපමා සූත්‍රය2531

[2531:-කුලයන් කරා එළඹීම” (කුලූප බව) යනු බුදු දහමේ භික්ෂූන් වහන්සේලා දායක පවුල් ආශ්‍රිතව කටයුතු කිරීමේදී හා පිඬු සිඟා වැඩීමේදී අනුගමනය කළ යුතු මාර්ගෝපදේශ මාලාවකි. මෙහිදී අභිමානයෙන් තොරව, චන්ද්‍රයා මෙන්, අලුත් අයෙකු ලෙස නිවාස කරා එළඹිය යුතු බවට මහා කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේලා අනුදැන වදාරා ඇත. අද අපි අපේ දරුවන් කැටුව පන්සලට ගොස් හාමුදුරුවන් වන්දනා කරන්නට ආවාස ගෙට ගියවිට හාමුදුරුවෝ ටොපි සීන බූක ආදිය දරුවන දී ඔලුව අතගා සුරතල් කරයි. වඩා ගනියි. මේ කයිරාටික හැසිරීම් සම්පුර්ණයෙන්ම භික්ෂුවකට අකැපය. මේ වයින් තාත්තලාගේ අම්මලා ගේ හිත්වල හාමුදුරුවන් “හරි හොඳය” කියා හැගීමක් ඇති කර ගන්නට තැත් කරන්නේ වෙන වෙන දෙයට දායකයන්ගෙන් මුදල් හදල, උපකාර බලාපොරොත්තුවෙන් බව බොහෝ මුග්ධ බෞද්ධයෝ නොදනිති. භික්ෂුවක් කුලගේවල් සමග ගිහියන් සමග එකමුතුවීම නොහොබිනා දෙයකි]

මා විසින් මෙසේ අසනලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසයකරන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා භික්ෂූන් ඇමතූහ. ‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. (එවිට) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
කයින්ද ඈත්ව සිතින්ද ඈත්ව කුලයන්හි නොඇලුණු අමුත්තෙක් අලුත් කෙනෙක් මෙන් , සැර වැර පැවතුම් නැතිව චන්ද්‍රයා හා සමානව2532 කුලයන් කරා එළඹෙව්. මහණෙනි, යම් පුරුෂයෙක් තමා කයින්ද ගිහියන්ගෙන් ඈත්ව, සිතින්ද ගිහියන්ගෙන් ඈත්ව. ගරාවැටුණ ළිඳක් හෝ ප්‍රපාතයක් හෝ ඉවුර සිඳීගිය ගඟක් හෝ දෙස බලන කෙනෙක් මෙන් පැවතිය යුතුය,
“මහණෙනි, එසේම කයද ඈත් කොට සිතද ඈත් කොට කුලයන්හි නිතර අලුත් කෙනෙක්ව2533 , හැඩි දැඩි පැවතුම් නැතිව චන්ද්‍රයා හා සමානව, කුලයන් කරා එළඹෙව්. මහණෙනි, කස්සප භික්ෂුව කයද ඈත්කොට සිතද ඈත්කොට කුලයන්හි නිතර අලුත් කෙනෙකු මෙන් සැර වැර පැවතුම් නැතිව චන්ද්‍රයා හා සමානව කුලයන් කරා එළඹෙයි.

[2532:- “චන්දූපමා” යනු සඳ මෙන් වී යනුයි. කිම පරිමණ්ඩල වශයෙන්ද? නැත.
චන්ද්‍රයා අහස් තලයට නැගෙන කල්හි කිසිවකු සමග එක්ව විසීමක්, සෙනෙහසක්, ආලයක්, ප්‍රාර්ථනාවක් හෝ නැත. මැඩගෙන (පාගාගෙන) පිවිසීමක් නොකරයි. එනමුත් ලෝකයාට ප්‍රිය වෙමින්ම උදාවේ. “නුඹලා ද මෙසේම කිසිවකු සමග එක්ව විසීම් ආදියක් නොකර, මහජනයාට ප්‍රිය මනාපව සඳ මෙන් ක්ෂත්‍රියාදී සිවු කුලයන් වෙත එළඹෙවු” යන අර්ථයයි. තවද චන්ද්‍රයා අන්ධකාරය දුරු කරයි. ආලෝකය පතුරුවයි. එලෙසින්ම කෙලෙස් අඳුර දුරුකිරීමෙන් හා ඥාණාලෝකය පැතිරවීමෙන් සඳ මෙන් විසිය යුතුයි. මෙලෙස මෙහි අර්ථ දතයුතුයි.

[2533:-“නිච්චනවක” යනු නිතර නවකයෙක්ව යනුයි. ආගන්තුකයෙක් හා සමානව යන අර්ථයි. ආගන්තුකයා පිළිවෙලින් පැමිණි ගෙයක වෙසෙනුයේ, ගෘහ ස්වමීවරුන් විසින් දකින ලදුව – “අපගේ දරුවෝ, සෝයුරෝ අපගෙන් වෙන් වූහ. මොහුද ඔවුන් මෙන් හැසිරෙයි.” යනුවෙන් අනුකම්පා කරමින් – ඔහුට නිදාගැනීමට දී ආහාරපානද දෙති. අහර වළඳා අවසන ආගන්තුකයා “නුඹලාගේ මේ ආහාර භාජනය ගන්න”යි පවසා වැළඳූ භාජන දී නිහඬව බැහැරව යයි. ඔවුන් සමග එක්ව විසීම් ආදියක් නොකරයි. කළයුතු කාය විධානයක් නොකරයි.

“නුඹලා විසින් ද මහණෙනි!, පිළිවෙලින් පැමිණි ගෘහයට පිවිස තොපගේ යම් හැසිරීමකින් පැහැදුණු මිනිසුන් දුන් දෙයක් වේ නම් එය පිලිගෙන – ඔවුන් හා කිසි කථාබහක් නොකර – කළයුතු අන් කිසිදු කටයුත්තක නොයෙදී නිවසින් නික්මෙවු” යනුවෙන් භික්ෂූන්ට අවවාද දුන්හ.
මෙහිදී නිත්‍ය නවකයාගේ ස්වභාවය මැනවින් දැක්වීමට
“දෙසොයුරු පැවිදි කථාව” (දෙවභාතික වත්ථු) කිවයුතුයි.

දෙවභාතික වත්ථුව
වසාළ නගර” නම් ගමින් සොහොයුරෝ දෙදෙනෙක් නික්ම අවුත් පන්සලෙහි පැවිදි වූහ. ඒ දෙදෙන චූලනාග තෙරුන් ය, මහානාග තෙරුන් යැයි ප්‍රසිද්ධ වූහ. ඒ දෙදෙන සිතුල්පවුවෙහි වෙසෙමින්, භාවනා කර – වසර තිහකට පසු රහත්ඵලය ලබා ගත්හ. “මව දකිමු”යි තම මැණියන් බැලීම සඳහා අවුත් වසාළ නගර විහාරයේ වාසය කර, දෙවැනි දින මව සිටින ගමට පිඬු පිණිස, දෙදෙනා වහන්සේ ම වැඩම කළහ. මවු ද ඉතා සැදැහැයෙන් විශාල කැඳ හැන්දක් ගෙන වැඩිමල් තෙරුන්ගේ පාත්‍රයට බෙදන්නී, තෙරුන්ගේ මුහුණු බලා උපන් දරු සෙනෙහස ඇතී, “දරුව! නුඹ මගේ පුතු වූ මහානාග නේද?”යි ඇසුවාය. තෙරුන් වහන්සේ, “උපාසිකාවනි! පසුපස සිටින තෙරුන්ගෙන් විමසනු මැනවි”යි පවසා විහාරයට ම වැඩම කළහ. දෙවැනි තෙරුන්ට ද එලෙසින්ම කැඳ බෙදු මෑණියෝ, “දරුව! නුඹ මගේ පුතු වූ චූලනාග නේද?”යි විමසුවාය. “කිම උපාසිකාවනි! මුලින් සිටි තෙරුගෙන් නොවිමසුවෙහි ද?”යි පවසා උන්වහන්සේ විහාරයට වැඩම කළහ. මෙලෙස තම වැදූ මව සමගවත් ආගිය තොරතුරු කථාකිරීමක්, එක්ව විසීමක් නොමැති භික්ෂුව “නිත්‍ය නවකයා” නම් වේ.

“අප්ගබ්භා” යනු ප්‍රගර්භ නොවූ යනුයි. ගැටීම් නැති. අටස්ථානයක කයින් ගැටීම ද සිවුතැනක වචනයෙන් ගැටීම නොයෙක් තැන්හි මනසින් ගැටීමද දුරුකළ. අටතැනක කයින් ගැටීම නම් – “සංඝ, ගණ, පුද්ගල, භෝජන ශාලා, ගිනිහල්ගෙය, නානතොට, පිඬු පිණිස යන මාර්ගය, ඇතුල් ගමට පිවිසීම යන තැන්වලදී කයින් නුසුදුසු දේ කිරීමයි.”
ඒ කෙසේද?
ඇතැම් භික්ෂුවක් විහාරයේ සඟ මැද අත්දෙක ගොතාගෙන වාඩිවී සිටියි. පයින් පය ගටාගෙන හිඳියි. මේ ආදී ලෙසයි. මෙසේම සමූහයක් මැදදීද සිවු පිරිසෙහි සමාගමයකදීද සූත්‍ර පිටකාදියක් උගන්නා පිරිස් එකතුවීමකදී ද අයෝග්‍ය හැසිරීම් දැක්වීමයි. වෘද්ධතර භික්ෂූන් කෙරෙහි ද එලෙස හැසිරීම. වැඩිමහල් භික්ෂූන්ට දානශාලාවේදී ආසන නොදෙයි. නවකයන්ට ආසන පැමිණීම වලක්වයි. ගිනිහල් ගෙයිද මෙලෙසම හැසිරේ. වැඩිහිටි භික්ෂූන් නොවිමසා, ගිනිදැල්වීම් ආදිය කරයි. නානතොටේදී “මේ සාමණේරයෙකි. මේ වෘද්ධ හිමිනමකි” ආදී ලෙස ප්‍රමාණ නොකර-ආගත පටිපාටියෙන් දියනෑ යුතුයැයි බුදුහු වදාරා ඇත. එම නියමය කඩකරමින් පසුවී පැමිණ, දියට බැසීමාදියෙන් වෘද්ධ, සාමණේර හිමිවරුන්ට බාධා කරයි. පිඬු පිණිස යන මාර්ගයේ දී අග්‍ර ආසන, අග්‍ර දිය, අග්‍ර පිණ්ඩපාත ආදිය ලබාගැනීමට අතින් ගටමින් පිළිවෙල ඉක්මවා ඉදිරියට යයි. ඇතුළු ගමට හෝ ඇතුළු ගෙට පිවිසීමේදී වැඩිමහලු භික්ෂූන්ට පෙරින් ගොස් පිවිසෙයි. ළදරු භික්ෂූන් සමග කයින් ක්‍රීඩා ආදිය කරයි. මෙලෙසින් කයින් වැරදි හැසිරීම් දැක්වීමයි.
සිවුතැනක වචනයෙන් ගැටීම”නම් – සංඝ, ගණ, පුද්ගල හා ඇතුළුගමට – ඇතුළුගෙට පිවිසීමේදී නුසුදුසු වචන පැවසීමයි. ඒ කෙසේද? මේ සසුනෙහි ඇතැම් භික්ෂුවක් වැඩිහිටි අවසරයක් නැතිව සඟමැද බණ කියයි. එලෙසින් ම අවසරයක් නොමැතිව ගණයා මැදද පුද්ගලයන් සමීපයේද සිදුකරයි. තවද මිනිසුන් ප්‍රශ්න විමසූ විට වැඩිහිටි අවසරයක් නොගෙන, ඒවා විසඳයි. ඇතුළු ගමේදී පිඬු පිණිස යමින් ම “අසුවල් ගෙදරින් කුමක් ලැබේද?” “කෑ දෑද? නැතිනම් කෑයුතු වැළඳිය යුතු දෙයක්ද?” “මට දෙන්නේ මොනවාද?” “කිම අද කමුද?” “වළඳමුද?” “කිම අද බොන්නෙහිද?” ආදිය කියයි. මෙලෙස වචනයෙන් නුසුදුසු හැසිරීම් දක්වයි.]

“මහණෙනි,
තොප මේ ගැන කෙසේ සිතන්නහුද?
කෙබඳු මහණකු කුලයන් කරා එළඹෙන්නට සුදුසු වෙයිද?”

“ස්වාමීනි,
අපගේ ධර්මයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මුල්කොට ඇත්තෝය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පමුණුවන්නා කොට ඇත්තෝය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිළිසරණ කොට ඇත්තාහුය. ස්වාමීනි, මේ වචනයාගේ අර්ථය භාග්‍යවතුන් වහන්සේටම වැටහේ නම් ඒ මැනවි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් අසා භික්ෂූහු දරන්නාහුයයි.” කීහ.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශ්‍රී හස්තය ඔසවා අහසෙහි අත්ල සෙලවූසේක.
“මහණෙනි, යම්සේ මේ අත්ල අහසෙහි නොරඳාද, අවකාශය අල්ලා නොගනීද, අහසේ නොබැඳේද, මහණෙනි, මෙසේම කුලයන්ට එළඹෙන තොපගේ සිත කුලයන්හි නොරඳවව්, අල්ලා නොගනිව්, කුලයන්, ගිහියන් සමග බැඳීම නොකරව්.!

‘ලාභ කැමැත්තෝ ලාභ ලබත්වා,
පින් කැමැත්තෝ පින් කෙරෙත්වායි,’
තමහට ලැබෙන දෙයින්ම සතුටු වව්,
එසේම අනුන්ගේ ලාභය ගැනද සතුටු වව්,
මහණෙනි, එවැනි මහණා කුලයන් කරා එළඹෙන්නට සුදුසුය.

[ජරූදපානං” යනු දිරාගිය ළිඳයි. “පබ්බත විසමං” යනු විෂම වූ පර්වතයයි. වැටෙන තැනයි. “නදී විදුග්ගං” යනු ගගෙහි ගමනට අපහසු තැනයි. වැවේ සිදුණු තැනක්. “අපකස්සෙව කායං” යනු ඒ ඒ තැන්වල යමෙක් ක්‍රීඩාදියේ නියුක්තව, කය ඉවත් නොකරම, හුදකලාව බරපතල කම් ගැන නොසිතා, ආධාරක දෙයක් නො අල්වාම සිත ද ඉවතට නොගෙන – මෙහි වැටී අත්පා බිඳීම් ආදී දුකට පත්වේ. මෙසේ තැති නොගෙන – ආදීනව නොසළකා සතුටුවෙමින් ඒ දෙස එබී බලයි. ඔහු එහි වැටී අත්පා බිඳීම් ආදී අනර්ථයට-දුකට පත්වේ. යමෙක් ජලයෙන් ප්‍රයෝජනයක් ඇතිව ළිඳ වෙත ගොස් කය බැහැර කර, සිත එක්තැන් කරගෙන, ආදීනව බැරෑරුම්ව සළකා බලමින්, ආධාරක උපකරණ අල්වාගෙන, සිතද බැහැරකර, තැතිගැනීම් සහිතව බලයි. ඔහු ළිඳට නොවැටෙයි. රිසිසේ ළිඳ බලා, සුවසේ තමා කැමති තැනකට යයි.]

[එවමෙව ඛො” යනු මෙහි උපමා සන්සන්දනයයි. සතර කුලයන්, දිරාගිය ළිඳ මෙනි. යෝගාවචර භික්ෂුව, ළිඳ බැලීමට පැමිණි පුරුෂයා මෙනි. ඉවත් නොකළ කය ඇතිව, ඉවත් නොකළ සිත් ඇතිව ළිඳ බලන පුරුෂයා එහි වැටෙන්නාක් මෙන් නොරකින ලද කය හා සිත් ඇතිව කුලයන් වෙත එළඹෙන භික්ෂුවද කුලයන්හි ඇලේ. බැඳේ. ඉන්පසු නානාප්‍රකාර සිල් නම් වූ පාබිඳීම් ආදී අනර්ථයට ළිඳට වැටුණු මිනිසා මෙන්ම පත්වේ. බැහැර කළ කය-සිත් ඇති නුවණැති පුරුෂයා ළිඳට නොවැටෙන්නාක් මෙන් ආරක්ෂා කරන ලද කය-සිත හා වචන ඇති මනාව පිහිට වූ සිත ඇති නුවණැති භික්ෂුව සිහි ඇතිව ම කුලයන් වෙත එළඹෙයි. කුලයන් කෙරෙහි නො ඇලෙයි. නොබැඳෙයි. නොවැටී සුවසේ තමා කැමති තැනට ගිය නුවණැති පුරුෂයා මෙන් එම භික්ෂුවගේද සීල නමැති පාද නොබිඳුණේය. ශ්‍රද්ධාව නැමති අත් නොබිඳුණේය. සමාධිය නැමති කුස නො බිඳුණේය. ඤාණය (ප්‍රඥාව) නැමති හිස නොබිඳුණේය. රාග නැමති හුන්, කටු ආදියෙන් බාධාවක් නොවූයේය. තමා රිසි තැනකට සුවසේ ගියාක් මෙන් භික්ෂුව ද කුලයන් නිසා චීවරාදී සිවුපසය ලබාගෙන, කමටහන් වඩා සංස්කාර ස්වභාවය මෙනෙහිකර, රහත්ඵලය සාක්ෂාත් කරගෙන – ලොවුතුරු සුවයෙන් සුවපත් වූයේ, තමාට අභිමත වූ පෙර නොගිය විරූ ක්ෂේමභූමියක් වූ “නිර්වාණය” නම් දිශාව බලා යන්නේය.

දැන් හීනවූ අදහස් ඇති වැරදි දේට පිළිපන් යමෙක් මෙසේ කියන්නේය. සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ “ත්‍රිවිධ වූ ගැටීම් දුරලා නිත්‍ය නවකයකු ලෙස චන්ද්‍රයා මෙන් කුලයන් වෙත එළඹවු”යි වදාරන සේක් භික්ෂූන් වහන්සේලා නුසුදුසු තැන්හි වාසය කරවන සේක. නොඉවසිය හැකි බරක් පටවන සේක. මෙලෙස කිරීමට හෝ කරවීම ඉතා අසීරුය” යනුවෙනි. එබඳු වාදයන් (අදහස්) සිඳදමමින්, “එලෙස ජීවත්විය හැකියැ”යි තහවුරු කරමින් “එසේ ජීවත්වන භික්ෂූහු වෙති”යි උදාහරණ දක්වන සේක “කස්සපො භික්ඛවෙ”….. යනාදිය දෙසූහ.
ආකාසෙ පාණිං චාලෙසි” යනු නිල් අහසේ, එකට වෙලී පවතින විදුලිය දෙකක් සැරිසරන්නාක් මෙන් යටින් ද උඩින් ද දෙපැත්තෙන් ද අත සැරිසැරුවේය යනුයි. (අත එහෙ මෙහෙ විහිදවූ සේක.) මෙයද ත්‍රිපිටක බුද්ධ වචනයෙහි අසම්භින්න වූ පදයකි. “අත්තමනෝ” යනු සතුටු සිත් ඇති, පිනාගිය සිත් ඇති යනුයි. දොම්නසින් පැහැරගත් මනසක් නොමැතිවයි.

කස්සපස්ස භික්ඛවෙ” යන මෙහිද පෙර පැවසූ ලෙස ම අන්‍යයන්ගේ වාද සිඳ දමමින් “මෙබඳු භික්ෂූහු ඇත”යි දැක්වීමට වදාළ සේක.

පසන්නාකාරං කරෙය්‍යුං” යනු චීවරාදී ප්‍රත්‍යයන් දෙන්නාහු නම් යනුයි. “තථාත්තාය පටිපජ්ජෙය්‍යුං” යනු සීලය පැමිණි තැන්හි සීලය සම්පූර්ණ කරමින්, සමාධි විදර්ශනා මාර්ගඵල පැමිණි තැන්හි ඒ ඒ දෙය සම්පාදනය කරමින්, ඒ සඳහාම පිළිපදින්නාහු නම් යනුයි. “අනුද්දයං” යනු ආරක්ෂා කරන බවයි. “අනුකම්පං” යනු මුදුසිත් ඇති බවයි. මේ පද දෙකම කරුණාවට ම යෙදුණු සමාන වදන් වේ. “කස්සපො භික්ඛවෙ” යන මෙහිද පෙර කියන ලද පරිදිම පරවාදයන් බිඳලමින් “මෙබඳු භික්ෂූහු ඇත”යි දැක්වීමට දෙසන ලද සේක. “කස්සපෙන වා” යන මෙහි සඳ උපමාව ආදී විස්තර මුලින් පවසා ඇති අයුරින්ම දතයුතුයි.

[නොයෙක් තැන්හි මනසින් ගැටීම නම් ඒ ඒ තැන ඉහත කී අයුරින් කාය-වාග් වැරදි හැසිරීම් ආදියට නොපැමිණි නමුත් මනසින් ම කාමවිතර්කාදිය සිතයි. තවද දුසිල්ව හිඳගෙන, “ජනයා මා සි තෙකු ලෙස දැනගනිත්වා!”යි මෙසේ පවතින පවිටු සිත, ස්වභාවය මනසින් ගැටීම නම් වේ. “මේ දැක්වූ සියලුම ආකාරයේ ගැටීම්වලින් දුරවූයේ. ඒවායෙහි නොයෙදී – නොගැටී කුලයන් වෙත පැමිණෙවු” යන අර්ථයයි.]

මහණෙනි,
කුලයන් කරා එළඹුනාවූ විටදී, කස්සපගේ සිත කුලයන්හි නොරැඳෙයි. අල්ලා නොගනියි. නොබැඳෙයි.
‘ලාභ කැමැත්තෝ ලාභ ලබත්වා, පින් කැමැත්තෝ පින් කෙරෙත්වායි’ තමහට ලැබෙන ලාභයෙන් සතුටු වෙයි. එසේ අනුන්ට ලැබෙන ලාභයෙන් සතුටු වෙයි. මහණෙනි, එවැනිවූ භික්ෂුව කුලයන් කරා එළඹෙන්නට සුදුසු වෙයි.

“මහණෙනි, ඒ කුමකැයි සිතන්නහුද?
කෙබඳු ස්වභාව ඇත්තාවූ භික්ෂුවගේ ධර්මදේශනාව පිරිසිදු නොවේද?
කෙබඳු ස්වභාව ඇත්තාවූ භික්ෂුවගේ ධර්මදේශනාව පිරිසිදු වේද?”

“ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මයෝ භග්‍යවතුන්වහන්සේ මුල්කොට ඇත්තෝය. භග්‍යවතුන් වහන්සේ පමුණුවන්නා කොට ඇත්තෝය. භග්‍යවතුන් වහන්සේ පිළිසරණ කොට ඇත්තෝය. ස්වාමීනි, මේ වචනයේ අදහස භාග්‍යවතුන් වහන්සේම කියා දෙන සේක් නම් (භාග්‍යවතුන් වහන්සේටම වැටහෙනසේක් නම්) ඉතා හොඳයයි” කීවාහුය.

“මහණෙනි,
එසේ වීනම් අසව්. මනාකොට මෙනෙහි කරව්.
කියන්නෙමියි” වදාළසේක.
“එසේය ස්වාමීනියි,” කියා ඒ භික්ෂූහු උත්තර දුන්හ.
(එවිට) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ දේශනා කළසේක.

“මහණෙනි,
මහණෙක් මෙවැනි සිතින් යුක්තව ධර්මය දේශනා කෙරේද?
(කෙසේද?)
‘මොවුහු මාගේ ධර්මය අසත් නම්, යෙහෙකි.
අසා ධර්මයෙහි පැහැදෙත් නම් යෙහෙකි,
පැහැදී මටද පැහැදෙන්නේ නම් ඉතා හොඳය’ කියායි.

මහණෙනි, මෙවැනි භික්ෂුවගේ ධර්මදේශනාව පිරිසිදු නොවේ..
ඔහුගේ දේශනාව අපිරිසිදුය

අතිපුජ්‍ය මාහෝ සුමේධ මහා ස්වාමින් වහන්සේ

මහණෙනි,
මෙවැනි සිතින් යුක්තව ධර්මය දේශනා කල යුතුය
(කෙසේද?)

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින්
ධර්මය මනාකොට දේශනා කරන ලද්දේය.
තම තමා තුලින්ම දැක්ක යුත්තේය.
කල් නොගොසින්ම ප්‍රතිඵල දෙන්නේය.
එව, බලවයි කීමට සුදුසුය.
තමාගේ සන්තානයෙහි එළවා ගැනීමට
හෙවත් තම තමන් විසින්ම එළඹීමට සුදුසුය.
නුවණ ඇත්තන් විසින් තම තමන් කෙරෙහි ලා දත යුත්තේය.

මොවුහු මාගේ ධර්මය අසත් නම්,
අසා ධර්මය දැනගනිත් නම්, දැන ගෙන,
ඒ අයුරු පිළිපදිත් නම් ඉතා හොඳය කියායි.
මෙසේ ධර්මයෙහි යහපත් බව දක්වා ධර්මය දේශනා කෙරෙයි.

කරුණාව නිසා අනුන්ට ධර්මය දේශනා කෙරෙයි.
දයාව නිසා අනුන්ට ධර්මය දේශනා කෙරෙයි.
අනුකම්පාව උපදවා අනුන්ට ධර්මය දේශනා කෙරෙයි.
මහණෙනි, මෙවැනි භික්ෂුවගේ ධර්ම දේශනාව පිරිසිදුය.

“මහණෙනි,
කස්සප තෙරණුවෝ මෙවැනි සිතින් ධර්මය දේශනා කරයි.
කෙසේද?
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මේ ධර්මය මනාකොට දේශනා කරන ලද්දේය. තමා විසින්ම දැක්ක යුත්තේය. කල් නොගොසින්ම විපාක දෙන්නේය. එව, බලවයි කීමට සුදුසුය. තමාගේ සන්තානයෙහි එළවා ගැනීමට හෙවත් තම තමන් විසින්ම එළඹීමට සුදුසුය. නුවණ ඇත්තන් විසින් තම තමන් කෙරෙහි ලා දත යුත්තේය. මොවුහු ධර්මය අසත් නම්, අසා ධර්මය දැන ගනිත් නම්, දැනගෙන, ඒ අයුරු පිළිපදිත් නම් හොඳය කියායි,

මෙසේ ධර්මයෙහි, යහපත් බව නිසා ධර්මය දේශනා කෙරෙයි.
කරුණාව නිසා ධර්මය දේශනා කරයි.
දයාව නිසා අනුන්ට ධර්මය දේශනා කරයි.
අනුකම්පාව උපදවා අනුන්ට ධර්මය දේශනා කරයි.

මහණෙනි,
තොපට කස්සපයන් හා සමාන වීමට අවවාද කරමු.

[“අපකස්සෙව කායං අපකස්සෙව චිත්තං” යනු ඉහත කී එක්ව විසීම් ආදිය නොකිරීමෙන් කය ද සිත ද ඉවතට ඇද-පහකර යන අර්ථයි.

(i). යම් භික්ෂුවක් අරණ්‍යයෙහි නොවෙසෙයි. කාම විතර්කාදිය කල්පනා කරයි. මේ භික්ෂුව කය හා සිත ඉවත් නොකර ම වෙසෙයි.
(ii).යම් භික්ෂුවක් වන අරණ්‍යයෙහි වෙසෙයි. කාමවිතර්කාදිය කල්පනා කරයි. මේ භික්ෂුව කය පමණක් ඉවත්කර වෙසෙයි. සිත ඉවත් නොකරයි.
(iii).යම් භික්ෂුවක් ගමේ පන්සලේ වෙසෙමින් කාමාදී විතර්ක නොසිතයි.
මේ භික්ෂුව සිත ඉවත් කර, කය ඉවත් නොකර වෙසෙයි.
(iv).යම් භික්ෂුවක් අරණ්‍යයෙහි වෙසෙමින් කාමවිතර්කාදිය ද පහළ කර නොගනියි.
මේ භික්ෂුව කය, සිත දෙක ම ඉවත්කර වෙසෙන උතුම් භික්ෂුවයි.

“මෙලෙස වී කුලයන් වෙත යායුතුයි” යන අර්ථය දක්වමින්, “කය හා සිත ඉවත් කරවූයේම” යනුවෙන් දෙසූ සේක. යමෙක් කස්සපයන් හා සමාන වන්නේද, එසේ අවවාද කරන ලද්දාවූ තොප විසින් එසේ වනු සඳහා පිළිපැදිය යුත්තේය. මහණෙනි, (මම) තොපට කස්සපයන් හා සමාන වීමට අවවාද කරන්නෙමි. යමෙක් කස්සපයන් හා සමාන වන්නේද, අවවාද කරන ලද්දාවූ තොප විසින් එසේ වනු සඳහා පිළිපැදිය යුත්තේය.]

(තුන්වෙනි චන්දූපමා සූත්‍රය නිමි.)

SN 02-05-04. කුලුපග සූත්‍රය

[“කුලූපගො” යන කුල ගෙවල්වලට ගිහියන් වසන තැනකට යන්නාය. දාන ආරාධනාවකට, පාන්සකුල යකට, බණකට පැවිද්දෝ ගිහියන් ඉන්නා තැනකට යයි. එසේ යන පැවිද්දන් සිය චීවරයේ ගෞරවය රැකෙන අයරින් හැසිරෙම ගැන මේ සුත්‍රයේ කියැවේ.]

§1. මා විසින් මෙසේ අසනලදී.
එක් කලෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසයකරන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා භික්ෂූන් ඇමතූහ. ‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. (එවිට) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

§2. “මහණෙනි, කුමක් සිතන්නහුද?
කෙබඳු භික්ෂුවක් කුල ගෙවලට එළඹෙන්නට සුදුසු වේද?
කෙබඳු භික්ෂුවක් කුල ගෙවලට එළඹෙන්නට නුසුදුසු වේද?”

“ස්වාමීනි, අපගේ ධර්මයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මුල්කොට ඇත්තේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පමුණු වන්නා කොට ඇත්තෝය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිළිසරණ කොට ඇත්තෝය. ස්වාමීනි, මේ වචනයේ අදහස භාග්‍යවතුන් වහන්සේම කියා දෙන සේක්නම් ඉතා හොඳයයි” කීවාහුය.

§3. “මහණෙනි,
එසේ නම් අසව්. මනාකොට සිත්හි දරව්. කියන්නෙමියි” වදාළසේක. “එසේය ස්වාමීනි,” කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. (එවිට) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය දේශනා කළසේක.

“මහණෙනි,
මෙවැනි සිත් ඇත්තාවූ යම්කිසි මහණෙක් කුලගෙවලට එළඹෙයිද,
(කෙබඳු සිත් ඇත්තාවූදයත්)
‘මටම දෙත්වා ! නොදීම නොකෙරෙත්වා.
මට බොහෝ කොටම දෙත්වා!
ස්වල්ප කොට නොව බොහෝකොට දෙත්වා.
මට ප්‍රණීත කොටම දෙත්වා.
අප්‍රණීත දානය නො දෙත්වා.
මට ඉක්මන් කොටම දෙත්වා.
ප්‍රමාද නොකොට දෙත්වා.
මට සකස්කොටම දෙත්වා.
සකස් නොකොට නොදෙත්වා.

  [“දෙන්තුයෙව මෙ” යනු මා හටම දෙත්වා යනුයි. “සන්දීයති” යනු කරදරයට පත්වෙයි. පෙළයි. සෙසු පදයන්ගේ අර්ථ කියන ලද පරිදිම දතයුතුයි.]

§4. “මහණෙනි,
එවැනි සිත් ඇත්තාවූ මහණකු, කුලගෙයකට එළඹෙන විට ඒ හිහියෝ මහණහට, ඒ සිතන ආකාරයට නොදෙත්ද, ඔහු චිත්ත පීඩාවට පත්වෙයි. ඔහු ඒ හේතුවෙන් දුකක් දොම්නසක් විඳියි. ස්වල්පයක් දෙත්ද, බොහෝකොට නොදෙත්ද, ඒ හේතුවෙන් මහණහු පීඩාවට පත්වෙයි. හෙතෙම ඒ හේතුවෙන් දුකක් දොම්නසක් විඳියි. අප්‍රණීත කොට දෙත්ද, ප්‍රණීත කොට නොදෙත්ද, ඒ හේතුවෙන් මහණතෙම පීඩාවට පත්වෙයි. හෙතෙම ඒ හේතුවෙන් දුකක් දොම්නසක් විඳියි. ප්‍රමාදව දෙත්ද, ශීඝ්‍රව නොදෙත්ද, ඒ හේතුවෙන් මහණතෙම පීඩාවට පත්වෙයි. හෙතෙම ඒ හේතුවෙන් දුකක් දොම්නසක් විඳියි. සකස් නොකොට දෙත්ද, සකස්කොට නොදෙත්ද, ඒ හේතුවෙන් මහණතෙම පීඩාවට පත්වෙයි. හෙතෙම ඒ හේතුවෙන් දුකක් දොම්නසක් විඳියි.
මහණෙනි, මෙවැනි භික්ෂුව කුලගෙවලට එළඹීමට සුදුසු නොවෙයි.

§ 5. “මහණෙනි,
මෙබඳු සිත් ඇත්තාවූ, මහණෙකු කුල ගෙවලට එළඹෙයිද,
(කෙබඳු සිත් ඇත්තාවූදයත්)
මටම දෙත්වා. නොදීම නොකෙරෙත්වා.
මට බොහෝකොටම දෙත්වා. ස්වල්පයක් නොදෙත්වා,
මට ප්‍රණීතකොටම දෙත්වා. අප්‍රණීතදේ නොදෙත්වා.
මට ඉක්මන්කොටම දෙත්වා. ප්‍රමාදකොට නොදෙත්වා.
මට සකස්කොටම දෙත්වා. සකස් නොකොට නොදෙත්වා
යන මෙය අන්‍ය කුල ගෙවලින් කෙසේ ලබන්නාහුද” කියායි.

මහණෙනි,
එවැනි සිත් ඇත්තාවූ මහණා කුලගෙවලට එළඹෙන්නාවූ විට,
මහණහට ඉදින් රිසි දේ නොලබත්ද,
ඒ හේතුවෙන් ඔහු පීඩාවට පත් නොවෙයි.
දුකක් දොම්නසක් නොවිඳියි.

ස්වල්පයක් ලබත්ද, බොහෝ නොලබත්ද,
ඉන් ඔහු පීඩාවට පත් නොවෙයි.
දුකක් දොම්නසක් නොවිඳියි.
අප්‍රණීත දානයක් ලබත්ද,

ඉන්ද ඔහු පීඩාවට පත් නොවෙයි.
දුකක් දොම්නසක් නොවිඳියි.

ප්‍රමාදව ලබත්ද, සැනෙකින් නොලබත්ද,
ඉන්ද ඔහු පීඩාවට පත් නොවෙයි.
දුකක් දොම්නසක් නොවිඳියි.

සකස් නොකොට දෙත්ද, සකස් කොට නොදෙත්ද,
ඒ හේතුවෙන්ද ඔහු පීඩාවට පත් නොවෙයි.
දුකක් දොම්නසක් නොවිඳියි.

මහණෙනි,
මෙවැනි භික්ෂුව කුල ගෙවලට එළඹෙන්නට සුදුසු වෙයි.

§ 6. “මහණෙනි,
කස්සප තෙරුන්මෙ වැනි සිත් ඇතිව කුල ගෙවලට එළඹෙයි.
කෙබඳු සිත් ඇත්තේද යත්:- මටම දෙත්වා. නොදීම නොකෙරෙත්වා. මට බොහෝ කොටම දෙත්වා. ස්වල්පකොට නොදෙත්වා. මට ප්‍රණීත කොටම දෙත්වා. අප්‍රණීත කොට නොදෙත්වා. මට ඉක්මන් කොටම දෙත්වා. ප්‍රමාදකොට නොදෙත්වා. මට සකස් කොටම දෙත්වා. සකස් නොකොට නොදෙත්වා යන මෙය අන්‍යවූ කුල ගෙවලින් කෙසේ ලබන්නාහුද’ කියායි.

මහණෙනි,
මෙවැනි සිත් ඇතිව, කුල ගෙවලට එළඹෙන්නාවූ, කස්සප හට
ඉදින් නොදෙත්ද, ඒ හේතුවෙන් කස්සපයෝ පීඩාවට පත් නොවෙයි.
දුකක් දොම්නසක් නොවිඳියි.
ස්වල්පයක් දෙත්ද, බොහෝකොට නොදෙත්ද,
ඒ නිසා කාශ්‍යපයෝ පීඩාවට පත් නොවෙයි.
ඒ හේතුවෙන් දුකක් දොම්නසක් නොවිඳියි.
අප්‍රණීත දේ නොලබ්කොත්ටද, පීඩාවට පත් නොවෙයි.
දුකක් දොම්නසක් නොවිඳියි.
ප්‍රමාදව දෙත්ද, ශීඝ්‍රව නොදෙත්ද,
කස්සප තෙම පීඩාවට පත් නොවෙයි.,
දුකක් දොම්නසක් නොවිඳියි.
සකස් නොකොට දෙත්ද, සකස් කොට නොදෙත්ද,
ඒ හේතුවෙන් කස්සප පීඩාවට පත් නොවෙයි.
ඒ හේතුවෙන් දුකක් දොම්නසක් නොවිඳියි.

මහණෙනි,
කස්සප හා සමාන වීමට (මම) තොපට අවවාද කරන්නෙමි.
යමෙක් කස්සප හා සමාන වූයේද අවවාද කරන ලද්දාවූ තොප විසින් එසේ වනු සඳහා පිළිපැදිය යුතුයි.

(හතරවෙනි කුලුපග සූත්‍රය නිමි.)  

SN 02-05-05 . ජිණ්ණ සූත්‍රය

§ 1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහනුවර කලන්දක නිවාප නම් වේළුවනයෙහි (හුන වනයෙහි) වසන සේක. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් මහා කස්සප ස්වාමින් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ, එක් පැත්තක හුන්නේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළේය.

“කස්සපය නුඹ දැන් මහළු වූයෙහිය. ජරාවට පත්වූ යේය.
නුඹට මේ හණින් කළාවූ, පැරණිවූ පාංශුකූල සිවුරු බරවෙත්.
කස්සපය, ඒ නිසා නුඹ ගෘහපතියන්ගේ සිවුරුද දරව.
ආරාධනාකොට දෙන දානයද වළඳව.
මාගේ සමීපයෙහිද වාසය කරව” කියායි.

 [ “ජිණ්ණො” යනු ස්ථවිර වූ, මහලු වූ යනුයි. 
“ගරුකානි” යනු ඒ සිවුර ශාස්තෘන්වහන්සේ වෙතින් ලැබූ කාලයේ පටන්, සිදුණු ඉරුණු තැන් නූලෙන් මැසීමෙන් ද නොයෙක් සිය ගණන් අණ්ඩ දැමීමෙන්ද බර වූවක් බවට පත්විය. “නිබ්බිසනාති” යනු පෙර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් හැඳ පොරවා බැහැර කළ බැවින් මෙනමින් හැඳින්විණි. “තස්මා” යනු යම්හෙයකින් නුඹ ජරාවට පත්වූයේ ද ගරුකටයුතු පාංශුකූලික පැවිද්දෙක් වූයේ ද එනිසාය. “ගහපතිකානි” යනු “පාංශුකුලිකාංගය හැරදමා ගහපතියන් විසින් දුන් සිවුරු දරන්න” යන අදහසයි. “නිමන්තණෙසු” යනු” “පිණ්ඩපාතිකංගය හැරදමා සළාක බත් ආදියෙන් ආරාධිත දානය වළඳන්න” යන අදහසයි. “මමඤ්ඤච සන්තිකෙ” යනු “ආරණ්‍යයේ ම විසීම අත්හැර ගම් සෙනසුන්හි ම වෙසෙන්න” යන අදහසයි.]

§ 2. “ස්වාමීනි,
මම බොහෝ කාලයක් මුළුල්ලෙහි ආරණ්‍ය වාසයේද, ආරණ්‍යක භාවයෙහි ගුණ කියන්නේද වීමි. පිණ්ඩපාතිකද, පිණ්ඩපාතිකයෙහි ගුණ කියන්නේද වීමි. පාංසුකූලිකද, පාංසුකූලිකයෙහි ගුණ කියන්නේද වීමි. තේචීවරිකද, තේචීවරිකත්වයෙහි ගුණ කියන්නේද වූයෙමි. අල්පෙච්ඡද, අල්පෙච්ඡ භාවයෙහි ගුණ කියන්නේද වූයෙමි. ලද දෙයින් සතුටු වූයේද, ලද දෙයින් සතුටුවීමෙහි ගුණ කියන්නේද වූයෙමි. අතිශය විවේකයෙන් යුක්තවූයේද, අතිශය විවේක ස්වභාවයෙහි ගුණ කියන්නේද වූයෙමි. බොහෝ දෙනා සමග හෝ ගැටුනේ බොහෝ දෙනා සමග නොගැටීමෙහි ගුණ කියන්නේද වූයෙමියි කීය.

“කස්සපය,
නුඹ කිනම් අර්ථයක් දකිමින් දීර්ඝකාලයක් මුළුල්ලෙහි

[21:- ආරණ්‍යය වාසය

අරණ්‍යය’ හෝ ‘ආරඤ්ඤ’ යන්නෙන් වනය හෙවත් කැළෑව යන අර්ථය කියවේ. …
අරඤ්ඤායතනය යනු වනයෙහි වූ සේනාසනය යි. මෙය ‘ආරණ්‍යාරාමය’ ‘ආරණ්‍යායතනය’ ලෙස ද හැඳින්විය හැකිය. වනයෙහි නිතර වාසය කරන වනවාසී භික්‍ෂුව අරණ්‍යවාසී, ආරණ්‍යවාසී හෝ ආරඤ්ඤාධිවාසී ලෙස හැඳින්වේ. ‘අරණ විහාර’ හෝ ‘අරණ විහාරාංගය’ යනු නිකෙලෙස්ව විසීමේ පිළිවෙත යි.“දාය” යනුද ආරණ්‍යයට නමකි.චූල ගෝසිංග සූත්‍ර අටුවාවට අනුව ගෝසිංග සාලවන දාය යනු ගෝසිංග සාල වන ආරණ්‍යය වේ. යටත් පිරිසෙයින් කුඩා වන රොදක හෝ කුටි ආදිය ඉදිකරගෙන භික්‍ෂූන් වාසය කරන්නේ නම් එම ස්ථානය ආරණ්‍යය හැටියට හැඳින්වීමට සාමාන්‍යයෙන් මහජානතාව පෙළඹෙති. එහෙත් ‘ආරණ්‍යය’ යන්න හඳුනා ගැනීමට නිශ්චිත ශාස්ත්‍රීය අර්ථ කථනයක් අවශ්‍ය වේ. විනය, සූත්‍ර හා අභිධර්ම යන කොටස් තුනෙහි ම ‘ආරණ්‍යය’ යන්නට අර්ථකථන සපයා ඇත.
ඒ අනුව විනයෙහි දක්වන්නේ,
රජතුමා සේනාපතියකු සේනාපති තනතුරෙහි තමා විසින්ම තබා, රාජ උපස්ථාන ආදිය මගින් තමාගේ සිත සතුටුකරන එම සෙන්පතියාගේ එම තනතුර වෙනත් අයෙකුට දේනම්; රජු නුසුදුසු ක්‍රියාවක් කරන්නේ නොවේද? මෙසේ ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ම මහා කාශ්‍යප තෙරුන්ට පෙරගමන් කරනු වස් තුන් ගවුවක් මග ගෙවා ගොස් රජගහ නුවරට ද නාලන්දාවටද අතර වූ බහුපුත්තක නම් රුක්මුල හුන් සේක්, ත්‍රිවිධ අවවාදයගෙන් ම ඕවාද පටිග්ගහණ උපසම්පදාව ලබාදී, උන්වහන්සේ සමග තම සිවුර හුවමාරු කරගෙන පැවිදි වූ දින පටන් ම කාශ්‍යප තෙරුන් ආරණ්‍යයෙහි වාසය කරන ධුතාංගධාරී තනතුරට පත්කළ සේක. මහකසුප් තෙරණුවෝ මේ දක්වා බුදුසිත නොරිදවමින් කළයුතු වතාවත් නිසිපරිදි ඉටු කරද්දී ම නැවත භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් උන්වහන්සේට, පාංශුකූලිකංගය හැරදමා ගහපති සිවුරු පිළිගැනීම් ආදියට යොමුකරවන සේක. මෙය අයුක්තියක්, නුසුදුසු ක්‍රියාවක් නොවන්නේද? නැත. එය අයුක්තියක් ඉටුකිරීමක් නොවේ. කුමක් නිසාද? තමන්වහන්සේගේ ම අදහසක් වන බැවිනි. ශාස්තෘන් වහන්සේ ධුතාංග ආදිය අත්හැරීමට – ඉවත දැමීමට නො කැමති සේක. “යම්සේ නොගටන ලද බෙර ආදිය ශබ්ද පිට නොකරයිද එලෙසින්ම නොගටන ලද මෙබඳු උතුම් පුද්ගලයෝ සිංහනාද නොකරති”යි කාශ්‍යප තෙරුන්ගේ සිංහනාදය අසනු රිසි වූ බැවින් මෙලෙස වදාළහ. “ඨපෙත්‍වා ගාමඤ්ච ගාමූපචාරඤ්ච අවසේසං අරඤ්ඤං නාම” යනුවෙනි. එනම් ගම හා ග්‍රාමූපචාරය හැර ඉන් ඔබ්බෙහි වූ සියලු වනය ආරණ්‍යය වේ යනුවෙනි.

අභිධර්මයේ දක්වන්නේ,
“නික්‍ඛමිත්‍වා බහිඉන්‍දඛීලං සබ්බමේතං අරඤ්ඤං”
මීට අනුව බාහිර ඉන්ද්‍රඛීලය හැර ඊට ඔබ්බෙහි වූ සියලු වනය ආරණ්‍යය ලෙස සැලකේ.
සූත්‍ර සාහිත්‍යයේ දක්වන්නේ,
“පඤ්චධනු සතිකං පච්ඡිමන්ති අරඤ්ඤකංග නිප්ඵාදකං සේනාසනං වුත්තං” ලෙසය.
මෙයින් කියවෙන්නේ ආරණ්‍යය සඳහා යෝග්‍ය සේනාසනය ග්‍රාමෝපචාරයේ සිට දුනු පන්සියයකින් එහා වනය හැටියට ය. දුන්න යනු නව වියතකි. වියතට අඟල් දොළොසකි. මෙය මැනිය යුත්තේ වැට පවුරු ආදියෙන් වට කළ ගමේ ඉන්ද්‍රඛීලයේ සිට ආරණ්‍යයේ සීමට දක්වා ය. ආරණ්‍යයෙහි ආරම්භක සීමාවක් නොමැති නම් සියල්ලටම ඉදිරියේ ඇති සේනාසනය හෝ සන්නිපාත ශාලාව හෝ වන්දනීය ස්ථානය දක්වා මැනිය යුතුය.

ආරණ්‍ය වාසය

ආරණ්‍යය පිළිබඳව මෙබඳු අර්ථකථන ඉදිරිපත් වූයේ බුද්ධ කාලයේ ද ආරණ්‍ය වාසය ප්‍රිය කළ භික්‍ෂූන් බහුලව සිටි බැවිනි. එහෙත් ග්‍රාමවාසී හා ආරණ්‍යයවාසී හෙවත් වනවාසී හැටියට පැහැදිළි බෙදීමක් එකල පැවති බවට තොරතුරු විරළ ය. විශේෂයෙන් මහා කාශ්‍යප මහ රහතන් වහන්සේ කේන්ද්‍ර කොට ගෙන මෙම ආරණ්‍යක භික්‍ෂු පිරිස කටයුතු කර ඇති බව පෙනේ. කස්සප සංයුක්තයේ එක් තැනකදී මහා කාශ්‍යප මහ රහතන් වහන්සේ පවසන්නේ උන්වහන්සේ දීර්ඝ කාලයත් ආරණ්‍යයෙහිම වැඩ වාසය කළ බවයි. එසේම ආරණ්‍ය වාසයේම ගුණ කියනසුළු බවයි.නමුත් උන්වහන්සේලා ස්වකීය ජීවිතය වනගත පරිසරයක ගෙවා දමන හුදු ආරණ්‍යවාසීන්ම නොවූහ. ධර්ම විනය පිළිබඳ මනා පටුත්වයකින් හෙබි ශාසන භාරධාරී භික්‍ෂූන් වහන්සේලා ඒ අතර විරළ නොවූහ. ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාව වැනි සුවිශේෂී ශාස්ත්‍රීය මෙහෙවරක මූලිකත්වය ගෙන ක්‍රියාකිරීමට මහා කාශ්‍යප මහ රහතන් වහන්සේ ඒකමතිකව සංඝ සම්මතයෙන් තෝරා ගැනීමෙන් මේ බව පැහැදිළි වේ.

බුදුරදුන් පවා විටින් විට ආරණ්‍යවාසී වූ බව ත්‍රිපිටක සාහිත්‍යයෙන් පැහැදිළි වේ.
දිනක් බුදුරදුන් හමුවට පැමිණි කොසොල් මහ රජතුමා බුදුරදුන්ගේ පා මුල හිසින් වැටී, බුදුරදුන්ගේ සිරි පතුල් මුවින් සිඹිමින්, දෙඅතින් පිරිමදිමින් බුදුරදුන්ට උදාර ගෞරවයක් කළේ ය. එවිට බුදුරදුහු කුමක් නිසා තමන් වහන්සේ කෙරෙහි මෙබඳු උදාර ගෞරවයක් දක්වන්නේ දැයි කොසොල් රජුගෙන් විමසූහ. එවිට බුදුරදුන්ට මෙබඳු ගෞරවයක් දැක්වීමේ එක් කරුණක් හැටියට කොසොල් රජු පවසන්නේ බුදුරදුන් බොහෝකල් ආරණ්‍ය ප්‍රාන්ත වන සෙනසුන්වල වැඩ වාසය කිරීම යි.
බුදුරදුන් එක් අවස්ථාවකදී මෙතෙක් ශාසනයේ පහළ නොවූ එහෙත් අනාගතයෙහි පහළ වන කරුණු කිහිපයක් අනාගත භය වශයෙන් පෙන්වා ඇත. මෙතෙක් පහළ නොවූ යන්නෙන් පැහැදිළි වන්නේ, මේ තත්වය බුදුරදුන් පෙන්වා වදාළේ ප්‍රථම බෝධි සමයේදී ම බවයි. ශාසනය පහළ වී කල්ගතවන විට ආසවට්ඨානීය ධර්ම පහළ වන විට මේ තත්වය උද්ගත වන බව තථාගතයන් වහන්සේ ප්‍රකට කළසේක. එබැවින් මෙම අනතුරු ඇගවීම තුළින් එම තත්වය කිසියම් ප්‍රමාණයකට හෝ මැඩ පවත්වා ගැනීමටද උත්සහවත් වූහ. අනාගතයේදී භික්‍ෂූන්,
පාංසුකූල සිවුරු හැරදමා වටිනා රෙදිවලින් නිම කළ සිනිඳු සුවපහසු සිවුරුවලට කැමති වනු ඇත. අකැප ලෙසින් සිවුරු ලබා ගැනීමට ද පෙළඹෙනු ඇත.
ප්‍රාන්ත ආරණ්‍ය සේනාසනයන්හි වාසය හැර දමා, ගම් නියම්ගම් රාජධානි ආදියෙහි වාසය කිරීමට කැමති වනු ඇත.
පිණ්ඩපාතයෙන් දිවි රැක ගැනීම හැරපියා, අකැප ලෙසින් ආහාර සෙවීමට පෙළඹෙනු ඇත. ආහර රැස්කර තබාගෙන ප්‍රයෝජනයට ගැනීම හෙවත් සන්නිධිකත පරිභෝජනයට පෙළඹෙනු ඇත.
රුක්මුල්හි සිත් අලවා වාසය කිරීමට අකමැති වනු ඇත.
විවේක විහරණය හැර දමා, භික්‍ඛුණී සාමණේර හා ආරාමිකයන් සමඟ බොහෝ වේලා කථාබස් කරමින් සිටීමට පෙළඹෙනු ඇත.

එසේම භික්‍ෂූන් ආරණ්‍යගත විය යුත්තේ කවර අරමුණකින්ද යන්නත් බුදුරදුන් පැහැදිළි කර ඇත. නමුත් එහි සඳහන් වන අන්දමට ඇතැමුන්, කරුණු පිළිබඳ ව නිසි අවබෝධයෙන් තොරව මුළාවෙන් යුක්තව ආරණ්‍යගත වේ.

මේ අනුව ආරණ්‍යක භික්‍ෂු ජීවිතය ඉතා උසස් ආගමික ප්‍රගුණ කිරීම් සඳහා මාධ්‍යයක් වූ බවට මූලික දේශනාවන් පරීක්‍ෂා කිරීමෙන් පැහැදිළි වේ.
බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පසුව ද ක්‍රියාත්මක වූ මේ ආරණ්‍යයක සම්ප්‍රදාය ධර්මාශෝක යුගයේ ද සක්‍රිය ව පැවතුනි. තෙවන ධර්ම සංගායනාව සදහා ඒ වන විට ආරණ්‍යගතව හුදකලාව සිටි මොග්ගලී පුත්ත තිස්ස තෙරුන් වහන්සේ වැඩමවන ලද බව සමන්තපාසාදිකා විනයාර්ථකථාව පවසයි.

ලක්දිව ආරණ්‍යක සම්ප්‍රදාය

ලංකාවට බුදු දහම ගෙන ඒමේ ධර්මධූත මෙහෙවර මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ ඇතුළු ධර්මධූත කණ්ඩායමෙන් ඉටු වූයේ ක්‍රි:පූ: 03 වන සියවසයේ මැද භාගයේ බව සම්මත පිළිගැනීම යි. එකල පටන්ම ආරණ්‍යක සම්ප්‍රදායක් ලංකාවේ ක්‍රියාත්මක විය. දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා ඇතුලු පිරිසට මිහිඳු හිමියන් හා ධර්මධූත කණ්ඩායම අඹතලා පව්වේදී සම්මුඛ විය. එහිදී බණ අසා රජතුමා ඇතුළු පිරිස තිසරණගත බෞද්ධයන් බවට පත්වූහ. ඉන් අනතුරුව රජතුමා මේ රාජකීය ධර්මධූත පිරිසට අනුරාධපුර අගනුවරට වඩින ලෙස ආරාධනා කළේ ය. එහෙත් මිහිඳු හිමියන් අනුරාධපුර අගනුවරට සැතපුම් 08ක් පමණ ඈතින් ඝණ වනාන්තරයක් ව පැවති මිහින්තලා පර්වතයෙහිම වැඩ සිටීමට කැමැත්ත පල කළහ.

අනුරාධපුරය යුගයේද මේ ආරණ්‍යවාසී පරපුර අවිච්ඡින්නව පැවති බව පෙනේ. ථූපාරාමයේ පැවිදි වූ සහෝදර භික්‍ෂූන් දෙනමකගෙන් එකනමක් පාචීනඛණ්ඩරාජි ආරණ්‍යයේ වැඩ සිටීම හා ඊට සම්බන්ධ රසවත් තකා පුවතකින් මේ බව අණාවරණය වේ. ක්‍රි:පූ: 03 වන සියවසට අයත් රිටිගලින් හමු වූ සෙල්ලිපියක එම යුගයේ පටන් එහි ආරණ්‍ය සේනාසනයක් පැවති බවත් සූරතිස්ස රජු විසින් එම ස්ථානය දියුණු කළ බවටත් තොරතුරු හමුවේ.

මෙසේ දිගින් දිගටම ලංකාවේ ආරණ්‍යවාසී සඟ පරපුරක් පැවත ආ බව පෙනේ. 06 වෙනි පරාක්‍රමබාහු රජුගේ බෑණනුවන් වූ සිරිවර්ධන සෙනෙවි තුමා රජුගේ අණින් කටුපුළු නුවර බලකොටුවක් ඉදිකළ අතර ඒ බලකොටුව ශ්‍රීවර්ධන පුර නම් විය.එම නගරයට යාබඳ ඔහු විසින් ඉතා ශාස්ත්‍රානුකූලව ආරණ්‍ය සේනාසනයක් ඉදිකළ අතර එම සේනාසනය සඳහා භික්‍ෂූන් වැඩමවා ගත්තේ යාපහු නුවර වළස්ගල අස්ගිරි ආරණ්‍ය සේනාසනයෙනි. මෙසේ ක්‍රි:ව: 1312 වෙසක් මස මැදි පෝය දින අද පවත්නා අස්ගිරි මහා විහාරය එදා සඟසතුකොට පූජා කළේ සකලාංග සම්පූර්ණ ආරණ්‍ය සේනාසනයක් හැටියට ය. මින් පසුව අස්ගිරි ආරණ්‍යය කේන්ද්‍ර කොටගෙන ලංකාවේ නොයෙක් පළාත්වල ආරණ්‍ය සේනාසන ඉදිවිය.

රාමඤ්ඤ නිකාය හා ආරණ්‍යක සම්ප්‍රදාය

බුරුමයේ දී මෙන්ඩුං මහරජුගේ දායකත්වයෙන් 1861 ජුනි 12 දින රාමඤ්ඤ රට මණ්ඩලේ නුවර මහාවිසුථාරාමස්ථ විසුංග්‍රාම සීමාවේ දී ඤෙය්‍යධම්මාධි මුනිවර ඤාණකිත්තිස්සිරිපවර ධම්මසේනාධිපති මහාධම්ම රාජාධිගුරු සංඝරාජයාණන් වහන්සේ උපාධ්‍යාය කොට හැත්තෑ හයක් වූ ගන පූරක සංඝයා මධ්‍යයේ උපසම්පදා භූමියට පත්ව ලංකාවට වැඩමවීමෙන් පසු දැඩි විනයානුකූල ශික්‍ෂණයකින් හෙබි නව භික්‍ෂු වංශයක් පිහිටුවීම සඳහා ස්ථීරව අධිෂ්ඨාන කළහ. මේ සඳහා සහාය කොට ගත්තේ බුරුමයේ රාමඤ්ඤ රටේ දී උපසම්පදාව ලැබ ලංකාවට වැඩම කර සිටි ධුතංගධාරී ආරණ්‍යවාසී පුවක්දණ්ඩාවේ පඤ්ඤානන්ද මාහිමිපාණන් වහන්සේ හා සියම් රටේ ධම්මයුක්තික නිකායේ උපසම්පදා වී ලංකාවට පැමිණ මාතළේ කූඹියන්ගොඩ ආරණ්‍යවාසීව ධුතාංගධාරීව වැඩ සිටි වරාපිටියේ සුමිත්ත මාහිමිපාණන් වහන්සේ යන දෙනමයි.

මෙසේ රාමඤ්ඤ නිකාය බිහි කිරීමට මුල් වූ නාහිමිවරු තිදෙනාගෙන් දෙදෙනෙක්ම ආරණ්‍යවාසී භික්‍ෂූන් ය. පුවක්දණ්ඩාවේ පඤ්ඤානන්ද හිමියෝ රාමඤ්ඤ නිකාය ඇති වීමටත් පෙර පටන් ම ආරණ්‍යවාසීව සිටි යතිවරයෙකි. උන්වහන්සේ උපසම්පදාවෙන් පසු ලංකාවට වැඩමවා කිරින්ද පුවක්ගහමඩිත්ත ආරණ්‍ය සේනාසනය, තඹගල්ලෑල්ල ආරණ්‍ය සේනාසනය, නාරන්දෙණිය ඊරියතොට ආරණ්‍ය සේනාසනය යන ස්ථානවල භාවනා වඩමින් ධුතාංගධාරීව කල් ගෙවූහ. උන්වහන්සේ අනුමාත්‍ර ශික්‍ෂාපද පිළිබඳ ව පවා ඉතා සැළකිල්ලෙන් ක්‍රියා කර ඇති බව පෙනේ.තවද උන්වහන්සේ ධුතාංගධාරී යතිවරයෙක් හැටියට ද සම්භාවනාවට පාත්‍ර වූහ.

ස්‍යාම නිකායික උල්පතගම බුද්ධරක්ඛිත නාහිමියන් ආචාර්යය කොට 1844 දී පැවිදි භූමියට පත් වැලිගමුවේ අත්ථදස්සි හිමියෝ 1847 දී මල්වතු මහා විහාරයෙන් උපසම්පදාව ලබා තුම්පනේ කැන්දගහමඩිත්ත ආරණ්‍යය, ගල්ලැන්ගොල්ල ආරණ්‍යය, ලුණුකැටියාමඩිත්ත ආරණ්‍යය, කොස්සවකන්ද ආරණ්‍යය, සතර කොරළේ අළුලෙන ආරණ්‍යය, දුම්බර ගව්ඇළේ ආරණ්‍යය ආදී ස්ථානවල භාවනානුයෝගීව වැඩ විසූහ. සංවිධානාත්මක වැඩපිළිවෙලක් නැතිව එහෙත් වන සෙනසුන්වල යෝග භාවනා වඩමින් සිටි මුන්වහන්සේට ශිෂ්‍යයෝ බොහෝ වූහ. ගල්ලැන්ගොල්ලේ වනවාස සමාගම නමින් ප්‍රසිද්ධියට පත් මේ භික්‍ෂු පිරිස සත් කෝරළය, සතර කෝරළය, තුම්පනේ, උඩු නුවර, යටි නුවර, දුම්බර හා අනුරාධපුර යන ප්‍රදේශයන්හි ව්‍යාප්තව වනගතව භාවනා වැඩූහ.මේ පිරිස අභිනවයෙන් ඇති වූ රාමඤ්ඤ නිකායට ඇතුළත් වීම 1867 පොසොන් පොහේ දින ගම්පොල මහවැලි නදී උදකුක්ඛේප සීමාවේදී සිදු කළ උපසම්පදා විනය කර්මයේ දී සිදු විය. එදින වැලගමුවේ අත්ථදස්සි හිමියෝ දළ්හීකර්මෝපසම්පදාව ලැබූ අතර උන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය පිරිස පහළොස් දෙනෙක් පමණ අභිනවයෙන් උපසම්පදා භූමියට පත්වූහ.

අනුරාධපුර හුරුලු පළාතේ හඳගල වනවාසයේ සිටි ස්‍යාම නිකායික පුලියම්කුලමේ දීපංකර, වඳුරැස්සේ රතනජෝති හා රේවත යන හිමිවරු ද නැවත උපසම්පදාව ලබා මේ අභිනව භික්‍ෂු වංශයට ඇතුලත් වූහ. සත් කෝරළයේ නාකැළේ ආරණ්‍ය සේනාසනයේ විසූ ස්‍යාම නිකායික මණ්ඩාපොල රතනපාල, කැකුණවල ධම්මරක්ඛිත යන භික්‍ෂූන් ද සිය උපසම්පදා ව්‍යවහාරය අතහැර නැවත රාමඤ්ඤ නිකායෙන් උපසම්පදාව ලබා ගත් අතර ඒ හේතුවෙන් සත් කෝරළයේ අභිනව ආරණ්‍ය සේනාසන කිහිපයක් ද ඇති විය.මෙසේ ආරම්භක යුගයේ රාමඤ්ඤ නිකාය මුළුමුනින්ම පාහේ ක්‍රියාත්මක වූයේ වනවාසී භික්‍ෂු සම්ප්‍රදායක් හැටියට ය. ඒනිසා බොහෝ දෙනා එකල මේ භික්‍ෂු වංශය හැඳින්වූයේ වනවාසී සමාගම යනුවෙනි.

දෙල්දූව කේන්ද්‍රකොටගත් ආරණ්‍යක සම්ප්‍රදාය.
කෙසේ වෙතත් පුවක්දණ්ඩාවේ පඤ්ඤානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය ධුතාංගධාරී රංසෑගොඩ සුමන හිමියෝ දිවි හිමියෙන්ම ආරණ්‍යවාසී වූහ. ශ්‍රී ලංකාවේ නුවර යුගයේ ශාසන පරිහානියෙන් පසු නැවත පැහැදිළි ආරණ්‍යක භික්‍ෂු සංස්ථාවක් ඇති වන්නේ පුවක්දණ්ඩාවේ පඤ්ඤානන්ද හිමියන් හා තත් ශිෂ්‍ය රංසෑගොඩ සුමන ස්වාමීන් වහන්සේගෙනි. මීට පෙර ශ්‍යාම නිකායික ඇතැම් භික්‍ෂූන් වනවාසීව සිටි නමුත් එය දිගටම පවත්වාගෙන යාම සඳහා උන්වහන්සේලා අතර නිසි සංවිධානයක් නොපැවතුනි. එසේ ම එකී වනවාසී භික්‍ෂූන් වහන්සේලාගෙන් බොහෝ දෙනෙක් රාමඤ්ඤ නිකායට ඇතුළත් වූහ. නමුත් පුවක්දණ්ඩාවේ පඤ්ඤානන්ද හිමියන්ගෙන් හා රංසෑගොඩ සුමන හිමියන්ගෙන් ඇරඹි ආරණ්‍යයක භික්‍ෂු පරම්පරාව අඛණ්ඩව දෙල්දූව කේන්ද්‍ර කොටගෙන අප්‍රකටව ආරණ්‍ය සේනාසනවල වැඩ සිටියහ. සුමන මාහිමිපාණන්ගෙන් පසු ධුතංගධාරී හැරමල්ගොඩ සීලාලංකාර, ධුතංගධාරී මගලේගොඩ මේධානන්ද, කැකුණේවෙල ඉන්දගුත්ත හා ධුතංගධාරී පිළිකොත්තුවේ ඤාණවිලාස යන හිමිවරු ස්වකීය ශිෂ්‍ය පිරිස සමඟ මේ ආරණ්‍යක ප්‍රතිපදාව අඛණ්ඩව ඉදිරියට පවත්වාගෙන ගියහ. උන්වහන්සේලාට ස්වාධීනව උපසම්පදා විනය කර්මය සිදු කර ගැනීමට ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායෙන් අවකාශ සළසා දී ඇති අතර රජයේ භික්‍ෂු ලියාපදිංචි කටයුතු සියල්ල ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ අති පූජ්‍ය මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ යටතේ ම සිදු වේ. වර්තමානයේ මේ සඟ පිරිසේ නායකත්වය රාජකීය පණ්ඩිත, කිරින්දේ චන්දසුමන හිමියෝ උසුලති. පිරිවෙන් අධ්‍යාපනය නොලබා ආරණ්‍ය සේනාසනය තුළදී ආරණ්‍යක සම්ප්‍රදායට අනුව ආරණ්‍යවාසී භික්‍ෂූහු සාමණේරාදීන්ට ඉගැන්වීමෙහි නිරතව සිටිති. දෙල්දූව කේන්ද්‍ර කොටගත් ආරණ්‍ය සේනාසන හා යෝගාශ්‍රම 10 ක් පමණ දැනට ක්‍රියාත්මක වේ. අවුරුදු 150කට වඩා ඈත ඉතිහාසයක් කරා දිව යන ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ක්‍රියාත්මක වන පැරණිතම ආරණ්‍ය සේනාසන පද්ධතිය ලෙස මෙය හැඳින්විය හැක. එහෙත් මෙම ආයතන පද්ධතිය ලංකාවේ එතරම් ප්‍රසිද්ධිකයකට පත් වී නැත.

ශ්‍රී කල්‍යාණී යෝගාශ්‍රම සංස්ථාව
1951 ජූනි 18 වන දිනයෝගාංකුර කුල දරුවන් ප්‍රවෘජා භූමියට පත් කිරීමෙන්ශ්‍රී කළ්‍යාණි යෝගාශ්‍රම සංස්ථා නමින් අභිනව ආරණ්‍යක භික්‍ෂු සංවිධානයක් ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ ඇති වීම විශේෂ සිද්ධියකි. රාජකීය පණ්ඩිත කඩවැද්දුවේ ජිනවංශ නාහිමියන්ගේ හා රාජකීය පණ්ඩිත මාතර ඤාණාරාම නාහිමියන්ගේ නායකත්වය හා මාර්ගෝපදේශකත්වය යටතේ මෙම වැඩපිළිවෙල ආරම්භ වී ඇත. ප්‍රතිපත්ති ශාසනය නගා සිටුවීමේ දෘඪතර අදහසින් මේ මහා යතිවරු දෙදෙන එක් වී අප්‍රතිහත ධෛර්යයෙන් යුක්තව කළ්‍යාණි යෝගාශ්‍රම සංස්ථාවේ කටයුතු ඉදිරියට පවත්වාගෙන ගියහ. මුන්වහන්සේලා දෙනමගේ මාර්ගෝපදේශකත්වය හා නායකත්වය මෙහි දියුණුවට බෙහෙවින් ආදාළ විය.

මේ වන විට ශ්‍රී කළ්‍යාණි යෝගාශ්‍රම සංස්ථාව සතු ආරණ්‍ය සේනාසන, යෝගාශ්‍රම, භාවනා මධ්‍යස්ථාන සංඛ්‍යාව 200කට ආසන්න ය. සඟ පිරිස දහස ඉක්මවා සිටී. මේ සියලු දෙනා වහන්සේම ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ යටතේ රජයේ භික්‍ෂු ලියාපදිංචි ආදී කටයුතු සිදුකර ගනිති.

රාමඤ්ඤ නිකාය අනුබද්ධ සෙසු ආරණ්‍යක සම්ප්‍රදායයන්
රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ පැරණි ස්වාධීන ආරණ්‍ය සමූහයට හෝ ශ්‍රී කළ්‍යාණි යෝගාශ්‍රම සංස්ථාවට අයත් නොවන, ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ ප්‍රධාන උපසම්පදා විනය කර්මයේ දී ස්වකීය ශිෂ්‍යයන් උපසම්පදා කරගන්නා තවත් ආරණ්‍ය සේනාසන කිහිපයක් ඇත. අම්පාරේ බුද්ධංගල ආරණ්‍ය සේනාසනය, කෑගල්ලේ, දේවාලේගම පහන්කණුව ආරණ්‍ය සේනාසනය, අම්පාරේ සුමංගල ආරණ්‍ය සේනාසනය ආදිය උදාහරණ ලෙස දැක්විය හැකිය.

පූජ්‍ය අක්මීමන ධම්මපාල මහා ස්ථවිරයන්ගේ ලිපියක් ඇසුරිනි.

පිණ්ඩපාත ධුතාන්ගය.

“උත්තිට්ඨෙ නප්පමජ්ජෙය්‍ය ධම්මං සුචරිතං චරේ,
ධම්මචාරී සුඛං සේති අස්මිං ලෝකේ පරම්හි ච.
ධම්මං චරේ සුචරිතං න නං දුච්චරිතං චරේ,
ධම්මචාරී සුඛං සේති අස්මිං ලෝකේ පරම්හි ච.”
(ධම්මපද ලෝකවග්ග)

තේරුම :-
“පිඬු සිඟා යෑම හැර ප්‍ර‍ණීත භෝජන සොයමින් පිණ්ඩපාත වත අමතක නොකළ යුතු ය. නො මනා ලෙස ආහාර සෙවීම හැර පිඬු සිඟා ගැනීම වූ සුචරිතයෙහි හැසිරිය යුතු ය. එසේ ධර්මයෙහි හැසිරෙන පැවිද්දා මෙලොව පරලොව දෙක්හි ම සුව සේ වෙසෙන්නේ ය.”
ගණිකා නිවාසාදි නුසුදුසු තැන්වල පිඬු පිණිස නො හැසිර පිණ්ඩපාත වත මැනවින් පිරිය යුතු ය. එය නො මනා පරිදි නො කළ යුතු ය. පිණ්ඩචාරිකාව නමැති ධර්මයෙහි හැසිරෙන පැවිද්දා මෙලොව ද පරලොව ද සුවසේ වෙසෙන්නේ ය.”

ඒ දේශනාව අසා සුදොවුන් රජතුමා සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියේ ය. ලොවුතුරා බුදුවරයන් වහන්සේලා ගේ පිළිවෙත වන පිඬු සිඟා ජීවත් වීම බුද්ධපුත්‍ර‍ වූ පැවිද්දන්ට උරුම ය. පිණ්ඩපාතයෙන් ජීවත් වීමේ අනුසස් බොහෝ ය. ගිහියන් විහාරයට ගෙනැවිත් දෙන ආහාරයෙන් ජීවත් වන පැවිද්දාට ඒ බත් ටික නිසා නිතර ම ගිහියන් කියන පරිදි ඔවුනට යටත් ව වාසය කරන්නට සිදුවේ. ඔවුන් කියන දෙය යුක්තිය වුවත් අයුක්තිය වුවත් ඔවුන්ගේ දානය බලන පැවිද්දාට පිළිගන්නට සිදු වේ. ඔවුන් කියන නො මනා දේ පවා කරන්නට සිදු වේ. එසේ නොකළ හොත් ඒ භෝජනය නො ලැබී යන්නේ ය. එපමණක් නොව ඔවුහු “අපෙන් ජීවත් වන්නෝ ය” කියා පැවිද්දන් පහත් කොට ද සිතති. පිණ්ඩපාතයෙන් ජීවත්වන තැනැත්තා හට ආහාරය නිසා ගිහියන්ට යටත් වන්නට සිදු නොවේ. පිණ්ඩපාතයෙන් ජීවත් වන පැවිද්දාට ආහාරය ලැබීමට නියමිත තැනක් නැත. එක් ගෙයකින් නො ලැබෙතොත් අනික් ගෙයකට යා හැකි ය. එක් ගමකින් නො ලැබෙතොත් අනික් ගමකට යා හැකි ය. ඒ නිසා පිණ්ඩපාතික භික්ෂුවට ගිහියන්ට යටත් නොවී ආත්ම ගෞරවය රැක ගෙන විසිය හැකි ය. පිණ්ඩපාතය දුන් ගිහියෝ ඒ නිසා පැවිද්දා කෙරෙහි බල පවත්වන්නට ද නො එති.

කොතරම් දිළිඳු ගෙයක වුවද වේලක් ඇර වේලක් වත් ආහාර පිසීම කරති. පිඬු සිඟා පැමිණි පැවිද්දකුට එයින් බත් සැන්දක් දීමෙන් ඔවුන්ට පාඩුවක් ද නො දැනේ. එබැවින් අන් පිනක් කර ගත නො හෙන බොහෝ දෙනාට පිඬු සිඟා යන පැවිද්දන් නිසා පින් සිදු කර ගත හැකිය. පිඬු පිණිස යන පැවිද්දන් හට තමන්ට පිසූ බත් සැළියෙන් බත් සැන්දක් දීමේ කුශලයෙන් දෙව්ලොව උපන්නෝ බොහෝ ය. එබැවින් පිඬු පිණිස ගම්වල හැසිරීම මහජනයාට මහත් යහපතක් සිදු කිරීමකි. බුද්ධාදී මහෝත්තමයන් පිඬු සිඟා වැඩියේ ජීවත්වීමේ ක්‍ර‍මයක් නැති නිසා නොව පරානුග්‍ර‍හය පිණිස ය. උන් වහන්සේලා අනුව යම් පැවිද්දෙක් “බොහෝ ජනයා පින් සිදු කර ගෙන සගමොක් සැප ලබත්වා, දුකින් මිදෙත්වා” යන මෛත්‍රී අධ්‍යාශය – කරුණාධ්‍යාශය පෙර දැරි කර ගෙන පිඬු සිඟා යන්නේ නම්, ඒ පැවිද්දාට එයින් සිදුවන්නේ පියවරක් පාසා පින් ය. මහන්සි වී පිඬු සිඟා ගෙන ආ පැවිද්දාට එයින් කොටසක් බුද්ධපූජා කිරීමෙන් ද, තවත් පැවිද්දන් ඇති නම් ඔවුනට දීමෙන් ද, බොහෝ පින් සිදු කර ගත හැකි ය. දුගියකුට මගියකුට – තිරිසන් සතකුට ඒවායින් දීමෙන් ද බොහෝ පින් සිදු කර ගත හැකිය. බොහෝ පින් සිදු කර ගත හැකි උසස් පැවිදි ජීවිතයක් පැවැත්වීමට හේතු වන පිණ්ඩපාතයෙන් ජීවත් වීම පහත් දෙයකැ යි නො සිතිය යුතු ය. මහබෝසත් මහාජනක රජතුමා රජ ව සිට ම මෙසේ කල්පනා කළේ ය.

“කදා පත්තං ගහෙත්වාන මුණ්ඩෝ සංඝාටිපාරුතෝ
පිණ්ඩිකාය චරිස්සාමි තං කුදාස්සු භවිස්සති.
කදා සත්තාහ සම්මේඝෙ ඔවට්ටෝ අල්ලචීවරෝ
පිණ්ඩිකාය චරිස්සාමි තං කුදාස්සු භවිස්සති.”
(මහාජනක ජාතක) තේරුම :-

“මම මුඩු කළ හිස ඇති ව සඟළ සිවුරු පොරවන ලදු ව පාත්‍ර‍ය ගෙන කවදා පිඬු සිඟා යම් ද?
එය මට කවදා සිදුවන්නේ ද?

මම සත් දිනක් මුළුල්ලෙහි වස්නා මහ වැස්සෙහි තෙමුණු සිවුරු ඇති ව කවදා පිඬු සිඟා ඇවිදින්නෙම් ද? එය මට කවදා සිදු වන්නේ ද?”

රජුන් පවා මෙසේ පිඬු සිඟා යෑම පැතුයේ එහි බොහෝ ගුණ ඇති නිසා ය
එහි අනුසස් විසුද්ධිමග්ගයෙහි ද මෙසේ දක්වා තිබේ.

“පිණ්ඩියාලෝපසන්තුට්ඨෝ අපරායත්තජීවිකෝ,
පහීණාහාරලෝලුප්පෝ හෝති චාතුද්දිසෝ යති.
“විනෝදයති කෝසජ්ජං ආජීවස්ස විසුජ්ඣති,
තස්මාහි නාතිමඤ්ඤෙය්‍ය භික්ඛාචරිය සුමේධසෝ.”
තේරුම:
“පිණ්ඩපාත භෝජනයෙන් සතුටු වන්නා වූ අනුන් අයත් නොවන දිවි පෙවෙතක් ඇත්තා වූ ආහාර තණ්හාව දුරු කළා වූ පැවිදි තෙමේ කා කෙරෙහිවත් බැඳීමක් නැති බැවින් පැකිළීමක් නැති ව සතර දිශාවෙහි හැසිරෙන්නේ වේ.

පිණ්ඩපාතයෙන් ජීවත් වන පැවිද්දා හට අලස බව ද දුරු වේ. ආජීවය ද පිරිසිදු වේ. එබැවින් නුවණැත්තේ, පිණ්ඩපාතික වත පහත් කොට නො සිතන්නේ ය.”

පිණ්ඩපාතය පිණිස නො යා යුතු තැන්.

“නව හි භික්ඛවේ, අංගේහි සමන්නාගතං කුලං අනුපගන්ත්වා වා නාලං උපගන්තුං උපගන්ත්වා වා නාලං උපනිසීදිතුං. කතමේහි නවහි?”
“න මනාපේන පච්චුට්ඨෙන්ති, න මනාපේන අභිවාදෙන්ති, න මනාපේන ආසනං දෙන්ති, සන්තමස්ස නිගූහන්ති, බහුකම්පි ථෝකං දෙන්ති, පණීතම්පි ලූඛං දෙන්ති, අසක්කච්චං දෙන්ති නෝ සක්කච්චං, න උපනිසීදන්ති ධම්මසවණාය, භාසිතස්ස න රසී යන්ති. ඉමේහි ඛෝ භික්ඛවේ, නවහි අංගේහි සමන්නාගතං කුලං අනුපගන්ත්වා වා නාලං උපගන්තුං උපගන්ත්වා වා නාලං උපනිසීදිතුං.”
(අංගුත්තර නවක නිපාත)

තේරුම :-
“මහණෙනි, මේ අංග නවයෙන් යුක්ත වන කුලයට නො ගියේ නම් යෑමට නුසුදුසු ය. ගියේ නම් වැද හිඳ ගැනීමට නුසුදුසු ය. කවර අංග නවයකින් ද යත්? පැවිද්දකු ගිය කල්හි කැමැත්තෙන් හුනස්නෙන් නො නැගිටිත් ද, කැමැත්තෙන් නො වඳිත්ද, කැමැත්තෙන් හිඳීමට අසුනක් නො දෙත් ද, පැවිද්දාහට ඇති දෙය සඟවා ද, බොහෝ තිබිය දී බළලකුට කපුටකුට දෙන්නාක් මෙන් ස්වල්පයක් දෙත් ද, ප්‍ර‍ණීත දෑ තිබිය දී රූක්ෂ දෙයක් දෙත් ද, දෙන දෙය නො මනා ලෙස අනාදරයෙන් අගෞරවයෙන් දෙත් ද, දහම් ඇසීමට එළඹ නො හිඳිත් ද, දහම් දෙසූ කල්හි සතුටු නො වෙත් ද, මහණෙනි, මේ අංග නවයෙන් යුක්ත කුලයට නොගියේ නම් යෑම නුසුදුසු ය. ගියේ නම් වැද හිඳගැනීමට නුසුදුසු ය.

පරෙස්සම් විය යුත්තක්.
“අස්සද්ධේසු මිච්ඡාදිට්ඨිකුලේසු සක්කච්චං පණීතභෝජනං ලභිත්වා අනුපපරික්ඛිත්වා නේව අත්තනා භුඤ්ජිතබ්බං. න පරේසං දාතබ්බං. විස මිස්සම්පි හි කත්වා තානි කුලානි පිණ්ඩපාතං දෙන්ති, යම්පි ආභිදෝසිකං භත්තං වා ඛජ්ජකං වා තතෝ ලභති තම්පි න පරිභුඤ්ජිතබ්බං. අපිහිත වත්ථුම්හි සප්පවිච්ඡකාදි අධිසයිතං ඡඩ්ඩනීයධම්මං තානි කුලානි දෙන්ති. ගන්ධහලිද්දාදි මක්ඛිතෝපි තතෝ පිණ්ඩපාතෝ න ගහේතබ්බෝ සරීරේ රෝගට්ඨානානි පුඤ්ජිත්වා ඨපිත භත්තම්පිහි තානි දාතබ්බං මඤ්ඤන්ති”
(පාලිමුත්තක විනය විනිච්ඡය 389)

තේරුම :
ශ්‍ර‍ද්ධාව නැති මිසදිටු ගෙවලින් ප්‍ර‍ණීත භෝජන ලැබ, නො පිරික්සා තමා විසින් නො වැළඳිය යුතු ය. අනුන්ට ද නො දිය යුතු ය. ඒ ගෙවල අය සමහරවිට විෂමිශ්‍ර‍ භෝජන ද දෙති. ඒ තැන්වලින් රැයක් ඉක්ම යෑමෙන් සිසිල් වූ බත් හෝ කැවිලි ලද හොත් එද නො වැළඳිය යුතු ය. ඒ අය සමහර විට නො වසා තැබීමෙන් පත්තෑ ගෝණුසු ආදි විෂ සතුන් වැටී සිටීමෙන් අහක දැමිය යුතු ආහාර දෙති. සුවඳ වර්ග හා කහ තැවරී ඇති ආහාරයක් ඒ තැනකින් දුන හොත් නො පිළිගත යුතු ය. ඔවුහු සමහර විට ශරීරයේ රෝගස්ථාන පිස ඇති බත් පැවිද්දන් හට දෙන්නට සිතති.

§ 3. “ස්වාමීනි,
මම වනාහි අර්ථ දෙකක් දකිමින් බොහෝ කාලයක් මුළුල්ලෙහි ආරණ්‍යකද, ආරණ්‍යක භාවයෙහි ගුණ කියන්නේද වූයෙමි. පිණ්ඩපාතිකද,……. පිණ්ඩපාතයෙහි ගුණ කියන්නේද වූයෙමි. පාංසුකූලිකද, පාංසුකූලික භාවයෙහි ගුණ කියන්නේද වූයෙමි. තේචීවරිකද, තේචිවරිකත්වයෙහි ගුණ කියන්නේද වූයෙමි. අල්පෙච්ඡද, අල්පෙච්ඡ භාවයෙහි ගුණ කියන්නේද වූයෙමි. ලද දෙයින් සතුටු වූයේද, ලද දෙයින් සතුටුවීමෙහි ගුණ කියන්නේද වූයෙමි. අතිශය විවේක ස්වභාවයෙන් යුක්ත වූයේද, අතිශය විවේක ස්වභාවයෙහි ගුණ කියන්නේද වූයෙමි. නොගැටුනේද, නොගැටීමෙහි ගුණ කියන්නේද වූයෙමි. පටන් ගන්නා ලද, වීර්‍ය්‍යය ඇත්තේද, පටන් ගන්නා ලද, වීර්‍ය්‍යයෙහි ගුණ කියන්නේද වූයෙමි.

මේ ආත්මභාවයෙහි සැප විහරණය දකිමින්ද, අනාගත පරම්පරාවට අනුකම්පා කරමින්ද, අනාගත පරම්පරා තොමෝ දෘෂ්ට්‍යානුගතියට පැමිණෙන්නී නම් ඉතා හොඳය කියායි. පෙර බුද්ධානු බුද්ධශ්‍රාවකයෝ වූවාහුද, ඔවුහු දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලෙහි ආරණ්‍යකයෝද, ආරණ්‍යක භාවයේ ගුණ කියන්නෝද වූහ. පිණ්ඩපාතිකයෝදත පිණ්ඩපාතයෙහි ගුණ කියන්නෝද වූහ. පාංසුකූලිකයෝද පාංසුකූලික භාවයෙහි ගුණ කියන්නෝද වූහ. තේචීවරිකයෝද, තේචීවරිකත්වයෙහි ගුණ කියන්නෝද වූහ. අල්පෙච්ඡයෝද, අල්පෙච්ඡ භාවයෙහි ගුණ කියන්නෝද වූහ. ලද දෙයින් සතුටු වූවෝද, ලද දෙයින් සතුටුවීමෙහි ගුණ කියන්නෝද වූහ. අතිශය විවේක ස්වභාවයෙන් යුක්තවූවෝද, අතිශය විවේක ස්වභාවයෙහි ගුණ කියන්නෝද වූහ. නොගැටුනෝද, නොගැටීමෙහි ගුණ කියන්නෝද වූහ. පටන් ගන්නා ලද වීර්‍ය්‍යය ඇත්තෝද, පටන් ගන්නා ලද, වීර්‍ය්‍යයෙහි ගුණ කියන්නෝද වූහ. ඒ බුද්ධානු බුද්ධ ශ්‍රාවකයෝ ඒ සඳහා පිළිපදින්නාහුය. ඒ බුද්ධානු බුද්ධ ශ්‍රාවකයන්ට ඒ පිළිපැදීම බොහෝ කාලයක් මුළුල්ලෙහි හිත පිණිස, සැප පිණිස වන්නේය.

§ 4. “ස්වාමීනි,
මම මේ අර්ථ දෙක දකිමින් බොහෝ කාලයක් මුළුල්ලෙහි ආරණ්‍යකද, ආරණ්‍යක භාවයෙහි ගුණ කියන්නේද වූයෙමි. පිණ්ඩපාතිකද, පිණ්ඩපාතයෙහි ගුණ කියන්නේද වූයෙමි. පාංසුකූලිකද, පාංසුකූලිකත්වයෙහි ගුණ කියන්නේද වූයෙමි. තේචීවරිකද, තේචීවරිකත්වයෙහි ගුණ කියන්නේද වූයෙමි. අල්පෙච්ඡද, අල්පෙච්ඡ භාවයෙහි ගුණ කියන්නේද වූයෙමි. ලද දෙයින් සතුටුවූයේද, ලද දෙයින් සතුටුවීමෙහි ගුණ කියන්නේද වූයෙමි. අතිශය විවේක ස්වභාවයෙන් යුක්තවූයේද, අතිශය විවේක ස්වභාවයෙහි ගුණ කියන්නේද වූයෙමි. නොගැටුනේද, නොගැටීමෙහි ගුණ කියන්නේද වූයෙමි. පටන් ගන්නා ලද වීර්‍ය්‍යය ඇත්තේද, පටන් ගන්නා ලද වීර්‍ය්‍යයෙහි ගුණ කියන්නේද වූයෙමි.” “යහපති, යහපති කස්සපය. කස්සපය, නුඹ වනාහි බොහෝදෙනාට හිත පිණිස, බොහෝ දෙනාට සැප පිණිස, ලෝකයාට අනුකම්පා පිණිස, දෙව් මිනිසුන්ට අර්ථය පිණිස, හිත පිණිස, සැප පිණිස, පිළිපන්නෙහිය. කස්සපය, එහෙයින් මෙහිදී නුඹ හණින් කළ දිරූ, පාංසුකූල චීවරද, දරව. පිණ්ඩපාතයෙහිද හැසිරෙව ආරණ්‍යයෙහිද වාසය කරවයි” (වදාළසේක.)

දිටඨධම්ම සුඛ විහාර” නම් වූ මෙලොවදී ලබන සැප විහරණය නම් අරණ්‍යවාසීහුම ලබති. ග්‍රාමවාසීහු නොලබති. ගමෙහි වසන භික්ෂුවට දරුවන්ගේ ශබ්ද ඇසේ. නුසුදුසු රූප දකියි. නුසුදුසු ශබ්ද ඇසෙයි. එයින් උන්වහන්සේට ගිහිගේ පිළිබඳ ඇලීමක්, ආශාවක් උපදියි. ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව ගවුවක් හෝ අඩයොදුනක් දුර ගම ඉක්මවා කැළයට ඇතුළු වී වාසය කරයි. කොටි- ව්‍යාඝ්‍රාදී සතුන්ගේ ශබ්ද පමණක්ම අසයි. ඒවා ඇසීමෙන් අමානුෂික වූ බියක් උපදියි. ඒ සඳහා මෙය කියන ලදී.

(පස්වෙනි ජිණ්ණ සූත්‍රය නිමි.)

SN 02-05-06 ඕවාද සූත්‍රය

§1. මා විසින් මෙසේ අසනලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහනුවර කලන්දකනිවාප නම් ලත් වේළුවනයෙහි (හුනවනයෙහි) වාසය කරනසේක.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් මහා කස්සප මහ තෙරුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එක්පසෙක හුන්නේය. එක් පසෙක හුන්නාවූ, ආයුෂ්මත් මහා කස්සප ස්ථවිරයන්හට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළසේක.

§ 2. “කස්සපය, මේ භික්ෂූන්හට අවවාදකරව.
කස්සපය, මේ භික්ෂූන්හට ධර්මය දේශනා කරව.
කස්සපය ඔබ හෝ භික්ෂූන්හට අවවාද කරන්නෙමි. නුඹ හෝ කරව.
මම හෝ භික්ෂූන්ට දැහැමි කථාවක් (ධර්මදේශනා) කරන්නෙමි.
නුඹ හෝ කරවයි” කියායි.

ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මෙකල ඉන්නා භික්ෂූහු දුර්වචවූවාහු (අවවාද කිරීමට අපහසුවූවෝය) දුර්වච බව ඇති කරන කරුණුවලින් යුක්තව අනුශාසනාව ගෞරවයෙන් නොපිළිගන්නෝව වෙසෙත්.

[දුර්වච (Durvacha) යනු අනුන්ගේ යහපත් අවවාද නොපිළිගන්නා, අකීකරු, සහ පහසුවෙන් උපදෙස් දිය නොහැකි (අවවාද කරන විට විරුද්ධවාදීකම් කරන) පුද්ගලයන් හැඳින්වීමට භාවිත කරන පාලි සහ සිංහල වචනයකි। මෙහි ප්‍රතිවිරුද්ධ අදහස සුවච (අවවාද පිළිගන්නා / කීකරු) යන්නය.]

“ස්වාමීනි, මම මේ ශාසනයෙහි, ‘මහණ, එව. කවරෙක් ඉතා බොහෝකොට ධර්මදේශනා කරන්නේද? කවරෙක් ඉතා හොඳට ධර්මදේශනා කරන්නේද? කවරෙක් ඉතා වැඩි වේලා ධර්මදේශනා කරන්නේ දැයි?” කියා ශ්‍රැතයෙන් (උගත්කමින්) ඔවුනොවුන් අබිබවා (යටත්කොට) වාද කරන්නාවූ, ආනන්ද තෙරුන්ගේ ශිෂ්‍යයෙකුවූ “භණ්ඩු” නම් භික්ෂුවක්ද, අනුරුද්ධ තෙරුන්ගේ ශිෂ්‍යයෙකුවූ, “ආභිඤ්ජික” නම් භික්ෂුවක්ද දැක්කෙමියි කීය.

ඉක්බිති, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වහා එක්තරා භික්ෂුවකට කථාකළසේක. “මහණ, නුඹ මෙහි එව. ශාස්තෲන් වහන්සේ ආයුෂ්මතුන්ලා කැඳවනසේකැයි, මාගේ වචනයෙන් ආනන්දයන්ගේ ශිෂ්‍ය “භණ්ඩු” නම් භික්ෂුවද, අනුරුද්ධයන්ගේ ශිෂ්‍ය “අභිඤ්ජික” නම් භික්ෂුවද කැඳවයි” වදාළසේක. “එසේය ස්වාමීනියි” කියා ඒ මහණ තෙම වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තරදී, ඒ භික්ෂූන් යම්තැනෙක්හිද, එතැන්හි පැමිණියේය. පැමිණ, ඒ භික්ෂූන්ට ‘ශාස්තෲන් වහන්සේ ආයුෂ්මතුන් කැඳවන සේකැයි’ කීය. “ඇවැත්නි, එසේයයි” කියා ඒ භික්ෂූන් දෙනම ඒ භික්ෂුවට පිළිතුරුදී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම්තැනෙක්හිද, එතැන්හි පැමිණියාහුය. පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ, එක්පසෙක හුන්නාහුය. එක්පසෙක හුන්නාවූ, ඒ භික්ෂූන්ට වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළේය.

§ “මහණෙනි,
තොපි වනාහි උගත්කමින් ඔවුනොවුන් අභිබවා වාදකරන්නාහුය යනු සැබෑද?
(කෙසේද?)
‘මහණ එව කවරෙක් ඉතා බොහෝකොට ධර්මදේශනා කරන්නේද?
කවරෙක් ඉතා හොඳට ධර්මදේශනා කරන්නේද?
කවරෙක් ඉතා වැඩි කාලයක් ධර්මදේශනා කරන්නේද?’ කියායි.”

“එසේය. ස්වාමීනි,”
“මහණෙනි, කිමෙක්ද මා විසින් තොපට මෙසේ ධර්මය දේශනා කළබව දන්නහුද?
‘එව මහණෙනි, තොපි, උගත්කමින් ඔවුනොවුන් අභිබවා වාදකරව්
(කෙසේද?)
‘එව මහණ, කවරෙක් ඉතා බොහෝකොට ධර්මදේශනා කරන්නේද?
කවරෙක් ඉතා හොඳට ධර්මදේශනා කරන්නේද?
කවරෙක් ඉතා වැඩිකාලයක් ධර්ම දේශනා කරන්නේද? කියායි.”
“ස්වාමීනි, එසේ නොවේමය”

“මහණෙනි, ඉඳින් තොපි (මා විසින්) මෙසේ ධර්මය දේශනාකළ බව නොදන්නාහු නම්, හිස් පුරුෂයිනි, තොපි කුමක් නිසා කුමක් දන්නාහු, කුමක් දක්නාහු, මෙසේ මනාකොට දේශනා කරනලද, ශාසනයෙහි (ධර්ම විනයෙහි) පැවිදිවී උගත්කමින් ඔවුනොවුන් අභිබවා වාදකරන්නහුද?
(කෙසේද?)
‘එව මහණ, කවරෙක් ඉතා බොහෝකොට ධර්මදේශනා කරන්නේද? කවරෙක් ඉතා හොඳට ධර්මදේශනා කරන්නේද? කවරෙක් ඉතා වැඩිකාලයක් ධර්මදේශනා කරන්නේද?’ කියායි.”

§ ඉක්බිති, ඒ භික්ෂු දෙනම වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සිරිපා දෙක ළඟ හිසින් වැටී භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවාහුය.
“ස්වාමීනි, වරද නොදත්, බාලයකුසේ, මුළාවූවෙකුසේ, අදක්ෂයකුසේ අප පමණ ඉක්මවා ගියෙමු. ඒ අපි මෙසේ මනාකොට දේශනා කරනලද, ශාසනයෙහි පැවිදිවූවාහු, උගත්කමින් ඔවුනොවුන් අභිබවා වාදකෙළෙමු. ස්වාමීනි, මත්තෙහි සංවරය පිණිස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ අපගේ වරද වරද වශයෙන් පිළිගන්නා සේක්වා.”

§ “මහණෙනි, එසේනම් යම්හෙයකින් වරද වරද වශයෙන් දැක, ධර්මානුකූලව පිළියම් කරව්ද, අපි තොපගේ ඒ වරද පිළිගනිමු. මහණෙනි, යමෙක් වරද වරද වශයෙන් දැක, ධර්මානුරූපව පිළියම් කෙරෙයිද, මත්තෙහි සංවරයෙහි පිහිටයිද, මෙය ආර්‍ය්‍ය විනයෙහි වැඩීම වන්නේය.

(හයවෙනි ඕවාද සූත්‍රය නිමි)

SN 02-05-07 දුතිය ඕවාද සූත්‍රය

§ 1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ, අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවනලද, ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක.

§ 2. ඉක්බිති, ආයුෂ්මත් මහා කස්සප ස්මථවිරයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එක්පසෙක හුන්නේය. එක්පසෙක හුන්නාවූ, ආයුෂ්මත් මහා කස්සප ස්ථවිරයන්හට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය දේශනා කළසේක. “කස්සපය භික්ෂූන්හට අවවාද කරව, කස්සපය භික්ෂූන්හට ධර්මදේශනා කරව, කස්සපය, මම හෝ භික්ෂූන්හට අවවාද කරන්නෙමි. නුඹ හෝ කරව, මම හෝ භික්ෂූන්හට දැහැමි කථාවක් (ධර්මදේශනාවක්) කරන්නෙමි. නුඹ හෝ කරවයි” කියායි. “ස්වාමීනි භාග්‍යවතුන් වහන්ස, දැන් භික්ෂූන් වනාහි දුර්වච වූවාහු දුර්වචබව ඇතිකරණ කරුණුවලින් යුක්තවූවාහු නොඉවසන්නාහු, අනුශාසනාව ගෞරවයෙන් නො පිළිගන්නාහුය.

“ස්වාමීනි,
යමෙකු කුශල ධර්මයන්හි ශ්‍රද්ධාව නැත්තේද,
අකුශලධර්මයන්හි, හිරිය නැත්තේද,
අකුශල ධර්මයන්හි ඔත්තප්පය නැත්තේද,
කුශල ධර්මයන් පිණිස වීර්‍ය්‍යය නැත්තේද,
කුශලධර්මයන්හි ප්‍රඥාව නැත්තේද,
ඔහුට රැය හෝ දවස වේවා
කුශල ධර්මයන්හි හානියම වේ..

වෘද්ධිය (වැඩීම) සිදු නොවේ.
ස්වාමීනි, අවපක්ෂයෙහි චන්ද්‍රයා රැය වේවා,දහවල හෝ වේවා,
වර්ණයෙන්, මණ්ඩලයෙන්, ආලෝකයෙන් සහ
ආරෝහපරිණාහ සම්පත්තියෙන් පිරිහේ.

ස්වාමීනි,
යමෙකුට කුශලධර්මයන්හි ශ්‍රද්ධාව නැත්තේද,
කුශල ධර්මයන්හි හිරි නැත්තේද,
කුශලධර්මයන්හි භය (ඔත්තප්ප) නැත්තේද,
කුශල ධර්මයන්හි වීර්‍ය්‍යය නැත්තේද,
කුශලධර්මයන්හි ප්‍රඥාව නැත්තේද,
ඔහුට රැයක් හෝ දහවල දෙකෙහිම
කුශලධර්මයන්හි හානියම සිදුවේ.
වැඩීමක් . වෘද්ධියක් නොවේ.

[කුශලධර්මයන්හි ශ්‍රද්ධාව යනු යහපත් හා කුසල ක්‍රියා කෙරෙහි ඇති නොසැලෙන විශ්වාසය, පැහැදීම සහ කැමැත්තයි. එය යහපතට යොමු වන සිතක මූලික පදනම වන අතර, එය ලෞකික හා ලෝකෝත්තර දියුණුව සඳහා අත්‍යවශ්‍ය ගුණාංගයකි.

“ස්වාමීනි,
අශ්‍රද්ධාවත් පුද්ගලයා යනු පරිහානියමැයි.
පාපයට ලජ්ජානැති පුද්ගලයා යනු පරිහානියමැයි.
පාපයට භය නැති පුරිස පුද්ගලයා යනු පරිහානිය මැයි.
කුසීත පුරිස පුද්ගලයා යනු පරිහානියමැයි.
ප්‍රඥාව නැති පුද්ගලයා යනු පරිහානිය මැයි.
ක්‍රොධකරන පුරිස පුද්ගලයා යනු පරිහානියමැයි.
ස්වාමීනි, වෛරකරන පුරිස පුද්ගලයා යනු පරිහානියමැයි.
ස්වාමීනි, අවවාද කරන්නාවූ කල්‍යාණමිත්‍රයෝ නැත යනු පරිහානියමැයි.

ස්වාමීනි,
යම් කිසිවෙකුහට කුශලධර්මයන්හි ශ්‍රද්ධාව ඇත්තේද, අකුශල ධර්මයන්හි, ලජ්ජාව (හිරි) ඇත්තේවේද අකුශලධර්මයන්හි භය (ඔත්තප්ප) ඇත්තේවේද, කුශල ධර්මයන්හි වීර්‍ය්‍යය ඇත්තේවද? ඔහුට යම් රැයක් හෝ දවසක් හෝ පැමිණෙත්ද, කුශල ධර්මයන්හි වෘද්ධියම (වැඩීමම) වේ.. හානියක් නම් නොවේ. ස්වාමීනි, යම්සේ වනාහි පුර පක්ෂයෙහි චන්ද්‍රයාට යම් රැයක් හෝ දවසක් හෝ පැමිණෙත්ද, (එය) වර්ණයෙන්, මණ්ඩලයෙන්, ආලෝකයෙන් සහ ආරෝහ පරිණාහ (උස්මහත්) සම්පත්තියෙන්ද වැඬේමය.

“ස්වාමීනි, එසේම යම් කිසිවෙකුහට කුශල ධර්මයන්හි ශ්‍රද්ධාව ඇත්තේ වේද, කුශල ධර්මයන්හි ලජ්ජාව (හිරි) ඇත්තේවේද, කුශලධර්මයන්හි භය (ඔත්තප්ප) ඇත්තේ වේද, කුශලධර්මයන්හි වීර්‍ය්‍යය ඇත්තේවේද, කුශල ධර්මයන්හි ප්‍රඥාව ඇත්තේ වේද, ඔහුට යම් රැයක් හෝ දවසක් හෝ පැමිණෙත්ද, කුශල ධර්මයන්හි වෘද්ධියම කැමැති විය යුත්තේය. හානිය කැමැති නොවිය යුත්තේය.

“ස්වාමීනි, ශ්‍රද්ධාවත් පුරුෂ පුද්ගලයා යනු දියුණුවමැයි. ස්වාමීනි, පාපයට ලජ්ජා ඇති පුරිස පුද්ගලයා යනු දියුණුව මැයි. ස්වාමීනි, පාපයට භය ඇති පුරිස පුද්ගලයා යනු දියුණුවමැයි. ස්වාමීනි, පටන්ගන්නාලද වීර්‍ය්‍යය ඇති පුරිස පුද්ගලයා යනු දියුණුවමැයි. ස්වාමීනි, ප්‍රඥාව ඇති පුරිස පුද්ගලයා යනු දියුණුවමැයි. ස්වාමීනි, ක්‍රොධ නොකරන පුරිස පුද්ගලයා යනු දියුණුවමැයි. ස්වාමීනි, වෛර නොකරන පුරිස පුද්ගලයා යනු දියුණුවමැයි. ස්වාමීනි, මොහුට අවවාදකරන කල්‍යාණමිත්‍රයෝ ඇත යනු දියුණුවමැයි.”

යහපති! යහපති!, කස්සපය, කස්සපය,
යම්කිසිවෙකුහට කුශල ධර්මයන්හි ශ්‍රද්ධාව නැත්තේද, අකුශල ධර්මයන්හි ලජ්ජාව (හිරි) නැත්තේද, අකුශල ධර්මයන්හි භය (ඔත්තප්ප) නැත්තේද, කුශල ධර්මයන්හි වීර්‍ය්‍යය නැත්තේද, කුශල ධර්මයන්හි ප්‍රඥාව නැත්තේද, ඔහුට යම් රැයක් හෝ දවසක් හෝ පැමිණෙත්ද, කුශල ධර්මයන්හි හානියම වේ. වෘද්ධිය (වැඩීම) සිදු නොවේ.

. කස්සපය, යම්සේ වනාහි අවපක්ෂයෙහි චන්ද්‍රයාහට යම් රැයක් හෝ දවසක් හෝ පැමිණේද, (එය) වර්ණයෙන්, මණ්ඩලයෙන්, ආලෝකයෙන්, සහ ආරොහපරිණාහ සම්පත්තියෙන්ද, පිරිහේමය. කස්සපය, එසේම වනාහි යම්කිසිවෙකුහට කුශලධර්මයන්හි ශ්‍රද්ධාව නැත්තේවේද. කුශලධර්මයන්හි ලජ්ජාව (හිරි) නැත්තේවේද, කුශලධර්මයන්හි භය (ඔත්තප්ප) නැත්තේවේද, කුශලධර්මයන්හි වීර්‍ය්‍යය නැත්තේවේද, කුශල කර්මයන්හි ප්‍රඥාව නැත්තේවේද. ඔහුට යම් රැයක් හෝ දවසක් හෝ පැමිණෙත්ද, කුශලධර්මයන්හි හානියම කැමැති විය යුත්තේය. වෘද්ධිය (වැඩීම) කැමැති නොවිය යුත්තේය.

“කස්සපය, අශ්‍රද්ධාවත් පුරිස පුද්ගලයා යනු පරිහානියමැයි. කස්සපය, පාපයට ලජ්ජා නැති පුරිස පුද්ගලයා යනු පරිහානියමැයි. කස්සපය, පාපයට භය නැති පුරිස පුද්ගලයා යනු පරිහානියමැයි. කස්සපය, කුසීත පුරිස පුද්ගලයා යනු පරිහානියමැයි. කස්සපය, ප්‍රඥාවනැති, පුරිස පුද්ගලයා යනු පරිහානියමැයි. කස්සපය, ක්‍රොධකරන පුරිස පුද්ගලයා යනු පරිහානියමැයි. කස්සපය, වෛරකරන පුරිස පුද්ගලයා යනු පරිහානියමැයි. කස්සපය, මොහුට අවවාද කරන්නාවූ කල්‍යාණ මිත්‍රයෝ නැත යනු පරිහානියමැයි. කස්සපය, යම්කිසිවෙකුහට කුශලධර්මයන්හි ශ්‍රද්ධාව ඇත්තේ වේද, කුශලධර්මයන්හි ලජ්ජාව (හිරි) ඇත්තේවේද? කුශල ධර්මයන්හි භය (ඔත්තප්ප) ඇත්තේවේද? කුශලධර්මයන්හි වීර්‍ය්‍යය ඇත්තේවේද, කුශලධර්මයන්හි ප්‍රඥාව ඇත්තේ වේද, ඔහුට යම් රැයක් හෝ දවසක් හෝ පැමිණෙත්ද, කුශලධර්මයන්හි වෘද්ධියම (වැඩීමම) කැමැතිවිය යුත්තේය. හානිය කැමති නොවිය යුත්තේය.

“කස්සපය, යම්සේ වනාහි පුරපක්ෂයෙහි චන්ද්‍රයාහට යම් රැයක් හෝ දවසක් හෝ පැමිණෙත්ද, (එය) වර්ණයෙන්, මණ්ඩලයෙන්, ආලෝකයෙන් සහ ආරොහපරිණාහ සම්පත්තියෙන්ද වැඬේමය. කස්සපය, එසේම වනාහි යම්කිසිවෙකුහට කුශලධර්මයන්හි ශ්‍රද්ධාව ඇත්තේ වේද, කුශලධර්මයන්හි ලජ්ජාව (හිරි) ඇත්තේවේද, කුශල ධර්මයන්හි භය (ඔත්තප්ප) ඇත්තේවේද, කුශලධර්මයන්හි වීර්‍ය්‍යය ඇත්තේවේද, කුශලධර්මයන්හි ප්‍රඥාව ඇත්තේවේද ඔහුට යම් රැයක් හෝ දවසක් හෝ පැමිණෙත්ද, කුශල ධර්මයන්හි වෘද්ධියම කැමැතිවිය යුත්තේය. හානිය කැමැති නොවිය යුත්තේය.

“කස්සපය, ශ්‍රද්ධාවත් පුරුෂ පුද්ගලයා යනු දියුණුව මැයි. කස්සපය, පාපයට ලජ්ජාව ඇති පුරිස පුද්ගලයා යනු දියුණුවමැයි. කස්සපය, පාපයට භය ඇති පුරිස පුද්ගලයා යනු දියුණුවමැයි. කස්සපය, පටන්ගන්නාලද වීර්‍ය්‍යය ඇති පුරිස පුද්ගලයා යනු දියුණුවමැයි. කස්සපය, ප්‍රඥාව ඇති, පුරිස පුද්ගලයා යනු දියුණුවමැයි. කස්සපය, ක්‍රොධ නොකරන පුරිස පුද්ගලයා යනු දියුණුවමැයි. කස්සපය, වෛර නොකරන පුරිස පුද්ගලයා යනු දියුණුවමැයි. කස්සපය, මොහුට අවවාද කරන කල්‍යාණ මිත්‍රයෝ ඇත යනු දියුණුවමැයි.

(හත්වෙනි ඕවාද සූත්‍රය නිමි.) –

SN 02-05-08 . තතිය ඕවාද සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසනලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ, අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවනලද, ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරනසේක.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් මහා කස්සපතෙම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම්තැනෙක්හිද එතැන්හි පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එක්පසෙක හුන්නේය. එක්පසෙක හුන්නාවූ, ආයුෂ්මත් මහා කස්සප ස්ථවිරයන් හට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය දේශනා කළසේක. “කස්සපය භික්ෂූන්හට අවවාද කරව. කස්සපය භික්ෂූන්හට ධර්මය දේශනා කරව. කස්සපය, මම හෝ භික්ෂූන්හට අවවාද කරන්නෙමි. නුඹ හෝ කරව. මම හෝ භික්ෂූන්හට දැහැමි කථාවක් (ධර්මදේශනාවක්) කරන්නෙමි. නුඹ හෝ කරවයි” කියායි. “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, දැන් භික්ෂූහු වනාහි දුර්වචවූවාහු දුර්වච බව ඇතිකරන කරුණුවලින් යුක්ත වූවාහු. නොඉවසන්නාහු, අනුශාසනාව ගෞරවයෙන් නොපිළිගන්නාහුය.”

කස්සපය, එසේමය පෙර ස්ථවිර භික්ෂූහු වනාහි ආරණ්‍යකයෝද, ආරණ්‍යකත්වයෙහි ගුණ කියන්නෝද වූවාහුය. පිණ්ඩපාතිකයෝද, පිණ්ඩපාතයෙහි ගුණකියන්නෝද වූවාහුය. පාංසුකූලිකයෝද, පාංසුකූලිකත්වයෙහි ගුණ කියන්නෝද වූවාහුය. තේචීවරිකයෝද, තේචීවරිකත්වයෙහි ගුණ කියන්නෝද වූවාහුය. අල්පෙච්ඡයෝද, අල්පෙච්ඡභාවයෙහි ගුණ කියන්නෝද වූවාහුය. ලද දෙයින් සතුටුවූවෝද, ලද දෙයින් සතුටුවීමෙහි ගුණ කියන්නෝද, වූවාහුය. විවේකයෙන් යුක්තවූවෝද, විවේකයෙන් යුක්තවීමෙහි ගුණ කියන්නෝද වූවාහුය. පිරිස් හා නොගැටීමෙන් යුක්තවූවෝද, පිරිස් හා නොගැටීමෙහි ගුණ කියන්නෝද, වූවාහුය. පටන්ගන්නාලද වීර්‍ය්‍ය ඇත්තෝද, පටන්ගන්නාලද වීර්‍ය්‍යයෙහි ගුණ කියන්නෝද, වූවාහුය. එහිදී යම් භික්ෂුවක් ආරණ්‍යකත්, ආරණ්‍යකත්වයෙහි ගුණ කියන්නේත් වේද, පිණ්ඩපාතිකත්, පිණ්ඩපාතිකත්වයෙහි ගුණ කියන්නේත්වේද, පාංසුකූලිකත් පාංසුකූලිකත්වයෙහි ගුණකියන්නේත්වේද, තේචීවරිකත් තේචීවරිකත්වයෙහි ගුණකියන්නේත් වේද, අල්පෙච්ඡත් අල්පෙච්ඡ භාවයෙහි ගුණ කියන්නේත් වේද, ලදදෙයින් සතුටුවූයේත්, ලදදෙයින් සතුටුවීමෙහි ගුණ කියන්නේත් වේද අතිශය විවේකයෙන් යුක්තවූයේත්, අතිශය විවේකයෙන් යුක්තවීමෙහි ගුණ කියන්නේත් වේද, පිරිස් හා නොගැටීමෙන් යුක්තවූයේත්, පිරිස් හා නොගැටීමෙහි ගුණ කියන්නේත් වේද, පටන්ගන්නාලද වීර්‍ය්‍යය ඇත්තේත්, පටන්ගන්නාලද වීර්‍ය්‍යයෙහි ගුණ කියන්නේත් වේද, ඒ මහණහට ස්ථවිර භික්ෂූහු ආසනයෙන් නිමන්ත්‍රණය කෙරෙති. (ආසනය දෙති) (කෙසේද?) ‘මහණ, (මෙහි) එන්න මේ මහණතෙම කිනම් ඇත්තේද? මේ මහණතෙම භද්‍රය (යහපත්ය.) මේ මහණ තෙම ශික්ෂාකාමීවේ. මහණ, මෙහි එන්න. මේ ආසනයෙහි හිඳගන්න’ කියායි.”

“කස්සපය, එකල්හි නවක භික්ෂූන්ට මෙසේ සිතෙයි. යම් ඒ භික්ෂුවක් වනාහි ආරණ්‍යකත් ආරණ්‍යකත්වයෙහි ගුණ කියන්නේත් වේද, පිණ්ඩපාතිකත්, පිණ්ඩපාතිකත්වයෙහි ගුණ කියන්නේත් වේද, පාංසුකූලිකත් පාංසුකූලිකත්වයෙහි ගුණකියන්නේත් වේද, තේචීවරිකත් තේචීවරිකත්වයෙහි ගුණ කියන්නේත් වේද, අල්පෙච්ඡත් අල්පෙච්ඡභාවයෙහි ගුණකියන්නේත් වේද, ලද දෙයින් සතුටුවූයේත්, ලද දෙයින් සතුටුවීමෙහි ගුණ කියන්නේත් වේද, අතිශය විවේකයෙන් යුක්තවූයේත්, අතිශය විවේකයෙන් යුක්තවීමෙහි ගුණ කියන්නේත් වේද, පිරිස් හා නොගැටීමෙන් යුක්තවූයේත්, පිරිස් හා නොගැටීමෙහි ගුණ කියන්නේත් වේද, පටන්ගන්නාලද වීර්‍ය්‍යය ඇත්තේත්, පටන්ගන්නාලද වීර්‍ය්‍යයෙහි ගුණ කියන්නේත් වේද, ඒ මහණහට ස්ථවිර භික්ෂූහු ආසනයෙන් නිමන්ත්‍රණය කෙරෙති. (ආසනය දෙති.) (කෙසේද?) ‘මහණ, (මෙහි) එන්න. මේ මහණතෙම කිනම් ඇත්තේද? මේ මහණතෙම භද්‍රය (යහපත්ය.) මේ මහණ තෙම ශික්ෂාකාමීවේ. මහණ, මෙහි එන්න. මේ ආසනයෙහි හිඳගන්න” කියායි. ඔවුහු ඒ සඳහා පිළිපදිති. ඔවුන්ට ඒ පිළිපැදීම බොහෝ කාලයක් මුළුල්ලෙහි හිත, සැප පිණිස වෙයි.

“කස්සපය, දැන් වනාහි ස්ථවිර භික්ෂූහු, ආරණ්‍යක වන්නෝත්, ආරණ්‍යක භාවයෙහි ගුණ කියන්නෝත් නො වෙති. පිණ්ඩපාතික වන්නෝත් පිණ්ඩපාතිකත්වයෙහි ගුණ කියන්නෝත් නො වෙති. පංසුකූලික වන්නෝත් පාංසුකූලිකත්වයෙහි ගුණ කියන්නෝත් නො වෙති. තේචීවරික වන්නෝත් තේචීවරිකත්වයෙහි ගුණ කියන්නෝත් නො වෙති. අල්පෙච්ඡ වන්නෝත් අල්පෙච්ඡ භාවයෙහි ගුණ කියන්නෝත් නො වෙති. ලදදෙයින් සතුටු වන්නෝත් ලදදෙයින් සතුටුවීමෙහි ගුණ කියන්නෝත් නො වෙති. අතිශය විවේකයෙන් යුක්ත වන්නෝත් අතිශය විවේකයෙන් යුක්ත වීමෙහි ගුණ කියන්නෝත් නො වෙති. පිරිස් හා ගැටීමෙන් යුක්ත වන්නෝත් පිරිස් හා නොගැටීමෙහි ගුණ කියන්නෝත් නො වෙති. පටන්ගන්නාලද වීර්‍ය්‍යයෙන් යුක්ත වන්නෝත් පටන්ගන්නාලද වීර්‍ය්‍යයෙහි ගුණ කියන්නෝත් නො වෙති. එහිදී යම් භික්ෂුවක් ප්‍රසිද්ධ වූයේත්, කීර්තියෙන් යුක්ත වූයේත්, චීවර, පිණ්ඩපාත, සේනාසන, ගිලන්පස සහ බෙහෙත් පිරිකර ලැබීමෙන් යුක්තවූයේත් වේද, ඔහුට ස්ථවිර භික්ෂූහු ආසනයෙන් නිමන්ත්‍රණය කෙරෙත්. (ස්ථවිර භික්ෂූහු ඔහුට ආසනයෙහි වාඩිවීමට ආරාධනා කෙරෙති) (කෙසේද?) ‘මහණ, එන්න. මේ මහණතෙම කිනම් ඇත්තේද? මේ මහණතෙම ඒකාන්තයෙන් යහපත් (භද්‍ර) දැකුම් ඇත්තේය. ඒ මහණතෙම ඒකාන්තයෙන් සබ්‍රහ්ම චාරීන්ට කැමැත්තේය. එන්න මහණ මේ ආසනයෙහි හිඳගන්න කියායි”

කස්සපය, එහිදී, නවක භික්ෂූන්ට මෙසේ සිතෙයි. යම් ඒ භික්ෂුවක් වනාහි ප්‍රසිද්ධ වූයේත්, කීර්තියෙන් යුක්තවූයේත්, චීවර, පිණ්ඩපාත, සේනාසන, ගිලන්පස සහ බෙහෙත් පිරිකර ලැබීමෙන් යුක්තවූයේත් වේද, ඔහුට ස්ථවිර භික්ෂූහු ආසනයෙහි වාඩිවීමට ආරාධනා කෙරෙති (කෙසේද?) ‘මහණ, එන්න. මේ මහණතෙම කිනම් ඇත්තේද? මේ මහණ තෙම ඒකාන්තයෙන් යහපත් (භද්‍ර) දැකුම් ඇත්තේය. මේ මහණතෙම ඒකාන්තයෙන් සබ්‍රහ්මචාරීන්ට කැමැත්තේය. එන්න මහණ, මේ ආසනයෙහි හිඳගන්න කියායි.’ ඔවුහු ඒ ලාභසත්කාර ඉපැද්දීම සඳහා පිළිපදිති. ඔවුන්ට ඒ පිළිපැදීම බොහෝ කාලයක් මුළුල්ලෙහි හිත සැප පිණිස නොවෙයි.

“කස්සපය, යම් හෙයකින් ඒගැන මනාකොට කියන්නේ (මෙසේ) කියන්නේය. (කෙසේද?) ‘බ්‍රහ්මචාරීහු බ්‍රහ්මචාරී උපද්‍රවයෙන් (සිව්පසය කෙරෙහිවූ අධික ලෝභකමින්) උපදෘතවූවාහුය. බ්‍රහ්මචාරීහු බ්‍රහ්මචාරී අභිභවනයෙන් (අධික ප්‍රාර්ථනාවෙන්) අභිභවනය (යුක්ත) වූවාහුය, කියායි. කස්සපය, ඒගැන මනාකොට කියන තැනැත්තේ මෙසේ කියන්නේය. (කෙසේද?) ‘බ්‍රහ්මචාරීහු බ්‍රහ්මචාරී උපද්‍රවයෙන් (සිව්පසය කෙරෙහිවූ අධික ලෝභකමින්) උපදෘතවූවාහුය. බ්‍රහ්මචාරීහු බ්‍රහ්මචාරී අභිභවනයෙන් (සිව්පසය කෙරෙහිවූ අධික ප්‍රාර්ථනාවෙහි.) අභිභවනය (අධිකසේ ප්‍රාර්ථනා කරන්නෝ) වූවාහුය, කියායි.”

(අටවෙනි ඕවාද සූත්‍රය නිමි.)-

SN 02-05-09 . ඣානාභිඤ්ඤා සූත්‍රය

ඣානාභිඤ්ඤා සූත්‍රය- මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන්වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවනලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා භික්ෂූන් ඇමතූහ. ‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. (එවිට) භාග්‍යවතුන්වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි, මම යම්තාක්කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් කාමයන්ගෙන් වෙන්වම (සියලු) අකුශල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම විතර්ක සහිතවූ, විචාර සහිතවූ, විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ප්‍රථමද්ධ්‍යානයට පැමිණ, වාසය කරමි. මහණෙනි, කස්සප තෙමේද යම්තාක් කැමැති වෙයිද, ඒතාක් කාමයන්ගෙන් වෙන්වම (සියලු) අකුශල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම විතර්ක සහිතවූ, විචාර සහිතවූ, විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ප්‍රථමද්ධ්‍යානයට පැමිණ, වාසය කරයි.

“මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැතිවෙම්ද, ඒතාක් විතර්ක විචාර දෙදෙනාගේ සංසිඳීමෙන් සිතේ පැහැදීම ඇති කරන්නාවූ, හිතේ එකඟ බව ඇති කරන්නාවූ, විතර්ක රහිතවූ විචාර රහිතවූ, සමාධියෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ද්විතීයද්ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරමි. මහණෙනි, කස්සප තෙමේද යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද, ඒතාක් විතර්ක විචාර දෙදෙනාගේ සංසිඳීමෙන් සිතේ පැහැදීම ඇති කරන්නාවූ, හිතේ එකඟ බව ඇති කරන්නාවූ විතර්ක රහිතවූ, විචාර රහිතවූ, සමාධියෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ද්විතීයද්ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි.

“මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමතිවෙම්ද ඒතාක් ප්‍රීතිය ඉක්මවීමෙන් උපෙක්ෂා ඇත්තේ වාසයකරමි. සිහියෙන් යුක්තවූයේ කයින් වින්දෙමි. යම් ධ්‍යානයක් උපෙක්ෂා ඇත්තේ සිහියෙන් යුක්තවූයේ සැප විහරණ ඇත්තේයයි ආර්‍ය්‍යයෝ කියත්ද ඒ තුන්වනද්ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරමි. මහණෙනි, කස්සප තෙමේද යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද ඒතාක් ප්‍රීතිය ඉක්මවීමෙන් උපෙක්ෂා ඇත්තේ වාසය කරයි. සිහියෙන් යුක්තවූයේ කයින් විඳියි. යම් ධ්‍යානයක් උපෙක්ෂා ඇත්තේ සිහියෙන් යුක්තවූයේ සැප විහරණ ඇත්තේයයි ආර්‍ය්‍යයෝ කියත්ද ඒ තුන්වනද්ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි.

“මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද ඒතාක් සැපය නැති කිරීමෙන්, දුක නැති කිරීමෙන්, කල් ඇතිවම සොම්නස් දොම්නස් දෙක අතුරුදන් කිරීමෙන්, දුක් නැත්තාවූ, සැප නැත්තාවූ, උපෙක්ෂාවෙන් හටගත් සිහිය පිළිබඳ පිරිසිදු බැව් ඇති සතරවන ද්ධ්‍යානයට පැමිණ, වාසය කරමි. මහණෙනි, කස්සප තෙමේද යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද, ඒතාක් සැපය නැති කිරීමෙන් දුක් නැති කිරීමෙන්, කල් ඇතිවම සොම්නස් දොම්නස් දෙක අතුරුදන් කිරීමෙන් දුක් නැත්තාවූ, සැප නැත්තාවූ, උපෙක්ෂාවෙන් හටගත් සිහිය පිළිබඳ පිරිසිදු බැව් ඇති සතරවන ද්ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි.

“මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්මවීමෙන්, පටිඝ ගැටීම් සංඥාවන් නැති කිරීමෙන්, නානත්ත සංඥාවන් මෙනෙහි නො කිරීමෙන් ‘ආකාසය අනන්තයයි’ ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරමි. මහණෙනි, කස්සප තෙමේද යම් තාක් කල් කැමැතිවෙයිද, ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්මවීමෙන් පටිඝ ගැටීම් සංඥාවන් නැතිකිරීමෙන් නානත්ත සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන් ‘ආකාසය අනන්තයයි’ ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණ, වාසය කරයි.

‘මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැතිවෙම්ද ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා, ‘විඤ්ඤාණය’ අනන්තයයි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරමි. මහණෙනි, කස්සප තෙමේද යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා, ‘විඤ්ඤාණය අනන්තයයි’ විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි.

“මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැතිවෙම්ද ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා, කිසිවක් නැතැයි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ, වාසය කරමි. මහණෙනි, කාශ්‍යප තෙමේද යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා කිසිවක් නැතැයි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරයි.

“මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැතිවෙම්ද ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ, වාසය කරමි. මහණෙනි, කස්සප තෙමේද යම්තාක් කල් කැමැතිවෙයිද ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ, වාසය කරයි.

“මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැතිවෙම්ද ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සඤ්ඤාවේදයිත නිරෝධයට පැමිණ, වාසය කරමි. මහණෙනි, කස්සප තෙමේද යම්තාක් කල් කැමැතිවෙයිද ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සඤ්ඤාවේදයිත නිරෝධයට පැමිණ වාසය කරයි.

“මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැතිවෙම්ද ඒතාක් නොයෙක් ආකාරවූ, ඍද්ධිවිධි වෙන් වෙන් කොට (අනුභව කරමි) දක්වමි. (කෙසේද?) එකෙක්ව බොහෝ වෙමි. බොහෝ සේව එකෙක් වෙමි. ප්‍රකට බවට, මුවහ බවට, අහසෙහි මෙන් බිත්තිය විනිවිද, පවුර විනිවිද, පර්වතය විනිවිද, නොහැපෙමින් යමි. දියෙහි මෙන් පොළොවෙහි කිමිදීම් මතුවීම් කරමි. පොළොවෙහි මෙන් දියෙහි දිය නොබිඳ ගමන් කරමි. පක්ෂියෙකු මෙන් අහසෙහිද පර්‍ය්‍යංකයෙන් (අරමිණිය ගොතා) හිඳගෙනම යමි. මේ මහත් ඍද්ධි ඇති, මහත් අනුභාව ඇති, සඳහිරු දෙදෙන අතගාමි. පිරිමදිමි. බඹලොව තෙක් ශරීරයෙන් වසඟ කරමි. මහණෙනි, කස්සප තෙමේද යම්තාක් කල් කැමැතිවෙයිද, ඒතාක් නොයෙක් ආකාරවූ, ඍද්ධිවිධි වෙන් වෙන් කොට (අනුභව කරයි.) දක්වයි. (කෙසේද?) එකෙක්ව බොහෝ වෙයි. බොහෝසේව එකෙක් වෙයි. ප්‍රකට බවට, මුවහ බවට, අහසෙහි මෙන් බිත්තිය විනිවිද, පවුර විනිවිද, පර්වතය විනිවිද, නොහැපෙමින් යයි. දියෙහි මෙන් පොළොවෙහි කිමිදීම් මතුවීම් කරයි. පොළොවෙහි මෙන් දියෙහි දිය නොබිඳ ගමන් කරයි. පක්ෂියෙකු මෙන් අහසෙහිද පර්‍ය්‍යංකයෙන් (අරමිණිය ගොතා) හිඳගෙනම යයි. මේ මහත් ඍද්ධි ඇති, මහත් ආනුභාව ඇති, සඳ හිරු දෙදෙන අතගායි. පිරිමදියි. බඹලොව තෙක් ශරීරයෙන් වසඟ කරයි.

මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැතිවෙම්ද, ඒතාක් පිරිසුදුවූ, මිනිස් කණ ඉක්මවා පැවැත්තාවූ, දිවකණින් දිව්‍යමය වූද, මනුෂ්‍යමය වූද, දුරවූද, ළඟවූද, ශබ්ද අසමි. මහණෙනි, කස්සපතෙමේද යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද ඒතාක් පිරිසුදුවූ, මිනිස් කණ ඉක්මවා පැවැත්තාවූ දිව කණින් දිව්‍යමයවූද, මනුෂ්‍යමයවූද, දුරවූද, ළඟවූද, ශබ්ද අසයි.

මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැතිවෙම්ද, ඒතාක් අන්‍ය සත්වයින්ගේ අන්‍ය පුද්ගලයින්ගේ සිත තමාගේ සිතින් පිරිසිඳ දනිමි. (කෙසේද?) රාග සහිත සිත රාග සහිත සිත යයි දනිමි. රාග රහිත සිත රාග රහිත සිතයයි දනිමි. ද්වේෂ සහිත සිත ද්වේෂ සහිත සිතයයි දනිමි. ද්වේෂ රහිත සිත ද්වේෂ රහිත සිතයයි දනිමි. මෝහ සහිත සිත මෝහ සහිත සිතයයි දනිමි. මෝහ රහිත සිත මෝහ රහිත සිතයයි දනිමි. විසුරුණු සිත විසුරුණු සිතයයි දනිමි. මහත් බවට ගිය සිත මහත් බවට ගිය සිතයයි දනිමි. මහත් බවට නොගිය සිත මහත් බවට නොගිය සිතයයි දනිමි. කාම සහිත සිත කාම සහිත සිතයයි දනිමි. ලෞකික සිත් අතුරෙන් උසස්ම සිත අනුත්තර සිත යයි දනිමි. සමාධි ගතවූ සිත සමාධිගතවූ සිතයයි දනිමි. සමාධිගත නොවූ සිත සමාධිගත නොවූ සිතයයි දනිමි. (ක්ලෙශයන්ගෙන්) මිදුණු සිත (ක්ලෙශයන්ගෙන්) මිදුනු සිත යයි දනිමි. (ක්ලෙශයන්ගෙන්) නොමිදුනු සිත (ක්ලෙශයන්ගෙන්) නොමිදුණු සිතයයි දනිමි. මහණෙනි, කස්සපතෙමේද යම්තාක් කල් කැමැතිවෙයිද, ඒතාක් අන්‍ය සත්වයින්ගේ අන්‍ය පුද්ගලයින්ගේ සිත තමාගේ සිතින් පිරිසිඳ දනියි. (කෙසේද?) රාග සහිත සිත රාග සහිත සිතයයි දනියි. රාග රහිත සිත රාග රහිත සිතයයි දනියි. ද්වේෂ සහිත සිත ද්වේෂ සහිත සිතයයි දනියි. ද්වේෂ රහිත සිත ද්වේෂ රහිත සිතයයි දනියි. මෝහ සහිත සිත මෝහ සහිත සිතයයි දනියි. මෝහ රහිත සිත මෝහ රහිත සිතයයි දනියි. හැකුළුණු සිත හැකුළුණු සිතයයි දනියි. විසුරුණු සිත විසුරුණු සිතයයි දනියි. මහත් බවට ගිය සිත මහත් බවට ගිය සිතයයි දනියි. මහත් බවට නොගිය සිත මහත් බවට නොගිය සිතයයි දනියි. කාම සහිත සිත කාම සහිත සිතයයි දනියි. ලෞකික සිත ලෞකික සිත් අතුරෙන් උසස්ම සිත අනුත්තර සිතයයි දනියි. සමාධි ගතවූ සිත සමාධිගතවූ සිතයයි දනියි. සමාධිගත නොවූ සිත සමාධිගත නොවූ සිතයයි දනියි. (ක්ලෙශයන්ගෙන්) මිදුනු සිත (ක්ලෙශයන්ගෙන්) මිදුනු සිතයයි දනියි. (ක්ලෙශයන්ගෙන්) නොමිදුනු සිත (ක්ලෙශයන්ගෙන්) නොමිදුනු සිතයයි දනියි.

මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැතිවෙම්ද ඒතාක් නානාප්‍රකාරවූ පෙර වාසය කළ තැන් සිහිකරමි. (හේ කෙසේද?) එක් ජාතියක්ද, ජාති දෙකක්ද, ජාති තුනක්ද, ජාති හතරක්ද, ජාති පහක්ද, ජාති දහයක්ද, ජාති විස්සක්ද, ජාති තිහක්ද, ජාති හතළිසක්ද, ජාති පනසක්ද, ජාති සියයක්ද, ජාති දහසක්ද, ජාති ලක්ෂයක්ද, නොයෙක් සංවර්ත (විනාශ වෙන) කල්පයන්ද, නොයෙක් විවර්ත (හැදෙන) කල්පයන්ද, නොයෙක් සංවර්ත විවර්ත කල්පයන්ද අසවල් තැන උපන්නෙමි. එහි මෙනම් ඇත්තේ වීමි. මෙබඳු ගොත්‍ර ඇත්තේවීමි. මෙබඳු (ශරීර) වර්ණ ඇත්තේ වීමි. මෙබඳු ආහාර ඇත්තේ වීමි. මෙබඳු දුක් සැප වින්දෙමි. ඒ මම එයින් චුතව අසවල් තැන උපන්නෙමි. එතැන්හිද මෙසේ නම් ඇත්තේ වීමි. මෙබඳු ගෝත්‍ර ඇත්තේවීමි. මෙබඳු (ශරීර) වර්ණ ඇත්තේ වීමි. මෙබඳු ආහාර ඇත්තේ වීමි. මෙබඳු සැප දුක් වින්දේ වීමි. මෙබඳු ආයුෂ ඇත්තේ වීමි. ඒ මම එතැනින් චුතව මේ මනුෂ්‍යාත්ම භාවයෙහි උපන්නෙමියි මෙසේ ආකාර සහිත වූ, උදෙසීම් සහිතවූ, නානාප්‍රකාරවූ, පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ සිහි කරමි. මහණෙනි, කස්සපතෙමේද යම්තාක් කල් කැමැතිවෙයිද, ඒතාක් නානාප්‍රකාරවූ පෙර වාසය කළ තැන් සිහිකරයි. (හේ කෙසේද?) ‘එක් ජාතියක්ද, ජාති දෙකක්ද, ජාති තුනක්ද, ජාති හතරක්ද, ජාති පහක්ද, ජාති දහයක්ද, ජාති විස්සක්ද, ජාති තිහක්ද, ජාති හතළිහක්ද, ජාති පනසක්ද, ජාති සියයක්ද, ජාති දහසක්ද, ජාති ලක්ෂයක්ද, නොයෙක් සංවර්ත (විනාශවෙන) කල්පයන්ද, නොයෙක් විවර්ත (හැදෙන) කල්පයන්ද, නොයෙක් සංවර්ත, විවර්ත කල්පයන්ද අසවල් තැන උපන්නෙමි. එහි මෙනම් ඇත්තේ වීමි. මෙබඳු ගොත්‍ර ඇත්තේ වීමි. මෙබඳු (ශරීර) වර්ණ ඇත්තේ වීමි. මෙබඳු ආහාර ඇත්තේවීමි. මෙබඳු දුක් සැප වින්දෙමි. ඒ මම එයින් චුතව අසවල් තැන උපන්නෙමි. එතැන්හිද මෙසේ නම් ඇත්තේ වීමි. මෙබඳු ගෝත්‍ර ඇත්තේ වීමි. මෙබඳු (ශරීර) වර්ණ ඇත්තේ වීමි. මෙබඳු ආහාර ඇත්තේ වීමි. මෙබඳු සැප දුක් වින්දේ වීමි. මෙබඳු ආයුෂ ඇත්තේ වීමි. ඒ මම එතැනින් චුතව මේ මනුෂ්‍යාත්ම භාවයෙහි උපන්නෙමියි මෙසේ ආකාර සහිතවූ උදෙසීම් සහිතවූ, නානාප්‍රකාරවූ, පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ සිහිකරයි.

මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැතිවෙම්ද, ඒතාක් පිරිසිදුවූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා සිටියාවූ දිවැසින් චුත වන්නා වූද, උපදින්නාවූද, හීන (ලාමක) වූද, ප්‍රණීත (උසස්) වූද, මනාවූ (ශරීර) වර්ණ ඇත්තාවූද, මනාවූ (ශරීර) වර්ණ නැත්තාවූද, යහපත් ගති ඇත්තාවූද, යහපත් ගති නැත්තාවූද, කර්මය අනුව මිය පරලොව ගියාවූ සත්වයන් දකිමි. (කෙසේද?) ඒකාන්තයෙන් මේ පින්වත් සත්වයෝ කාය දුශ්චරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, වාක් දුශ්චරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, මනෝ දුශ්චරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, ආර්‍ය්‍යයන්හට දොස් කීවාහු, මිථ්‍යා දෘෂ්ටිගත්තාහු, මිථ්‍යාදෘෂ්ටි ක්‍රියා අනුමත කළාහුය. (එහෙයින්) ඔවුහු කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු, සැපයෙන් පහවූ නපුරු ගති ඇති, යටිකුරුව වැටෙන නරකයෙහි උපන්නාහුයයිද?

මහණෙනි, මහාකස්සප තෙමේද යම්තාක් කල් කැමැතිවෙයිද ඒතාක් පිරිසිදුවූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා සිටියාවූ දිවැසින් චුතවන්නාවූද, උපදින්නාවූද, හීන (ලාමක) වූද, ප්‍රණීත (උසස්) වූද, මනාවූ (ශරීර) වර්ණ ඇත්තාවූද, මනාවූ (ශරීර) වර්ණ නැත්තාවූද, යහපත් ගති ඇත්තාවූද, යහපත් ගති නැත්තාවූද, කර්මය අනුව මිය පරලොව ගියාවූ සත්වයන් දකියි. (කෙසේද?) ඒකාන්තයෙන් මේ පින්වත් සත්වයෝ කාය දුශ්චරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, වාක් දුශ්චරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, මනෝ දුශ්චරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, ආර්‍ය්‍යයන් හට දොස් කීවාහු, මිථ්‍යාදෘෂ්ටි ගත්තාහු, මිථ්‍යාදෘෂ්ටි ක්‍රියා අනුමත කළාහුය. (එහෙයින්) ඔවුහු කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු සැපයෙන් පහවූ නපුරු ගති ඇති, යටිකුරුව වැටෙන නරකයෙහි උපන්නාහුයයිද? දැනගනිමි. මේ පින්වත් සත්වයෝ වනාහි කාය සුචරිතයෙන් යුක්ත වූවාහු, වාක් සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, මනෝ සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, ආර්‍ය්‍යයන්හට දොස් නොකීවාහු, සම්‍යක්දෘෂ්ටි ඇත්තාහු, සම්‍යක්දෘෂ්ටි කර්ම සමාදන්වූවාහුය. (එහෙයින්) ඔවුහු කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්නාහුයයි මෙසේ පිරිසිදුවූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා සිටී. දිවැසින් චුතවන්නාවූද, උපදින්නාවූද, හීන (ලාමක) වූද, ප්‍රණීත (උසස්) වූද, මනාවූ, (ශරීර) වර්ණ ඇත්තාවූද, මනාවූ, (ශරීර) වර්ණ නැත්තාවූද, යහපත් ගති ඇත්තාවූද, යහපත් ගති නැත්තාවූද, කර්මය පරිදි මිය පරලොව ගියාවූ සත්වයන් දැනගනිමි.

මහණෙනි මම ආශ්‍රවයන් (කෙලෙස්) ක්ෂය කිරීමෙන් ආශ්‍රව රහිතවූ, චේතෝ විමුත්තියදත අර්හත් ඵල සමාධියද, පඤ්ඤාවිමුත්තියද (අර්හත් ඵල ප්‍රඥාවද) මේ ආත්මයෙහිදී තෙමේම දැන ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, ඊට පැමිණ, වාසය කරමි. මහණෙනි, කස්සපතෙමේද ආශ්‍රවයන් (කෙලෙස්) ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිතවූ, චේතෝ විමුත්තියද (අර්හත් ඵල සමාධියද) පඤ්ඤාවිමුත්තියද (අර්හත් ඵල ප්‍රඥාවද) මේ ආත්මයෙහිදී තෙමේම දැන, ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, ඊට පැමිණ වාසය කරයි.

(නවවෙනි ඣානාභිඤ්ඤා සූත්‍රය නිමි.)

SN 02-05-10. උපස්සය සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසනලදී. එක් සමයෙක්හි ආයුෂ්මත් මහා කස්සපතෙමේ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවනලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරණසේක.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ආනන්දතෙම පාත්‍ර සිවුරු ගෙන ආයුෂ්මත් මහා කස්සප ස්ථවිරයන් වහන්සේ යම් තැනෙක්හිද, එතැන්හි පැමිණියේය. පැමිණ, ආයුෂ්මත් මහා කස්සප ස්ථවිරයන්හට මෙය කීයේය. “ස්වාමීනි, කස්සප ස්ථවිරයන් වහන්ස, එක්තරා භික්ෂුණී ආරාමයක් යම්තැනෙක්හිද, එතැන්හි යමුයි” කියායි. “ඇවැත් ආනන්දය, තෙපි යව්. තොපට බොහෝ කටයුතු ඇත්තේයයි” කීයේය. දෙවෙනුවත් ආයුෂ්මත් ආනන්දතෙම ආයුෂ්මත් මහාකස්සප තෙරුන්හට මෙය කීයේය. “ස්වාමීනි, කස්සප ස්ථවිරයන් වහන්ස, එක්තරා භික්ෂුණී ආරාමයක් යම්තැනෙක්හිද එතැන්හි යමුයි” කියායි. “ඇවැත් ආනන්දය ඔබ යන්න. ඔබට බොහෝ කෘත්‍යය ඇත්තේය. බොහෝ කටයුතු ඇත්තේයයි” කීයේය.

තෙවනුවත් ආයුෂ්මත් ආනන්දතෙම ආයුෂ්මත් මහා කස්සප තෙරුන්හට මෙය කීයේය. “ස්වාමීනි, කස්සප ස්ථවිරයන් වහන්ස, එක්තරා භික්ෂුණී ආරාමයක් යම් තැනෙක්හිද එතැන්හි යමුයි” කියායි.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් කස්සප ස්ථවිරතෙම පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පාත්‍ර සිවුරු ගෙන, ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් පසු ගමන්කරන ශ්‍රමණයකුකොට, එක්තරා භික්ෂුණී ආරාමයක් යම්තැනෙක්හිද, එතැන්හි පැමිණියේය. පැමිණ, පණවනලද ආසනයෙහි වැඩහුන්නේය. ඉක්බිති බොහෝ භික්ෂුණීහු ආයුෂ්මත් මහා කස්සප ස්ථවිරතෙම යම් තැනෙක්හිද, එතැන්හි පැමිණියාහුය. පැමිණ, ආයුෂ්මත් මහාකස්සප ස්ථවිරයන්ට වැඳ, එක්පසෙක හුන්නාහුය. එක්පසෙක හුන්නාවූ ඒ භික්ෂුණීන්ට ආයුෂ්මත් මහාකස්සප ස්ථවිරතෙම දැහැමි කථාවෙන් කරුණු දැක්විය. (එහි) සමාදන් කරවිය. තියුණු කරවිය. ප්‍රසන්න කරවිය. ඉක්බිති, ආයුෂ්මත් මහාකස්සප ස්ථවිරතෙම ඒ භික්ෂුණීන්ට දැහැමි කථාවෙන් කරුණු දක්වා, (එහි) සමාදන් කරවා, තියුණු කරවා, ප්‍රසන්න කරවා හුනස්නෙන් නැගිට වැඩියේය.

ඉක්බිති ථුල්ලතිස්සා නම් භික්ෂුණිය නොසතුටුවූවා, නොසතුටු වචනයක් කීවාය. (එනම්:-) “කිමෙක්ද? මහා කස්සප ආර්‍ය්‍යයන් වහන්සේ පණ්ඩිත භික්ෂුවක්වූ, ආනන්ද ආර්‍ය්‍යයන් වහන්සේගේ සමීපයෙහි ධර්මය දේශනා කළයුතුයයි හඟිනසේක්ද? යම්සේ ඉදිකටු වෙළෙන්දෙක් ඉදිකටු සාදන්නාගේ සමීපයෙහි ඉදිකටු විකිණිය යුතුයයි හඟින්නේ වේද, එසේම මහාකස්සප ආර්‍ය්‍යයන් වහන්සේ, පණ්ඩිත භික්ෂුවක්වූ, ආනන්ද ආර්‍ය්‍යයන් වහන්සේගේ සමීපයෙහි ධර්මය දේශනා කළයුතුයයි හඟිනසේක්ය කියායි.

ආයුෂ්මත් මහා කස්සප ස්ථවිරතෙම කියන්නාවූ ථුල්ලතිස්සා භික්ෂුණියගේ මේ වචනය ඇසූයේය. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් මහාකස්සප ස්ථවිරතෙම ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන්හට මෙය කීයේය. “ඇවැත් ආනන්දය, කිමෙක්ද? මම ඉදිකටු වෙළෙන්දෙක්ද? නුඹ ඉදිකටු සාදන්නෙක්ද? නැතහොත් මා ඉදිකටු සාදන්නෙක්ද? නුඹ ඉදිකටු වෙළෙන්දෙක්ද?” කියායි. “ස්වාමීනි කස්සපයන් වහන්ස, සමාවන සේක්වා. ස්ත්‍රිය අඥානයයි” කීයේය. “ඇවැත් ආනන්දය, නුඹ සිටින්න. නුඹ ගැන සංඝතෙමේ මත්තෙහි පරීක්ෂා නොකෙරේවා.

“ඇවැත් ආනන්දය, ඒ කිමැයි සිතන්නෙහිද? නුඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියේදී, ‘මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද ඒතාක් කාමයන්ගෙන් වෙන්වම (සියලු) අකුශල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම විතර්ක සහිතවූ, විචාරසහිතවූ, විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ප්‍රථමද්ධ්‍යානයට පැමිණ, වාසය කරමියි’ භික්ෂු සංඝයාට දැක්වූයෙහිද?

‘මහණෙනි, ආනන්ද තෙමේද යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද, ඒතාක් කාමයන්ගෙන් වෙන්වම (සියලු) අකුශල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම විතර්ක සහිතවූ, විචාර සහිතවූ, විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ප්‍රථමද්ධ්‍යානයට පැමිණ, වාසයකෙරෙයි’ කියා ‘ස්වාමීනි, ඒ එසේ නොවේමය.’ ඇවැත්නි, මම වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සමීපයෙහිදී, භික්ෂු සංඝයාට ‘මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද ඒතාක් කාමයන්ගෙන් වෙන්ව (සියලු) අකුශලය ධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම විතර්ක සහිතවූ, විචාර සහිතවූ, විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ප්‍රථමද්ධ්‍යානයට පැමිණ, වාසය කරමි.

‘මහණෙනි, කස්සප තෙමේද යම්තාක්කල් කැමැති වෙයිද, ඒතාක් කාමයන්ගෙන් වෙන්වම (සියලු) අකුශලධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම විතර්ක සහිතවූ විචාර සහිතවූ, විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ප්‍රථමද්ධ්‍යානයට පැමිණ, වාසය කෙරෙයි කියා දක්වනු ලැබුවෙමි.”

“ඇවැත් ආනන්දය, ඒ කිමැයි සිතන්නෙහිද? නුඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිදී භික්ෂු සංඝයාට දක්වනු ලැබූයෙහිද, ‘මහණෙනි, මම යම්තාක්කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් විතර්ක විචාර දෙදෙනාගේ සංසිඳීමෙන් සිතේ පැහැදීම ඇතිකරන්නාවූ, හිතේ එකඟබව ඇතිකරන්නාවූ, විතර්ක රහිතවූ විචාර රහිතවූ, සමාධියෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ද්විතීයද්ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරමි.”

‘මහණෙනි, ආනන්ද තෙමේ යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද ඒතාක් විතර්ක විචාර දෙදෙනාගේ සංසිඳීමෙන් සිතේ පැහැදීම ඇති කරන්නාවූ, හිතේ එකඟබව ඇති කරන්නාවූ, විතර්ක රහිතවූ, විචාර රහිතවූ සමාධියෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ද්විතීයද්ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කෙරෙයි කියා දක්වනු ලැබුවෙමි”

“ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය. ඇවැත්නි, මම වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිදී භික්ෂුසංඝයාට දක්වනු ලැබුවෙමි. ‘මහණෙනි, මම යම්තාක්කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් විතර්ක විචාර දෙදෙනාගේ සංසිඳීමෙන් සිතේ පැහැදීම ඇතිකරන්නාවූ, හිතේ එකඟබව ඇතිකරන්නාවූ, විතර්ක රහිතවූ, විචාර රහිතවූ සමාධියෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ද්විතීයද්ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරමි.

‘මහණෙනි, කාශ්‍යප තෙමේද යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද ඒතාක් විතර්ක විචාර දෙදෙනාගේ සංසිඳීමෙන් සිතේ පැහැදීම ඇතිකරන්නාවූ, හිතේ එකඟබව ඇතිකරන්නාවූ, විතර්ක රහිතවූ, විචාර රහිතවූ සමාධියෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ද්විතීයද්ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කෙරෙයි’ කියා දක්වනු ලැබුවෙමි.”

“ඇවැත් ආනන්දය, ඒ කිමැයි සිතන්නෙහිද? නුඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිදී භික්ෂු සංඝයාට දක්වනු ලැබූයෙහිද, ‘මහණෙනි, මම යම්තාක්කල් කැමති වෙම්ද, ඒ තාක් ප්‍රීතිය ඉක්මවීමෙන් උපෙක්ෂා ඇත්තේ වාසය කරමි. සිහියෙන් යුක්ත වූයේ, කයින් සැප වින්දෙමි. යම් ධ්‍යානයක් උපෙක්ෂා ඇත්තේ සිහියෙන් යුක්ත වූයේ සැප විහරණ ඇත්තේයයි, ආර්‍ය්‍යයෝ කියත්ද ඒ තුන්වන ධ්‍යානයට පැමිණ, වාසය කරමි. මහණෙනි, ඇවැත් ආනන්ද තෙමේද යම් තාක් කල් කැමති වෙයිද, ඒ තාක් ප්‍රීතිය ඉක්ම වීමෙන් උපෙක්ෂා ඇත්තේ වාසය කෙරෙයි. සිහියෙන් යුක්ත වූයේ කයින් සැප වින්දේය. යම් ධ්‍යානයක් උපෙක්ෂා ඇත්තේ සිහියෙන් යුක්තවූයේ සැප විහරණය ඇත්තේයයි, ආර්‍ය්‍යයෝ කියත්ද, ඒ තුන්වන ද්ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කෙරෙයි’ කියා දක්වනු ලැබුවෙමි.”

“ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය. ඇවැත්නි, මම වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිදී භික්ෂුසංඝයාට දක්වනු ලැබුවෙමි. ‘මහණෙනි, මම යම්තාක්කල් කැමති වෙම්ද ඒ තාක් ප්‍රීතිය ඉක්මවීමෙන් උපෙක්ෂා ඇත්තේ වාසය කරමි. සිහියෙන් යුක්ත වූයේ කයින් වින්දෙමි. යම් ධ්‍යානයක් උපෙක්ෂා ඇත්තේ සිහියෙන් යුක්ත වූයේ කයින් සැප විහරණ ඇත්තේයයි ආර්‍ය්‍යයෝ කියත්ද ඒ තුන්වන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරමි. මහණෙනි, කස්සප තෙමේද යම්තාක් කල් කැමති වෙයිද ඒ තාක් ප්‍රීතිය ඉක්ම වීමෙන් උපෙක්ෂා ඇත්තේ වාසය කරයි. සිහියෙන් යුක්ත වූයේ කයින් සැප වින්දේය. යම් ධ්‍යානයක් උපෙක්ෂා ඇත්තේ සිහියෙන් යුක්ත වූයේ සැප විහරණ ඇත්තේයයි ආර්‍ය්‍යයෝ කියත්ද ඒ තුන්වන ධ්‍යානයට පැමිණ, වාසය කෙරෙයි කියා දක්වනු ලැබුවෙමි.”

“ඇවැත් ආනන්දය, ඒ කිමැයි සිතන්නෙහිද? නුඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිදී භික්ෂු සංඝයාට දක්වනු ලැබුයෙහිද, ‘මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමති වෙම්ද ඒ තාක් සැපය නැති කිරීමෙන්, දුක නැති කිරීමෙන් කල් ඇතිවම සොම්නස් දොම්නස් දෙක අතුරුදන් කිරීමෙන්, දුක් නැත්තාවූ, සැප නැත්තාවූ, උපෙක්ෂාවෙන් හටගත් සිහිය පිළිබඳ පිරිසිදු බැව් ඇති සතරවන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරමි.

‘මහණෙනි, ආනන්දය, යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද, ඒ තාක් සැපය නැති කිරීමෙන්, දුක නැති කිරීමෙන්, කල් ඇතිවම සොම්නස් දොම්නස් දෙක අතුරුදන් කිරීමෙන්, දුක් නැත්තාවූ, සැප නැත්තාවූ, උපෙක්ෂාවෙන් හටගත් සිහිය පිළිබඳ පිරිසිදු බැව් ඇති සතරවන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කෙරෙයි කියා දක්වනු ලැබුවෙමි.”

“ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය. ඇවැත්නි, මම වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිදී භික්ෂු සංඝයාට දක්වනු ලැබුවෙමි.

‘මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙමිද ඒ තාක් සැපය නැති කිරීමෙන්, දුක නැති කිරීමෙන්, කල් ඇතිවම සොම්නස් දොම්නස් දෙක අතුරුදන් කිරීමෙන්, දුක් නැත්තාවූ, සැප නැත්තාවූ, උපෙක්ෂාවෙන් හටගත් සිහිය පිළිබඳ පිරිසිදු බැව් ඇති සතරවන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරමි.

‘මහණෙනි, කස්සප තෙමේ යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද ඒ තාක් සැපය නැති කිරීමෙන්, දුක නැති කිරීමෙන් කල් ඇතිවම සොම්නස් දොම්නස් දෙක අතුරුදන් කිරීමෙන්, දුක් නැත්තාවූ, සැපනැත්තාවූ, උපෙක්ෂාවෙන් හටගත් සිහිය පිළිබඳ පිරිසිදු බැව් ඇති සතරවන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කෙරෙයි කියා දක්වනු ලැබුයෙමි.’ ”

“ඇවැත් ආනන්දය, ඒ කිමැයි සිතන්නෙහිද? නුඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිදී භික්ෂු සංඝයාට දක්වනු ලැබුයෙහිද, ‘මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද ඒ තාක් සියලු ආකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්මවීමෙන් පටිඝ (ගැටීම්) සංඥාවන් නැති කිරීමෙන්, නානත්ත සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන් ‘ආකාසය අනන්තයයි ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරමි.’

‘මහණෙනි, ඇවැත් ආනන්දතෙමේ යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද ඒ තාක් සියලු ආකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්මවීමෙන් පටිඝ (ගැටීම්) සංඥාවන් නැති කිරීමෙන්, නානත්ත සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන් ‘ආකාසය අනන්තයයි. ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කෙරෙයි කියා දක්වනු ලැබුවෙමි.”

“ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය. ඇවැත්නි, මම වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිදී භික්ෂු සංඝයාට දක්වනු ලැබුවෙමි. ‘මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැතිවෙම්ද ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්මවීමෙන් පටිඝ (ගැටීම්) සංඥාවන් නැති කිරීමෙන් නානත්ත සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන් ආකාසය අනන්තයයි ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරමි.”

‘මහණෙනි, කස්සප තෙමේද යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්මවීමෙන්, පටිඝ ගැටීම් සංඥාවන් නැති කිරීමෙන්, නානත්ත සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන් “ආකාසය අනන්තයයි” ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි කියා දක්වනු ලැබුවෙමි.”

“ඇවැත් ආනන්දය, ඒ කිමැයි සිතන්නෙහිද? නුඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිදී භික්ෂු සංඝයාට දක්වනු ලැබුයෙහිද? ‘මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා, විඤ්ඤාණය අනන්තයයි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරමි’ කියායි.

‘මහණෙනි, ආනන්ද තෙමේද යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා, විඤ්ඤාණය අනන්තයයි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කෙරෙයි කියා දක්වනු ලැබුවෙමි.”

“ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය. ඇවැත්නි, මම වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිදී භික්ෂුසංඝයාට දක්වනු ලැබුවෙමි.

‘මහණෙනි, මම යම්තාක්කල් කැමැතිවෙම්ද ඒ තාක් සියලු ආකාරයෙන් ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා, විඤ්ඤාණය අනන්තයයි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරමි. මහණෙනි, කස්සපතෙමේද යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා, විඤ්ඤාණය අනන්තයයි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කෙරෙයි කියා දක්වනු ලැබුවෙමි.”

“ඇවැත්, ආනන්දය ඒ කිමැයි සිතන්නෙහිද නුඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිද භික්ෂු සංඝයාට දක්වනු ලැබුයෙහිද.

‘මහණෙනි, මම යම්තාක්කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා, කිසිවක් නැතැයි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ, වාසය කරමි.

‘මහණෙනි, ආනන්ද තෙමේද යම්තාක්කල් කැමැතිවෙයිද, ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා, කිසිවක් නැතැයි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කෙරෙයි කියා දක්වනු ලැබුවෙමි.”

“ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය. ඇවැත්නි, මම වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිදී භික්ෂුසංඝයාට දක්වනු ලැබුවෙමි.

‘මහණෙනි, මම යම්තාක්කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා, කිසිවක් නැතැයි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරමි.

‘මහණෙනි, කස්සප තෙමේද යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද, ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා, කිසිවක් නැතැයි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කෙරෙයි කියා දක්වනු ලැබුවෙමි.”

“ඇවැත් ආනන්දය, ඒ කිමැයි සිතන්නෙහිද? නුඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිදී භික්ෂුසංඝයාට දක්වනු ලැබුයෙහිද? ‘මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරමි.

‘මහණෙනි, ආනන්ද තෙමේද යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද, ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ, වාසය කෙරෙයි කියා දක්වනු ලැබීමි.’ ”

“ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය. ඇවැත්නි, මම වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිදී භික්ෂුසංඝයාට දක්වනු ලැබුවෙමි.

‘මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරමි.

‘මහණෙනි, කස්සප තෙමේද යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද, ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කෙරෙයි කියා දක්වනු ලැබුවෙමි.”

“ඇවැත් ආනන්දය, ඒ කිමැයි සිතන්නෙහිද? නුඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිදී භික්ෂුසංඝයාට දක්වනු ලැබුයෙහිද? ‘මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් නේවසඤ්ඤානාස්ඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සඤ්ඤාවේදයිත නිරෝධයට පැමිණ වාසය කරමි.

‘මහණෙනි, ආනන්ද තෙමේද යම්තාක් කල් කැමැතිවෙයිද ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සඤ්ඤාවේදයිත නිරෝධයට පැමිණ වාසය කෙරෙයි කියා දක්වනු ලැබුවෙමි.”

“ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය. ඇවැත්නි, මම වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිදී භික්ෂුසංඝයාට දක්වනු ලැබුවෙමි.

‘මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැතිවෙම්ද, ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සඤ්ඤාවේදයිත නිරෝධයට පැමිණ වාසය කෙරෙමි.

‘මහණෙනි, කස්සප තෙමේද යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද, ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සඤ්ඤාවේදයිත නිරෝධයට පැමිණ වාසය කෙරේය කියා දක්වනු ලැබුවෙමි.”

“ඇවැත් ආනන්දය, ඒ කිමැයි සිතන්නෙහිද? නුඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිදී භික්ෂුසංඝයාට දක්වනු ලැබුයෙහිද? ‘මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් නොයෙක් ආකාරවූ, ඍද්ධිවිධි වෙන් වෙන් කොට (අනුභව කරමි) දක්වමි. (කෙසේද?) එකෙක්ව බොහෝ වෙමි. බොහෝසේව එකෙක් වෙමි. ප්‍රකටබවට, මුවහබවට, අහසෙහි මෙන් බිත්තිය විනිවිද, පවුර විනිවිද, පර්වතය විනිවිද, නොහැපෙමින් යමි. දියෙහි මෙන් පොළොවෙහි කිමිදීම්, මතුවීම් කරමි. පොළොවෙහි මෙන් දියෙහි දිය නොබිඳ ගමන් කරමි. පක්ෂියෙකු මෙන් අහසෙහිද පර්‍ය්‍යංකයෙන් (අරමිණිය ගොතා) හිඳගෙනම යමි. මේ මහත් ඍද්ධි ඇති, මහත් අනුභාව ඇති, සඳ හිරු දෙදෙන අතගාමි, පිරිමදිමි. බඹලොව තෙක් ශරීරයෙන් වසඟ කරමි.

‘මහණෙනි, ආනන්ද තෙමේද යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද, ඒතාක් නොයෙක් ආකාරවූ, ඍද්ධිවිධි වෙන් වෙන් කොට (අනුභව කරයි) දක්වයි. (කෙසේද?) එකෙක්ව බොහෝ වෙයි. බොහෝසේව එකෙක් වෙයි. ප්‍රකට බවට මුවහබවට, අහසෙහි මෙන් බිත්තිය විනිවිද, පවුර විනිවිද, පර්වතය විනිවිද, නොහැපෙමින් යයි. දියෙහි මෙන් පොළොවෙහි කිමිදීම්, මතුවීම් කරයි. පොළොවෙහි මෙන් දියෙහි දිය නොබිඳ ගමන් කරයි. පක්ෂියෙකු මෙන් අහසෙහිද පර්‍ය්‍යංකයෙන් (අරමිණියා ගොතා) හිඳගෙනම යයි. මේ මහත් ඍද්ධි ඇති, මහත් අනුභාව ඇති, සඳ හිරු දෙදෙන අතගායි, පිරිමදියි. බඹලොව තෙක් ශරීරයෙන් වසඟ කෙරෙයි කියා දක්වනු ලැබුවෙමි.”

“ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය. ඇවැත්නි, මම වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිදී භික්ෂුසංඝයාට දක්වනු ලැබුවෙමි.

‘මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් නොයෙක් ආකාරවූ, ඍද්ධිවිධි වෙන් වෙන් කොට (අනුභව කරමි) දක්වමි. (කෙසේද?) එකෙක්ව බොහෝ වෙමි. බොහෝසේව එකෙක් වෙමි. ප්‍රකට බවට, මුවහබවට, අහසෙහි මෙන් බිත්තිය විනිවිද, පවුර විනිවිද, පර්වතය විනිවිද, නොහැපෙමින් යමි දියෙහි මෙන් පොළොවෙහි කිමිදීම්, මතුවීම්, කරමි. පොළොවෙහි මෙන් දියෙහි දිය නොබිඳ ගමන් කරමි. පක්ෂියෙකු මෙන් අහසෙහිද පර්‍ය්‍යංකයෙන් (අරමිණිය ගොතා) හිඳගෙනම යමි. මේ මහත් ඍද්ධි ඇති, මහත් අනුභාව ඇති, සඳ හිරු දෙදෙන අතගාමි, පිරිමදිමි. බඹලොව තෙක් ශරීරයෙන් වසඟ කරමි.

‘මහණෙනි, කස්සප තෙමේද, යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද, ඒතාක් නොයෙක් ආකාරවූ, ඍද්ධිවිධි වෙන් වෙන් කොට (අනුභව කරයි) දක්වයි. (කෙසේද?) එකෙක්ව බොහෝ වෙයි. බොහෝසේව එකෙක් වෙයි. ප්‍රකට බවට, මුවහබවට, අහසෙහි මෙන් බිත්තිය විනිවිද, පවුර විනිවිද, පර්වතය විනිවිද, නොහැපෙමින් යයි. දියෙහි මෙන් පොළොවෙහි කිමිදීම්, මතුවීම්, කරයි. පොළොවෙහි මෙන් දියෙහි දිය නොබිඳ ගමන් කරයි. පක්ෂියෙකු මෙන් අහසෙහිද පර්‍ය්‍යංකයෙන් (අරමිණිය ගොතා) හිඳගෙනම යයි. මේ මහත් ඍද්ධි ඇති, මහත් අනුභාව ඇති, සඳ හිරු දෙදෙන අතගායි, පිරිමදියි. බඹලොව තෙක් ශරීරයෙන් වසඟකෙරෙයි කියා දක්වනු ලැබුවෙමි.”

“ඇවැත් ආනන්දය, ඒ කිමැයි සිතන්නෙහිද? නුඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිදී භික්ෂුසංඝයාට දක්වනු ලැබුයෙහිද? ‘මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් පිරිසුදුවූ, මිනිස් කණ ඉක්මවා පැවැත්තාවූ, දිව කණින් දිව්‍යමයවූද, මනුෂ්‍යමයවූද, දුරවූද ළඟවූද, ශබ්ද අසමි.

‘මහණෙනි, ආනන්ද තෙමේද යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද, ඒතාක් පිරිසුදුවූ, මිනිස්කණ ඉක්මවා පැවැත්තාවූ, දිවකණින් දිව්‍යමයවූද, මනුෂ්‍යමය වූද, දුරවූද, ළඟවූද, ශබ්ද අසයි කියා දක්වනු ලැබුවෙමි.”

“ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය. ඇවැත්නි, මම වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිදී භික්ෂු සංඝයාට දක්වනු ලැබුවෙමි.

‘මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් පිරිසුදුවූ, මිනිස්කණ ඉක්මවා පැවැත්තාවූ, දිවකණින් දිව්‍යමයවූද, මනුෂ්‍යමයවූද, දුරවූද, ළඟවූද, ශබ්ද අසමි.

‘මහණෙනි, කස්සපතෙමේද, යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද, ඒතාක් පිරිසුදුවූ, මිනිස්කණ ඉක්මවා පැවැත්තාවූ, දිවකණින් දිව්‍යමයවූද, මනුෂ්‍යමයවූද, දුරවූද, ළඟවූද ශබ්ද අසයි කියා දක්වනු ලැබුවෙමි.”

“ඇවැත් ආනන්දය, ඒ කිමැයි සිතන්නෙහිද?
නුඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිදී භික්ෂුසංඝයාට දක්වනු ලැබුයෙහිද?
මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් අන්‍ය සත්වයින්ගේ අන්‍ය පුද්ගලයින්ගේ සිත තමාගේ සිතින් පිරිසිඳ දනිමි.
(කෙසේද?)
රාග සහිත සිත රාග සහිත සිතයයි දනිමි.
රාග රහිත සිත රාග රහිත සිතයයි දනිමි.
දෝස සහිත සිත දොස සහිත සිතයයි දනිමි.
දොස රහිත සිත දොස රහිත සිතයයි දනිමි.
මෝහ සහිත සිත මෝහ සහිත සිතයයි දනිමි.
මෝහ රහිත සිත මෝහ රහිත සිතයයි දනිමි.
හැකුළුණු සිත හැකුළුණු සිතයයි දනිමි.
විසුරුණු සිත විසුරුණු සිතයයි දනිමි.
මහත් බවට ගිය සිත මහත් බවට ගිය සිතයයි දනිමි.
මහත් බවට නොගිය සිත මහත් බවට නොගිය සිතයයි දනිමි.
කාම සහිත සිත කාම සහිත සිතයයි දනිමි.
ලෞකික සිත් අතුරෙන් උසස්ම සිත අනුත්තර සිතයයි දනිමි.
සමාධි ගතවූ සිත සමාධි ගතවූ සිතයයි දනිමි.
සමාධි ගතනොවූ සිත සමාධි ගතනොවූ සිතයයි දනිමි.
(ක්ලේශයන්ගෙන්) මිදුනු සිත (ක්ලේශයන්ගෙන්) මිදුනු සිතයයි දනිමි.
(ක්ලේශයන්ගෙන්) නොමිදුනු සිත (ක්ලේශයන්ගෙන්) නොමිදුනු සිතයයි දනිමි.’

‘මහණෙනි, ආනන්ද තෙමේද, යම්තාක් කල් කැමැතිවෙයිද, ඒතාක් අන්‍ය සත්වයින්ගේ අන්‍ය පුද්ගලයින්ගේ සිත තමාගේ සිතින් පිරිසිඳ දනියි. (කෙසේද?) රාග සහිත සිත රාග සහිත සිතයයි දනියි. රාග රහිත සිත රාග රහිත සිතයයි දනියි. ද්වේෂ සහිත සිත ද්වේෂ සහිත සිතයයි දනියි. ද්වේෂ රහිත සිත ද්වේෂ රහිත සිතයයි දනියි. මෝහ සහිත සිත මෝහ සහිත සිතයයි දනියි. මෝහ රහිත සිත මෝහ රහිත සිතයයි දනියි. හැකුළුණු සිත හැකුළුණු සිතයයි දනියි. විසුරුණු සිත විසුරුණු සිතයයි දනියි. මහත් බවට ගිය සිත මහත් බවට ගිය සිතයයි දනියි. මහත් බවට නොගිය සිත මහත් බවට නොගිය සිතයයි දනියි. කාම සහිත සිත කාම සහිත සිතයයි දනියි. ලෞකික සිත් අතුරෙන් උසස්ම සිත අනුත්තර සිතයයි දනියි. සමාධි ගතවූ සිත සමාධි ගතවූ සිතයයි දනියි. සමාධි ගතනොවූ සිත සමාධි ගතනොවූ සිතයයි දනියි. (ක්ලේශයන්ගෙන්) මිදුනු සිත (ක්ලේශයන්ගෙන්) මිදුනු සිතයයි දනියි. (ක්ලේශයන්ගෙන්) නොමිදුනු සිත (ක්ලේශයන්ගෙන්) නොමිදුනු සිතයයි දැන ගනියි. කියා දක්වනු ලැබුවෙමි.”

“ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය. ඇවැත්නි, මම වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිදී භික්ෂුසංඝයාට දක්වනු ලැබුවෙමි.

‘මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් අන්‍ය සත්වයින්ගේ අන්‍ය පුද්ගලයින්ගේ සිත තමාගේ සිතින් පිරිසිඳ දනිමි. (කෙසේද?) රාග සහිත සිත රාග සහිත සිත යයි දනිමි. රාග රහිත සිත රාග රහිත සිතයයි දනිමි. ද්වේෂ සහිත සිත ද්වේෂ සහිත සිතයයි දනිමි. ද්වේෂ රහිත සිත ද්වේෂ රහිත සිතයයි දනිමි. මෝහ සහිත සිත මෝහ සහිත සිතයයි දනිමි. මෝහ රහිත සිත මෝහ රහිත සිතයයි දනිමි. හැකුළුණු සිත හැකුළුණු සිතයයි දනිමි. විසුරුණු සිත විසුරුණු සිතයයි දනිමි. මහත් බවට ගිය සිත මහත් බවට ගිය සිතයයි දනිමි. මහත් බවට නොගිය සිත මහත් බවට නොගිය සිතයයි දනිමි. කාම සහිත සිත කාම සහිත සිතයයි දනිමි. ලෞකික සිත් අතුරෙන් උසස්ම සිත අනුත්තර සිතයයි දනිමි. සමාධිගතවූ සිත සමාධි ගතවූ සිතයයි දනිමි. සමාධි ගතනොවූ සිත සමාධි ගතනොවූ සිතයයි දනිමි. (ක්ලේශයන්ගෙන්) මිදුනු සිත (ක්ලේශයන්ගෙන්) මිදුනු සිතයයි දනිමි. (ක්ලේශයන්ගෙන්) නොමිදුනු සිත (ක්ලේශයන්ගෙන්) නොමිදුනු සිතයයි දනිමි. දැනගතිමි.

මහණෙනි, කස්සප තෙමේද, යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද, ඒතාක් අන්‍ය සත්වයින්ගේ අන්‍ය පුද්ගලයින්ගේ සිත තමාගේ සිතින් පිරිසිඳ දනියි. (කෙසේද?) රාග සහිත සිත රාග සහිත සිතයයි දනියි. රාග රහිත සිත රාග රහිත සිතයයි දනියි. ද්වේෂ සහිත සිත ද්වේෂ සහිත සිතයයි දනියි. ද්වේෂ රහිත සිත ද්වේෂ රහිත සිතයයි දනියි. මෝහ සහිත සිත මෝහ සහිත සිතයයි දනියි. මෝහ රහිත සිත මෝහ රහිත සිතයයි දනියි. හැකුළුණු සිත හැකුළුණු සිතයයි දනියි. විසුරුණු සිත විසුරුණු සිතයයි දනියි. මහත් බවට ගිය සිත මහත් බවට ගිය සිතයයි දනියි. මහත් බවට නොගිය සිත මහත් බවට නොගිය සිතයයි දනියි. කාම සහිත සිත කාම සහිත සිතයයි දනියි. ලෞකික සිත් අතුරෙන් උසස්වූ සිත අනුත්තර සිතයයි දනියි. සමාධි ගතවූ සිත සමාධිගතවූ සිතයයි දනියි. සමාධි ගතනොවූ සිත සමාධිගත නොවූ සිතයයි දනියි. (ක්ලේශයන්ගෙන්) මිදුනු සිත (ක්ලේශයන්ගෙන්) මිදුනු සිතයයි දනියි. (ක්ලේශයන්ගෙන්) නොමිදුනු සිත (ක්ලේශයන්ගෙන්) නොමිදුනු සිතයයි දැනගනියි. කියා දක්වනු ලැබුවෙමි.”

“ඇවැත් ආනන්දය, ඒ කිමැයි සිතන්නෙහිද? නුඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිදී භික්ෂුසංඝයාට දක්වනු ලැබුයෙහිද? මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් නානාප්‍රකාරවූ පෙර වාසය කළ තැන් සිහිකරමි. (හේ කෙසේද?) එක් ජාතියක්ද, ජාති දෙකක්ද, ජාති තුනක්ද, ජාති හතරක්ද, ජාති පහක්ද, ජාති දහයක්ද, ජාති විස්සක්ද, ජාති තිහක්ද, ජාති හතළිසක්ද, ජාති පනසක්ද, ජාති සියයක්ද, ජාති දහසක්ද, ජාති ලක්ෂයක්ද, නොයෙක් සංවර්ත (විනාශවෙන) කල්පයන්ද. නොයෙක් විවර්ත (හැදෙන) කල්පයන්ද, නොයෙක් සංවර්ත, විවර්ත කල්පයන්ද අසවල් තැන උපන්නෙමි. එහි මෙනම් ඇත්තේවීමි. මෙබඳු ගෝත්‍ර ඇත්තේවීමි. මෙබඳු (ශරීර) වර්ණ ඇත්තේවීමි. මෙබඳු ආහාර ඇත්තේවීමි. මෙබඳු දුක්සැප වින්දෙමි. ඒ මම එයින් චුතව අසවල් තැන උපන්නෙමි. එතැන්හිද මෙසේ නම් ඇත්තේවීමි. මෙබඳු ගෝත්‍ර ඇත්තේවීමි. මෙබඳු (ශරීර) වර්ණ ඇත්තේවීමි. මෙබඳු ආහාර ඇත්තේවීමි. මෙබඳු සැප දුක් වින්දේවීමි. මෙබඳු ආයුෂ ඇත්තේවීමි. ඒ මම එතැනින් චුතව මේ මනුෂ්‍යාත්මභාවයෙහි උපන්නෙමියි මෙසේ ආකාර සහිතවූ, උදෙසීම් සහිතවූ, නානාප්‍රකාරවූ, පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ සිහිකරමි.

‘මහණෙනි, ආනන්ද තෙමේද, යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද, ඒතාක් නානාප්‍රකාරවූ පෙර වාසය කළ තැන් සිහි කරයි. (හේ කෙසේද?) එක් ජාතියක්ද, ජාති දෙකක්ද, ජාති තුනක්ද, ජාති හතරක්ද, ජාති පහක්ද, ජාති දහයක්ද, ජාති විස්සක්ද, ජාති තිහක්ද, ජාති හතළිසක්ද, ජාති පනසක්ද, ජාති සියයක්ද, ජාති දහසක්ද, ජාති ලක්ෂයක්ද, නොයෙක් සංවර්ත (විනාශවෙන) කල්පයන්ද, නොයෙක් විවර්ත (හැදෙන) කල්පයන්ද, නොයෙක් සංවර්ත, විවර්ත කල්පයන්ද, අසවල් තැන උපන්නෙමි. එහි මෙනම් ඇත්තේවීමි. මෙබඳු ගෝත්‍ර ඇත්තේවීමි. මෙබඳු (ශරීර) වර්ණ ඇත්තේවීමි. මෙබඳු ආහාර ඇත්තේවීමි. මෙබඳු දුක් සැප වින්දෙමි. ඒ මම එයින් චුතව අසවල් තැන උපන්නෙමි. එතැන්හිද මෙසේ නම් ඇත්තේවීමි. මෙබඳු ගෝත්‍ර ඇත්තේවීමි. මෙබඳු (ශරීර) වර්ණ ඇත්තේවීමි. මෙබඳු ආහාර ඇත්තේවීමි. මෙබඳු සැප දුක් වින්දේවීමි. මෙබඳු ආයුෂ ඇත්තේවීමි. ඒ මම එතැනින් චුතව මේ මනුෂ්‍යාත්මභාවයෙහි උපන්නෙමියි මෙසේ ආකාර සහිතවූ, උදෙසීම් සහිතවූ, නානාප්‍රකාරවූ, පෙර විසූ කඳපිළිවෙළ සිහිකෙරෙයි කියා දක්වනු ලැබුවෙමි.”

“ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය. ඇවැත්නි, මම වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිදී භික්ෂුසංඝයාට දක්වනු ලැබුවෙමි.

‘මහණෙනි, මම යම්තාක්කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් නානාප්‍රකාරවූ පෙර වාසය කළ තැන් සිහිකරමි. (හේ කෙසේද?) එක් ජාතියක්ද, ජාති දෙකක්ද, ජාති තුනක්ද, ජාති හතරක්ද, ජාති පහක්ද, ජාති දහයක්ද, ජාති විස්සක්ද, ජාති තිහක්ද, ජාති හතළිසක්ද, ජාති පනසක්ද, ජාති සියයක්ද, ජාති දහසක්ද, ජාති ලක්ෂයක්ද, නොයෙක් සංවර්ත (විනාශවෙන) කල්පයන්ද, නොයෙක් විවර්ත (හැදෙන) කල්පයන්ද, නොයෙක් සංවර්ත, විවර්ත කල්පයන්ද අසවල් තැන උපන්නෙමි. එහි මෙනම් ඇත්තේවීමි. මෙබඳු ගෝත්‍ර ඇත්තේවීමි. මෙබඳු (ශරීර) වර්ණ ඇත්තේවීමි. මෙබඳු ආහාර ඇත්තේවීමි. මෙබඳු දුක් සැප වින්දෙමි. ඒ මම එයින් චුතව අසවල් තැන උපන්නෙමි. එතැන්හිද මෙසේ නම් ඇත්තේවීමි. මෙබඳු ගෝත්‍ර ඇත්තේවීමි. මෙබඳු (ශරීර) වර්ණ ඇත්තේවීමි. මෙබඳු ආහාර ඇත්තේවීමි. මෙබඳු සැප දුක් වින්දේවීමි. මෙබඳු ආයුෂ ඇත්තේවීමි. ඒ මම එතැනින් චුතව මේ මනුෂ්‍යාත්මභාවයෙහි උපන්නෙමියි මෙසේ ආකාර සහිතවූ, උදෙසීම් සහිතවූ, නානාප්‍රකාරවූ, පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ සිහිකරමි.

‘මහණෙනි, කාශ්‍යප තෙමේද යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද, ඒතාක් නානාප්‍රකාරවූ පෙර වාසය කළ තැන් සිහි කරයි. (හේ කෙසේද?) එක් ජාතියක්ද, ජාති දෙකක්ද, ජාති තුනක්ද, ජාති හතරක්ද, ජාති පහක්ද, ජාති දහයක්ද, ජාති විස්සක්ද, ජාති තිහක්ද, ජාති හතළිසක්ද, ජාති පනසක්ද, ජාති සියයක්ද, ජාති දහසක්ද, ජාති ලක්ෂයක්ද, නොයෙක් සංවර්ත (විනාශවෙන) කල්පයන්ද, නොයෙක් විවර්ත (හැදෙන) කල්පයන්ද, නොයෙක් සංවර්ත, විවර්ත කල්පයන්ද අසවල් තැන උපන්නෙමි. එහි මෙනම් ඇත්තේවීමි. මෙබඳු ගෝත්‍ර ඇත්තේවීමි. මෙබඳු (ශරීර) වර්ණ ඇත්තේවීමි. මෙබඳු ආහාර ඇත්තේවීමි. මෙබඳු දුක් සැප වින්දෙමි. ඒ මම එයින් චුතව අසවල් තැන උපන්නෙමි. එතැන්හිද මෙසේ නම් ඇත්තේවීමි. මෙබඳු ගෝත්‍ර ඇත්තේවීමි. මෙබඳු (ශරීර) වර්ණ ඇත්තේවීමි. මෙබඳු ආහාර ඇත්තේවීමි. මෙබඳු සැප දුක් වින්දේවීමි. මෙබඳු ආයුෂ ඇත්තේවීමි. ඒ මම එැතනින් චුතව මේ මනුෂ්‍යාත්ම භාවයෙහි උපන්නෙමියි මෙසේ ආකාර සහිතවූ, උදෙසීම් සහිතවූ, නානාප්‍රකාරවූ, පෙර විසූ කඳපිළිවෙළ සිහිකෙරෙයි කියා දක්වනු ලැබුවෙමි.”

“ඇවැත් ආනන්දය, ඒ කිමැයි සිතන්නෙහිද? නුඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිදී භික්ෂුසංඝයාට දක්වනු ලැබුයෙහිද?
‘මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් පිරිසිදුවූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා සිටියාවූ දිවැසින් චුත වන්නාවූද, උපදින්නාවූද, හීන (ලාමක) වූද, ප්‍රණීත (උසස්) වූද, මනාවූ (ශරීර) වර්ණ ඇත්තාවූද, මනාවූ (ශරීර) වර්ණ නැත්තාවූද, යහපත් ගති ඇත්තාවූද, යහපත් ගති නැත්තාවූද, කර්මය අනුව මිය පරලොව ගියාවූ සත්වයන් දකිමි. (කෙසේද?) ඒකාන්තයෙන් මේ පින්වත් සත්වයෝ කාය දුශ්චරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, වාක් දුශ්චරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, මනෝ දුශ්චරිතයෙන් යුක්තවූවාහු ආර්‍ය්‍යයන්හට දොස්කීවාහු, මිථ්‍යාදෘෂ්ටි ගත්තාහු, මිථ්‍යාදෘෂ්ටි ක්‍රියා අනුමත කළාහුය. (එහෙයින්) ඔවුහු කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු, සැපයෙන් පහවූ, නපුරු ගති ඇති, යටිකුරුව වැටෙන නරකයෙහි උපන්නාහුයයිද.

‘මේ පින්වත් සත්වයෝ වනාහි කාය සුචරිතයෙන් යුක්ත වූවාහු, වාක් සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, මනෝ සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු ආර්‍ය්‍යයන්හට දොස් නොකීවාහු, සම්‍යක් දෘෂ්ටි ඇත්තාහු, සම්‍යක්දෘෂ්ටි කර්ම සමාදන් වූවාහුය. (එහෙයින්) ඔවුහු කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු, ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්නාහුයයි මෙසේ පිරිසිදුවූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා සිටි, දිවැසින් චුතවන්නාවූද, උපදින්නාවූද, හීන (ලාමක) වූද, ප්‍රණීත (උසස්) වූද, මනාවූ, (ශරීර) වර්ණ ඇත්තාවූද මනාවූ, (ශරීර) වර්ණ නැත්තාවූද, යහපත් ගති ඇත්තාවූද, යහපත් ගති නැත්තාවූද, කර්මය පරිදි මිය පරලොව ගියාවූ සත්වයන් දැනගතිමි.

‘මහණෙනි, ආනන්ද තෙමේද යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද, ඒතාක් පිරිසිදුවූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා සිටියාවූ දිවැසින් චුතවන්නාවූද, උපදින්නාවූද, හීන (ලාමක) වූද, ප්‍රණීත (උසස්) වූද, මනාවූ (ශරීර) වර්ණ ඇත්තාවූද, මනාවූ (ශරීර) වර්ණ නැත්තාවූද, යහපත් ගති ඇත්තාවූද, යහපත් ගති නැත්තාවූද, කර්මය අනුව මිය පරලොව ගියාවූ සත්වයන් දකියි. (කෙසේද?) ඒකාන්තයෙන් මේ පින්වත් සත්වයෝ කාය දුශ්චරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, වාක් දුශ්චරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, මනෝ දුශ්චරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, ආර්‍ය්‍යයන්හට දොස් කීවාහු, මිථ්‍යාදෘෂ්ටි ගත්තාහු, මිථ්‍යාදෘෂ්ටි ක්‍රියා අනුමත කළාහුය. (එහෙයින්) ඔවුහු කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු, සැපයෙන් පහවූ, නපුරු ගති ඇති, යටිකුරුව වැටෙන නරකයෙහි උපන්නාහුයයිද.’

‘මේ පින්වත් සත්වයෝ වනාහි කාය සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, වාක් සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, මනෝ සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, ආර්‍ය්‍යයන්හට දොස් නොකීවාහු, සම්‍යක්දෘෂ්ටි ඇත්තාහු, සම්‍යක් දෘෂ්ටි කර්ම සමාදන් වූවාහුය. (එහෙයින්) ඔවුහු කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු, ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්නාහුයයි මෙසේ පිරිසිදුවූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා සිටි, දිවැසින් චුතවන්නාවූද, උපදින්නාවූද, හීන (ලාමක) වූද, ප්‍රණීත (උසස්) වූද, මනාවූ, (ශරීර) වර්ණ ඇත්තාවූද, මනාවූ, (ශරීර) වර්ණ නැත්තාවූද, යහපත් ගති ඇත්තාවූද, යහපත් ගති නැත්තාවූද, කර්මය පරිදි මිය පරලොව ගියාවූ සත්වයන් දැනගනියි කියා දක්වනු ලැබුවෙමි.”

“ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය. ඇවැත්නි, මම වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිද භික්ෂුසංඝයාට දක්වනු ලැබුවෙමි.

‘මහණෙනි, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් පිරිසිදුවූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා සිටියාවූ දිවැසින් චුතවන්නාවූද, උපදින්නාවූද, හීන (ලාමක) වූද, ප්‍රණීත (උසස්) වූද, මනාවූ (ශරීර) වර්ණ ඇත්තාවූද, මනාවූ (ශරීර) වර්ණ නැත්තාවූද, යහපත් ගති ඇත්තාවූද, යහපත් ගති නැත්තාවූද, කර්මය අනුව මිය පරලොව ගියාවූ සත්වයන් දකිමි. (කෙසේද?) ඒකාන්තයෙන් මේ පින්වත් සත්වයෝ කාය දුශ්චරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, වාක් දුශ්චරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, මනෝ දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූවාහු, ආර්‍ය්‍යයන්හට දොස් කීවාහු, මිථ්‍යාදෘෂ්ටි ගත්තාහු, මිථ්‍යාදෘෂ්ටි ක්‍රියා අනුමත කළාහුය. (එහෙයින්) ඔවුහු කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු, සැපයෙන් පහවූ, නපුරු ගති ඇති, යටිකුරුව වැටෙන නරකයෙහි උපන්නාහුයයිද’

‘මේ පින්වත් සත්වයෝ වනාහි කාය සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, වාක් සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, මනෝ සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු ආර්‍ය්‍යයන්හට දොස් නොකීවාහු, සම්‍යක්දෘෂ්ටි ඇත්තාහු සම්‍යක්දෘෂ්ටි කර්ම සමාදන් වූවාහුය. (එහෙයින්) ඔවුහු කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු, ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්නාහුයයි මෙසේ පිරිසිදුවූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා සිටි, දිවැසින් චුතවන්නාවූද, උපදින්නාවූද, හීන (ලාමක) වූද, ප්‍රණීත (උසස්) වූද, මනාවූ, (ශරීර) වර්ණ ඇත්තාවූද, මනාවූ, (ශරීර) වර්ණ නැත්තාවූද, යහපත් ගති ඇත්තාවූද, යහපත් ගති නැත්තාවූද, කර්මය පරිදි මිය පරලොව ගියාවූ සත්වයන් දැනගතිමි.

‘මහණෙනි, කස්සප තෙමේද යම්තාක් කල් කැමැති වෙයිද, ඒතාක් පිරිසිදුවූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා සිටියාවූ දිවැසින් චුතවන්නාවූද, උපදින්නාවූද, හීන (ලාමක) වූද, ප්‍රණීත (උසස්) වූද, මනාවූ (ශරීර) වර්ණ ඇත්තාවූද, මනාවූ (ශරීර) වර්ණ නැත්තාවූද, යහපත්ගති ඇත්තාවූද, යහපත් ගති නැත්තාවූද’ කර්මය අනුව මිය පරලොව ගියාවූ සත්වයන් දකියි. (කෙසේද?) ඒකාන්තයෙන් මේ පින්වත් සත්වයෝ කාය දුශ්චරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, වාක් දුශ්චරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, මනෝ දුශ්චරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, ආර්‍ය්‍යයන්හට දොස් කීවාහු, මිථ්‍යාදෘෂ්ටි ගත්තාහු, මිථ්‍යාදෘෂ්ටි ක්‍රියා අනුමත කළාහුය. (එහෙයින්) ඔවුහු කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු, සැපයෙන් පහවූ, නපුරු ගති ඇති, යටිකුරුව වැටෙන නරකයෙහි උපන්නාහුයයිද.’

‘මේ පින්වත් සත්වයෝ වනාහි කාය සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, වාක් සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, මනෝ සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, ආර්‍ය්‍යයන්හට දොස් නොකීවාහු, සම්‍යක්දෘෂ්ටි ඇත්තාහු සම්‍යක්දෘෂ්ටි කර්ම සමාදන් වූවාහුය. (එහෙයින්) ඔවුහු කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු, ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්නාහුයයි මෙසේ පිරිසිදුවූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා සිටි, දිවැසින් චුතවන්නාවූද, උපදින්නාවූද, හීන (ලාමක) වූද, ප්‍රණීත (උසස්) වූද, මනාවූ, (ශරීර) වර්ණ ඇත්තාවූද, මනාවූ, (ශරීර) වර්ණ නැත්තාවූද, යහපත් ගති ඇත්තාවූද, යහපත් ගති නැත්තාවූද, කර්මය පරිදි මිය පරලොව ගියාවූ සත්වයන් දැන ගතියි කියා දක්වනු ලැබුවෙමි,”

“ඇවැත් ආනන්දය, ඒ කිමැයි සිතන්නෙහිද? නුඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිදු භික්ෂු සංඝයාට දක්වනු ලැබුයෙහිද ‘මහණෙනි, මම ආශ්‍රවයන් (කෙලෙස්) ක්ෂය කිරීමෙන්ද, ආශ්‍රව රහිතවූ, චේතෝ විමුත්තියද, (අර්හත් ඵල සමාධියද) පඤ්ඤවිමුත්තියද, මේ ආත්මයෙහිදී තෙමේ ම දැන, ප්‍රත්‍ය කොට, ඊට පැමිණ වාසය කරමි.

‘මහණෙනි, ආනන්දතෙමේද ආශ්‍රවයන් (කෙලෙස්) ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිතවූ, චේතෝ විමුත්තියද, පඤ්ඤා විමුක්තියද (අර්හත් ඵල ප්‍රඥාවද) මේ ආත්මයෙහිදී තෙමේ ම දැන, ප්‍රත්‍යක්ෂකොට, ඊට පැමිණ වාසය කෙරෙයි කියා දක්වනු ලැබුවෙමි.”

“ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය. ඇවැත්නි, මම වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහිදී භික්ෂු සංඝයාට දක්වනු ලැබුවෙමි.’

‘මහණෙනි, මම ආශ්‍රවයන් (කෙලෙස්) ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිතවූ, චේතෝ විමුක්තියද, තෙමේ ම දැන, ප්‍රත්‍යක්ෂකොට, ඊට පැමිණ වාසය කියා දක්වනු ලැබුවෙමි.’

‘මහණෙනි, කස්සප තෙමේද ආශ්‍රවයන් (කෙලෙස්) ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිතවූ, චේතෝ විමුත්තියද, පඤ්ඤා විමුත්තියද (අර්හත් ඵල ප්‍රඥාවද) මේ ආත්මයෙහිදී තෙමේ ම දැන, ප්‍රත්‍යක්ෂකොට, ඊට පැමිණ වාසය කෙරෙයි කියා දක්වනු ලැබුවෙමි.”

“ඇවත, යමෙක් මාගේ ෂට් අභිඥාවන් වැසිය යුතුයයි හඟින්නේවේ නම්, හෙතෙම හත්රියන් හෝ හත් රියන් හමාරක් හෝ වූ, ඇතෙකු තල්පතකින් වැසිය යුතුයයි හඟින්නෙකු වැනිය.

ථුල්ලතිස්සා මෙහෙණද බ්‍රහ්මචරියාවෙන් (ශාසනයෙන්) චුතවූවාය.”

(දසවෙනි උපස්සය සූත්‍රය නිමි.)

SN 02-05-11. චීවර සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් සමයෙක්හි ඇවැත් මහා කස්සපතෙම රජගහනුවර කලන්දකනිවාප නම් ලත් වේළුවනයෙහි (හුණවනයෙහි) වාසය කරනසේක. එකල්හි වනාහි ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරතෙම මහත්වූ භික්ෂු සංඝයා හා සමග ‘දක්ෂිණගිරියෙහි’ චාරිකාවෙහි හැසිරෙයි. එසමයෙහි වනාහි ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන්ගේ බෙහෙවින් ළදරුවූ, තිසක් පමණ ශිෂ්‍ය භික්ෂූහු ශික්ෂාව ප්‍රතික්ෂේප කොට ගිහිවූවාහු වෙති.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවීරතෙම “දක්ෂිණ ගිරියෙහි” කැමතිතාක් චාරිකාවෙහි හැසිර, රජගහනුවර වේළුවන නම් “කලන්දක නිවාපය” යම් තැනෙක්හිද, ආයුෂ්මත් මහා කස්සප ස්ථවිරතෙම යම් තැනෙක්හිද, එතැන්හි පැමිණියේය. පැමිණ, ආයුෂ්මත් මහා කස්සප ස්ථවිරයන් වහන්සේට වැඳ, එක්පසක හුන්නේය. එක්පසෙක හුන්නාවූ ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන්හට ආයුෂ්මත් මහාකස්සප ස්ථවිරයන් වහන්සේ මෙය කීයේය.

“ඇවැත් ආනන්දයෙනි, කිනම් අර්ථයක් නිසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කුලයන්හි ‘තිකභෝජනය’ (ගණ භොජන ශික්ෂාපදය) පණවන ලදද?

“ස්වාමීනි, කරුණු තුනක් නිසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කුලයන්හි ‘තිකභෝජනය’ පණවනලදී. (එනම්:-) දුශ්ශීල පුද්ගලයන්හට නිග්‍රහකිරීම පිණිසද, සිල්වත් භික්ෂූන්ගේ පාසුවිහරණය පිණිසත්, පාප අදහස් ඇත්තෝ පක්ෂයක් ගෙන සංඝයා භෙද නොකෙරෙත්වා කියාද කුලයන් කෙරෙහි අනුකම්පාව නිසාද යන කරුණු තුනය. ස්වාමීනි, කස්සප ස්ථවිරයන් වහන්ස, මේ තෙවැදැරුම් අර්ථය නිසා භාග්‍යවතුන්වහන්සේ කුලයන්හි ‘තිකභෝජනය’ පණවන ලදී” “ඇවැත් ආනන්දයිනි, එසේ තිබියදී නුඹ කවර කාරණයක් නිසා, මේ ඉන්ද්‍රිය සංවරයක් නැත්තාවූ, භෝජනයෙහි ප්‍රමාණය නොදන්නාවූ, නිදිවර්ජිත කිරීමෙහි නොයෙදුනාවූ’ අලුත් මහණුන් හා සමග චාරිකාවෙහි හැසිරෙයිද? බෝගපැල විනාශ කරමින් ඇවිදින්නෙහියයි හඟිමි. කුලයන් නසමින් ඇවිදින්නෙහියයි හඟිමි. ඇවැත් ආනන්දයිනි, තොපගේ මේ අලුත් පිළිවෙළින් තොපගේ පිරිස විනාශ වන්නීය. තොපගේ පිරිස බිඳෙන්නීය. මේ* කුමාර (ළදරු) තෙමේ තමාගේ ප්‍රමාණය නොදන්නේයයි කීය.”

“ස්වාමීනි, කස්සප ස්ථවිරයන් වහන්ස, මාගේ හිසකෙස් ද පැසීගොස්ය. එතකුදු වුවත් අපි අද දක්වාත් ආයුෂ්මත් මහා කස්සප ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ළදරුවා කියා ආමන්ත්‍රණයකිරීමෙන් නොමිදෙමුයි කීයේය.”

“එය එසේමය. ඇවැත් ආනන්දය, නුඹ මේ ඉන්ද්‍රිය සංවරයක් නැත්තාවූ භෝජනයෙහි ප්‍රමාණය නොදන්නාවූ, නිදි වර්ජිත කිරීමෙහි නොයෙදුනාවූ, අලුත් මහණුන් හා සමග චාරිකාවෙහි හැසිරෙහිය. ධාන්‍ය පැල විනාශ කරමින් හැසිරෙහියයි හඟිමි. කුලයන් විනාශකරමින් හැසිරෙහියයි හඟිමි.

මහා කස්සප ස්ථවිරයන් වහන්සේ වයස්ගතවූ පසුත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේට දරුවා කියා කථා කරති.

ඇවැත් ආනන්දය, නුඹගේ මේ අලුත් පිලිවෙළින් පිරිස බිඳෙයි ඇවැත් ආනන්දය, නුඹගේ පිරිස විනාශ වෙයි. මේ කුමාරයා (ළදරුවා) තමාගේ ප්‍රමාණය නොදන්නේයයි කීය.

මහා කස්සප ආර්‍ය්‍යයන් වහන්සේ විසින් පණ්ඩිත භික්ෂුවක්වූ, ආනන්ද ආර්‍ය්‍යයන් වහන්සේ කුමාර වාදයෙන් නින්දා කරනු ලැබුවේයයි ථුල්ලනන්දා නම් භික්ෂුණිය ඇසුවාය. ඉක්බිති එයින් නොසතුටු සිත් ඇත්තාවූ, ථුල්ල නන්දා භික්ෂුණිය නොසතුටු වචනයක් නිකුත්කළාය. (එනම්:) කිමෙක්ද? මහා කස්සප ආර්‍ය්‍යයන් වහන්සේ පෙර අන්‍ය තීර්ථකව විසුවාවූ මහා කස්සප ආර්‍ය්‍යයන් වහන්සේ පණ්ඩිත භික්ෂුවක්වූ, ආනන්ද ආර්‍ය්‍යයන් වහන්සේ කුමාර වාදයෙන් නින්දා කළයුත්තෙකැයි හඟින්නේද?” කියායි.

ආයුෂ්මත් මහා කස්සප ස්ථවිරයන් වහන්සේ ථුල්ල නන්දා භික්ෂුණිය විසින් කියනලද මේ වචනය ඇසූහ. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් මහා කස්සප ස්ථවිරයන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන්හට මෙය කීයේය. “ඇවැත් ආනන්දයිනි, ථුල්ලනන්දා භික්ෂුණිය විසින් ඉක්මන්වී, කරුණු නොසලකා වචනයක් කියනලදී. ඇවැත්නි, මම වනාහි යම් තැනක පටන් හිසකෙස් දැලිරවුල් බාවා, (බැහැර කරවා) කසාවත් හැඳ, අගාර නම් ලත් ගිහිගෙයින් නික්ම, අනගාරිය නම් ලත් ශාසනයෙහි පැවිදිවූයේ වෙම්ද, (එතැන් පටන් මම) ඒ භාග්‍යවත්වූ, අර්හත්වූ, සම්මා සම්බුදුන් හැර, අන්‍ය ශාස්තෘවරයකු දැක්වීමට නොදනිමි. ඇවැත්නි, පෙර ගිහිගෙයි වාසය කරන්නාවූ මට මේ සිත ඇතිවූයේය. ‘ගිහිගෙයි විසීම් අවහිරය. රජස් (දූවිලි) උපදනා තැනකි. පැවිදිවීම අබ්භොකාස්ථානයයි. (එළිමහන් තැනයි.) ගිහිගෙයි වසන්නන් විසින් ඒකාන්තයෙන් සම්පූර්ණවූ, ඒකාන්තයෙන් පිරිසිදුවූ, සෝදනලද හක්ගෙඩියක් මෙන් පිරිසිදුවූ මේ බ්‍රහ්ම චරියාවෙහි හැසිරෙන්නට පහසු නොවේ. මම කෙස් රවුළු කපා හැර, කසාවත් හැඳ, ගිහිගෙන් නික්ම, අනගාරිකව, පැවිදි වන්නෙම් නම් ඉතා හොඳය කියායි. ඇවැත්නි, පසුව ඒ මම කපනලද රෙදි කැබලිවලින් දෙපට සිවුරක් කොට ලෝකයෙහි යම් රහත්හු වෙත්ද, ඒ රහතුන් උදෙසා කෙස් රවුළු කපා හැර, කසාවත් හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්මී, අනගාරිකව පැවිදිවූයෙමි. ඒ මම මෙසේ පැවිදිව දීර්ඝ මාර්ගයට පිළිපන්නේ, රජගහනුවරටද, නාලන්දාවටද අතරෙහිවූ බහුපුත්තචෙතිය නම් ස්ථානයෙහි වැඩහුන්නාවූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක්කෙමි. දැක, මට මේ සිත පහළවිය.

‘ඉදින් මම ශාස්තෲවරයෙකු දක්නෙම් නම් එය මේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේම දැක්මය. ඉදින් මම සම්‍යක් ප්‍රතිපත්තියෙහි ගමන් කළ කෙනෙකු දැක්නෙම් නම් ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේම දැක්මය. ඉදින් මම සියල්ල අවබෝධ කළ කෙනෙකු දක්නෙම් නම් ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේම දැක්මය’ කියායි. ඇවැත්නි, ඒ මම වනාහි එහිදීම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සිරි පා දෙක ළඟ වැටී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙය කීයේය. ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාගේ ශාස්තෲන් වහන්සේ වනසේක. මම (ඔබවහන්සේගේ) ශ්‍රාවකයෙක් වෙමි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාගේ ශාස්තෲන්වහන්සේ වනසේක. මම (ඔබවහන්සේගේ) ශ්‍රාවකයෙක් වෙමි.’ ඇවැත්නි, මෙසේ කී කල්හි මට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය කීසේක. ‘කස්සපය, යමෙක් වනාහි මෙසේ මුළුහිතින්ම යුක්තවූ, ශ්‍රාවකයෙකුහට නොදැන දනිමියි කියයි නම්, නොදැක දක්නෙමියි කියයි නම් ඔහුගේ හිසද පැලෙන්නේය. කස්සපය, මම වනාහි දැනම දනිමියි කියමි. දැකම දකිමියි කියමි. එහෙයින් කස්සපය, මෙහිදී නුඹ විසින් මෙසේ හික්මිය යුතුයි. (කෙසේද?) ස්ථවිර භික්ෂූන් කෙරෙහිද නවක භික්ෂූන් කෙරෙහිද, මද්ධ්‍යම භික්ෂූන් කෙරෙහිද, මාගේ තියුණුවූ හිරි ඔතප් (ලජ්ජා භය) දෙක එළඹ සිටියේ වන්නේය කියායි. කස්සපය, නුඹ මෙසේ හික්මිය යුතුයි. කස්සපය, මෙහිදී නුඹ මෙසේ හික්මිය යුතුයි. (කෙසේද?) කුශලින් යුක්තවූ, යම්කිසි ධර්මයක් අසම්ද, ඒ සියල්ල අර්ථ සහිත කොට, මෙනෙහිකොට, මුළුසිතින් එක්තැන් කොට, යොමුකරනලද කන් ඇතිව, ධර්මය අසන්නෙමියි කියායි. කස්සපය, නුඹ මෙසේ හික්මිය යුතුයි. කස්සපය, මෙහිදී නුඹ මෙසේ හික්මිය යුතුයි.

(කෙසේද?)
මාගේ සොම්නස් සහගත කායගතාසතිය අත්නොහරින්නේයයි කියායි.
කස්සපය, නුඹ මෙසේ හික්මිය යුතුයි.

“ඇවත, ඊටපසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ අවවාදයෙන් මට අවවාද කොට, හුනස්නෙන් නැඟිට වැඩිසේක.

“ඇවත, මම වනාහි සත් දිනක් පමණක් නය සහිත “රට්ඨපිණ්ඩය” (රටවැසියන් දෙන පිණ්ඩපාතය) අනුභව කෙළෙමි. ඉක්බිති අටවැනිදා රහත්ඵලයට පත්වීමි. ඉක්බිති ඇවත, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මගින් ඉවත්වී, යම් තැනෙක්හි එක්තරා රුක්මුලක් වූයේද එතැනට වැඩිසේක. ඇවත, අනතුරුව මම කඩකොට කපනලද රෙදි කැබලිවලින් කළ දෙපොට සිවුර සතරට නවා ආසනයක් පනවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීයෙමි. ‘ස්වාමීනි, මෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටිනසේක්වා. එය මට බොහෝ කාලයක් මුළුල්ලෙහි හිත පිණිස, සැප පිණිස වන්නේය’ කියායි. ඇවත, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පණවනලද ආසනයෙහි වැඩහුන්සේක. ඇවත, වැඩහුන්නාවූ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට මෙසේ වදාළේය.
‘කස්සපය, තාගේ කැපූ රෙදිකැබලිවලින් කළ (පට පිලෝතිකය) දෙපොට සිවුර මෘදුය’ කියායි. ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන්වහන්සේ මට අනුකම්පාකොට කැපූ රෙදි කැබලිවලින් කළ දෙපොට සිවුර පිළිගන්නා සේක්වායි’ කීයෙමි. කස්සපය, නුඹ හණ නූලින් කරනලද, (පාවිච්චිකිරීමෙන්) පරණවූ මාගේ පාංසුකූල චීවරය වනාහි දරන්නෙහිද? ‘ස්වාමීනි, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ හණනූලින් කරනලද, (පාවිච්චි කිරීමෙන්) පරණවූ පාංසුකූල චීවරය දරන්නෙමි ඇවත, යම් ඒ පුද්ගලයෙක් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ලයෙන්ද මුඛයෙන්ද පහළවූ, ධර්මයෙන් උපන්නාවූ, ධර්මයෙන් නිර්මිතවූ, ධර්මයට දායාදකොට ඇත්තාවූ, පුත්‍රතෙම හන නූලෙන් කරනලද (පාවිච්චිකිරීමෙන්) පරණවූ පාංසුකූල සිවුර පිළිගත්තේයයි මනාකොට කියන්නේ නම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ලයෙන් මුඛයෙන්ද පහළවූ, ධර්මයෙන් උපන්නාවූ, ධර්මයෙන් නිර්මිතවූ, ධර්මයට දායාදවූ, හණ නූලෙන් කරනලද, (පාවිච්චි කිරීමෙන්) පරණවූ පාංසුකූල සිවුර පිළිගත් පුත්‍රයාය යන මෙය මටම කියයුතු වන්නේය.”

“ඇවත, මම වනාහි යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් කාමයන්ගෙන් වෙන්වම (සියලු) අකුශල ධර්මයන් වෙන්වම විතර්ක සහිතවූ විචාර රහිතවූ විතර්කයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ප්‍රථමධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරමි.

“ඇවත, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද, ඒ තාක් විතර්ක විචාර දෙදෙනාගේ සංසිඳීමෙන් සිතේ පැහැදීම ඇති කරන්නාවූ, හිතේ එකඟ බව ඇති කරන්නාවූ, විතර්ක රහිතවූ විචාර රහිතවූ, සමාධියෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ද්විතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරමි.”

“ඇවත, මම යම්තාක් කල් කැමැතිවෙම්ද, ඒතාක් කල් ප්‍රීතිය ඉක්මවීමෙන් උපෙක්ෂා ඇත්තේ වාසය කරමි. සිහියෙන් යුක්තවූයේ කයින් වින්දේමි. යම් ධ්‍යානයක් උපෙක්ෂා ඇත්තේ සිහියෙන් යුක්තවූයේ සැප විහරණ ඇත්තේයයි ආර්‍ය්‍යයෝ කියත්ද ඒ තුන්වන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසයකරමි.

“ඇවත, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් සැපය නැතිකිරීමෙන්, දුක නැතිකිරීමෙන්, කල් ඇතිවම සොම්නස් දොම්නස් දෙක අතුරුදන් කිරීමෙන්, දුක් නැත්තාවූ, සැප නැත්තාවූ, උපෙක්ෂාවෙන් හටගත් සිහිය පිළිබඳ පිරිසිදු බැව් ඇති සතරවන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරමි”

“ඇවත, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්මවීමෙන්, පටිඝ (ගැටීම්) සංඥාවන් නැතිකිරීමෙන්, නානත්ත සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන්, “ආකාසය අනන්තයයි” ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරමි.”

“ඇවත, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා “විඤ්ඤාණය අනන්තයයි” විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරමි.

“ඇවත, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා, කිසිවක් නැතැයි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරමි.”

“ඇවත, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා, නේවසඤ්ඤා නාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරමි.

“ඇවත, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් සියලු ආකාරයෙන් නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා, සඤ්ඤාවේදයිත නිරෝධයට පැමිණ වාසය කරමි.’

“ඇවත, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් නොයෙක් ආකාරවූ, ඍද්ධිවිධි වෙන් වෙන් කොට (අනුභව කරමි) දක්වමි.
(කෙසේද?)
එකෙක්ව බොහෝ වෙමි. බොහෝසේව එකෙක් වෙමි. ප්‍රකට බවට, මුවහ බවට, අහසෙහි මෙන් බිත්තිය විනිවිද, පවුර විනිවිද, පර්වතය විනිවිද, නොහැපෙමින් යමි. දියෙහි මෙන් පොළොවෙහි කිමිදීම්, මතුවීම් කරමි. පොළොවෙහි මෙන් දියෙහි දිය නොබිඳ ගමන් කරමි. පක්ෂියකු මෙන් අහසෙහිද පර්‍ය්‍යංකයෙන් (අරමිණිය ගොතා) හිඳගෙනම යමි. මේ මහත් ඍද්ධි ඇති, මහත් ආනුභාව ඇති, සඳ හිරු දෙදෙන අතගාමි. පිරිමදිමි. බඹලොව තෙක් ශරීරයෙන් වසඟ කරමි.”

“ඇවත, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් පිරිසිදුවූ, මිනිස් කණ ඉක්මවා පැවැත්තාවූ, දිවකණින් දිව්‍යමයවූද, මනුෂ්‍යමයවූද, දුරවූද, ළඟවූද ශබ්ද අසමි.

“ඇවත, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් අන්‍ය සත්වයින්ගේ, අන්‍ය පුද්ගලයින්ගේ සිත තමාගේ සිතින් පිරිසිඳ දනිමි. (කෙසේද?) රාග සහිත සිත රාග සහිත සිතයයි දනිමි. රාග රහිත සිත රාග රහිත සිතයයි දනිමි. ද්වේෂ සහිත සිත ද්වේෂ සහිත සිතයයි දනිමි. ද්වේෂ රහිත සිත ද්වේෂ රහිත සිතයයි දනිමි. මෝහ සහිත සිත මෝහ සහිත සිතයයි දනිමි. මෝහ රහිත සිත මෝහ රහිත සිතයයි දනිමි. හැකුළුණු සිත හැකුළුණු සිතයයි දනිමි. විසුරුණු සිත විසුරුණු සිතයයි දනිමි. මහත් බවට ගිය සිත මහත් බවට ගිය සිතයයි දනිමි. මහත් බවට නොගිය සිත මහත් බවට නොගිය සිතයයි දනිමි. කාම සහිත සිත කාම සහිත සිතයයි දනිමි. ලෞකික සිත් අතුරෙන් උසස්ම සිත අනුත්තර සිතයයි දනිමි. සමාධිගතවූ සිත සමාධිගතවූ සිතයයි දනිමි. සමාධිගත නොවූ සිත සමාධිගත නොවූ සිතයයි දනිමි. (ක්ලේශයන්ගෙන්) මිදුනු සිත (ක්ලේශයන්ගෙන්) මිදුනු සිතයයි දනිමි. (ක්ලේශයන්ගෙන්) නොමිදුනු සිත (ක්ලේශයන්ගෙන්) නොමිදුනු සිතයයි දැනගනිමි.

“ඇවත, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් නානාප්‍රකාරවූ පෙර වාසයකළ තැන් සිහි කරමි. හේ කෙසේද? එක් ජාතියක්ද, ජාති දෙකක්ද, ජාති තුනක්ද, ජාති හතරක්ද, ජාති පහක්ද, ජාති දහයක්ද, ජාති විස්සක්ද, ජාති තිහක්ද, ජාති හතළිහක්ද, ජාති පනසක්ද, ජාති සියයක්ද, ජාති දහසක්ද, ජාති ලක්ෂයක්ද, නොයෙක් සංවර්ත (විනාශවෙන) කල්පයන්දත නොයෙක් විවර්ත (හැදෙන) කල්පයන්ද, නොයෙක් සංවර්ත, විවර්ත කල්පයන්ද අසවල් තැන උපන්නෙමි. එහි මෙනම් ඇත්තේවීමි. මෙබඳු ගොත්‍ර ඇත්තේවීමි. මෙබඳු (ශරීර) වර්ණ ඇත්තේවීමි. මෙබඳු ආහාර ඇත්තේවීමි. මෙබඳු දුක් සැප වින්දෙමි. ඒ මම එයින් චුතව අසවල් තැන උපන්නෙමි. එතැන්හිද මෙසේ නම් ඇත්තේවීමි. මෙබඳු (ශරීර) වර්ණ ඇත්තේවීමි. මෙබඳු ආහාර ඇත්තේවීමි. මෙබඳු සැප දුක් වින්දේවීමි. මෙබඳු ආයුෂ ඇත්තේවීමි. ඒ මම එතැනින් චුතව මේ මනුෂ්‍යාත්මභාවයෙහි උපන්නෙමියි මෙසේ ආකාර සහිතවූ, උදෙසීම් සහිතවූ, නානාප්‍රකාරවූ, පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ සිහිකරමි.”

“ඇවත, මම යම්තාක් කල් කැමැති වෙම්ද, ඒතාක් පිරිසිදුවූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා සිටියාවූ දිවැසින් චුතවන්නාවූද, උපදින්නාවූද, හීන (ලාමක) වූද, ප්‍රණීත (උසස්) වූද, මනාවූ (ශරීරා) වර්ණ ඇත්තාවූද, මනාවූ (ශරීර) වර්ණ නැත්තාවූද, යහපත් ගති ඇත්තාවූද, යහපත් ගති නැත්තාවූද, කර්මය අනුව මිය පරලොව ගියාවූ සත්වයන් දකිමි. (කෙසේද?) ඒකාන්තයෙන් මේ පින්වත් සත්වයෝ කාය දුශ්චරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, වාක් දුශ්චරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, මනෝ දුශ්චරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, ආර්‍ය්‍යයන්හට දොස් කීවාහු, මිථ්‍යාදෘෂ්ටි ගත්තාහු, මිථ්‍යාදෘෂ්ටි ක්‍රියා අනුමත කළාහුය. (එහෙයින්) ඔවුහු කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු, සැපයෙන්පහවූ නපුරුගති ඇති, යටිකුරුව වැටෙන නරකයෙහි උපන්නාහුයයිද.

මේ පින්වත් සත්වයෝ වනාහි කාය සුචරිතයෙන් යුක්ත වූවාහු, වාක් සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, මනෝ සුචරිතයෙන් යුක්තවූවාහු, ආර්‍ය්‍යයන්හට දොස් නොකීවාහු, සම්‍යක් දෘෂ්ටි ඇත්තාහු, සම්‍යක් දෘෂ්ටිකර්ම සමාදන් වූවාහුය. (එහෙයින්) ඔවුහු කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්නාහු”යයි, පිරිසිදුවූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා සිටි දිවැසින්, චුතවන්නාවූද, උපදින්නාවූද, හීන (ලාමක) වූද, ප්‍රණීත (උසස්) වූද, මනාවූ (ශරීර) වර්ණ ඇත්තාවූද, මනාවූ (ශරීර) වර්ණ නැත්තාවූද, යහපත් ගති ඇත්තාවූද, යහපත් ගති නැත්තාවූද, කර්මය පරිදි මිය පරලොව ගියාවූ සත්වයන් දැනගනිමි.

“ඇවත්නි, ආශ්‍රවයන් (කෙලෙස්) ක්ෂයකිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිතවූ, චේතෝ විමුක්තියද (අර්හත්ඵල සමාධියද), පඤ්ඤා විමුක්තියද (අර්හත්ඵල ප්‍රඥාවද), මේ ආත්මයෙහිදී තෙමේම දැන, ප්‍රත්‍යක්ෂකොට, ඊට පැමිණ වාසය කරමි.

“ඇවත, යමෙක් මාගේ ෂට්අභිඥාවන් වැසිය යුතුයයි හඟින්නේවේද, හෙතෙම හත්රියන් හෝ හත්රියන් හමාරක් හෝ වූ ඇතෙකු තල්පතකින් වැසිය යුතුයයි හඟින්නෙකු වැනිය. ථුල්ලනන්දා භික්ෂුණියද බ්‍රහ්මචරියාවෙන් (ශාසනයෙන්) චුතවූවාය.

(එකොළොස්වෙනි චීවර සූත්‍රය නිමි.)

මොහු පැවිදි වූ අයුරුත් දිගුමගට පැමිණි අයුරුත් වටහා ගැනීමට පළමු අභිනීහාර අවස්ථාවේ සිට මේ පිළිවෙල කථාව දතයුතු වේ.

අතීතයේ කල්ප ලක්‍ෂ ගණනකට පෙර පදුමුත්තර නම් බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක. ඒ හංසවතී නුවර ඇසුරුකර කේෂ්ම භූමියක් වූ මිගදායෙහි වැඩවාසය කරන කාලයෙහි වේදේහ නම් අසූ කෙළක් ධනය ඇති සිටුපුතෙක් උදෑසනම රසවත් භෝජන වළඳා, පෝය අටසිල් සමාදන්ව, ගඳමල් ආදිය ගෙන විහාරයට ගොස් බුදුන්ට පුදා වැඳ එකත්පසෙක සිටියේය. එකෙණෙහි ශාස්තෘන් වහන්සේගේ තෙවැනි ශ්‍රාවක වූ මහා නිසභ නම් තෙරුන් වහන්සේ “මහණෙනි! මගේ ශ්‍රාවක භික්ෂූන්ගෙන් ධුතාංගධාරී භික්ෂුන්ගේ අග්‍රයට නිසභ තෙරහු පත්කරමි”යි අගතනතුරෙහි තැබූ සේක. මෙය දුටු උපාසකතුමා බෙහෙවින් ප්‍රසන්නව ධර්මකථාව අවසන, මහජනයා නැගිට ගිය කල්හි බුදුරජාණන් වහන්සේට වැඳ, “ස්වාමීනි! හෙට මගේ දානය ඉවසා වදාරන මැනවි”යි ආරාධනා කළේය. බුදුපියාණෝ, “උපාසකය! භික්ෂු සංඝයා ඉතා විශාලය”යි වදාළහ. එවිට උපාසකයා “ස්වමීනි! බුදුරජාණන් වහන්ස! කොපමණ ප්‍රමාණයක් වේද?”යි විමසීය. “භික්ෂුහු හැටඅට ලක්ෂයක් පමණ වැඩවෙසෙති.” “ස්වාමීනි! එක් සාමනේර නමක්වත් විහාරයේ ඉතිරි නොකර දානය සඳහා වැඩමවන්න”යි නැවතද ආරාධනා කළේය. බුදුහු එය ඉවසූ බැව් දැන තම ගෙදරට ගොස් මහාදානයක් පිළියෙල කරවා, දෙවැනි දින බුදුරදුන්ට කාලය දැන්වීය. බුදුපියාණන් වහන්සේ පාසිවුරු ගෙන මහා භික්ෂු සංඝයා විසින් පිරිවරන ලදුව, උපාසකයාගේ නිවසෙහි පැනවූ අසුන්වල වැඩසිටියහ. පරිභෝගය සඳහා දියවත් කිරිම අවසන් වූ කල්හි, කැඳබත් ආදිය පිළිගනුවනුයේ වැළඳවීම කළේය. උපාසකයා ද බුදුපියාණන් සමීපයේ ම හුන්නේය

මේ අතර මහා නිසභ තෙරහු පිඬු පිණිස හැසිරෙන සේක්, ඒ වීථියටම වැඩිසේක. උන්වහන්සේ දුටු උපාසකයා නැගිට ගොස් තෙරුන්ට වැඳ, “ස්වාමීනි! අපට පාත්‍රය දෙනු මැනව”යි කීවේය. තෙරණුවෝ පාත්‍රය දුන්හ. “ස්වාමීනි! මෙහි පිවිසෙන සේක්වා. ශාස්තෘන් වහන්සේ ද මෙහි වැඩ වෙසෙති”යි උපාසකයා පැවසූ කල්හි, “උපාසකය!, එය සුදුසු නොවේ” යැයි තෙරුන්වහන්සේ පැවසූහ. උපාසකයා තෙරුන්ගේ පාත්‍රය පුරවා බැහැරට ගෙනවුත් තෙරුන්ටම පිළිගැන්වීය. නැවත තෙරුන් අනුවම පසුගමන් කර නැවතුණි. නැවතත් බුදුපියාණන් වහන්සේ වෙත ගොස්, “ස්වාමීනි! මහා නිසභ තෙරණුවෝ, “ශාස්තෘන් වහන්සේ ගෙයි වැඩ සිටිති”යි මා පැවසූ කල්හි, ඇතුලට පිවිසීමට අකමැති වූහ. උන්වහන්සේට ඉතා වැඩි ගුණයක් පවතින්නේ ද?”යි ප්‍රශ්න කළේය. බුදුවරු නම් ගුණයන්ගේ මසුරුකම් කරන්නෝ නොවෙති. අනුන් ගුණ නොමකති. බුදුපියාණන් වහන්සේ “උපාසකය! අපි භික්ෂාවේ පැමිණීම බලමින් ගෙයි වෙසෙමු. ඒ නිසභ තෙරහු එසේ නොසිට, භික්ෂාව සොයා ගනියි. අපි ගම් සෙනසුන්හි වසමු. උන්වහන්සේ ආරණ්‍යයෙහිම වෙසෙති. අපි ආවරණය වූ ස්ථානයක ම වසමු. උන්වහන්සේ එළිමහනෙහිම වෙසෙති. මෙලෙස උන්වහන්සේගේ ගුණ ඉතා විශාලය”යැයි ගුණ සමූහය මහමුහුද පුරවන්නාක් මෙන් වදාළහ

ස්වභාවයෙන් දැල්වුණු පහණට තෙල් දැමුවාක් වැනි මේ දේශනාව ඇසූ උපාසකයා ද බෙහෙවින් ප්‍රසන්න වූයේ “මට වෙනත් සැපතකින් කවර ප්‍රයෝජනයක් ද? අනාගතයේ එක් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සසුනෙහි ධුතාංගධාරීන් අතරින් අග තනතුර සඳහා ප්‍රාර්ථනා කරන්නෙමි”යි සිතා නැවතද බුදුරදුන්ට ආරාධනා කොට සත්දිනක් ම මහදන් පැවැත්වීය. අවසන් දින හැටඅට ලක්‍ෂයක් භික්ෂූන්ට තුන්සිවුරු පූජාවක් ද පවත්වා, බුදුපියාණන්ට වැඳ,
“ස්වාමීනි! මවිසින් සත්දිනක් මහදන් පැවැත්වූයේ මෙත් සහගත වූය කාය-වාග්-මනෝ කර්ම ඇතිවමය. මේ උතුම් මහා පින්කමෙන් මම දිව්‍ය, ශක්‍ර, බ්‍රහ්මාදී සැපතක් නොපතමි. මේ උතුම් පුණ්‍ය මහිමයේ බලයෙන්, අනාගත බුදුවරයන් වහන්සේ නමකගේ සසුනෙහි නිසභ තෙරුන් මෙන් තෙලෙස් ධුතාංගධාරීන් අතර අගතනතුරට පත්වේවා!යි ප්‍රාර්ථනා කළේය.

බුදුරජාණනන් වහන්සේද මොහු විසින් මහත් වූ තනතුරක් ප්‍රාර්ථනා කරන ලදී. එය ඉටුවේද? නොවන්ද? විමසා බලන සේක්, එය ඉටුවන බව දුටුසේක. “නුඹ විසින් ඉතා ප්‍රිය වූ තනතුරක් පතන ලදී. අනාගතයේ කල්ප ලක්‍ෂයක් ඉක්ම ගිය කල්හි, ගෞතම නම් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළවෙති. නුඹ වහන්සේගේ තෙවැනි ශ්‍රාවකයා වූ මහා කාශ්‍යප තෙරුන් නමින් ප්‍රකට වන්නේය” යනුවෙන් පැවසූ බුදුවදන් ඇසූ උපාසකයා, “බුදුවරු ලඟ කථා දෙකක් නම් නැත”යි සිතා දෙවැනි දින සිටම එම තනතුර ලැබුවාක් මෙන් ප්‍රීති වුයේය. ඔහු ආයු කෙළවර දක්වා සීලාදිය රක්ෂාකොට, කළුරිය කිරීමෙන් පසු දෙලොව උපනේය.

එතැන් සිට දිව්‍ය, මනුෂ්‍ය සැපසම්පත් විඳිමින් සසර සැරිසරන කල්හි, මින් කල්ප අනූඑකකට පෙර පහළ වූ විපස්සී සම්මා සම්බුදුපියාණන් වහන්සේ බන්ධුමතී නුවර නිසා ක්ෂේමභූමියක් වූ මිගදායෙහි වැඩවසන සමයෙහි දෙව්ලොවින් චුතව එක් දුක්පත් බමුණු ගෙදරක උපන්ය. එසමයෙහි බුදුපියාණන් වහන්සේ සත්වැනි වසරෙහි ධර්මදේශනා කරන සේක් මහාකෝළාහලයක් ඇතිවිය. දෙවියෝ මුළු දඹදිවට ම “ශාස්තෘන් වහන්සේ ධර්මදේශනා කරන සේක”යි දැනුම් දෙති. මේ දුක්පත් බමුණාද එපුවත අසා බණ ඇසීමට යාමට කැමති විය. නමුත් ඔහුට හා බැමිණියට හැඳගෙන පිටතට යා හැකි එකම සලුවක් පමණක් ඇත. පොරවාගෙන යෑමටද ඇත්තේ එකම සලුවකි. එනිසා මුලුනුවර මොහු “ඒකසාටක බමුණා” යැයි ප්‍රසිද්ධ විය. බමුණන්ගේ කිසියම් රැස්වීමක්-උත්සවයක් වේනම් බැමිණිය ගෙදර නවතා බමුණා පමණක් ඒ සඳහා යයි. බැමිණියන්ගේ එක්වීමක්-උත්සවයක් ඇතිවූ කල්හි බමුණා ගෙදර නැවතී බැමිණිය පමණක් යයි. මෙදින බණ ඇසීමට යාමට රිසි වූ බමුණා, “පින්වතිය! කිම නුඹ රාත්‍රී බණ ඇසීමට යන්නීද? නැතිනම් දහවල් බණ ඇසීමට යන්නීද?”යි බැමිණියගෙන් විමසුවේය. “අපි ස්ත්‍රීහුය. එනිසා රෑ බණ ඇසීමට යා නොහැක. දවල් ම බණ ඇසීමට යමි”යි බැමිණිය කීවාය. ඇය බමුණා ගෙදර නවතා වස්ත්‍රය හැඳ-පොරවා ගෙන දහවල් බණ ඇසීමට උපාසිකාවන් සමග ගොස් එකත්පසෙක සිට බණ අසා උපාසිකාවන් සමග ම පැමිණියාය. ඉන්පසු බමුණාද බැමිණිය ගෙදර නවතා, වස්ත්‍රය හැඳ පොරවාගෙන විහාරයට ගියේය.

එවිට බුදුපියාණන් වහන්සේ පිරිස් මැද අලංකාර වූ ධර්මාසනයක හිඳ, විසිතුරු විජිනිපතක් ගෙන; අහස්ගඟට බස්වන්නාක් මෙන් ද මහමෙර මතට නැගී සාගරය මඩින්නාක් මෙන් ද ධර්මකථාව පවත්වන සේක. පිරිස් කෙළවර හිඳ බණ අසන්නා වූ බමුණාට රාත්‍රී ප්‍රථම යාමයේදී මුළු සිරුරම පිනායමින් පස්වනක් ප්‍රීතිය පහළවිය. ඔහු පොරවාගෙන සිටි වස්ත්‍ර රැගෙන “මෙය බුදුන්ට පුදමි”යි සිතීය. එවිට ඔහුට ආදීනව දහසක් දක්වමින් මසුරුකම පහළවිය. “බැමිණියටත් මටත් ඇත්තේ එකම වස්ත්‍රයකි. අනික් කිසිම පොරවාගෙන යෑමට වස්ත්‍රයක් නැත. මෙය නොමැතිව ගෙයින් පිටව යා නොහැක.” මෙලෙස කල්පනා වූ වහාම දීමේ කැමැත්ත ඉවත් විය,

ඔහුට ප්‍රථම යාමය ඉක්මගිය කල්හි මධ්‍යම යාමයෙහිදී ද එවැනිම වූ මහා ප්‍රීතියක් ඇතිවිය. පෙර වස්ත්‍රය පූජාකිරීමේ සිත ඇතිවුවත් නැවතත් පෙරසේ මසුරුකම මතුවිය. මෙලෙස ධර්මශ්‍රවණය කරන ඔහුට පශ්චිම යාමයේදී ද මහත් වූ පස්වනක් ප්‍රීතියක් ඇතිවිය. ඔහු වහා නැගිට “එතෙරවීම හෝ මරණය හෝ වේවා! එය පසුව දැනගනිමි” යි වස්ත්‍රය රැගෙන වහා ගොස් බුදුපියාණන් වහන්සේ පාමුල තැබුවේය. ඉන්පසු වම් අත හකුලා දකුණු අතින් තෙවරක් අපොලසන් දී “මම දිනුවා”යි තෙවරක් ම මහහඬින් කෑගැසීය.

මේ වෙලාවෙහි බන්ධුම රජු ධර්මාසනයට පසුපසින් තිරයෙන් පිටුපස හිඳ බණ අසයි. රජතුමාට නම් “මම දිනුවා” යන අනුන්ගේ වදන් අප්‍රියම වේ. ඔහු පුරුෂයෙක් යවා, “යව! කුමක් නිසා මෙසේ ප්‍රීතිවෙත්දැයි මොහුගෙන් අසා දැනගෙන එව”යි කීවේය. ඔහු බමුණා ලඟට ගොස් ප්‍රීතිවීමට හේතු විචාළේය. “වෙනත් පුද්ගලයෝ ඇත් යානාදියකට නැගී කඩු හා පලිහ ආදිය ගෙන සතුරුසේනා ජයගනිති. එය ආශ්චර්යයක් නොවේ. මගේ පසුපසින් දිවඑන්නා වූ කුළු ගොනෙකුට මුගුරකින් පහරදී, හිස බිඳ ඌ පලවා හරින්නාක් මෙන් මසුරු සිත මැඩ පවත්වා පෙර වූ එකම වස්ත්‍රය බුදුරදුන්ට පිදුවෙමි. මම ඒ මසුරු සිත ජයගත්තෙමි”යි බමුණා කීවේ.

රාජ පුරුෂයා මේ පුවත රජුට දැන්වීය. රජතුමා “කොළ! අප දසබලයන් වහන්සේට සුදුසු වූ දෙය නොදනිමු. බමුණාම එය දනියි” පවසා ඔහු වෙත අගනා වස්ත්‍ර යුගලයක් යැවීය. බමුණා එය දැක මෙසේ සිතීය. “පෙර නිශ්ශබ්දව සිටි මාහට කිසිවක් නුදුන් මොහු දැන් බුදුගුණ පවසත්දී මාහැඟි වස්ත්‍ර යුගලයක් දෙයි. බුදු ගුණ නිසා උපන් මේ පරිත්‍යාගයෙන් මට කවර ප්‍රයෝජනයක්ද?”යි පවසා එම වස්ත්‍ර යුගලයද බුදුරදුන්ට පිදුවේය. රජු බමුණා කල ක්‍රියාව දැන නැවතත් වස්ත්‍ර යුගලක් එවීය. ඔහු එයද බුදුරදුන්ටම පිදුවේය. රජු මෙලෙස තවත් වස්ත්‍ර යුගලක් වශයෙන් වස්ත්‍ර දෙතිස් යුගලක් බමුණා වෙත එවීය..

එවිට බමුණා මෙය වඩ වඩා ගැනීමක් වන්නේ යැයි සිතා තමාටත්, බැමිණියටත් ප්‍රමාණවත් වූ වස්ත්‍ර දෙකක් ගෙන ඉතිරි යුගල තිහම බුදුරදුන්ට පිදුවේ. එතැන් පටන් ශාස්තෘන් වහන්සේ ඉතා විශ්වාස අයෙකු විය.

රජු, එක් සීත කාලයක බුදුරදුන් සමීපයේ හිඳිමින් බණ අසන ඔහු දැක ලක්‍ෂයක් අගනා තමා පොරවාගෙන සිටි රතු කම්බිලිය දී, “මෙතැන් පටන් මෙය පොරවාගෙන බණ අසව”යි කීවේය. බමුණා “මේ කුණු ශරීරය, මේ උතුම් වූ කම්බලියෙන් වැසීමෙන් කවර ප්‍රයෝජනයක්ද?” යි සිතා තථාගතයන් වහන්සේගේ ගඳකිළිය ඇතුලෙහි ඇඳමත්තෙහි වියනක් කොට බැඳ පූජා කළේය.

දිනක් රජු උදෑසන ම විහාරයට පැමිණ, ගඳකිළියට පිවිස බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයේ ම හිඳ පිළිසඳර කථාවෙහි නියුතු විය. මේ වේලාවෙහි සවණක් ගණ බුදුරැස් මාලාවෝ විහිද ගොස් කම්බිලියෙහි වදී. කම්බිලිය අතිශයින් බබලයි. රජු උඩ බලා කම්බිලිය හඳුනාගෙන, “ස්වමීනි! මගේ මේ කම්බිලිය මම සාටක බමුණාට දුනෙමි”යි කීවේය. “මහරජ! නුඹ විසින් බමුණා පිදුවේ. බමුණා විසින් මා පුදන ලදී” යි බුදුපියාණෝ දේශනා කළ සේක. රජතුමා “බමුණා විසින් ඉතා සුදුසු වූවක්ම කරන ලදී. අප මෙන් නොවේ” යැයි පැහැදී මිනිසුන්ට උපකාර වන වස්තු සියල්ල, අට, අට බැගින් වනසේ “සබ්බට්ඨක” නම් වූ මහාදානයක් බමුණාට පවත්වා, ඔහු පුරෝහිත තනතුරෙහි තැබුවේය. බමුණාද අට්ඨ අට්ඨක නම් හැටඅටක්ම වේයැයි සළාක බත් හැටඅටක් පිහිටුවා නිති දන්දෙමින් සිල් රැක ආයු කෙළවර ඉන් චුතව දෙව්ලොව උපන්නේය.

නැවත ඉන් චුතව මේ මහා භද්‍ර කල්පයේ කෝණාගමන හා කාශ්‍යප යන බුදුවරයන් වහන්සේලාගේ කාලය අතර බරණැස සිටුගෙයක උපන්නේය. වැඩිවිය පැමිණ ගිහිගෙයි වසන ඔහු දිනක් දිවා සුඛවිහරණය සඳහා කැළයේ සක්මන් කරන අවස්ථාවෙහි පසේ බුදුවරයන් වහන්සේ නමක් නදීතෙර හිඳ සිවුරක් මසනු දුටුවේය. පසුපසින් එන සුලඟ නිසා එය මැසීමට නොහැකිව හැකිලීමට සැරසෙනු දුටු සිටුතුමා, “ස්වාමීනි! කවර හෙයින් හකුළා තබන්නේන්ද?”යි විමසූ විට “පසුපසින් එන සුලඟ නිසා සිවුර මැසීම අපහසුයැ”යි පැවසූ සේක. එවිට සිටුතුමා “මෙයින් හොඳ සිවුරක් මසාගන්නා සේක්වා!”යි වටිනා වස්ත්‍රයක් පූජාකර “මාහට උපනුපන් ආත්ම භාවයන්හි කිසිදු පිරිහීමක් නොවේවා!”යි පැතුවේය.

දිනක් ඔහු ගෙදර සිටිනවිටදී තම නැගණිය හා බිරිඳ කලහ කරමින් සිටි අවස්ථාවක පසේබුදුපියාණන් වහන්සේ පිඬු සිඟා වැඩි සේක.

උන්වහන්සේන්ගේ පාත්‍රය ගත් නැගණිය එය ආහාරවලින් පුරවා පූජාකොට, ඔහුගේ භාර්යාව නිසා “මෙබඳු බාලයන්ගේ ඇසුර යොදුන් සීයකින් දුරු කෙරේවා!”යි ප්‍රාර්ථනා කළාය. ඔහුගේ භාර්යාව, ඇගේ ප්‍රාර්ථනාව අසා වහා දිව අවුත්, පාත්‍රය නැවත ගෙන “මෙය නොවළඳන සේක්වා!”යි කියා ආහාර ඉවතලා, පාත්‍රයෙහි මඩ පුරවා දුන්නාය. නැගණිය එය දැක, “එම්බා මෝඩ ස්ත්‍රිය! මා හට අක්‍රෝශ කරව. පහර දෙව. මෙසේ දෙයාසංඛ්‍ය කල්ප ලක්ෂයක් පුරා පුරන ලද පාරමීදම් ඇත්තහුගේ පාත්‍රයෙන් බත් ඉවතලා මඩ පුරවා දීම නම් සුදුසු නොවේ”යැයි කීවාය. එවිට ඔහුගේ බිරියට නුවණැස පහළ විය. ඇය “ස්වාමීනි! මදක් සිටින්න”යි පවසා මඩ ඉවතලා, පාත්‍රය සෝදා, සුවඳ කුඩු තවරා, සුවඳදුම් දී, ප්‍රණීත චතුමධුරයන්ගෙන් එය පුරවා, ඒ මත පියුගැබක වර්ණය ඇති ගිතෙල් වත්කර සැදැහැයෙන් පූජා කරන්නේ, පාත්‍රය බුදුරදුන්ගේ හස්තයෙහි තබා “මේ පිණ්ඩපාත ආහාරයේ යම් ආලෝකයක්-ප්‍රභාවක් වේද එබඳු වූම ප්‍රභාවක් මාගේ ශරීරයේද වේවා!”යි පැතුවාය. පසේබුදුරජානෝ පින් අනුමෝදන් කළ සේක් අහසට පැන නැගී වැඩි සේක.ඒ අඹුසැමි දෙදෙන ආයු ඇති තෙක් කුසල් දහම් සිදුකර – දෙව්ලොව ඉපිද නැවත ඉන් චුත වූවාහු දෙදෙන ම අසූකෙලක් ධන ඇති බරණැස් සිටු පවුල් දෙකක උපන්හ. වැඩිවිය පැමිණි ඔවුහු දෙදෙන ම මාපිය අනුමැතියෙන් විවාහ විය. ස්ත්‍රියගේ පෙර භවයේ කළ පාපකර්මය මතුවෙමින්, පතිකුලයට පිවිසි කෙණෙහිම ස්වාමියාගේ ගෙදර එළිපත්තෙහි සිට මුලු ගෙදරම විවෘත කළ වැසිකිළිවලක් මෙන් දුගඳින් පිරී ගියේය. “මේ කාගේ ගඳක්ද?”යි අසා “සිටුදුවගේ ගඳකි”යි යන පිළිතුරින් කිපී “වහා මැය ඉවත් කරමු. දුරුකරවු”යි පැවසුවේය. මෙනිසා ඇය විවාහ වී පැමිණි දිනම තම නිවසට යෑමට සිදුවිය.

මෙලෙස සත්වරක් ම ඇය සැමියන් විසින් පිටමං කරන ලදී “මම සත් තැනකින්ම පිටමං කරන ලද්දීය. මගේ දිවියෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය. කුමක්ද?”යි ආභරණ සියල්ල එක්රැස් කර, රියනක් දික්වූ රියනක් පළල වූ සතර අඟලක් උස්වූ රන් ගඩොලක් කරවූවාය. පසුව එම ගඩොලද රන්සිරියල් පිඬක් ද උපුල්මල් මිටි අටක්ද ගත් අත් ඇත්තේ කසුප් බුදුරදුන්ගේ චෛත්‍ය කරන තැනට පිවිසියාය. එකෙණෙහි එක් ගඩොල් පේලියක් වටකරගෙන එන වඩුවානන්ට එම පේලියෙහි කළයක් පමණ ප්‍රමාණයක අඩුවක් විය. වහා සිටුදුව ඉදිරිපත්ව වඩුවාට මෙසේ කීවාය. “මේ ගඩොල මෙතැන තබන්න” යනුවෙනි. සතුටට පත් වඩුවා “එසේය! නැගණියනි. නුඹ නියම වේලාවට පැමිණියෙහිය. නුඹම ඔය රන්ගඩොල තබව”යි කීවේය. ඇය එතැනට නැගී තෙලින් රත්සිරියල් කුඩු කලවම් කර යෙදූ බදාමයෙන් ගඩොල එම හිස්තැනෙහි තබා ඒ මත උපුල්මල් මිටි අට පුජාකර වැඳගෙන “උපනුපන් ආත්මභාවයෙහි මගේ කයින් සඳුන් සුවඳද මුවින් උපුල්මල් සුවඳ ද හමත්වා!” යි පැතුවාය. එසේ පතා සෑය වැඳ පැදකුණු කර නිවසට ම ගියාය.

මේ උතුම් පින්කම කළ කෙණෙහි ම සිටු පුතණුවන්ට තමා සමග විවාහ වී සිටි මැය පිළිබඳව සිහිපත් විය. නගරයේ ද මෙවේලෙහිම නැකැත් කෙළියට දැනුම්දීමක් විය. ඔහු සේවකයන් කැඳවා “මෙහි රැගෙන ආ සිටුදුව වසන්නී කොතැනද?”යි ඇසුවේය. “ස්වස්වාමිපුත්‍රය! ඇය තම නිවසෙහි වසන්නීය”යැයි පැවසූ විට, සිටුපුතා “වහා ඇය කැඳවන්න. ඇයත් සමග නැකැත් ක්‍රීඩා කරන්නෙමු”යි පැවසීය. සේවකයෝ ගොස් සිටුදුවට වැඳ සිටි කල්හි “දරුවනි! කුමක් නිසා පැමිණියේද?” ඇසුවාය. සිටුපුතාගේ කැඳවීම ඇයට දැනුම් දුන් කල්හි, “දරුවනි, මවිසින් සියළු ආභරණ සෑයට පුදන ලදී. මාහට ආභරණ නැත”යි පැවසුවාය. ඇයගේ ප්‍රකාශය සිටුපුතාට දැනුම් දුන් කල්හි, “ඇය කැඳවාගෙන එවු. ආභරණ දෙන්නෙමි”යි පැවසීය. සේවකකාරකාදීහු වහා ගොස් ඇය නැවතත් කැඳවාගෙන ආහ. ඇය එම සිටුගෙදරට පිවිසි කල්හිම මුළු ගෙයම සඳුන් සුවඳින් ද නිලුපුල් සුවඳින් ද පිරී ගියේය.

සිටුපුතා “පෙරදී නුඹගේ සිරුරින් මහා දුගඳක් හැමීය. දැන් නුඹගේ සිරුරින් සඳුන් සුවඳ හමයි. මුවින් උපුල්මල් සුවඳ හමයි. මෙයට කරුණු කිම්ද?” යි ඇගෙන් ඇසුවේය. ඇය මුල සිට ම තමා කළ ක්‍රියාව සිටුපුතාට කීවාය. සිටුපුතා “මෙබඳු වූ බුදුසසුන ඒකාන්තයෙන් සසරින් නික්මීම සලසා දෙන්නකි”යි පැහැදී යොදුනක් වූ රන්සෑය කම්බිලි සැට්ටයකින් වටකර ඒ ඒ තැන රිය සකක් පමණ රන් පියුම්වලින් අලංකාර කළේය. එම පියුම්වලින් දොළොසක් අත් එල්බෙයි.

ඔහු මෙසේ පින්දහම් කර, ආයු පමණින් පරලොව ගොස් ඉන් චුතවී බරණැස් නුවරින් යොදුනක් පමණ තැන්හි ඇමති පවුලක උපන්නේය. සිටුදුව දෙලොවින් චුතවූවා එනුවරම රජගෙදර වැඩිමහල් දියණිය ලෙස උපන්නීය.

ඔවුහු වැඩිවියට පත් කල්හි කුමරා වසන ගමෙහි නැකැත් කෙළියට කල් දැන්වීය. ඔහු තම මවු වෙත ගොස් “අම්මේ! මට සලුවක් දෙන්න. නැකැත් ක්‍රීඩාවෙහි යෙදෙන්නෙමි”යි කීවේය. මව පිරිසිදු වස්ත්‍රයක් දුන්නාය. “අම්මේ! මෙය ගොරෝසු සලුවකි”යි පුතු කීවේය. මව තව වස්ත්‍රයක් දුන්නීය. එයද ප්‍රතිෂ්ප විය. තව සිනිදුම වස්ත්‍රයක් දුන් විටද එයද ප්‍රතික්‍ෂේප විය. මෙවිට මව “දරුව! යම්ගෙයක මා උපන්නී නම් එහි මීට වඩා සිනිඳු වස්ත්‍රයක් ලැබීමට මා පින්කර නැත”යි කීවාය. මවගේ වදන් ඇසූ පුතු, “අම්මේ! එබඳු වස්ත්‍ර ලබන තැනකට යෙමි”යි කියූවිට මෑණියෝ “පුත! නුඹට අද ම බරණැස් නුවර රජකම ලැබේවා’යි මම පතන්නෙමි”යි කීවාය. ඔහු සතුටු සිතින් මවුට වැඳ “මෑණියනි! යමි”යි කියා “පුත! යන්න”යි අවසරය ලබාගෙන, ගෙදරින් පිටවිය. ඔහු “යන්නේ කොතැනද? එහෙ මෙහෙ යම්ද? ගෙදර සිටිම්ද?” ආදී ලෙස විතර්ක කරනුයේ පූර්වකෘත පුණ්‍යබලයේ මෙහෙයවීමෙන් බරණැසටම පැමිණවූයේය. බරණැස් නුවරට ගොස් මගුල් උයනට පිවිස රාජකීය ගල්තලාවෙහි හිස පටන් පොරවාගෙන නිදාගත්තේය. එදින බරණැස් රජු කළුරිය කිරීමෙන් උදාවූ සත්වැනි දිනයයි.

ඇමතිවරු රජුගේ ශරීරය ආදාහනය කර – සියලු කටයුතු නිමවා; හිඳ සාකච්ඡා කළහ. “රජුට එක් දුවක්ම සිටී. පුත්තු නැත. රජකු නැති රාජ්‍යය නොපවතී. රජවන්නේ කවුද?” “කිම නුඹද?” “කිම නුඹද?” යනුවෙන් කථාකරන්නා වූ ඇමතිවරුන්ට පෙරවි බමුණා මෙසේ කීවේය. “බොහෝ කොට විමසීමෙන් ප්‍රයෝජනයක් නැත. රාජ රථය පිටත්කර හරිමු”යි යනුවෙනි. සියලු දෙන සුදු සෛන්ධව අසුන් යෙදු පංචවිධ කකුධ භාණ්ඩ-සේසත් ආදියෙන් අලංකෘත රථය සරසා එය තනිවම පිටකර හැර, පසුපසින් සංගීත තූර්යභාණ්ඩ ඔසවාගෙන ගියහ. රථය නැගෙනහිර දොරටුවෙන් පිටත්ව උයන දෙසට හැරුණේය. සෙසු ඇමතිවරු “රථය පුරුදු පරිදිම උයනට යන්නේය. එනිසා එය නවත්වමු”යි කීහ. නමුත් පුරෝහිතයා “නවත්වන්න එපා!”යි කීවේය. රථය උයනට පිවිස කුමරු වටා පැදකුණු කර, ඔහු නංවාගැනීමට සූදානම්ව මෙන් සිටියේය. එතැනට පිවිසි පුරෝහිතතුමා කුමරුගේ පොරවාගෙන සිටි පොරෝනාව ඔසවා, පාතලය බලා, “නවතින්න. මේ දිවයිනද දෙදහසක් දිවයින් පිරිවර කරගත් සතරමහා ද්වීපයටම එකම රජුවීමට මොහු සුදුසුයැ”යි ප්‍රීතියෙන් පවසා, “වහා නැවත තූර්ය භාණ්ඩ නාදකරමු” “නැවත ද නාද කරමු”යි කියා තෙවරක් ම තූර්‍යනාද පැවැත්වීය.

එවිට කුමරු මුව විවෘත කර බලනුයේ “කුමක් නිසා මෙහි ආවේද?”යි පිරිසගෙන් ඇසීය. “දේවයන් වහන්ස! නුඹට රාජ්‍ය පැමිණියේය.” පිරිස කී බස් අසා “නුඹලාගේ රජු කොහි ගියේද?”යි විමසීය. “ස්වාමීනි! දෙව්ලොව ගියේය. “අදට කෙතෙක් දවස් ඉක්ම ගියේද?” “ස්වාමීනි! අද සත්වැනි දවස වේ.” “රජුට පුතෙක් හෝ දුවෙක් හෝ නොසිටියේද?” “දේවයන් වහන්ස! දුවක් පමණක් ඇත. පුතෙකු නැත”යි කී බස් පිළිගෙන “එසේනම් රාජ්‍යය කරමි”යි පැවසුවේය. ඔවුහු එකෙණෙහි ම අභිෂේක මංගල්‍යයක් කරවා, රජදුව සර්ව ආභරණයන්ගෙන් සරසා ගෙනවුත් පාවාදී කුමරු අභිෂේක කළහ.

කරන ලද අභිෂේකෙ ඇති ඔහුට ලක්ෂයක් අගනා වස්ත්‍ර එළවූහ. ඔහු “දරුව! මේ මොනවාද?” යි ඇසීය. “දේවයන් වහන්ස! හඳින වස්ත්‍රයය.” එවිට රජතුමා “දරුව! මේවා අතිශයින් රළු වේ.”යැයි පැවසූ විට “දේවයන් වහන්ස! මිනිසුන් පරිභෝග කරන වත්‍ර අතර මීට වඩා සිනිඳු වස්ත්‍ර නොමැත”යි සේවකයා කීවේය. “නුඹලාගේ රජතුමා පෙරවූයේ මෙබඳු වස්ත්‍රද?” “එසේය ස්වමීනි!” “නුඹලාගේ රජතුමා පින්වතෙකියි නොසිතමි. රන් කෙණ්ඩියක් ගෙනෙවු. වස්ත්‍ර ලබනෙමි”යි කියූ රජතුමා රන් කෙන්ඩියක් ගෙනැවිත් දුන් කල්හි, එය රැගෙන නැගිට මුව සහ අත්සෝදා පවිත්‍රව, අතින් දියගෙන පෙරදිග දිශාවට ඉස්සේය. එවිට ඝන මහපොළව බිඳගෙන කල්ප වෘක්ෂ අටක් පැන නැංගේය. නැවත දියගෙන දකුණට, බටහිරට, උතුරට යන දිවුදිශාවන්ටම ඉසින ලදී. සියලු දිශාවන්හි අට, අට බැගින් කල්ප වෘක්‍ෂයෝ දෙතිසක් පහළ වූහ. රජු එක් දිව්‍ය වස්ත්‍රයක් හැඳ, එකක් පොරවාගෙන, “නන්ද රජුගේ විජිතයේ නූල් කටින ස්ත්‍රීහු නොසිටිත්වා!”යි අණබෙර හසුරුවන දැනුම් දෙවා, සෙස්සත් නංවා අලංකාරව සැරසූ ඇතෙකු පිට නැගී නුවරට පිවිස රජ මාලිගාවට පිවිස මහත් රජසිරි වින්දේය

මෙසේ කල්ගතවන විට රජදේවිය, රජුගේ සම්පත් ශ්‍රී විභූතිය දැක “අනේ! තපස්වී කෙනෙකැ”යි කරුණා ඇතිබවක් දැක්වූවාය. “දේවීණි! මේ කිමෙක්ද?” යි ඇසූවිට “දේවයන් වහන්ස! නුඹවහන්සේන්ගේ සම්පත් ඉතා මහත්ය. අතීතයේදී බුදුවරුනට සිත් පහදවා උතුම් පින්කම් නොකළාහුද? දැන් අනාගතය සඳහා පින්දහම් නොකරනෙහිද?”යි කීවාය. එබස් ඇසූ රජු “කාහට දෙමුද? සිල්වතෙක් නැත.” “දේවයන් වහන්ස! මේ ජම්බුද්වීපය රහතුන්ගෙන් ශුන්‍ය නොවේ. එනිසා නුඹවහන්සේ දානය පිළියෙල කරන්න. මම රහතුන්ට ආරාධනා කරමි”යි දේවිය කීවාය. රජු දෙවැනි දින නැගෙනහිර දොර සමීපයේ දන්හලෙහි දානය පිළියෙල කරවීය. දේවිය උදේම නැගිට අටසිල් සමාදන්ව, ප්‍රසාද මතුයෙහි හිඳ පෙරදිග බලාගෙන වැඳහෙව “ඉදින් මේ දිශාවෙහි රහතන් වහන්සේලා වෙත් නම් අපගේ භික්ෂාව පිළිගැනීමට වඩිත්වා!”යි කීවාය. එම දෙස රහතන් වහන්සේලා නොම විසූහ. පිළියෙල කළ දානය දුගී මගී යාචකාදීන්ට පිරිනැමූහ.

දෙවන දින දකුණු ද්වාරයේ එලෙසම දානය පිළියෙල කරවා ආරාධනා කළාය. තෙවන දින බටහිර දෙස ද සිවුවන දින උතුරු දෙසද ඒ ලෙසින්ම දන් පිළියෙල කරවා ආරාධනා කළාය. සිවුවැනි දින දේවිය ආරාධනා කළ කල්හි හිමවත වාසය කළ, පදුමවතියගේ පුතුන් වූ පන්සීයක් පසේ බුදුවරුන්ගෙන් ප්‍රධාන වූ මහාපදුම පසේ බුදුපියාණෝ, තම සොයුරු පසේ බුදුවරු ඇමතූහ. “නිදුකාණනි! නන්ද රජු නුඹවහන්සේලාට දන් පිණිස ආරාධනා කරයි. එම ඇරයුම පිළිගන්නා සේක්වා!” යනුවෙනි. උන්වහන්සේලා එම ඇරයුම පිළිගෙන, එදින අනෝතප්ත විලින් මුව සෝදාගෙන, අහසින් අවුත් උතුරු ද්වාරයෙහි බැස දන්හලෙහි වැඩසිටියහ. මිනිස්සු පැමිණ “දේවයන් වහන්ස! පන්සීයක් පසේබුදුවරු වැඩිසේක”යි රජුට දැන්වූහ.

රජු, දේවිය සමග ගොස් වැඳ පාත්‍රාගෙන පසේ බුදුවරු ප්‍රාසාදයට වැඩම කරවාගෙන අවුත් මහදන් දී අවසන, රජු ප්‍රධාන පසේ බුදුවරයන් වහන්සේ සමීපයේද අගබිසවු අවසන් පසේබුදුවරයන් වහන්සේ සමීපයේද හිඳගෙන පාමුල වැඳවැටී – “ආර්යයන් වහන්සේලා සිවුපසය නොලැබීමෙන් ක්ලාන්ත නොවීම පිණිසත්, අපිට පිනින් නොපිරිහී සිටීම සඳහාත්, අපගේ දිවි ඇතිතෙක් මෙනුවරම වසන බවට ප්‍රතිඥා දෙත්වා!”යි අයැද සිට, ප්‍රතිඥා ගෙන මගුල් උයනෙහි පන්සීයක් සක්මන් මලුද පන්සල්ද කරවා, සියලු ආකාරයෙන්ම නිවාසාදිය සපයා එහි වාසය කරවූහ.

මෙලෙස කල් ගතවනවිට රජුගේ රාජ්‍යයේ ප්‍රත්‍යන්ත ජනපදයක කැරැල්ලක් ඇතිවිය. රජතුමා “මම ප්‍රත්‍යන්තයේ කැරැල්ල සංසිඳවීමට යමි. නුඹ පසේබුදුවරුන්ට අප්‍රමාදීව සත්කාර කරව”යි දේවියට අවවාද දී සේනාව පිරිවරාගෙන ගියේය. ඔහු ඒමට පෙරම පසේ බුදුවරුන්ගේ ආයු සංස්කාරය නිමාවිය. මහාපදුම බුදුපියාණන් වහන්සේ තුන්යම් රාත්‍රියෙහිම ධ්‍යාන ක්‍රීඩාවෙහි යෙදී සිටි සේක්, එළිය වැටෙන අවස්ථාවෙහි සක්මන්දි පිහිටාධාර වූ ඵලකය ම ආධාර කරගෙන සිටිසේක් අනුපදිසේස නිර්වාණ ධාතුවෙන් පිරිණිවියහ. මේ ක්‍රමයෙන් සෙසු පසේබුදුවරු ද පිරිනිවියහ.

ඊට පසුදින දේවිය උයනට අවුත් පසේ බුදුවරු වැඩසිටින තැන් නැමදීම් ආදිය කරවා, මල් විසුරුවා, සුවඳදුම් දී උන්වහන්සේල්ලාගේ පැමිණීම අපේක්ෂිතව හුන්නී පමාවන හෙයින් පුරුෂයකු කැඳවා, “දරුව! යන්න. ආර්යයන් වහන්සේලාට අපහසුවක් වීද?”යි දැනගෙන එව”යි කියා ඔහු වැඩහිඳින කුටි වෙත යැවීය. ඔහු එහි ගොස් මහාපදුම පසේ බුදුන් වැඩහිඳින කුටියෙහි දොර හැර බලා, එහි නොදැක සක්මන් කරන තැනට ගොස් එල්ඹෙන ඵලකය ආධාර කරගෙන සිටිනු දැක, “උන්වහන්සේ වැඳ, “ස්වාමීනි! දැන් කාලයයි” පැවසීය. පිරිණිවි සිරුර කුමක් පවසන්ද? ඔහු “බුදුන් නිදාසිටී”යැයි සිතා ලගට ගොස් පිටිපය අතින් පිරිමැද එහි සීතල බැවිනුත් – තද බැවිනුත් පිරිනිවි බව දැන රජ ගෙදරට දිව ගියේය. “දරුව! පසේබුදුවරු කොහිද?” විචාළ රජ දේවියට “දේවයනි, උන්වහන්සේලා පිරිනිවියහ”යි පුරුෂයා කීවේය.

එය ඇසූ දේවිය හඬන්නී – වැලපෙන්නී නුවරුන් සමග නික්ම අවුත් රජඋයනට පිවිස ආගමික උත්සවයක් කරවා, සියලු පසේස්බුදුවරුන්ගේ සිරුරු ආදාහනය කරවා, සියලුම ධාතු පිහිටුවා චෛත්‍යයක් කරවූවාය.

රජු ප්‍රත්‍යන්ත ජනපදය සාමයෙහි පවත්වා නුවරට පැමිණෙන කල්හි පෙරගමන් පැමිණි දේවියගෙන්, “කිම සොඳුර! පසේ බුදුවරු කෙරෙහි අප්‍රමාදීව උපස්ථාන කළහිද? උන්වහන්සේලා නිරෝගීව සිටිත්ද?”යි විමසුවේය. ඇය “දේවයන් වහන්ස! උන්වහන්සේලා පිරිනිවියහ”යි පැවසුවාය. එබස් ඇසූ රජතුමා “මෙබඳු වූ මහ පඬිවරුන්ටත් මරණය පැමිණේ. අපට කවර නම් වූ මිදීමක්ද?”යි සිතා නුවරම නොගොස් ම, තම වැඩිමල් පුතු කැඳවා, රාජ්‍ය පවරා දී තෙමේම මහළු පැවිද්දෙන් පැවිදි විය. දේවින්ද “මොහු පැවිදි වූ කළ මා කුමක් කරද?යි පවසා ඒ උයනෙහි දී ම පැවිදි වූවාය. දෙදෙනම ධ්‍යාන වඩා ආයු කෙළවර බඹලොව උපන්හ.

ඔවුහු එහි ම වෙසෙමින් සිට, අපගේ බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහල වී උතුම් දම් පැවතුම් සුතුර දෙසා පිළිවෙලින් රජගහනුවරට වැඩම කළ සේක් වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවෙසෙන කාලයෙහි; “පිප්ඵලී” නමින් මගධරට මහාතිත්ථ බමුණුගම කපිල බමුණාගේ භාර්යා කුස ද “භද්දකාපිලානි” නමින් මදුරට සාගල නම් නුවර කෝසියගොත්ත බමුණුගේ භාර්යා කුස පිළිසිඳගෙන බිහිව වැඩිවියට පත්වූහ. පිප්ඵලී කුමරුට විසි හවුරුද්දක් හා කාපිලානියට දාසය හවුරුද්දක් වූ කාලයෙහි, පිප්ඵලි කුමරුගේ දෙමාපියෝ “පුත! නුඹ නිසි වයසට පත්වූයෙහිය. කුලවංසය පිහිටුවීමට කටයුතු කරව!”යි කීහ. මෙසේ අතිශයින් කරදර කළහ. තරුණයා, “මගේ කණට ඇසෙන සේ මෙබඳු අමිහිරි කථා නො පවසන්න. නුඹ දෙදෙනා ජීවත්වන තෙක් මම මනාව සළකන්නෙමි. ඉන්පසු ගිහිගේ හැර පැවිදි වෙමි”යි කීවේය. දෙමාපියෝ දින කිහිපයකට පසුව නැවත ඇවිටිලි කළහ. ඔහුද පෙරසේම එය ප්‍රතිකේෂ්ප කළේය. නැවත කියූවත් ප්‍රතිකේෂ්ප විය. ඉන්පසු මව නිතරම ඒ පිළිබඳව ගතු කීමට පටන් ගත්තේය.

තරුණයා, “මගේ මවුට මෙය අවබෝධ කරවමි”යි, රන්කරුවෙකුට රන් ආලේපිත කහවනු දහසක් දී එක් ස්ත්‍රී රූපයක් කරවා – එහි මැදීම්, ගැටීම් නිමවූ කල්හි රතු වස්ත්‍රයක් හන්දවා – වර්ණවත් මලින් ද නානාවිධ වූ අලංකාරයගෙන්ද සරසවා, මවු කැඳවා “මෑණියනි! මෙබඳු කාන්තාවක් ලැබේ නම් ඇය හා විවාහ වී ගෙයි වසමි. නොලැබේ නම් පැවිදි වෙමි” යි කීවේය.

නුවණැති බැමිණිය මෙසේ සිතුවාය. “මගේ පුතා පින්වතෙකි. දුන් දානවලිනුත්, කරන ලද ප්‍රාර්ථනා වලිනුත් පින්දහම් කරන ලද්දේ තනිවම නොවේ. ඒකාන්තයෙන් මොහු සමග පින්කළ තැනැත්තිය රන්රුවක් හා සමාන විය යුතුමය.” බමුණන් අට දෙනෙකු කැඳවා ඔවුන් රිසිසේ සන්තෝෂ කරවා, රන්රුව රථයකට නංවා, “යමු! දරුවනි! යම්තැනක අපට ජාති ගෝත්‍රාදියෙන් සමාන පවුලක මෙබඳු දැරියක් ඇතිනම් සොයමු. මේ රන් රුවම නුඹලාට ත්‍යාගයක් කොට දෙමි”යි කුමරියක් සෙවීමෙහි යෙදවූවාය.

ඔවුහු “අප දැන් කොතැනක යමුද?” සාකච්ඡා කරන්නේ, “මදුරට නම් ස්ත්‍රීන්ට ආකාරයකි. එහි යමු”යි මදුරට සාගල නුවරට ගියහ. එහි එක් නානතොටක රන්රුව තබා තුමූ සැගවී හුන්හ. එවිට කාපිලානියගේ කිරිමව, ඇය නහවා සරසා ශ්‍රී යහන් ගබඩාවේ නිදිකරවා, තමා දිය නෑමට එන්නී මේ රුව දුටුවාය. “ආර්යදුව, මා පසුපස මෙහි නැවත පැමිණියා විය යුතුයැ”යි යන සිතෙන්, තර්ජනය කරන්නී – “අකීකරු තැනැත්තිය! නුඹ මෙහි කුමට ආවෙහිද?”යි ගැසීමට අත ඔසවා “වහා ගෙදර යව!”යි වැරෙන් කම්මුලට ගැසුවාය. ඇගේ අත ගලක ගැසුවාක් මෙන් කම්පා විය. පුදුම වූ ඈ මදක් ඉවත්ව බලන්නේ මහත් වූ ගෙල දැක “මෙය ආර්ය දුවයැ”යි මට සිතුණු නමුත් මෙහි මගේ ආර්ය දුවගේ යැයි පැවසීමට සුදුසු වස්ත්‍රයක් වත් නැතැයි කීවාය.

අවට සැඟවී සිටි බමුණෝ රැස්ව – ඇය පිරිවරාගෙන “මේ රුව නුඹගේ ස්වාමිදුව වැනිද?”යි ඇසූහ. එවිට කිරිමව, “මේ කිමිද? මීට වඩා සියදහස් ගුණයකින් මගේ ආර්ය දුව ශෝභාමත් වන්නීය. රූප සම්පන්නය. දොළොස්රියන් ගැබෙක හුන්නී පහන් නොදල්වාම සිය සිරුරේ ශෝභාවෙන් අඳුර දුරු කරන්නීය”යි කීවාය. “එසේනම් ඒ නිවසට යමු” යි පුදපූජා ගෙන රන්රුව ද රථයට නංවාගෙන, කෝසිය ගොන්තගේ ගෙදරට ගොස් ද්වාරයේ සිට පැමිණි බව දන්වා යැවුහ.

බමුණා පිළිසඳර කථාකර, “කොහි සිට ආවෙහිද?” ඇසුවේය. “මගධරට මහාතිත්ථ ගමෙහි කපිල බමුණාගේ ගෙදර සිටයැ”යි කීහ. “කුමක් නිසා මෙහි ආවෙහිද?” “මෙනම් කරුණක් නිසායැ”යි කාරණය දැන්වීය. “දරුවනි! යහපති. සම වූ ජාති ගෝත්‍ර සම්පත් ඇති අපි බමුණෝ වෙමු. දැරිය දෙන්නෙමි”යි ත්‍යාගය ගත්තේය

ඔවුහු කපිල බමුණාට, “දැරියක් ලද්දෙමු. කළයුත්තක් කරන්න”යි හසුනක් යැවූහ. ඔහු හසුන අසා සතුටුව පිප්ඵලි මානවකට ඒ බව දැන්වීය. මානවකයා, “මම නොලැබේ යැයි සිතුවෙමි. මොවුහු දැරියක් ලැබුණු බව කියති. ඇයට මා පැතීමේ අනර්ථ බව දන්වා යවමි”යි රහසිගතව ලිපියක් ලියුවේය. “භද්‍රාවනි! ඔබ තමාට දෑගොල කුත් සමාන වූ තරුණයකු ලබත්වා! මම ගිහිගෙන් නික්ම පැවිදිවෙමි. පසුව විපිළිසර නොවනු මැනවි”යි යනුවෙන් ලියා ඇය වෙත යැවීය. භද්‍රාව ද අසුවලා මාහට යෝජනා කරන ලදැයි දැන රහසිගත වූවා, ලිපියක ලියුවාය. “ආර්ය පුත්‍රය! තමාට දෑකුලගොත් සමාන වූ සුදුසු තරුණියක් ලබත්වා! මම ගිහිගෙන් නික්ම පැවිදි වන්නෙමි. පසුව විපිළිසර නොවනු මැනවි”යි ලියා පිප්ඵලි තරුණයාට යැවුවාය. ලියුම්කරුවෝ දෙදෙන අතරමගදී හමුවූහ. “මේ කාගේ ලියුමක්ද?” “කාපිලානියගෙන් පිප්ඵලිට යැවෙන්නකි.” “මේ කාගේ ලියුමක්ද?” “පිප්ඵලිගෙන් කාපිලානියට යැවෙන්නකි.” එසේ නම් ලිපි දෙක බලමුයි. බලා “දරුවන් වැඩ බලවු!”යි කියා- එම ලිපි දෙක ඉරා විසිකර, වෙනත් ලිපි දෙකක් ලියා දෙතැනට යැවූහ. මෙලෙස ඔවුන්ගේ නොකැමැත්තෙන්ම එක්වීම සිදුවිය.

විවාහ වූ දිනම පිප්ඵලිද කාපිලානියද මල්දම් දෙකක් ගෙතූහ. ඒවා සයනය මැදින් තබා, රාත්‍රී අහරගෙන, දෙදෙනම “ඇඳට යන්නෙමු”යි පැමිණ තරුණයා දකුණුපසින් ඇඳට නැගේය. භදාව වම්පසින් නැගුණි. මෙසේ කීවාය. “යමෙකුගේ පැත්තෙහි මල්දම මැල වූයේ ද එම සංඥාවෙන් ඔහුට හෝ ඇයට ‘රාග සිතක් පහලවියැ’යි දැනගන්නෙමු. මේ මල්දම නො අල්වමු”යි කීවාය. ඔවුහු “තම ශරීර ඔවුනොවුන් හා ගැටෙති’යි බියෙන් රාත්‍රියෙහි නොනිදාම පහන් කරති. දාවලට ද රාග සිතක් හෝ පහළ නොවෙති. මේ දෙදෙනම ලෞකික ආමිෂයන්හි නොඇලී මෙසේ මවුපියවරු ජීවත්ව සිටින තාක් ‘පවුල’ පිළිබඳව නොවිමසා සිට ඔවුහු මියගිය පසුව තම සම්පත් පිළිබඳව සොයා බැලූහ. විමසූහ. කුමරුගේ සම්පත් ඉතා මහත්ය. එක්දිනක් ශරීරයේ ගා අත්හැර දමන රන් චූර්ණයම මගධ නැළියෙන් දොළොස් ගුණයක් පමණ වේ. යන්ත්‍ර බැඳි වැව් පොකුණු ආදිය සැටකි. කෘෂිකර්මාන්තයෝ දොළොස් යොදුනක් පුරා පැතිර ඇත. අනුරපුරය හා සමාන වූ දාසගම් දාහතරකි. යුධ කරන ඇත්තු තුදුසකි. යුධ අශ්වයෝ තුදුසකි. යුධ රථ තුදුසකි.

එක්දිනක් ඔහු අලංකාරව සැරසූ අසකු පිට නැගී, ජනයා පිරිවරාගෙන කෘෂිකර්මාන්ත කරන තැනට ගොස්, කුඹුරු කෙළවර සිටියේය. නගුලෙන් සිඳින ලද භූමියෙන් නැගුණා වූ ගැඩිවිල් ආදී පණු ජාතීහු කපුටා ආදී කුරුල්ලන් විසින් කනු දුටුවේය. “දරුවනි! මේ කුරුල්ලෝ කුමක් කත්ද?”, “ස්වාමීනි! ගැඩවිල්ලෝය.”මොවුන් කරන පාපය කාහට අයත් වේද?” “ස්වාමීනි! නුඹවහන්සේටම අයිති වේ.” එවිට තරුණයා මෙලෙස සිතුවේය. “ඉදින් මොවුහු කරන ලද පවු මා හටම වේනම් අසූහත් කෙළක් වූ ධනයෙන් මට කවර ප්‍රයෝජනයක්ද? දොළොස් යොදුන් කර්මාන්තයෙන් කවර වැඩක්ද? යන්ත්‍ර බැඳි තඩාග සැටෙන් කවර වැඩක්ද? දාසගම්වලින් කවර ප්‍රයෝජනයක්ද? මේ සියලු සම්පත් කපිලානියට ම පවරා මම පැවිදි වන්නෙමි. ගිහිගෙන් නික්මෙමි”යි. යනුවෙනි.

කාපිලානිය ද මේ මොහොතෙහි නිවසේ මැද මිදුලෙහි තල කළ තුනක් අතුරා – කිරිමවුවරු පිරිවරාගෙන හුන්, තලවල සිටින පණුවන් කන කපුටන් දැක “මෑණියනි! මොවුහු කුමක් කක්ද?”, “ස්වාමි දුවණියනි! පණුවන්ය.” “මොවුන් කරන්නා වූ මේ පාපය කාහට අයත් වේද?” “ස්වාමි දුවණියනි! නුඹටම අයත්වේ” යැයි පැවසූ වදන් අසා “මට රියන් හතරක වස්ත්‍රයක් ද නැළියක් පමණ බත් ද ලැබීම සුදුසුය. මෙපමණ ජනයා විසින් කරන අකුසල් මාහට වේනම් ආත්ම භාව දාහකින්වත් සසර පැවැත්ම නිමකර, හිස එසවීමට මට නොහැකි වේ. මේ සියලුම සම්පත් ආර්ය පුත්‍රයාටම පවරා දී ගිහිගෙන් නික්ම පැවිදි වන්නෙමි.”

මෙවැනිම සිතකින් නිවසට පැමිණි තරුණයා දියනා උතුම් පහයට නැගී, මහත් අනර්ඝ පළඟක හු න්ය. ඔහුට යෝග්‍ය වූ භෝජනයක් (සක්විති රජකුට සුදුසු වූ) පිළිගැන්විණි. අඹුසැමි යුවලම ආහාර කිස නිමවා රහසිගත තැනක හුන්හ.

ඉන්පසු තරුණයා “භද්‍රාවෙනි, භද්‍රාවෙනි ! නුඹ මේ ගෙදරට එනවිට කොපමණ ධනයක් රැගෙන ආවේද?”යි ඇසීය. “ආර්ය පුත්‍රය! පනස් පන්දාහක් කරත්තවලින් ධනය රැගෙන ආවෙමි.” “භද්‍රාවෙනි. එම සියලුම ධනයත්, මේ ගෙදර ඇති අසූකෙළක් ධනයත්, යන්ත්‍ර බැඳි සැටක් තඩාගාදී සියලුම සම්පත් නුඹට ම පවරා දෙමි.” තරුණයා කීවේය. “ආර්ය පුත්‍රය! නුඹ ඉන්පසු කුමක් කරන්නේද?” “මම පැවිදි වන්නෙමි”, “ආර්ය පුත්‍රය! මමද නුඹගේ පැමිණීම බලමින් ම මෙහි සිටියෙමි. මමද පැවිදි වන්නෙමි.” මෙසේ ඔවුනොවුන්ට ගිනිගත් කොළසෙවිලි කළා වූ ශාලාවක් මෙන් ත්‍රිවිධ භවයෝ වැටහුනහ. ඒ දෙදෙන වෙළඳසැළකින් කහපැහැති වස්ත්‍ර ද මැටි පාත්‍රා ද ගෙන්වාගෙන, ඔවුනොවුන්ගේ කෙස් බැහැර කරවාගෙන, “ලොව යම් රහත් කෙනෙක් වේනම් ඔවුන් උදෙසා අපගේ පැවිද්ද වේවා!” යි පවසා පැවිදි වූහ. පසුම්බිවල පාත්‍රා දමාගෙන – උරයේ එල්ලාගෙන ප්‍රාසාදයෙන් බැස ගියහ. ගෙදර දැසිකම්කරු කිසිවෙක් ඔවුහු හඳුනා නොගත්හ.

ඔවුහු ඒ බමුණු ගමින් නික්ම දාසගම් දොරින් යනකල්හි පැවැත්ම, විලාශ හා අකාරාදියෙන් දාසගම් වැසියෝ ඒ දෙදෙනා හඳුනාගත්හ. ඒ දෙදෙන පාමුල හඩාවැටෙමින් “ආර්යයෙනි! කිම අපි අනාථ කරවුද?”යි ඇසූහ. “අපි ත්‍රිවිධ භවයම ගිනිගත් කොළසෙවිලි කළ ශාලාවක් මෙන් වැටහී පැවිදි වූයෙමු. ඉදින් නුඹලාගෙන් එක් එක් පුද්ගලයා දාස බවින් මුදවත් නම්, වර්ෂ සීයකුත් ප්‍රමාණවත් නොවේ. නුඹලා ම නුඹලාගේ හිස් සෝදාගෙන දාසකමින් නිදහස් වී ජීවත් වෙවු”යි කියා ඔවුහු හඬද්දී ම පිටත්ව ගියහ.

තෙරුන් වහන්සේ මුලින් ම ගමන් කරමින් පසුපස හැරී බලා මෙසේ සිතුවේය. “මේ භද්‍රකාපිලානිය, මුළු දඹදිවට ම අගනා ස්ත්‍රියකි. ඇය මා පසුපස පැමිණීම සුදුසු දෙයක් නොවේ. ඇතමෙක් මෙසේ සිතීමටද පුළුවන. “මේ දෙදෙනා පැවිදි වූවත් වෙන්වීමට නොහැකිව නුසුදුසු හැසිරීමක් කරති” යනුවෙන්. ඇතැම්හු මනස දූෂණය කරගෙන ආපාගාමී වෙති. මැය අත්හැර මම තනිව ම යාම සුදුසුය”

ඉදිරියෙන්ම වැඩමකරන තෙරණුවෝ දෙමං සන්ධියකට පැමිණ ඒ මැද නැවතුනහ. භද්‍රාවද පසුපසින් පැමිණ, උන්වහන්සේට වැඳ පසෙකින් සිටියාය. ඉක්බිති ඇයට “භද්‍රාවනි! නුඹ වැනි ස්ත්‍රියක් මා පසුපස එනු දැක, මේ දෙදෙන පැවිදි වුවත් වෙන්වීමට නොහැක්කෝ වෙති” සිතා අප කෙරේ සිත් දූෂිත කරගෙන මහජනයා අපාය පුරවන්නෝ වෙති. මේ පාරවල් දෙකකි. එකකින් ඔබ යනු මැනවි. අනිකින් මම යමියි පැවසූ සේක. භද්‍රාවද “ආර්ය පුත්‍රය! එසේය. පැවිද්දන්ට ස්ත්‍රියනම් කිලුටකි. පැවිදිවීත් වෙන් නොවෙති”යි ජනයා අපගේ දොස් දකිති. නුඹවහසේ එක් පාරක යන්න. දැන් අපි වෙන්වෙමු”යි තෙවරක්ම පැදකුණු කොට, සිවුතැනක හිඳ පසඟ පිහිටුවා වැඳ, තෙරුන්ගේ දසනිය එක්වී බබලන ඇඟිලි සහිත පාදෙක අල්ලාගෙන – “කල්ප ලක්‍ෂයක් පමණ වූ දීර්ඝ සංසාරයේ කරන ලද මිත්‍ර කථාබස් ඇති අපගේ සබඳතාව, අදින් පසු බිඳී යයි. නුඹවහන්සේ ‘දක්ඛිණ ජාතික’ නම් වේ. එනිසා නුඹ දකුණු දෙස පාරෙන් යනු මැනවි. මා මාතුගාම නම් වේ. මාහට වම්පස මාර්ගය සුදුසුය”යි මෙසේ පවසා වම් පැත්තෙහි මාර්ගයට බැස ගියාය. ඔවුන්ගේ වෙන්වන වේලාවෙහිදී මේ මහපොළව, “මම සක්වල ගල, මහමෙර ආදිය දරාසිටීමට සමත් වුවත් නුඹලාගේ ගුණමහිමය දරාගැනීමට නොහැකෙමි”යි පවසන්නාක් මෙන් මහහඬින් කම්පා විය. අහස හෙන හඬ දෙමින් සුලං හැමීය. සක්වල පර්වතය ද මහත් නාද පැවැත්වූයේය.

සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ වේළුවන මහා විහාරයේ ගඳකිළියෙහි වැඩහුන් සේක්, පොළව කම්පාවන ශබ්දය අසා, “කුමක් නිසා පොළව කම්පාවීද?”යි සිහිපත් කර බලන සේක්, “පිප්ඵලි මාණවකයාද භද්‍රකාපිලානිය ද මා උදෙසා අපමණ සැපසම්පත් හැරදමා පැවිදි වූවාහුය. ඔවුන්ගේ වෙන්වීමේදී දෙදෙනාගේම ගුණ බලයෙන් මහපොළව කම්පිත විය. මා විසිනුදු මොවුන්ට සංග්‍රහ කිරීම සුදුසුය.” යනුවෙන් සිතා වදාරා, ගඳකිළියෙන් නික්ම තමන් වහන්සේ ම පාසිවුරු ගෙන අසූමහා ශ්‍රාවකාදීන්ගෙන් කිසිවකු නො අමතා, තුන්ගවුවක් පමණ පෙරගමන් කළ සේක. රජගහටද නාලන්දාවටද අතර වූ බහුපුත්තක නම් නුග ගස මුල පළක් බැඳගෙන වැඩහුන් සේක. එසේ වැඩහිඳි සේක්, වෙනත් පාංශු කුලිකාදීන් මෙන් නොව බුද්ධවේෂය ගෙන අසූරියනක් දුර උතුම් බුදුරැස් විහිදුවමින් වැඩහුන් සේක.

මෙලෙස ඒ මොහොතෙහි ඡත්‍රමය කුඩ, කරත්ත රෝද, කූටාගාර යනාදී ප්‍රමාණවලින් බුදුරැස් දසදිග්හි පැතිරුණාහුය. ඔබනොබ ගමන් කළාහුය. සඳ දාහක් හිරු දාහක් උදාවූ කලක් මෙන් ඒ වනාන්තරය එකම ආලෝකයකින් බැබලුණි. දෙතිස් මහා පුරිස් ලකුණින් හෙබියා වූ බුදුසිරුර අහසේ බබලන තරු සමූහයක් මෙන්ද වනයේ දියපොකුණුවල මැනවින් පිපි නෙලුම්, මානෙල් ආදී පියුම් මෙන්ද බැබලුණි. ශෝභාමත් විය. සාමාන්‍යයෙන් නුගරුකෙහි කඳ සුදුපාට වේ. පත්‍ර නිල්පාට වේ. ගෙඩි රතුපාට වේ. එදින කඳ සහිත සීයක් අතු ඇති නුගරුක රන්වන් පැහැයෙන් බැබලුණි.

මෙසේ මෙම “අද්ධානමග්ග පටිපන්නො” යන පදයාගේ අර්ථ පවසා, දැන් “යම්සේ මෙම කාශ්‍යප තෙරුන් පැවිදි වීද? යම්සේ දිගු මාවතකට එළඹියේ ද?” යන මෙම අර්ථය පහදා දීම සඳහා අභිනීහාරයේ පටන් අනුපිළිවෙල කථාව මෙලෙස දතයුතු වේ.

අන්තරාච රාජගහං අන්තරාච නාලන්දං” යනු රජගහටද නාලන්දාවටද අතර යනුයි. “සත්ථාරඤ්ච වතාහං පස්සෙය්‍යං භගවන්තමෙව පස්සෙය්‍යං” යනු ඉදින් මම ශාස්තෘන් වහන්සේ දකින්නෙම් නම්, මේ බුද්ධත්වයට පත්වූම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දකින්නෙමි. මෙයින් බැහැර වූ අනික් ශාස්තෘවරයෙක් සිටිය නොහැක. “සුගතඤ්ච වතාහං පස්සෙය්‍යං භගවන්තමෙව පස්සෙය්‍යං” යනු ඉදින් මම මනා ප්‍රතිපත්තියෙන් මැනවින් ගමන්කළ නිසා සුගත නම් වන සුගතයන් වහන්සේ බලන්නෙම් නම් මේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බැලිය යුතුයි. මෙයින් වෙනත් සුගතයන් වහන්සේ කෙනෙක් මට නැත. “සම්මා සම්බුද්ධඤ්ච වතාහං පස්සෙය්‍යං භගවන්තමෙව පස්සෙය්‍යං” යනු ඉදින් මම යහපත්ව තමාම සත්‍ය අවබෝධ කළ බැවින් සම්මා සම්බුද්ධ නම් වූ බුදුරදුන් දකින්නේ නම්, මේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකිය යුතු වේ. මේ හැර වෙනත් සම්මා සම්බුදුවරයෙක් මාහට නොමැත. මෙහි අර්ථ මෙසේ දතයුතුයි. මෙලෙස රුව දැකීමෙන්ම “මේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේමය. මේ ශාස්තෘන් වහන්සේය. මේ සුගතයන් වහන්සේ ය. මේ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේමය” යනුවෙන් ඇවැත්නි නිසැකව මාහට එය වැටහුනේය. අවබෝධ විය යන අදහසයි. “සත්ථා මෙ භන්තෙ” මෙම ප්‍රකාශය සූත්‍රයේ දෙවරක් දැක්වුනත් එය තුන්වරක්ම පැවසූ බව සිතාගත යුතුයි. මෙයින් උන්වහන්සේ තෙවරක්ම මෙලෙස “සිය ශ්‍රාවකත්වය” ප්‍රකාශ කළ බව “ඇවැත්නි” යන්නෙන් දක්වයි.

“අජානංයෙව” යනු නොදනේමය. දෙවන පදයෙහිද මෙම ක්‍රමයමයි. “මුද්ධාපි තස්ස විපතෙය්‍ය” යනු අන්‍යයයෙකුට තමා නොදන්නේම දන්නෙමියි ප්‍රතිඥා දෙන බාහිර සමයක ශාස්තෘවරයාටය. “මෙලෙස මුලු හිතින්ම ප්‍රසන්න වූ සිතැති ශ්‍රාවකයා මෙලෙස අතිශය යටහත් ගෞරව දැක්වීම් කරන්නේ නම් එකෙණෙහි එම ශාස්තෘවරයාගේ හිස, නටුයෙන් ගිලිහුණු තල්ගෙඩියක් මෙන් බෙල්ලෙන් ගිලිහී වැටෙන්නේය. සත්කඩකට පැලෙන්නේය.” යන අර්ථයි. මෙලෙස පැවසූයේ ඇයි? ඉදින් මහාකාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේ දැක්වූ මේ සිත් පැහැදවීමෙන් – මේ අතිශය ගෞරවාදර දැක්වීමෙන් ඉදින් මහමුහුදක් මවන්නේ නම් රත්වූ කබලෙහි දැමූ දිය මෙන් වහා වේලීමට යන්නේය. ඉදින් සක්වලක් මවන්නේ නම් කපුටු තුඩින් පහරදුන් පිටි මිටක් මෙන් සුණුවිසුණු වී යන්නේය. ඉදින් මහපොළවක් මවන්නේ නම් සුලඟින් ගසාගෙන යන අළුමිටක් මෙන් විසිරෙන්නේය. මෙබඳු වූ තෙරුන්ගේ ගෞරව දැක්වීම නිසා ශාස්තෘන් වහන්සේගේ රන්වන් පා මතුපිට එක් රෝමකූපයක්වත් කඩා බිඳ දැමීමට නොහැකි විය. මහාකාශ්‍යප තෙරුන් පසෙක සිටිත්වා. එවැනි මහතෙරවරු දහසකගේ, ලක්‍ෂයකගේ වුවත් ගෞරව දැක්වීම් ආදියෙන් දසබලයන් වහන්සේගේ පා මතුපිට ඇති රෝමයක්වත් සෙලවීමට හෝ පාංශුකූල සිවුරෙහි අංශුමාත්‍රයක් සෙලවීමට හෝ සමත් නොවේ. ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙලෙසින් අතිශය මහානුභාව සම්පන්න වෙති.

“තස්මාතීහ තෙ කස්සප” යනු යම් හෙයකින් මම දැනගෙනම දනිමියි පවසමි. දකිමින්ම දකිමියි පවසමි. එනිසා කාශ්‍යපය! නුඹ විසින් මෙලෙස හික්මිය යුතුය. “නිබ්බං” යනු ඝන වූ තියුණු වූ මහත් වූ යනුයි. “හිරොත්තප්පං” යනු පාපයට ඇති ලජ්ජාවද බියද යන දෙකයි. “පච්චුපට්ඨිතං භවිස්සති” පළමුවම එළඹ සිටියේ වේ. “යමෙක් වනාහී මහතෙරවරුන් කෙරෙහි ලැජ්ජා බිය උපදවා එළඹෙයිද, තෙරවරුද ලජ්ජා සහිතව, බිය සහිත ඔහු වෙත එළඹයි” යන අර්ථයයි. මෙය මෙහි ඇති ආනිසංසයයි. “කුසලු පසංහිතං” යනු කුසල් ආශ්‍රය කළ යනුයි. “අට්ඨිකත්වා” යනු තමා විසින් ඒ ධර්මයෙන් අර්ථයක්-යහපතක් කොට යනුයි. ඒ ධර්මය හෝ එයින් මට වැඩක් ඇතැයි අර්ථවත් දෙයක් කොට. “මනසිකත්වා” යනු සිතේ තබාගෙනයි. “සබ්බ චෙතසො සමන්නා හරිත්වා” යනු සිතේ මදක්වත් පිටත නික්මීමට නොදෙමින්ය. සියලු අයුරින්ම එක්තැන් වූ සිතින් සිත එක් අරමුණක පිහිටුවා. “ඔහිත සොතො” යනු පිහිටවූ- යොමු කළ කන් ඇතිව යනුයි. ඤාණය නම් වූ කණද පැහැදීම නම් වූ කණ ද යොමුකර – මවිසින් දෙසූ ධර්මය සකසාම අසන්නෙමි” යනුවෙන් නුඹලා හික්මිය යුතුයි. “සාතසහගතා ච මෙ කායගතාසති” යනු අසූහයේ මෙන්ම ආනාපාන සතියේ ද ප්‍රථම ධ්‍යාන වශයෙන් සැපෙන් යුක්ත වූ කායගතා සතියයි. මෙසේ දෙන ලද මේ අවවාද තුනම තෙරුන් වහන්සේගේ පැවිද්ද ද උපසම්පදාව ද විය.

“සාණෝ” යනු කෙලෙස් සහිතව, ණය සහිත වී යනුයි. “රට්ඨ පිණ්ඩං භුඤ්ජි” යනු ශ්‍රද්ධාවෙන් දෙන ලද්ද අනුභව කළෙමි යනුයි. පරිභෝග කිරීම් හතරකි. ථෙය්‍ය පරිභෝගය, ඉණ පරිභෝගය, දායජ්ජ පරිභෝගය, සාමි පරිභෝගය යනුවෙනි. එහි දුස්සීලයාගේ අනුභව කිරීමද පරිභෝගය ද (සඟ මැද හිඳ) ථෙය්‍ය පරිභෝගය නම් වේ. කුමක් නිසාද? ඔහුට සිවුපසයෙහි හිමිකමක් නොමැති බැවිනි. සිල්වතාගේ ප්‍රත්‍යවේක්ෂා නොකර පරිභෝග කිරිම, ඉණ පරිභෝගය නම් වේ. සප්ත සේඛ පුද්ගලයන්ගේ සිවුපස පරිභෝජනය දායජ පරිභෝග නම් වේ. රහතන් වහන්සේගේ පරිභෝගය, සාමි පරිභෝග නම් වේ. මෙලෙස රහතන් වහන්සේ ස්වාමියකුව-ණය නැතුව වළඳන්නේ වේ. තෙරුන්වහන්සේ තමා පුහුදුන්ව සිටියදී වැළඳු ආහාරය “ඉණ පරිභෝගය” ලෙස හඳුන්වමින් මෙසේ දෙසූහ. “අට්ඨමියා අඤ්ඤං උදපාදි” යනු අටවැනි දින අර්හත්ඵලයට පත්විය.

අථඛො භගවා මග්ගා ඔක්කම්ම” යනු මාර්ගයෙන් ඉවත්ව යනුයි. පළමුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හා සමාගමය එදිනම සිදුවිය. රහත්වීම පසුව සිදුවිය. දේශනාවාරයේ මෙසේ පැමිණි බැවින් රහත්වීම පළමුව දක්වන ලදී. කුමක් නිසා බුදුපියාණන් වහන්සේ මාර්ගයෙන් ඉවත්වූ සේක්ද? උන්වහන්සේ මෙබඳු සිතක් පහළවූ බැවිනි. “මෙම භික්ෂුව උපතින්ම ආරඤ්ඤිකංගය සමාදන් වූවෙක්, උපතින්ම පාශුකූලිකයෙක්, උපතින්ම ඒකාසනිකංගය සමාදන් වූවෙක් කරනෙමි”යි යනුවෙන් සිතා මාර්ගයෙන් ඉවත්වූ සේක.

මුදුකා ඛො ත්‍යායං” යනු (මුදුකා ඛො තෙ අයං) නුඹගේ මේ සිවුර මෘදුය යනුයි. මේ වචනය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නෙලුම් මල් පැහැයෙන් යුතු අතින් සිවුරෙහි අගින් අග පිරිමදිමින් වදාළහ. කුමක් නිසාද? තෙරුන් සමග සිවුරු හුවමාරු කරගනු කැමැත්තෙනි. කුමක් නිසා හුවමාරු කරගැනීමට කැමැත්තක් දැක්වූයේද? තෙරුන් වහන්සේ, කියූ ස්ථානයෙහි තබනු රිසියෙනි. (ශාසනභාරධාරීත්වය පවරණු සඳහායි.) තෙරුන් වහන්සේ කියූ ලෙසම, සිවුරක හෝ පාත්‍රයක ගුණ කී කල්හි “නුඹ මෙය ගන්න”යි යනාදී වදන් පැවසීම චාරිත්‍රයක් මය. එනිසා “පතිගණ්හාතු මෙ භන්තෙ භගවා”යි දෙසූහ. “ධාරෙස්සසි පන මෙ ත්වං කසසප! සාණානි පංසුකූලානි නිබ්බසරානි” යනු කාශ්‍යපය! නුඹ මේ පරිභෝගයෙන් දිරාගිය, පාංශුකූල සිවුර පෙරවීමට හැකියැයි කියයි. එය කාය බලය නිසා නොව ප්‍රතිපත්ති පූරණය සඳහා ම මෙලෙස කියන ලදී. මෙය මෙහි අදහසයි. පුණ්ණා නම් දාසිය විසින් පොරවා අමුසොහොනේ අත්හැර දැමූ මේ සිවුර ඒ සොහොනට පිවිස තිඹක් පමණ පණුවන්ගෙන් ගැවසී තිබියදී ඒ පණුවන් ඉවත්කර මහා ආර්යවංශයෙහි පිහිටා සිට මම පිළිගත්තෙමි. ඒ මම මේ සිවුර ගත් දිනයේ දස දහසක් සක්වල, මහපොලව මහහඬින් නද දෙමින් කම්පා විය. අහසෙහි සුළං හැමීය. සක්වල දේවතාවෝ සාධුකාර දුන්හ. මේ සිවුර ගන්නා වූ භික්ෂුව විසින් උපතින්ම පාංශුකුලිකයෙක්, උපතින් ම ආරඤ්ඤිකයෙක්, උපතින්ම එක් ආසනයක හිඳිනෙක්, උපතින්ම පිඬු පිණිස හැසිරෙන්නක් වීමට සුදුසුය. නුඹ මෙසේ මේ සිවුරට යෝග්‍ය වූ දෙය සිදුකිරීමෙහි සමත්කම් ඇත්තෙකි. තෙරුන් ද තමා ඇතුන් පහකගේ බල දරන්නේ නමුත් ඒ පිළිබඳව තර්ක නොකරම “මම ඒ ප්‍රතිපත්ති පුරනෙමි”යි උත්සාහයෙන් සුගත සිවුරට යෝග්‍ය වූවක්ම කරනු කැමති ව “ධාසෙසාහං භන්තෙ” යනාදිය පැවසීය. “පටිපජ්ජිං” යනු පිළිගන්නෙමි යනුයි.

මෙසේ මේ සිවුරු හුවමාරුව සිදුකර; තෙරුන් මෙතෙක් පෙරවූ සිවුර බුදුපියාණන් වහන්සේ පෙර වූහ. බුදුපියාණන්ගේ සිවුර තෙරුන් පෙරවීය. එසමයේ මහපොළව ජලය සීමා කරගෙන මහහඬින් කම්පා විය.

භගවතො පුත්තො” යනාදියෙහි, තෙරුන් වහන්සේ වනාහී බුදුරජාණන් වහන්සේ නිසාම ආර්ය ජාතියෙහි උපන්නාහයි. “භගවතො පුත්තො” නම් වේ. හදවතේ තිබී මුවින් නික්මුණු අවවාද වශයෙන් පැවිදි උපසම්පදා දෙකෙහි පිහිටි බැවින් – “ඔරසො මුබතො ජාතො” නම් වේ. අවවාද ධර්මතා වශයෙන් උපන් බැවින්, අවවාද ධර්මයෙන් නිර්මිත වූ බැවින් – “ධම්මජෝ ධම්ම නිම්මිතො” නම් වේ. අවවාද ධර්ම දායාදයට නව ලෝකෝත්තර ධර්ම දායාදයටම සුදුසු වේයි “ධම්මදායාදො” නම් වේ. “පටිග්ගහෙතා සාණානි පාංසුකූලානි” යනු ශාස්තෘන් වහන්සේ පෙරවූ පංශුකූල සිවුර පෙරවීම සඳහා පිළිගත් යනුයි.

සම්මාවදමානො වදෙය්‍ය” යම් අයෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ “පුතෙකැ”යි යනාදී ගුණයන්ගෙන් යුක්තයැයි කියන්නේ නම් එය මා සඳහාම කියන්නකි. එය සත්‍ය ප්‍රකාශයකි.

මෙපමණකින් කාශ්‍යප තෙරණුවන්ගේ පැවිද්ද පිරිසිදු කරන ලදී. මෙහි අදහස මෙසේ දතයුතුයි. “ඇවැත්නි! යමෙකුට උපාධ්‍යායවරයෙක් හෝ ආචාර්යවරයෙක් සිටින බවක් නොපැණවේ ද, ඔහු ආචාර්ය උපාධ්‍යායවරයකු නොමැතිව, නාවන ලද මුණ්ඩකයකුව, තමාම පොරවාගත් කසාවත් ඇතිව, අන්‍ය තීර්ථක පක්ෂ ගත්තෙකුව යන චෝදනා සහිත වූවකුට මෙසේ ලොවුතුරු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ තුන්ගවුවක් පමණ පෙරගමන් කිරීම කෙසේ ලැබුණේද? කයින් කය සිවුරු හුවමාරුව කෙසේ ලැබුණේද? මෙනිසා ථුල්ලනන්දා භික්ෂුණියගේ වචනය දුර්භාෂිතයකි. – නපුරු කීමකි”

.මෙසේ පැවිද්ද පිරිසිදු කරවා, දැන් ෂඩ් අභිඥා වශයෙන් සිංහනාද පැවැත්වීමට “අහං ඛො ආවුසො” යනාදිය දෙසූහ. සෙසු පදයන්ගේ අර්ථ පෙර සේම දතයුතුයි.

SN 02-05-12. පරම්මරණ සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි ආයුෂ්මත් මහාකාශ්‍යප ස්ථවිරයන් වහන්සේද ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේද බරණැස්නුවර මිගදායෙහි ඉසිපතනාරාමයෙහි වාසය කෙරෙත්. ඉක්බිති, ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන සවස් කාලයෙහි භාවනා ස්ථානයෙහි නැඟී සිටියේ, ආයුෂ්මත් මහාකස්සප ස්ථවිරයන වහන්සේ වෙත පැමිණ, සතුටු විය යුතු සිහිකටයුතු කථා කොට නිමවා, එක්පසෙක හුන්නේය. එක් පසෙක හුන්නාවු ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍රයෝ ආයුෂ්මත් මහා කස්සප ස්ථවිරයන්හට මෙසේ කීයේය.

“ඇවැත්නි! කස්සපය, කිමෙක්ද?
සත්වයා මරණින් පසු සිටීද?
ඇවත්නි, සත්වයා මරණින් පසුවෙයි කියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නොවදාරණලදී.

කිමෙක්ද ඇවත, සත්වයා මරණින් පසු නොවෙයිද?
සත්වයා මරණින් පසු නොවෙයි යන මෙයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නොවදාරණ ලදී.

කිමෙක්ද? ඇවත සත්වයා මරණින් පසු වන්නේත්, නොවන්නේත් වෙයිද?
ඇවත, සත්වයා මරණින් පසු වන්නේත්, නොවන්නේත් වෙයි යන මෙයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නොවදාරණ ලදී.

කිමෙක්ද ඇවත? සත්වයා මරණින් පසු නොවන්නේත්, නොවනු නොවන්නේත් වෙයිද?
ඇවැත්නි , සත්වයා මරණින් පසු සත්වයෙක් නොවන්නේත්, නොවනු නොවන්නේත් වෙයි යන මෙයද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නොවදාරණ ලදී.

ඇවැත්නි, කුමක් හෙයින් මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නොවදාරණ ලදද?
ඇවත, මෙය වනාහි අර්ථ සහිතවූවක් නොවන්නේය.
මාර්ග බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාවට පූර්වභාග ප්‍රතිපදාවක් නොවන්නේය.
එසේම කලකිරීම පිණිසද, නොඇලීම පිණිසද, නිරෝධය පිණිසද, සංසිඳීම පිණිසද, දැනගැනීම පිණිසද, අවබෝධය පිණිසද, නිර්වාණය පිණිසද නොවන්නේය.
ඒ නිසා එය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නොවදාරණ ලදී.”

“ඇවැත්නි,
එසේනම් කුමක් වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරණලදද?
ඇවැත්නි, මෙය වනාහි දුකයයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරණලදී.
මෙය දුක්ඛ සමුදයයි (දුක් ඇතිවීමේ හේතුවයයි) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරණලදී.
මෙය දුක්ඛ නිරෝධයයි (දුක් නැතිවීමයයි) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරණලදී.
මෙය දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිනී පටිපදාවයයි (දුක් නැතිකිරීමට ගමන්කළයුතු මාර්ගයයි) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරණලදී.

ඇවැත්නි, මෙය කුමක් හෙයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරණ ලදද?
ඇවැත්නි, මෙය වනාහි අර්ථසහිත වන්නේය.
මාර්ග බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාවට පූර්වභාග ප්‍රතිපදාව වන්නේය.
එසේම කලකිරීම පිණිසද, නොඇලීම පිණිසද, නිරෝධය පිණිසද, සංසිඳීම පිණිසද, දැනගැනීම පිණිසද, අවබෝධය පිණිසද, නිර්වාණය පිණිසද, වන්නේය.
ඒ නිසා එය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරණ ලදී.”

(දොළොස්වෙනි පරම්මරණ සූත්‍රය නිමි.),

[දොළොස්වන සූත්‍රයේ – “තථාගතො” යනු සත්ත්වයායි. “න හෙතං ආවුසො අත්ථ සංහිතං” යනු ඇවැත්නි මේ දෘෂ්ටිය අර්ථයෙන් යුක්ත වූවක් නොවේ. “තාදිබ්‍රහ්මචරියකං” යනු මාර්ග බ්‍රහ්ම චර්යාවට මුල්වූවක්, පූර්වභාග ප්‍රතිපදාවක්වත් නොවේ. “එතං ආදි බ්‍රහ්මචරියකං”  යනු මෙය මාර්ග බ්‍රහ්මචර්යාවට මූලික වූ ප්‍රතිපදාවකි.]

SN 02-05-13  සද්ධම්ම පතිරූපක සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසනලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවනලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරණසේක.

ඉක්බිති, ආයුෂ්මත් මහා කස්සප තවිරයන්තෙ වහන්මසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙතපැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එක්පසෙක හිඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙය කීයේය.

“ස්වාමීනි,
පෙරදී ශික්ෂාපදයෝ ඉතා ස්වල්ප විය.
එනමුත් බොහෝ භික්ෂූහු රහත් බැව්හි පිහිටියාහුය,
ඊට හේතු කවරේද? ප්‍රත්‍යය කවරේද?

ස්වාමීනි,
දැන් ශික්ෂාපදයෝ බොහෝ වේය.
නමුත් ඉතා ස්වල්පවූ භික්ෂූහු රහත්බැව්හි පිහිටියාහුය,
ඊට හේතුව කවරේද, ප්‍රත්‍යය කවරේද?”

‘කස්සපය,
මෙය වනාහි මෙසේ වෙයි. සත්වයන් ගුණයෙන් පිරිහෙන කල්හි සද්ධර්මය අන්තර්ධාන වන කල්හි ශික්ෂාපද ඉතා බොහෝ වෙත්. ඉතා ස්වල්පවූ භික්ෂූහු රහත්බැව්හි පිහිටත්.

“කස්සපය, යම්තාක් ලෝකයෙහි “සද්ධර්ම ප්‍රතිරූපකයන් (පෙනුමෙන් සද්ධර්මය වැන්නක්) නූපදීද, ඒතාක් සද්ධර්මය අන්තර්ධානය නොවේ. කස්සපය, යම්තැනක පටන් ලෝකයෙහි සද්ධර්ම ප්‍රතිරූපකයක් (පෙනුමෙන් සද්ධර්මය වැන්නක්) උපදීද, එකල්හි සද්ධර්මය අන්තර්ධානය වෙයි.

කස්සපය,
යම්තාක්කල් ජාතරූප ප්‍රතිරූපකයක් (පෙනුමෙන් රත්රන් වැන්නක්) ලෝකයෙහි නූපදීද, ඒතාක්කල් ජාතරූපයාගේ (රත්රනයේ) අන්තර්ධාන නොවේ. කස්සපය, යම් තැනක පටන් ජාතරූප පතිරූපකයක් (පෙනුමෙන් රත්රන් වැන්නක්) ලෝකයෙහි උපදීද, අනතුරුව ජාතරූපයාගේ (රත්රනයේ) අන්තර්ධානය වෙයි. කස්සපය, මෙසේම වනාහි යම්තාක්කල් සද්ධර්ම ප්‍රතිරූපකයක් (පෙනුමෙන් සද්ධර්මය වැන්නක්) ලෝකයෙහි නූපදීද? ඒතාක්කල් සද්ධර්මයාගේ අන්තර්ධානය නොවේ. කස්සපය, යම්තැනක පටන් සද්ධර්මප්‍රතිරූපකයක් (පෙනුමෙන් සද්ධර්මය වැන්නක්) ලෝකයෙහි උපදීද, එකල්හි සද්ධර්මයාගේ අන්තර්ධානය වෙයි.

“කස්සපය, පඨවීධාතුව සද්ධර්මය අන්තර්ධාන නොකරයි. අපොධාතුව සද්ධර්මය අන්තර්ධාන නොකෙරෙයි. තේජෝධාතුව සද්ධර්මය අන්තර්ධාන නොකෙරෙයි. වායෝ ධාතුව සද්ධර්මය අන්තර්ධාන නොකෙරෙයි. එතකුදුවුවත් මේ ශාසනයෙහිම ඒ සද්ධර්මය අන්තර්ධාන කරන්නාවූ මෝඩ (හිස්) පුරුෂයෝ උපදිති. කස්සපය, යම්සේ වනාහි නැවක් බඩු පිරවීමෙන්ම කිඳෙයිද, කස්සපය සද්ධර්මය වනාහි එසේ පර්‍ය්‍යාප්ති ප්‍රතිපත්ති පිරීමෙන් අන්තර්ධාන නොවේ.

කස්සපය, සද්ධර්මය පිරිහෙන්නාවූ සද්ධර්මයාගේ නැතිවීම පිණිස අන්තර්ධානවීම පිණිස පවත්නාවූ මේ ධර්මයෝ පස්දෙනෙක් වෙත්.
කවර පසක්ද?

“කස්සපය,
සද්ධර්මයාගේ පැවැත්ම පිණිස, නැති නොවීම පිණිස,
අන්තර්ධාන නොවීම පිණිස කරුණු පසක් වෙත්.
කවර පසක්ද?

කස්සපය මේ ධර්මයෝ පස්දෙන වනාහි සද්ධර්මයාගේ පැවැත්ම පිණිස,
නැති නොවීම පිණිස, අන්තර්ධාන නොවීම පිණිස පවත්නාහුය.

(දහතුන්වෙනි සද්ධම්මපතිරූපක සූත්‍රය නිමි

[“අඤ්ඤාය සණ්ඨහිංසු” යනු රහත්බවෙහි පිහිටියහ යනුයි. “සද්ධම්ම පතිරූපකං” යනු සද්ධර්ම ප්‍රතිරූපක දෙකකි. අධිගම සද්ධර්ම ප්‍රතිරූපකය සහ පර්යාප්ති සද්ධර්ම ප්‍රතිරූපකය යන දෙකයි. එහි
ඔභාසෙ චෙව ඥාණෙච පීතියාච විකම්පති
පස්සද්ධියා සුඛෙචෙව යෙහි චිත්තං පවෙදති

අධිමොක්ඛෙ ච පග්ගාහෙ උපට්ඨා නෙ විකම්පති
උපෙක්ඛා වජ්ජනෙ චෙව උපෙක්ඛාය නිකන්තියා

ඉමානි දසඨානානි පඤ්ඤා යස්සපරීචිතා
ස තත්ථ කුසලො හොති නච සම්මොහං ගච්ඡති

ආලෝකයෙහිද ඤාණයෙහි ද ප්‍රීතියෙහිද විශේෂයෙන් කම්පා වෙයි.
ශාන්ත බවෙහි ද සැපයෙහි ද යමෙකුගේ සිත කම්පාවෙයි.”

සිතේ ස්ථිරත්වයෙහිද උත්සාහයෙහිද උපස්ථානයෙහිද කම්පා වේ.
උපේක්ෂා ආවර්ජනයෙහි මෙන් ම උපේක්ෂාවෙහිද බලවත් ආශා ඇතිව”
යමෙකුගේ ප්‍රඥාව මේ දසතැන්හි පුරුදු කරන ලද ද
ඔහුට ඉන් කුසලයක්ම (දියුණුවක්ම) වේ. මුලාවට පත් නොවේ.”

ම විදර්ශනා ඤාණයේ කිලුටු ඇතිවීම -හටගැනීම “අධිගම සද්ධර්ම ප්‍රතිරූපය” නම් වේ. ත්‍රිවිධ සංගායනාවන්හි නොනගන ලද ධාතුකථා, ආරම්මණ කථා, අසුභ කථා, ඤාණවත්ථු කථා, විජ්ජාකදම්බක යන කථාවස්තු පහද වෙනත් (අභයගිරිකාදී) සමයන්හි වූ ගුල්හවිනය, ගුල්හ වෙස්සන්තර, ගුල්හ මහෝසධ, වණ්ණ පිටක ය, අංගුලිමාල පිටකය, රට්ඨපාල ගජ්ජිතය, ආළවක ගජ්ජිතය, වෙතුල්ල (වේදල්ල) පිටකය යන බුදුවදන් නො වූ කොටස් පර්යාප්ති සද්ධර්ම ප්‍රතිරූපක නම් වේ.

ජාතරූප පතිරූපකං” යනු රන්රසය විඳින ලද (ආලේප කරන ලද) පිත්තල වූ රන්වන් ආභරණවල ඇතිවීමයි. උත්සව කාලයේදී මිනිස්සු “ආභරණාදී භාණ්ඩ ගනෙමු”යි වෙළඳසැල්වලට යති. ඔවුන්ට වෙළඳසැල් හිමියෝ මෙසේ කියති. “ඉදින් ඔබලාට ආභරණ අවශ්‍ය නම් මේවා ගන්න. මෙම ආභරණ ඝන වූයේත්, වර්ණවත් වූයේත් වේ. වටිනාකම අඩුවේ.” ඔවුහු එය අසා කරුණු සලකා බලා මෙසේ කැමති වෙති. “අලංකාර වූ අඩු මිලට ගතහැකි වූ මේ ආභරණ පැළඳ නැකැත් ක්‍රීඩා කළ හැකිය” යනුවෙන් සිතා ඒවා ගෙන යති. නොවිකිණිය හැකි (වැඩිමිල) රන්බඩු සඟවා තබන ලද්දේම වේ. මෙසේ ඒ රන් ආභරණ වැනි වූම ආභරණ ඇතිවූ කල්හි, එම රන් ආභරණ අතුරුදහන් වීම සිදුවේ.

“අථ සද්ධම්මස්ස අන්තරධානං හොති” යනු අධිගම සද්ධර්මයයි.
ප්‍රතිපත්ති සද්ධර්මය හා පර්යාප්ති සද්ධර්මය යනු ත්‍රිවිධ සද්ධර්මයන්ගේ ම අතුරුදහන් වීම සිදුවේ.

රථම සම්බෝධියෙහි (බුද්ධත්වයට පත්වූ අලුත) භික්ෂුන් සිවුපිළිසිඹියාපත් වූහ. ඉක්බිති කල්ගත වනවිට සිවුපිළිසිඹියාපත් වීමට නොහැකිව ෂඩ් අභිඤ්ඤා ඇත්තෝ වූහ. ඒ සඳහා ද අසමත් වූ පසුකාලීන භික්ෂූහු ත්‍රිවිද්‍යා උපදවාගත්හ. දිගුකලකට පසු ඊට ද අසමත් වූ බැවින් ආසවක්ඛය ඤාණය පමණක්ම ලබාගැනීමට දක්ෂ වූහ. එයද නොහැකි වූ කාලයෙහි අනාගාමී ඵලය පමණක් විය. අනාගාමී වීමට නොහැකි වූ විට සකදාගාමී ඵලයට පත්වූහ. ඊටද අසමත් වූවෝ සෝවාන් ඵලයට පත්වූහ. කාලයක් යනවිට සෝවාන් වීමටද නොහැකි වේ. ඉන්පසුව විදර්ශනාව, මෙම කෙලෙස් ධර්මයන්ගෙන් කිලුටුවීමෙන් පටන්ගත් තැනම නතරවේද එකල්හි අධිගම සද්ධර්මය අතුරුදහන් වූයේ වේ.

රථම බෝධියෙහි සිටි භික්ෂුහු සිවුපිළිසිඹියාපත් වීමට සුදුසු වූ පිළිවෙත් සම්පූර්ණ කළහ. කල් ගතවනවිට ඊට අසමත් වූ භික්ෂූහු ෂඩ් අභිඥාවන් සඳහා ද එයද නොහැකි වූ විට ත්‍රිවිද්‍යාව සඳහාද පිළිවෙත් පිරූහ. එයටද අසමත් වූ විට අර්හත් ඵලය සඳහා පමණක් ගැලපෙන පිළිවෙත් පිරූහ. පසුව අනාගාමී ඵලයට යෝග්‍ය පිළිවෙත් පිරූහ. එයට අසමත් වූ කල්හි සකදාගාමී ඵලයට ද ඉන්පසුව සෝවාන් ඵලයට ද යෝග්‍ය වූ පිළිවෙත් සම්පූර්ණ කළහ. යම්කලෙක සෝවාන් වන පිළිවෙත් පිරීමටද නොහැකි වූයේද එවිට ශීල පාරිශුද්ධිය පමණක් ම පවතින්ය. මෙවිට ප්‍රතිපත්ති සද්ධර්මය අතුරුදහන් වූයේ වේ.

යම්තාක් කල් ත්‍රිපිටක බුද්ධවචනය පවතින්ද ඒතාක් කල් බුදුසසුන අතුරුදහන් වූයේ යැයි පැවසීම නුසුදුසුය. ත්‍රිපිටකය තිබියේවා. අභිධර්ම පිටකය අතුරුදහන්ව සෙසු දෙපිටකය පවතියිද සසුන අතුරුදහන් වීයැයි නොකිව යුතුයි. විනය පිටකය පමණක් තිබියදීත් එසේ කිව නොහැක. එහිද ඛන්ධක-පරිවාර දෙක අතුරුදහන්ව උභතො විභංගය පමණක් ඉතිරි වූ විටද, මහාවිනය අතුරුදහන්ව ප්‍රාතිමෝක්‍ෂය පමණක් පවත්නා විට ද සසුන අතුරුදහන් වූයේයැ”යි පැවසීම නුසුදුසුය.

යම්කලෙක උභය ප්‍රාතිමෝක්ෂය අතුරුදහන් වන්නේද එකල්හි පර්යාප්ති සද්ධර්මය අතුරුදහන් වේ. එය අතුරුදහන් වූ කල්හි ම සසුන අතුරුදහන් වූයේ වේ. පර්යාප්තිය අතුරුදහන් වීමේ හේතුවෙන් අධිගමය අතුරුදහන් වේ. ප්‍රතිපත්තිය අතුරුදහන් වීමෙන් අධිගමය අතුරුදහන් වේ. කුමන කරුණක් නිසාද?අධිගමය වනාහී පර්යාප්තියටද ප්‍රතිපත්තියට ද හේතු වූ බැවිනි. ප්‍රතිපත්තිය අධිගමයට ද හේතුවේ. මෙසේ ප්‍රතිපත්තියද පර්යාප්තියේ ම ප්‍රමාණය වේයැයි දතයුතුයි.

කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි “කපිල” නම් අනාරාධිත භික්ෂුවක් “ප්‍රාතිමෝක්‍ෂය දේශනා කරමි”යි විජිනිපත ගෙන අසුනේ හුන්නාහු නොවෙත්ද? පිරිසේ වූවෙක් “මෙහි පැවැත්මක් ඇද්ද?”යි විචාළවිට ඔහුට බිය වූ භික්‍ෂුව “යමක් ප්‍රාතිමෝක්‍ෂයේ පවතී ද ඒවා අපි ළඟ පවතිමු”යි නොපවසා “නොපවතිමු”යි කීවේය. උන්වහන්සේ විජිනිපත තබා අසුනින් නැගිට ගියේය. එනිසා එම සම්මා සම්බුදුරජුන්ගේ සසුන පසුබැස්සේය. පසුබැස පිරිහීගිය නමුත් ඒකාන්තයෙන්ම පර්යාප්තිය ප්‍රමාණවත් වේ. “මහාතඩාගයක ස්ථිර වූ ඉවුරු ඇති කල්හි ජලය නොසිටී යැයි නොකිව යුතුයි. ජලය ඇති කල්හි පියුම් ආදී මල් නොපිපේ යැයි නොකිව යුතුයි.

මේ ලෙසින් ම මහා තඩාගයේ ස්ථිර වූ ඉවුර, ත්‍රිපිටක බුදුවදනට සමානය. එය පවතින කල්හි මහා තඩාගයේ ජලය හා සමාන වූ පිළිවෙත් පුරන කුලපුත්තු නැතැයි නොකිව යුතුයි. ඔවුහු සිටින කල්හි මහා තඩාගයේ පියුම් පිපෙන්නාක් මෙන් සෝවාන් ආදී මාර්ගඵල ලද ආර්යයෝ නැතැයි නොකිව යුතුයි. මෙලෙස ඒකාන්ත වූ පර්යාප්තියට ම මෙය ප්‍රමාණවත් වේ.

“පඨවිධාතු” යනු දෙලක්‍ෂ හතලිස් නහුතයකටත් වඩා ඝන වූ මහපොළවයි. “ආපො ධාතු” යනු පෘථිවියේ සිට සුභකිණ්ණ බ්‍රහ්ම ලෝකය දක්වා නැගෙන කල්පය විනාශ කරන ජලයයි. “තෙජො ධාතු” යනු පොළව පටන් ආභස්සර බඹලොව දක්වා නැගෙන කල්ප විනාශ කරන ගින්නයි. “වායො ධාතු” යනු පොළවේ සිට වේහප්ඵල බඹලොව දක්වා කල්පය විනාශ කරන වායුවයි. මේවා එකකින්වත් ශාස්තෘ ශාසනය (බුදුසසුන) වැනසිය නොහැක. අතුරුදහන් කළ නොහැක. එනිසා මෙසේ වදාළහ. “ඉධෙව තෙ උප්පජ්ජන්ති” යනු ලෝභයෙන්ම ඉපදී ලෝභයම කාදමන මලකඩ මෙන්, මොවුහු මගේ සසුනෙහි ම උපදිති යනුයි. “මොඝ පුරිසා” යනු හිස් පුරුෂයෝය.

“ආදිකෙනෙව ඔපිලවතී” මෙහි “ආදිකෙන” යනු දැඩිව ගැනීමෙන්ය. අල්ලා ගැනීමෙන්ය. “ඔපිලවතී” යනු කිමිදෙයි යනුයි. මෙය කියන ලදී. ජලයේ හැසිරෙන නැව වැඩිපුර බඩු පටවනුයේ නම් ගිලෙයි. කිමිදෙයි. එලෙසින්ම පර්යාප්ති ආදිය පිරිහී යාමෙන් සද්ධර්මයේ අතුරුදහන් වීමක් සිදු නොවේ. පර්යාප්තිය පිරිහීමෙන් ප්‍රතිපත්තිය පිරිහේ. ප්‍රතිපත්තිය පිරිහීමෙන් අධිගමය පිරිහේ. පර්යාප්තිය පුරන්නා වූ පර්යාප්තිධර පුද්ගලයෝ ප්‍රතිපත්තිය ම පුරවති. ප්‍රතිපත්තිය සම්පූර්ණ කරන්නෝ අධිගමය සම්පූර්ණ කරති. මෙසේ නවසඳක් මෙන් පර්යාප්ති ආදියෙන් වැඩෙන්නා වූ මගේ සසුන වර්ධනය වන්නේ ම යැයි දක්වයි.

දැන් යම් කරුණකින් සද්ධර්මය අතුරුදහන් නොවී පවතිද්ද, ස්ථිරව පවතිද්ද එය දක්වන සේක්, “පඤ්චඛො” යනාදිය දෙසූහ. එහි “ඔක්කමණියා” යනු ඉවත්වීමට, පිරිහීමට, පහතට යෑමට යන අර්ථයි. “සත්‍ථරි අගාරවා” යනාදියෙහි “අගාරවා” යනු ගෞරව රහිතවය. “අප්පතිස්සා” යනු අකීකරුව, පහත් පැවතුම් ඇතිව යනුයි.

එහි යමෙක් චෛත්‍යංගණයට නැගෙමින් කුඩ පාවහන් රැගෙන ම යයි ද අනිකකු දෙස බලාගෙන කථාකරමින් ම යයිද මෙය ශාස්තෘන් වහන්සේට කරන අගෞරවයකි.

යමෙක් ධර්මශ්‍රවණය සඳහා ඝෝෂා කළ කල්හි ළදරු සාමණේරවරු පිරිවරාගෙන හිඳීම හෝ වෙනත් නව කර්මාන්තාදියෙහි නියුක්තව හිඳියිද බණ අසන පිරිස් කෙළවර හිඳියි ද එතැනට ගොස් නිදාගනියි ද වික්‍ෂිප්ත වූ සිත් ඇතිව සිටියිද බණ අසන අන්‍යයන් සමග කථාකරයි ද මෙම අකීකරු ක්‍රියාවන් ධර්මයට කළ අගෞරව නම් වේ.

යමෙක් තෙරවරුන්ට උපස්ථාන කිරීමට ගොස් නොවැඳ හිඳියි. අත්බැඳගෙන හිඳියි. රෙදි බැඳගෙන හිඳියි. අන්‍යයන්ටද අත්පා වලින් කුකුස් ඇතිකරයි. වැඩිහිටියන් සමීපයේදී අනාරාධිතව කථා කරයි. මෙය “සංඝ අගෞරවය” නම් වේ.

ත්‍රිවිධ ශික්‍ෂා සම්පූර්ණ නොකිරීම “ශික්‍ෂා අගෞරවය” නම් වේ. අෂ්ට සමාපත්තී නූපදවීම හා ඊට උත්සාහ නොකිරීම සමාධියට කරන ලද අගෞරවයකි. මේ දැක්වූ විවරණයන්හි යහපත් පැත්ත මෙම පදයන්ගේ අර්ථ විරුද්ධ අතට පෙරලීමෙන් ම දතයුතුයි.

මේ ධර්ම විනයේ ඇත්තේ බිහිසුණු දුක් පීඩා ඇති මේ මැරෙන උපදින සංසාර වළල්ලෙන් ගැලවී සැනසීම ලබන්නට අප කල යුතු දේය. අනුගමනය කලයුතු ක්‍රමවේදය ය. කුසගිනි නැති සතෙකුට් මොන තරම් ප්‍රනීත කෑමක් ලැබුනත් කන්නට හිතන්නේ නැත. ඒ බඩගිනි නැති නිසාය. සංසාරය කුමක්දැයි නොදන්නා යලි ඉපදෙන බව විස්වාස නොකරන මුග්ධ මනුෂ්‍යා නොදන්නා සසරකින් ගැලවෙන්නට හිතන්නේ නැත. මේ අනමතග්ග වග්ගයේ සුත්‍ර වල ඇත්තේ සසර ඇති අමිහිරි බව. අප විඳින දුක් ගැන කියාදී “සංසාර බය”ක් ඇතිකරවන්නටය. පහත ඇති පුජ්‍ය දන්කන්දේ ධම්මරතන හිමිකල දේසනාව පළමුව අසා මේ වග්ගයේ සුත්‍ර කියවා මේ සසරේ භය දැක ඉන් ගැලවෙන්නට වෙර දරත්වා!!

SN 02-04-01-01 තිණකට්ඨ සූත්‍රය.
SN 02-04-01-02 පඨවි සූත්‍රය
SN 02-04-01-03 අස්සු සූත්‍රය
SN 02-04-01-04 ඛීර සූත්‍රය
SN 02-04-01-05 පබ්බත සූත්‍රය
SN 02-04-01-06 සාසප සූත්‍රය
SN 02-04-01-07 සාවක සූත්‍රය
SN 02-04-01-08 ගංගා සූත්‍රය
SN 02-04-01-09 දණ්ඩ සූත්‍රය
SN 02-04-01-10 පුග්ගල සූත්‍රය

SN 02-04-01 පඨම වග්ගය

SN 02-04-01-01 තිණකට්ඨ සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසනලදී.
එක්කලෙක භාග්‍යවතුන්වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවනලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එහිදී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි, කියා භික්ෂූන් ඇමතූහ. ‘ස්වාමීනියි’ කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන්වහන්සේට උත්තර දුන්හ. එවිට භාග්‍යවතුන්වහන්සේ මෙම සුත්‍ර ධර්මය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
අවිජ්ජාවෙන් වැසී තණ්හාවෙන් බැඳී
සසර එහෙ මෙහෙ සැරිසරන්නාවූ සත්වයන්ගේ
සංසාරයේ අගක් කෙළවරක් නොපෙනෙන්නේය.
මුලක් පටන් ගත් තැනක් නොපෙනෙන්නේය.

“මහණෙනි,
යම් මිනිසෙක් මේ දඹදිව ඇති යම්තාක් තණ, ලී දඬු, අතු සහ කොළ, සියල්ල කපා එක් තැනකට, රැස්කොට සතරඟුල් සතරඟුල් කෑලිවලට කපා ‘මේ මාගේ මවය., මේ මාගේ මවුගේ මවය’යි කියා වෙන් වෙන්කොට ලේබල් ගසා තබන්නේද. මහණෙනි, ඒ පුරුෂයාගේ මවුගේ නමින් නම් කල ලී කෑලි අවසන් නොවෙත්. එහෙත් මේ දඹදිව තණ, ලී දඬු, අතු, කොළ, කෙළවර වන්නේය. අවසාන වන්නේය.
ඊට හේතුව කවරේද?

“මහණෙනි,
අවිජ්ජාවෙන් වැසුනු තණ්හාවෙන් බැඳුණු සසර ඇවිදින්නාවූ, සසර සැරිසරන්නාවූ සත්වයාගේ මේ සංසාරයේ අන්තිම කෙළවරක් ඔහුට දැක්ක නොහැක, පූර්ව කෙළවරක්ද ඔහු නොදකී.

මහණෙනි, මෙසේ තොප විසින් බොහෝ කලක් මුළුල්ලෙහි දුක් අනුභව කරන ලදී. දැඩි දුක් අනුභව කරන ලදී. ව්‍යසන අනුභව කරන ලදී සොහොන් බිම පුරවන ලදී.

‘මහණෙනි,
මේ සියලු සංස්කාරයන් කෙරෙහි කලකිරීමම සුදුසුය.
නො ඇලීමට සුදුසුමය.
ඔවුන්ගෙන් මිදීමට සුදුසුමය.”

(පළමුවෙනි තිණකට්ඨ සූත්‍රය නිමි.)

ආදීනව දැකීම් වශයෙන්, කාමයන් කෙරෙන් හා භවයන් කෙරෙන් නික්මීම් වශයෙන් උපදනා වූ සම්බෝධියට නැමුණු – බරවුණු අලෝභ ප්‍රධාන කුශල චිත්තය නෛෂ්ක්‍රම්‍ය පාරමිතාවය. මෙහි නික්මීම යනු ඇල්ම ගරු කොට බැහැර කිරීමය. තමා හෝ කාමයන් ගෙන් හා භවයන් ගෙන් ඈත් වීමය. ආලය අත හැරීම් මාත්‍රය ම කාමයන් බැහැර කිරීමය. කාමයන්ගෙන් බැහැර වීම ද වේ. චරියා පිටක අටුවාවෙහි මහාබෝධි පාරමිතා ව පමණක් දැක්වීම් වශයෙන්,
“කරුණුපාය කොසල්ල පරිග්ගහිතො ආදීනව දස්සන පුබ්බංගමො කාමභවෙහි නික්ඛමණ චිත්තුප්පාදො නෙක්ඛම්ම පාරමිතා.”
යනු කීහ. කරුණාවෙන් හා උපා දන්නා නුවණින් හාත්පසින් ගන්නා ලද – ආරක්ෂා කරන ලද ආදීනවය දැකීම් පෙරටු කොට ඇත්තා වූ කාමයන් කෙරෙන් හා භවයෙන් නික්මෙන්නා වූ චිත්තෝත්පාදය නෛෂ්ක්‍රම්‍ය පාරමිතාවය යනු එහි තේරුමයි. LINK

“අනමතග්ගො” යනු නොදත් අග ඇති යනුයි. (අනු + අමතග්ග = අනමතග්ග) වර්ෂ සීයක්, දාහක් ඤාණයෙන් ලුහුබැඳ ගියත් සසර කෙළවරක් අන්තිමවන දිනක් , අගක් දැනගත නොහැක. එහෙන්, මෙහෙන් හෝ අගක්-මුලක් දැනගත නොහැකි ‘සීමා රහිත පූර්ව හා අපර කෙළවර ඇති’ යන අර්ථයි. “සංසාරො” යනු ස්කන්ධාදියේ නොසිඳීමෙන් පවත්නා පිළිවෙලයි.

 “පුබ්බා කොටි න පඤ්ඤායති” යනු පූර්ව සීමාව නොපෙනේ යනුයි. යම් අගක පූර්ව කෙළවර නොපෙනේද පසුවද ඒ අගම නොපෙනේ. සත්වයෝ මධ්‍යයෙහිම හැසිරෙති. “පරියාදානං ගච්ඡෙය්‍ය” මේ උපමාව කුඩා බැවින් කියන ලදී. වෙනත් සමයන්හි අර්ථය කුඩා වී උපමාව මහත් වේ. “මේ ගොනා ඇතා මෙනි” “මේ ඌරා ගොනා මෙනි” “මේ වැව සමුද්‍රය මෙනි” මෙම උපමා කී කල්හි ඒවා එකම ප්‍රමාණ නොවේ. බුදුසමයෙහි උපමාව කුඩාවේ. අර්ථය ඉතා මහත්ය. පෙළෙහි එක් ජම්බුද්වීපයක් ගන්නා ලදී. මෙබඳු ජම්බුද්වීප සීයක්, දාහක්, ලක්‍ෂයක් වුවත් ගෙන ඒවායේ ඇති තෘණ ආදී සියල්ල විනාශ කළත් පුරුෂයාගේ මව, මවුවරු නොවෙති. (මාතු මාතරෝ) “දුක්ඛං පච්චනුභූතං” යනු නුඹලා විසින් දුක් විඳින ලදී. “තිබ්බං” යනු තියුණු දුකටම තවත් වදනකි. “බ්‍යසතං” යනු ඥාති ව්‍යසන වශයෙන් නන්වැදෑරුම් වේ. “කටසී” යනු සොහොන්බිමයි. නැතිනම් මහ පොළවමයි. එය නැවත නැවත මැරෙනවුන්ගේ ශරීර දැමීමෙන්ම වැඩෙන්නකි. “අලමෙව” යනු සුදුසුමය.

සංස්කාර නම් ලෞකික කුශල කර්ම හා අකුශල කර්මය; හෙවත් ලෞකික කුශලාකුශල සිත්හි යෙදෙන චේතනා චෛතසික්යි. ශංඛාර ශබ්දයෙහි නොයෙක් අර්ථ ඇත්තේය. ඒ බොහෝ අර්ථ අතුරින් මෙහි දැක්වෙන්නේ  පුඤ්ඤාභිසංඛාර, අපුඤ්ඤාභිසංඛාර, ආනෙඤ්ජාභිසංඛාර යන තුනයි. පුඤ්ඤාභිසංඛාර නම් කාමාවචර කුශල චේතනා අට ද, රූපාවචර කුශල චේතනා පස ද යන තෙලෙස් කුශල චේතනා ය. අපුඤ්ඤාභිසංඛාර නම් අකුශල චේතනා දොළොස ය. ආනෙඤ්ජාභිසංඛාර නම් අරූපාවචර කුශල චේතනා සතරය.

මෙය ම කායසංඛාර, වචීසංඛාර, මනොසංඛාර යයි තුන් කොටසකට බෙදේ. කායද්වාරයෙහි පැවැති කුශලා කුශල චේතනා කායසංඛාරය – එනම් කාමාවචර කුසල චේතනා අට ද අකුසල චේතනා දොළොස ද යන කුසලාකුසල විස්ස ය. වාග් ද්වාරයෙහි පැවති කුශලාකුශල චේතනා වචී සංඛාරය. එනම් යට දැක්වුණු විස්සම ය. මනොද්වාරයෙහි පැවැති කුශලාකුශල චේතනා මනොසංඛාරය. එනම් කාමාවචර කුශල චේතනා අට ද, අකුශල චේතනා දොළොස ද, රූපාවචර අරූපාවචර කුසල චේතනා නවය ද යන එකුන් තිස් චේතනා යි.

චේතනාව කර්මය යි කියනු ලැබේ. එය ම මෙහි සංස්කාර යයි කියන ලද්දේ ය. මතු විපාක ලැබෙන පරිදි සංස්කරණය කැරෙන බැවිනි. “කම්මං ඛෙත්තං” – කර්මය කුඹුර ය. එය සකස් වුණු පමණින් රෝපිත බීජයෙන් ඉෂ්ට හෝ අනිෂ්ට ඵල ලැබේ.

SN 02-04-01-02 පඨවි සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ, අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවනලද, ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එහිදී, භාග්‍යවතුන්වහන්සේ ‘මහණෙනියි’ කියා භික්ෂූන් ඇමතූහ. ‘ස්වාමීනියි’ කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. (එවිට) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම සුත්‍ර ධර්මය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
අවිජ්ජාවෙන් වැසී, තණ්හාවෙන් බැඳී,
ගමන් කරන්නාවූ, සැරිසරන්නාවූ, සත්වයන්ට
සංසාරය අග කෙළවරක් නැත්තේය.
අග කෙළවරක් නොදක්නේය.
මුල් කොනත් නොපෙනෙන්නේය.

“මහණෙනි,
යම් පුරුෂයෙක් මේ මුළු මහත් පොළොවේ පස් එක් කොට ගෙන ඩෙබර ඇට ඩෙබර ඇට පමණට ගුළිකොට,
“මේ මාගේ පියාය, මේ ඔහුගේ පියායයි”
කියා එක් තැනක තබන්නේද , මහණෙනි, ඒ පුරුෂයාගේ සසරේ පියවරු කෙළවර නොවන්නේය. එහෙත් මේ මහ පොළොවේ පස් කෙළවර වන්නේය. අවසාන වන්නේය.
ඊට හේතුව කවරේද?

“මහණෙනි,
අවිජ්ජාවෙන් වැසුණු, තණ්හාවෙන් බැඳුණු, සසරේ එහෙ මෙහෙ ඇවිදින්නාවූ, සැරිසරන්නාවූ, සත්වයන්ගේ මේ සංසාරයේ අගක් නොපෙනේ. පටන් ගත තැනක් නොපෙනේ. එහෙයිනි. මහණෙනි, මෙසේ තොප විසින් කල්ප ගණනක් දුක්ම අනුභව කරන ලදී. දැඩි දුක්ම අනුභව කරන ලදී. ව්‍යසන අනුභව කරන ලදී. සොහොන් බිම තරකරන ලදී.

“මහණෙනි,
මේ සියලු සංස්කාරයන් කෙරෙහි කලකිරීමට සුදුසුමය.
නොඇලීමට සුදුසුමය. ඔවුන්ගෙන් මිදීමට සුදුසුමය.”

(දෙවෙනි පඨවි ධාතු සූත්‍රය නිමි.)

[ අවිද්‍යා ප්‍රත්‍යයයෙන් සංස්කාර වන්නේ කෙසේ ද? 
පැවැත්මට හෝ නිපැත්මට උපකාර වන ධර්ම ප්‍රත්‍යය බව යට කියන ලදි. මෙහි අවිද්‍යාව සංස්කාරයන්ට උපකාර වන්නේ පැවැත්මට ය. නිපැත්මට නො වේ. අවිද්‍යායෙන් සංස්කාර උපදින්නේය යි අර්ථ නො ගත යුතු. අවිද්‍යාව ඇති බව හේතු කොටැ ගෙන සත්ත්‍වයන් විසින් කරනු ලබන යහපත හේ අයහපත සංස්කාර හෙවත් කර්ම වන්නේය යි අර්ථ ගත යුතු. ව්‍යතිරෙක ක්‍රමය බලනු. අවිද්‍යාව නැත්නම් සංස්කාර ද නො වන්නේ ය. රහතන්ට අවිද්‍යාව නැත. එ බැවින් රහතන් විසින් කරනු ලබන යහපත වේවා, අයහපත වේවා, සංස්කාර හෙවත් කර්ම නො වන්නේ ය. එබැවින් ම එය ක්‍රියා යයි කියනු ලැබේ.

අවිද්‍යාව එකාන්ත අකුශලයෙක. සංස්කාර කුශල වූයේ ද ඇත. අකුශල වූයේ ද ඇත. අවිද්‍යායෙන් අපුඤ්ඤාභිසංඛාර සංඛ්‍යාත අකුසල වේවා, කොසඹ බීජයෙන් කොසොඹ පැල හටගනීවා, අවිද්‍යායෙන් පුඤ්ඤාභිසංඛාර ආනෙඤ්ජාභිසංඛාර සංඛ්‍යාත කුසල කෙසේ වන්නේ ද? කොසොඹ බීජයෙන් උක් හෝ මුද්‍රික හෝ හටගත හැකි ද? යනු ප්‍රශ්නයෙකි. ඵලය හේතුවට සමාන ම විය යුතුය යන නියමයෙක් ලෝකයෙහි නැත. හේතුවට විරුද්ධ වූ ද අවිරුද්ධ වූ ද සමාන වූ ද අසමාන වූ ද ඵල ඇත්තේ ය. ගො ලෝමයෙන් කුසතණ නැගෙ යි. කොසොඹ බීජයෙන් කොසොඹ පැල හට ගනියි. එමෙන් අවිද්‍යා ප්‍රත්‍යයයෙන් කුශලාකුශල වන්නේ ය යි දතයුතු.

අවිද්‍යාව ප්‍රහීන නො වීම හේතු කොට ගෙනැ ජාති ජරා මරණාදි අනේකවිධ ආදීනවයෙන් යුක්ත වූ පුණ්‍ය ඵලය යි කියන ලද දෙව්මිනිස් ආදි සුඛ සම්මත දුක, දුක වශයෙන් නො දැන එය ලබා ගැන්ම සඳහා දෙවඟනක් දැකැ ඇය ලබාගන්නට මරු ප්‍රපාතයට නඟින කාමුක පුරුෂයකු සේ සත්ත්‍වයා පුඤ්ඤාභිසංඛාර රැස් කරන්නේ ය. එසේ ම සුඛ සම්මත වූ ඒ පුණ්‍යඵල අවසානයෙහි විපරිනාම දුක් සහිත බව හෝ අල්පාස්වාද බව හෝ නො දැන දිලියෙන පහන් සිල්ලට පනින පලඟැටියා සේ ද මී වැකුණු කඩු මූණත ලෝනා පුරුෂයා සේ ද පුඤ්ඤාභිසංඛාර රැස් කරන්නේය.

මතු විපාක දෙන කාමසේවනාදියෙහි ආදීනව නො දැනැ සැපයෙක යන සංඥායෙන් ද ක්ලේශයන්ගෙන් අභිභූත බැවින් ද අශුචි ගෙනැ කෙළනා කොලුවකු සේ විස කා මැරෙනු කැමති පුරුෂයකු සේ අපුඤ්ඤාභිසංඛාර රැස් කරන්නේය.

අරූප විපාකයෙහි සංඛාර විපරිනාම දුක නො දැනැ ප්‍රේත පුර මාර්ගයට බැස ගත් මංමුළා වූවකු සේ ආනෙඤ්ජාභිසංඛාර රැස් කරන්නේය.

මෙසේ අවිද්‍යාව ඇති බව හේතු කොටැ ගෙනැ කුසල් ද අකුසල් ද වන බව දත යුතු. අවිද්‍යාව සංඛාරයන්ට පට්ඨාන නයෙන් කෙසේ කෙසේ ප්‍රත්‍යය වන්නේ ද යනු මතු දක්වනු ලැබේ.

SN 02-04-01-03 අස්සු සූත්‍රය

අතිපුජ්‍ය නාරද මහා ස්වාමීන්වහන්සේ කල දේශනාව ක්

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද, ජේතවනාරාමයෙහි වාසයකරන සේක. එහිදී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි, කියා භික්ෂූන් ඇමතූහ. ‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. (එවිට) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම සුත්‍ර ධර්මය දේශනා කර වදාළසේක.

“මහණෙනි,
අවිජ්ජාවෙන් වැසී, තණ්හාවෙන් බැඳීර්‍ සසර ගමන් කරන්නාවූ, සැරිසරන්නාවූ, සත්වයන්ගේ මේ සංසාරයේ කෙළවරක් දකින්නට නැත්තේය මුල් කොනත් නොපෙනෙන්නේය.

“මහණෙනි,
තොප විසින් බොහෝ කලක් මුළුල්ලෙහි දුක් අනුභව කරන ලදී.
මහණෙනි, කුමක් සිතන්නහුද?
මේ දීර්ඝ කාලයෙහි සසර ඇවිදින කල්හි සැරිසරන කල්හි අමනාප ඇත්තවූවන් හා සමග එක්වීමෙන් සහ මනාපවූවන්ගෙන් වෙන්වීමෙන්, හඬන්නාවූ වැළපෙන්නාවූ තොපගෙන් ගැලු කඳුලු එක් කළහොත් සතර මහා සාගරයෙහි ජලයට වැඩිවේද? අඩු වේද?”

“ස්වාමීනි,
අපි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන පරිදි ධර්මය දනිමු.
ස්වාමීනි, සසර ඇවිදින්නාවූ, සැරිසරන්නාවූ මේ දීර්ඝ කාලයෙහි අමනාපවූවන් හා සමග එක්වීමෙන් සහ මනාපවූවන්ගෙන් වෙන්වීමෙන්, හඬන්නාවූ වැළපෙන්නාවූ අපගේ ගැලු කඳුලුම ඉතා අධිකවේ. සතර මහා සාගරයෙහි දිය අධික නොවේමය.

“මහණෙනි,
යහපති! යහපති!! මහණෙනි, තොප මා විසින් දේශනා කරන ලද පරිදි ධර්මය දැනගැනීම යහපත්ය. මහණෙනි, ඇවිදින්නාවූ, සැරිසරන්නාවූ මේ දීර්ඝ කාලයෙහි අමනාපවූවන් හා සමග එක්වීමෙන් හා මනාපවූවන් ගෙන් වෙන්වීමෙන්ද, හඬන්නාවූ, වැළපෙන්නාවූ තොපගේ ගැලු කඳුලුම ඉතා අධිකවේ. සතර මහා සාගරයෙහි දිය අධික නොවේමය.

“මහණෙනි,
තොප විසින් සසර මුළුල්ලෙහි මවගේ මරණයෙන්වූ දුක් විඳින ලදී. මවගේ මරණයෙන්වූ දුක විඳින්නාවූ, අප්‍රියවුන් හා එක්වීමෙන්, මනාපයන්ගෙන් වෙන්වීමෙන්, හඬන්නාවූද, වැළපෙන්නාවූද, තොපගේ කඳුලුම සතර මහා සාගරයෙහි දියට වඩා අධික වේමය.

“මහණෙනි,
තොප විසින් සසර මුළුල්ලෙහි පියාගේ මරණයෙන් වූ දුක් විඳින ලදී. පියාගේ මරණයෙන්වූ දුක විඳින්නාවූ, අමනාපයන් හා සමග එක්වීමෙන්, මනාපයන්ගෙන් වෙන්වීමෙන් හඬන්නාවූද වැළපෙන්නාවූද, තොපගේ කඳුලුම සතර මහා සාගරයෙහි දියට වඩා අධික වේමය.

“මහණෙනි, තොප විසින් බොහෝ කලක් මුළුල්ලෙහි සහෝදරයාගේ මරණයෙන්වූ දුක විඳින ලදී. සහෝදරයාගේ මරණයෙන්වූ දුක විඳින්නාවූ, අමනාපයන් හා සමග එක්වීමෙන්, මනාපයන්ගෙන් වෙන්වීමෙන් හඬන්නාවූද, වැළපෙන්නාවූද තොපගේ කඳුලුම ඉතා අධිකවේ. සතර මහා සාගරයෙහි දිය අධික නොවේමය. .

‘මහණෙනි,
බොහෝ කලක් සසර පුරා සහෝදරියන්ගේ මරණයෙන්වූ දුක විඳින ලදී. සහෝදරියගේ මරණයෙන්වූ දුක විඳින්නාවූ, අමනාපයන් හා සමග එක්වීමෙන්, මනාපයන් ගෙන් වෙන්වීමෙන්, හඬන්නාවූද, වැළපෙන්නාවූද, තොපගේ තොපගේ කඳුලුම සතර මහා සාගරයෙහි දියට වඩා අධික වේමය.

“මහණෙනි,
බොහෝ කලක් මුළුල්ලෙහි පුත්‍රයන්ගේ මරණයෙන්වූ දුක් විඳින ලදී. පුත්‍රයාගේ මරණයෙන්වූ දුක් විඳින්නාවූ, අමනාපයන් හා සමග එක්වීමෙන්, මනාපයන්ගෙන් වෙන්වීමෙන්, හඬන්නාවූද, වැළපෙන්නාවූද, තොපගේ කඳුලුම ඉතා අධිකවේ. සතර මහා සාගරයෙහි දිය අධික නොවේමය. .

“මහණෙනි,
බොහෝ කලක් මුළුල්ලෙහි දු වරුන්ගේ මරණයෙන් දුක් විඳින ලදී. දුවරුන්ගේ මරණයෙන්වූ දුක් විඳින්නාවූ, අමනාපයන් හා සමග එක්වීමෙන්, මනාපයන්ගෙන් වෙන්වීමෙන්, හඬන්නාවූද, වැළපෙන්නාවූද, තොපගේ කඳුලුම ඉතා අධිකවේ. සතර මහා සාගරයෙහි දිය අධික නොවේමය.

“මහණෙනි,
බොහෝ කලක් මුළුල්ලෙහි නෑයන්ගේ විනාශයෙන්වූ දුක විඳින ලදී. නෑයන්ගේ මරණයෙන්වූ දුක විඳින්නාවූ, අමනාපයන් හා සමග එක්වීමෙන්, මනාපයන්ගෙන් වෙන්වීමෙන්, හඬන්නාවූද, වැළපෙන්නාවූද, තොපගේ කඳුලුම ඉතා අධිකවේ. සතර මහා සාගරයෙහි දිය අධික නොවේමය. .

“මහණෙනි, බොහෝකලක් මුළුල්ලෙහි වස්තූන්ගේ විනාශයෙන්වූ දුක විඳින ලදී. වස්තූන්ගේ විනාශයෙන්වූ දුක විඳින්නාවූ, අමනාපයන් හා සමග එක්වීමෙන්, මනාපයන්ගෙන්, වෙන්වීමෙන්, හඬන්නාවූද, වැළපෙන්නාවූද, තොපගේ කඳුලුම ඉතා අධිකවේ. සතර මහා සාගරයෙහි දිය අධික නොවේමය. .

“මහණෙනි,
බොහෝ කලක් මුළුල්ලෙහි රෝගයන් වැළඳීම නිසාවූ කායික මානසික දුක් විඳින ලදී. රෝගයන් නිසාවූ දුක විඳින්නාවූ, අමනාපයන් හා සමග එක්වීමෙන්, මනාපයන්ගෙන් වෙන්වීමෙන්, හඬන්නාවූද, වැළපෙන්නාවූද තොපගේ කඳුලුම ඉතා අධිකවේ. සතර මහා සාගරයෙහි දිය අධික නොවේමය.
ඊට හේතුව කවරේද?

මහණෙනි,
අවිජ්ජාවෙන් වැසුණු තණ්හාවෙන් බැඳුනු, ඇවිදින්නාවූ, සැරිසරන්නාවූ සත්වයන්ගේ මේ සංසාරය නොදක්නා ලද, අග ඇත්තේ වේද, මුල් කොනත් නොදකියිද, එහෙයිනි. මහණෙනි, මෙසේ තොප විසින් දුක් අනුභව කරන ලදී. දැඩි දුක් අනුභව කරන ලදී. ව්‍යසන අනුභව කරන ලදී. සොහොන් බිම තර කරන ලදී.

මහණෙනි,
සියලු සංස්කාරයන් කෙරෙහි කලකිරීමම සුදුසුය.
නො ඇලීමම සුදුසුමය.
ඔවුන්ගෙන් මිදීමම සුදුසුමය.”

(තුන්වෙනි අස්සු සූත්‍රය නිමි.)

[“කන්දනත්තානං” යනු හඬන්නවුන්ගේය. “පස්සන්දං” යනු ගලායමින් පවතින යනුයි. “චතුසු මහා සමුද්දෙසු” යනු මහමෙරෙහි රශ්මියෙන් සීමාකළ සිවු සයුරෙහි. එහි පෙරදිග ප්‍රදේශය රිදීමය වේ. දකුණු ප්‍රදේශය මාණික්‍යමය වේ. බටහිර ප්‍රදේශය ස්ඵටිකමය වේ. උතුරු ප්‍රදේශය රන්මය වේ. පෙරදිගින් හා දකුණු දිගින් නික්මුණු රිදී -මැණික් රශ්මීහු එක්වී මහමුහුද මතුපිටින් ගොස් සක්වල ගලෙහි හැපී සිටිති. දකුණු -බටහිර ප්‍රදේශවලින් නික්මුණු මැණික්-ස්ඵටික රශ්මීහු ද බටහිර උතුරු ප්‍රදේශවලින් නික්මුණු ස්ඵටික – රන් රශ්මීහු ද උතුරු – පෙරදිග ප්‍රදේශවලින් නික්මුණු රන්රිදී රශ්මීහු ද එකට එකතුවී මහමුහුද මතුපිටින් ගොස් සක්වල ගලෙහි හැපී සිටිති. ඒ රශ්මීන්ගේ අතරෙහි මහා සමුද්‍රය වේ. ඒ සඳහා “සිවුමහා සයුරුවල” යනුවෙන් කියන ලදී. “ඥාති බ්‍යසනං” යනාදියෙහි ව්‍යසනය යනු වි+අසතං විනාශය – විපත යන අර්ථයි. ඥාතීන්ගේ විනාශය “ඤාතිබ්‍යසනං”. භෝගයන්ගේ විනාශය “භොගබ්‍යසනං” නම් වේ. රෝගය වනාහී තමාම “නිරෝගී බව නැතිකරයි. විනාශ කරයි” යන අර්ථයෙන් ව්‍යසනයකි. රෝගයේ ම විනාශය “රොග බ්‍යසනං” නම් වේ.]

SN 02-04-01-04 ඛීර සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද, ජේතවනාරාමයෙහි වාසයකරන සේක. එහිදී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි, කියා භික්ෂූන් ඇමතූහ. ‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. (එවිට) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම සුත්‍ර ධර්මය වදාළසේක.

මහණෙනි,
අවිජ්ජාවෙන් වැසුණු තණ්හාවෙන් බැඳුනු, ඇවිදින්නාවූ, සැරිසරන්නාවූ සත්වයන්ගේ මේ සංසාරය නොදක්නා ලද, අග ඇත්තේ වේද, මුල් කොනත් නොදකියිද, එහෙයිනි. මහණෙනි, මෙසේ තොප විසින් දුක් අනුභව කරන ලදී. දැඩි දුක් අනුභව කරන ලදී. ව්‍යසන අනුභව කරන ලදී. සොහොන් බිම තර කරන ලදී.

“මහණෙනි,
අවිජ්ජාවෙන් වැසී, තණ්හාවෙන් බැඳී,
මේ සසර ගමන් කරන්නාවූ, සැරිසරන්නාවූ,
සත්වයන්ගේ මේ සංසාරයේ අගක් (කෙළවර) නොපෙනෙන්නේය.
මුල් කොනක් නොපෙනෙන්නේය.

” මහණෙනි, ඒ කුමකැයි සිතන්නහුද?
මේ දීර්ඝ කාලයක් තුළ සසර ඇවිදින ලද හැසිරෙන ලද, තොප විසින් පානය කරන ලද මව් කිරි, සතර මහා සාගරයෙහි ඇති දිය කඳ යන දෙකින් කුමක් වැඩිද?

“ස්වාමීනි,
අපි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද පරිදි ධර්මය දනිමු, ස්වාමීනි, අප විසින් මේ දීර්ඝ කාලය තුළ ඇවිදින ලද හැසිරෙන ලද පානය කරන ලද මව් කිරම ඉතා අධිකවේ. සතර මහා සාගරයෙහි ජලය අධික නොවේමය.”

“මහණෙනි, යහපති! යහපති!!
මහණෙනි, මා විසින් දේශනා කරන ලද ධර්මය තොපි එසේ දන්නහුය. මහණෙනි, මේ දීර්ඝ කාලයෙහි සසර ඇවිදින ලද හැසිරෙන ලද තොප විසින් පානය කරන ලද, මව් කිරම ඉතා අධිකවේ. සතර මහා සාගරයෙහි ජලය අධික නොවේමය.
ඊට හේතුව කවරේද?

මහණෙනි,
අවිජ්ජාවෙන් වැසුණු තණ්හාවෙන් බැඳුනු, ඇවිදින්නාවූ, සැරිසරන්නාවූ සත්වයන්ගේ සංසාරයේ පටන්ගත් දිනක්, පටන් ගත් තැනක් දැකිය නොහැක. අගක් කෙළවරක් නිම වෙන දිනක් නොපෙනේ.එහෙයින්. මහණෙනි, මෙසේ තොප විසින් දුක් අනුභව කරන ලදී. දැඩි දුක් අනුභව කරන ලදී. ව්‍යසන අනුභව කරන ලදී. සොහොන් බිම තර කරන ලදී.

මහණෙනි,
මේ සියලු සංස්කාරයන් කෙරෙහි කලකිරීමට සුදුසුමය.
නො ඇලීමට සුදුසුමය. ඔවුන්ගෙන් මිදීමට සුදුසුමය.”

(සතරවෙනි ඛීර සූත්‍රය නිමි.)

[“මාතුථඤ්ඤං” යනු එකම නම් ඇති මිනිස් මවුන්ගේ කිරිය. ගැඩවිල්, කුහුඹු ආදීන්ගේ ද මත්ස්‍ය කැසුබු ආදීන්ගේ ද පක්ෂීන්ගේ ද උපදින කාලයේ ඒ මවුන්ට කිරි නැත. එළු, ගව, මී ආදීන්ගේ උපත් කාලයෙහි ම මවුට කිරි ඇත. මිනිසුන්ගේත් එසේමය. එහි එළු ආදී ආත්මවල දී ද මිනිසුන් අතර දී “දේවී”, “සුමනා”, “තිස්සා” යන මේ නොයෙක් නොයෙක් නම් ඇත්තියන්ගේ කුසෙහි උපන් කාලයන් ද අත්හැර, “තිස්සා” යන එකම නම් ඇති මෑණි කෙනෙකුගේ කුසෙහි උපන් කාලයේ බොනලද කිරි ප්‍රමාණය සිවුමහා සයුරේ දියටත් වඩා වැඩියයි දතයුතුයි.]

SN 02-04-01-05 පබ්බත සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසනලදී.
එක් කලෙක්හි භාග්‍යවතුන්වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක.

එකල්හි එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ, එක් පැත්තක හිඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙය කීයේය.
“ස්වාමීනි, කල්පය කොතරම් දීර්ඝ කාලයක්ද?”

“මහණ,
කල්පය වනාහි ඉතා දීර්ඝය. එය මෙතෙක් අවුරුදුය කියා හෝ මෙතෙක් අවුරුදු සියයක්ය කියා හෝ මෙතෙක් අවුරුදු දහසක්ය කියා හෝ මෙතෙක් අවුරුදු ලක්ෂයක්ය හෝ කියා ගණන් කිරීමට නොහැක.

“ස්වාමීනි, උපමාවක් මගින් දැක්විය හැක්කේද?”
“මහණ, හැකියයි” භාග්‍යවතුන්වහන්සේ වදාළසේක.

“මහණ, දිගින් යොදුනක් ඇති, පුළුලින් යොදුනක් ඇති, උසින් යොදුනක් ඇති, පලුදු රහිතවූ, සිදුරු රහිතවූ, ඒක ඝනවූ, මහා ගල් පර්වතයක් වේයයි සිතනු , ඒ ගල් පර්වතය පුරුෂයෙක් අවුරුදු සියයකට එක් වරක් කසී සලුවකින් පිරිමදින්නේය,

මහණ, මේ ආකාරයෙන් ඒ මහා ගල් පර්වතය කසී සළුවෙන් පිරිමැදීම නිසා කවදා හෝ කාලකට පසුව ගෙවී යන්නේය. නැතිවී යන්නේය. එමතුදු කල්පය කෙළවර නොවන්නේය. “මහණ, කල්පය යන කාලය මෙසේ දීර්ඝය.

“මහණ! මෙසේ දීර්ඝවූ කල්පයන්ගෙන් නොයෙක් කල්පයන්හි තොප සසර සැරිසරන ලද්දේය. නොයෙක් කල්ප සියගණන් සැරිසරන ලද්දේය. නොයෙක් කල්ප දහස්ගණන් සැරිසරන ලද්දේය. නොයෙක් කල්ප ලක්ෂගණන් සැරිසරන ලද්දේය.
ඊට හේතුව කවරේද?

මහණ,
අවිජ්ජාවෙන් වැසුණු තණ්හාවෙන් බැඳුනු,සසර ඇවිදින්නාවූ, සසර සැරිසරන්නාවූ සත්වයන් මේ සංසාරය නොදක්නා ලද, අගක් නොදනියි. නොදනියි. මුල් කොනත් නොදකියි, නොදනියි.
එහෙයින්. මහණෙනි, මෙසේ තොප විසින් දුක්ම අනුභව කරන ලදී. දැඩි දුක් අනුභව කරන ලදී. ව්‍යසන අනුභව කරන ලදී. සොහොන් බිමම තර කරන ලදී.

(පස්වෙනි පබ්බත සූත්‍රය නිමි)

[“සක්කාපන භන්තෙ” යනු ඒ භික්ෂුව මෙසේ සිතුවේය යනුයි. ශාස්තෘන් වහන්සේ “පහසු නොවේ. පහසු නොවේ” යැයි දේශනා කරමින් ම කථාව නොසිඳින සේක. “මෙයට උපමාවක් කිරීමට හැකිද?”යි එනිසා අසන ලදී. “කාසිකෙන” යනු කපුපුළුන් තුනක් එකට ගෙන කඨින ලද නූලෙන් වියූ ඉතා සියුම් වස්ත්‍රයෙන්. ඉන් පිරිමැදි කල්හි කොපමණ ප්‍රමාණයක් ක්‍ෂය වන්නේ ද? අබ ඇටයක් පමණ.

SN 02-04-01-06 සාසප සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසනලදී.
එක් කලෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරනසේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි, කියා භික්ෂූන් ඇමතූහ. ‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. ඒ ජික්ෂුන් අතර වූ එක් භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීය.

“ස්වාමීනි, කල්පය යනු කොපමණ දීර්ඝද?”
“මහණ, කල්පය වනාහි ඉතා දීර්ඝය. එය මෙතෙක් අවුරුදුය කියා හෝ මෙතෙක් වර්ෂ සියයක්ය කියා හෝ මෙතෙක් වර්ෂ දහසක්ය කියා හෝ මෙතෙක් වර්ෂ ලක්ෂයක්ය කියා හෝ ගණන් කිරීමට පහසු නොවේ.”

“ස්වාමීනි, උපමාවක් මගින් දැනුවත් කිරීමට හැක්කේද?”

“මහණ, හැක්කේය!” යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.
මහණ, දිගින් යොදුනක් ඇත්තාවූ, පුළුලින් යොදුනක් ඇත්තාවූ, උසින් යොදුනක් ඇත්තාවූ අබ පිරවූ, කොත ගසන ලද්දාවූ, (මුදුන් කරන ලද්දාවූ,) යකඩින් කරන ලද ප්‍රාකාරයෙන් යුක්තවූ, නගරයක් වේද, ඉක්බිති පුරුෂයෙක් අවුරුදු සියයකට සියයකට වරක් එක්එක් අබ ඇටය පිටට දමන්නේ වේද, මහණ, මේ ක්‍රමයෙන් ඒ මහා අබ ගොඩ වහා කෙළවරවීමට, අවසාන වීමට යන්නේය, කල්පය කෙළවර නොවන්නේමය.

“මහණ, කල්පය වනාහි මෙසේ දීර්ඝය. මහණ, මෙසේ දීර්ඝවූ, කල්පයන්ට වනාහි නොයෙක් කල්පයන් අදහස් කරන ලද්දේය. නොයෙක් කල්ප සියගණන් අදහස් කරන ලද්දේය. නොයෙක් කල්ප ලක්ෂ ගණන් අදහස්කරන ලද්දේය. ඊට හේතුව කවරේද?

“මහණෙනි,
අවිජ්ජාවෙන් වැසුණු, තණ්හාවෙන් බැඳුනු, ඇවිදින්නාවූ, සැරිසරන්නාවූ, සත්වයන්ගේ මේ සංසාරය නොදක්නා ලද අග ඇත්තේ වේද, මුල් කොනත් නොදකියිද, එහෙයිනි. මහණෙනි, මෙසේ තොප විසින් දුක් අනුභව කරන ලදී. දැඩි දුක් අනුභව කරන ලදී. ව්‍යසන අනුභව කරන ලදී. සොහොන් බිම තරකරන ලදී. මහණෙනි, මේ සියලු සංස්කාරයන් කෙරෙහි කලකිරීමට සුදුසුමය. නො ඇලීමට සුදුසුමය. ඔවුන්ගෙන් මිදීමට සුදුසුමය.”

(හයවෙනි සාසප සූත්‍රය නිමි.)

[ “ආයසං නගරං” යනු යකඩින් කළ පවුරකින් වටකළ නුවරකි. එහි ඇතුලත යකඩින් කළ, එක් බිමක පිහිටි ප්‍රසාදවලින් ගැවසී ගත්තේ යැයි නොසැලකිය යුතුයි.]

SN 02-04-01-07 සාවක සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසනලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන්වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවනලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. දිනක් බොහෝ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩහුන් පැමිණියේය. තැනට පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ, එක් පැත්තක හිඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙය කීහ.

“ස්වාමීනි,
කොපමණ බහුලවූ කල්පයෝ වනාහි අතීත වූවාහුද, ඉක්ම ගියාහුද?”

“මහණෙනි,
බොහෝ කල්පයෝ අතීත වූවාහුය. ඉක්ම ගියාහුය. ඒ ඉකුත්වූ කල්පයන් මෙතෙක් කල්පය කියා හෝ මෙතෙක් කල්ප සියයක්ය කියා හෝ, මෙතෙක් කල්ප දහසක්ය කියා හෝ, මෙතෙක් කල්ප ලක්ෂයක්ය කියා හෝ ගණන් කිරීමට පහසු නොවේ.”

“ස්වාමීනි,
උපමාවක් මගින් දේශනා කිරීමට හැක්කේද?”

“මහණෙනි, හැකියයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.
“මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි අවුරුදු සියයක් ආයුෂ ඇත්තාවූ, අවුරුදු සියයක් ජීවත් වන්නාවූ, ශ්‍රාවකයෝ සතර දෙනෙක් ඇත්තාහුය. ඒ ශ්‍රාවකයෝ දිනපතා කල්ප ලක්ෂයක් කල්ප ලක්ෂයක් බැගින් සිහි කරන්නාහුය. මහණෙනි, ඒ ශ්‍රාවකයන් විසින් කල්පයෝ සිහිනොකරන ලද්දාහුම වූවාහුය. ඉක්බිති, ඒ අවුරුදු සියයක් ආයුෂ ඇත්තාවූ, අවුරුදු සියයක් ජීවත්වන්නාවූ, ඒ ශ්‍රාවකයෝ සතරදෙන අවුරුදු සියයක්, අවුරුදු සියයක්හුගේ ඇවෑමෙන් කාලක්‍රියා කරන්නාහුය.

“මහණෙනි, මෙසේ වනාහි බොහෝ කල්පයෝ අතීත වූවාහුය. ඉක්ම ගියාහුය. ඒ කල්පයන් මෙතෙක් කල්පය කියා හෝ මෙතෙක් කල්ප සියයක්ය කියා හෝ මෙතෙක් කල්ප දහසක්ය කියා හෝ මෙතෙක් කල්ප ලක්ෂයක්ය කියා හෝ ගණන් කිරීමට පහසු නොවේ. ඊට හේතුව කවරේද?

“අවිජ්ජාවෙන් වැසුණු තණ්හාවෙන් බැඳුනු, ඇවිදින්නාවූ, සැරිසරන්නාවූ සත්වයන්ගේ සංසාරයේ පටන්ගත් දිනක්, පටන් ගත් තැනක් දැකිය නොහැක. අගක් කෙළවරක් නිම වෙන දිනක් නොපෙනේ.එහෙයින්. මහණෙනි, මෙසේ තොප විසින් දුක් අනුභව කරන ලදී. දැඩි දුක් අනුභව කරන ලදී. ව්‍යසන අනුභව කරන ලදී. සොහොන් බිම තර කරන ලදී.

මහණෙනි, මේ සියලු සංස්කාරයන් කෙරෙහි කලකිරීමට සුදුසුමය.
නො ඇලීමට සුදුසුමය. ඔවුන්ගෙන් මිදීමට සුදුසුමය.”

(හත්වෙනි සාවක සූත්‍රය නිමි.)

[ “අනුස්සරෙය්‍යුං” යනු එක් අයෙක් කල්ප ලක්‍ෂ ගණනක් සිහිකළ කල්හි, වෙන අයෙක් ඔහු සිටින සිට තවත් කල්ප ලක්‍ෂයක් ද, එතැන් සිට තව අයෙක් කල්ප ලක්ෂයක් ද එසේම තව අයෙක් කල්ප ලක්‍ෂයක් ද යන ක්‍රමයෙන් සිවු දෙනෙක් සාර ලක්‍ෂයක් කල්පයන් පිළිබඳව සිහිපත් කරන්නේය යනුයි.]

SN 02-04-01-08 ගංගා සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහනුවර කලන්දක නිවාප නම්වූ වේළුවනයෙහි (හුන වනයෙහි) වාසය කරන සේක. ඉක්බිති එක්තරා බමුණෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත. පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ, එක්පැත්තක හිඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීයේය.

“භවත් ගෞතමයෙනි,
කොපමණ තරමක් , කල්පයෝ අතීතයේ වූවේද, ඉක්ම ගියාහුද?

“බමුණ, බොහෝ කල්පයෝ අතීතයේ වූවාහුය. ඉක්ම ගියාහුය. ඔවුහු මෙතෙක් කල්පයන්ය කියා හෝ මෙතෙක් කල්ප සියයක්ය කියා හෝ මෙතෙක් කල්ප දහසක්ය කියා හෝ මෙතෙක් කල්ප ලක්ෂයක්ය කියා හෝ ගණන් කිරීමට පහසු නොවේ.”

“භවත් ගෞතමයිනි,
උපමාවක් මගින්කීමට හැක්කේද?”
“බමුණ, හැකිය”යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළසේක.
“බමුණ, මේ ගංගා නදිය යම් තැනෙකින් පටන් ගනීද, යම් තැනකින් මහමුහුදට වැටෙයිද, මේ අතර වැලි තලවල කෙතරම් , ඒ වැල්ලේ මෙතෙක් වැලිකැට ගණනක්ය කියා හෝ, මෙතෙක් වැලි ඇට සිය ගණනක්ය කියා හෝ, මෙතෙක් වැලිඇට දහස් ගණනක්ය කියා හෝ, මෙතෙක් වැලිඇට ලක්ෂ ගණනක්ය කියා හෝ ගණන් කිරීමට පහසු නොවේ.

බමුණ, අතීතවූ, ඉක්ම ගියාවූ, කල්පයන් ගනන ඊට වඩා වැඩිය. ඔවුහු මෙතෙක් කල්පයන්ය කියා හෝ, මෙතෙක් කල්ප සියයක්ය කියා හෝ, මෙතෙක් කල්ප දහසක්ය කියා හෝ, මෙතෙක් කල්ප ලක්ෂයක්ය කියා හෝ ගණන් කිරීමට පහසු නොවේ.
ඊට හේතු කවරේද?

“බමුණ,
අවිජ්ජාවෙන් වැසුණු තණ්හාවෙන් බැඳුනු, ඇවිදින්නාවූ, සැරිසරන්නාවූ සත්වයන්ගේ සංසාරයේ පටන්ගත් දිනක්, පටන් ගත් තැනක් දැකිය නොහැක. අගක් කෙළවරක් නිම වෙන දිනක් නොපෙනේ.එහෙයින්. මහණෙනි, මෙසේ තොප විසින් දුක් අනුභව කරන ලදී. දැඩි දුක් අනුභව කරන ලදී. ව්‍යසන අනුභව කරන ලදී. සොහොන් බිම තර කරන ලදී.

“බමුණ,
මේ සියලු සංස්කාරයන් කෙරෙහි කලකිරීමට සුදුසුමය.
නොඇලීමට සුදුසුමය. ඔවුන්ගෙන් මිදීමට සුදුසුමය.”

මෙසේ දේශනා කළ කල්හි ඒ බ්‍රාහ්මණතෙම භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙය කීයේය.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා යහපත.
යටිකුරු කළ භාජනයක් උඩුකුරු කරන්නේද,
(තණකොළ ආදියෙන්) වැසුනක් වැහුම් හරින්නේද,
මංමුළාවූවෙකුට මග හෝ කියන්නේද,
(ගණ අඳුරෙහි) ඇස් ඇත්තෝ රූප දකිත්වායි තෙල් පහනක් දල්වන්නේද,
එපරිද්දෙන්ම භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ නොයෙක් පරිද්දෙන් ධර්මය දේශනා කරන ලදී.

ස්වාමීනි, ඒ ධර්මය ඇසූ මම භාග්‍යවතුන්වහන්සේ සරණකොට යමි. ධර්මයද, සංඝයාද සරණකොට යමි. භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ අද පටන් දිවිහිම්කොට සරණ ගිය උපාසකයකු කොට මා සලකන සේක්වා.”

(අට වෙනි ගංගා සූත්‍රය නිමි.)

[ “යා එතස්මිං අන්තරෙ වාලිකා” යනු යම් මේ දෙක අතර දිගින් පන්සීයක් යොදුන් අතරමග වූ වැලිය.]

SN 02-04-01-09 දණ්ඩ සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ, අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවනලද, ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරනසේක. එහිදී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා භික්ෂූන් ඇමතූහ. ‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. (එවිට) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම සුත්‍ර ධර්මය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
අවිජ්ජාවෙන් වැසුණු තණ්හාවෙන් බැඳුනු, ඇවිදින්නාවූ, සැරිසරන්නාවූ සත්වයන්ගේ සංසාරයේ පටන්ගත් දිනක්, පටන් ගත් තැනක් දැකිය නොහැක. අගක් කෙළවරක් නිම වෙන දිනක් නොපෙනේ.එහෙයින්. මහණෙනි, මෙසේ තොප විසින් දුක් අනුභව කරන ලදී. දැඩි දුක් අනුභව කරන ලදී. ව්‍යසන අනුභව කරන ලදී. සොහොන් බිම තර කරන ලදී.

මහණෙනි,
ඈත අහසට වීසිකරනලද දණ්ඩක් විටෙක මුලින් බිම වදින්නේය, වරෙක මැදින් බිම වදින්නේය, වරෙක අගින් බිම වදින්නේය, එසේම මහණෙනි, අවිද්‍යාවෙන් වටකරන ලද්දාවූ, තණ්හාවෙන් බඳින ලද්දාවූ, සසර ඇවිදවන්නාවූ, සසර සැරිසරන්නාවූ සත්වයෝ වරෙක මේ ලෝකයෙන් පරලෝකයට යෙති. වරෙක පරලෝකයෙන් මේ ලෝකයට එති.
ඊට හේතු කවරේද?

“මහණෙනි,
අවිජ්ජාවෙන් වැසුණු තණ්හාවෙන් බැඳුනු, ඇවිදින්නාවූ, සැරිසරන්නාවූ සත්වයන්ගේ සංසාරයේ පටන්ගත් දිනක්, පටන් ගත් තැනක් දැකිය නොහැක. අගක් කෙළවරක් නිම වෙන දිනක් නොපෙනේ.එහෙයින්. මහණෙනි, මෙසේ තොප විසින් දුක් අනුභව කරන ලදී. දැඩි දුක් අනුභව කරන ලදී. ව්‍යසන අනුභව කරන ලදී. සොහොන් බිම තර කරන ලදී.

මහණෙනි, මේ සියලු සංස්කාරයන් කෙරෙහි කලකිරීමට සුදුසුමය.
නොඇලීමට සුදුසුමය. ඔවුන්ගෙන් මිදීමට සුදුසුමය.”

(නවවෙනි දණ්ඩ සූත්‍රය නිමි.) [.

SN 02-04-01-10 පුග්ගල සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසනලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහනුවරවූ ගිජ්ඣකූට පර්වතයෙහි වාසය කරනසේක. එහිදී වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’ යි කියා භික්ෂූන් ඇමතූහ. ‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. (එවිට) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම සුත්‍ර ධර්මය දේශනා කළසේක.

“මහණෙනි,
අවිජ්ජාවෙන් වැසුණු තණ්හාවෙන් බැඳුනු, ඇවිදින්නාවූ, සැරිසරන්නාවූ සත්වයන්ගේ සංසාරයේ පටන්ගත් දිනක්, පටන් ගත් තැනක් දැකිය නොහැක. අගක් කෙළවරක් නිම වෙන දිනක් නොපෙනේ.එහෙයින්. මහණෙනි, මෙසේ තොප විසින් දුක් අනුභව කරන ලදී. දැඩි දුක් අනුභව කරන ලදී. ව්‍යසන අනුභව කරන ලදී. සොහොන් බිම තර කරන ලදී

. මහණෙනි, මෙසේ කල්පයක් ඇවිදින්නාවූ, හැසිරෙන්නාවූ, එක් පුද්ගලයෙකුගේ මහත්වූ ඇටසැකිල්ල, ඇට ගොඩ, ඇට රාශිය, ඉදින් එකතුකරන්නෙම් වන්නේ නම් එකතු කරන ලද්දද විනාශ නොකරන්නේ නම් මේ වේපූල්ල පර්වතය යම්පමණද එපමණ වන්නේය. ඊට හේතු කවරේද?

“මහණෙනි, අවිජ්ජාවෙන් වැසුණු, තණ්හාවෙන් බැඳුණු, ඇවිදින්නාවූ, සැරිසරන්නාවූ, සත්වයන්ගේ මේ සංසාරය නොදක්නාලද අග ඇත්තේවේද, මුල් කොනත් නොදකියිද, එහෙයිනි, මහණෙනි, මෙසේ තොප විසින් දුක් අනුභව කරන ලදී. දැඩි දුක් අනුභව කරන ලදී. ව්‍යසන අනුභව කරන ලදී. සොහොන් බිම තර කරන ලදී. මහණෙනි, මේ සියලු සංස්කාරයන් කෙරෙහි කලකිරීමට සුදුසුමය. නොඇලීමට සුදුසුමය. ඔවුන්ගෙන් මිදීමට සුදුසුමය.

“භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය දේශනා කළසේක.
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාරා,
ඊට අනතුරුව මේ ගාථාවන් දේශනා කළසේක.

එක කල්පයක එක පුද්ගලයෙකුගේ ඇටගොඩ
‘වේපුල්ල’ පර්වතයක් හා සමාන වන්නේය
යන මෙය මහර්ෂීවූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරණලදී.

එසේ කියනලද මහා වේපුල්ල පර්වතය වනාහි
මගධරට වැස්සන්ගේ (අගනුවර)
ගිරිබ්බජයෙහිවූ ගිජ්ඣකූට පර්වතයට
උතුරෙන් පිහිටියේය.

යම් හෙයකින් දුක්ඛ සත්‍යයද, දුක්ඛ සමුදය සත්‍යයද,
දුක්ඛ නිරෝධ සත්‍යයද, දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිනී පටිපදා
සත්‍යය නම්වූ ආර්‍ය්‍ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයද යන
චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යයන් සම්‍යක් ප්‍රඥාවෙන් දකියිද,

ඔහු උඩත්පිරිසෙයින් සත්වරක් සසර ගමන්කොට,
සියලු සංයෝජනයන් (බැඳුම්) කෙළවර කිරීමෙන්
දුක් කෙළවර කරයි.

(දසවෙනි පුග්ගල සූත්‍රය නිමි.)

[රයේ – “අට්ඨිකංකළො” යනාදියෙහි තුන් පදයම “රාශි” යන්නට යෙදුණු සමාන වදන්ය. මේ සත්ත්වයන්ගේ ඇට සහිතව උපදින කාලයට වඩා ඇට නැතිව උපදින කාලයම ඉතා වැඩි වේ. ගැඩිවිල් ආදී ප්‍රාණීන් ලෙස උපන්විට ඔවුන්ට ඇට නැත. මත්ස්‍ය, කැසබු ආදී වූ සත්ත්වයන්ගේ ඇට බොහෝය. එනිසා මෙකී ඇට නැති ආත්මභාවත් ඇට බොහෝ ඇති ආත්මභාවත් අත්හැර, මධ්‍යම ප්‍රමාණ වූ අල්ප ඇට ඇති කාලය ම මෙම සූත්‍රයේ දී අදහස් කළ යුතුයි. “උත්තරො ගිජ්ඣකූටස්ස” යනු ගිජුකුළු පවුවෙහි උතුරු දෙස සිටියේ. “මගධානං පරිබ්බජෙ” යනු මගධ රටේ ගිරිබ්බජ නම් පුරාණ රාජධානියේය. පර්වත බෑවුමෙහි (පරික්‍ෂේපයෙහි) පිහිටියේය යන අර්ථයි. මෙහි ඉතිරි පද සියලෙහි අර්ථ ඉතා ප්‍රකටය.]

ගෞතම බුදුන්වහන්සේ මේ ධර්මය දෙසනා කලේ අනන්ත කාලයක් සසර ඉපිදෙමින් මැරෙමින් දුකට පත්ව ඉන්නා මේ සත්ව ප්‍රජාවට දුකින් මිදෙන මග පෙන්වීමටය. මේ සුත්‍ර එකතුවේ ඇත්තේ ඒ මග අන් කිසි එකක් නොව ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගය බවය. මේ මාර්ගය පිලිපදින්ට ඕනෑකමක් ඇතිවෙන්නේ සසර බය ඇතිවූ විටය. දුක්ඛය දැනුන විටය. දුක්ඛය ඉගෙන ගත යුතු එකක් නොව තමන්ට දැනෙන විට මේ දුකය කියා හඳුනාගත හැකි වූ විටය. දුකින් මිදී සැප ලබන්නට කැමැත්ත ඇති වූ විටය. ඒ නිර්වාන සුඛය ලබන්නට මගක් ඇති බව දැනගෙන ඊට ක්‍රම වේදයක් ඇති බව දැනගෙන ඒ ක්‍රමය භාවිතා කරන විටය. මේ ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගය එක එකින් පිලිවෙලෙන් නැගිය යුතු පඩිපෙලක් නොව ජීවිතයේ සෑම මොහොතකම අමතක නොකර පිළිපැදිය යුතු පිලිවෙතක්ය.

SN 04-04-01. නිබ්බාණ සූත්‍රය.
SN 04-04-02. අරහත්ත සූත්‍රය.
SN 04-04-03. ධම්මවාදී සූත්‍රය.
SN 04-04-04. කිමත්ථිය සූත්‍රය.
SN 04-04-05. අස්සාස සූත්‍රය.
SN 04-04-06.පරමස්සාස සූත්‍රය.
SN 04-04-07. වේදනා සූත්‍රය.
SN 04-04-08. ආසව සූත්‍රය.
SN 04-04-09. අවිජ්ජා සූත්‍රය.
SN 04-04-10. තණ්හා සූත්‍රය
SN 04-04-11. ඕඝ සූත්‍රය.
SN 04-04-12. උපාදාන සූත්‍රය.
SN 04-04-13. භව සූත්‍රය.
SN 04-04-14. දුක්ඛ සූත්‍රය.
SN 04-04-15.සක්කාය සූත්‍රය.
SN 04-04-16. දුක්කර සූත්‍රය

SN 04-04-01. නිබ්බාණ සූත්‍රය

අපවත්වී වදාළ පුජ්‍ය හම්මලව සද්ධාතිස්ස ස්වාමින් වහන්සේ කල දේශනාවක්

එක් කලෙක්හි ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ මගධ ජනපදයෙහි නාලක ගම වාසය කල සේක. එකල්හි ජම්බුඛාදක ගම වැසූ එක් පරිබ්‍රාජකයෙක් ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ වැඩ හුන් තැනට පැමිණ ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ සමග සතුටු සාමිචි කථා කොට නිමවා එක්පසෙක හිඳ ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ සැළකෙළේය.

“ඇවැත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයෙනි,
නිර්වාණය! නිර්වාණය!!
යි කියනු ලැබේ.
ඇවැත්නි,
කුමක් නිර්වාණය වේද” කියායි.

“ඇවැත්නි,
රාගය ක්ෂය කිරීමද,
දෝසය ක්ෂය කිරීමද,
මෝහය ක්ෂය කිරීමද,
නිර්වාණයයි කියනු ලැබේ.

“ඇවැත්නි,
මේ නිර්වාණය ප්‍රත්‍යක්ෂ කිරීමට මාර්ගයක් තිබේද?
ප්‍රතිපදාවක් ඇත්තේද?”

එසේය ඇවැත්නි,
නිර්වාණය ප්‍රත්‍යක්ෂ කර ගැනීමට මාර්ගයක් තිබේ.
ප්‍රතිපදාවක් ඇත.”

“ස්ථවිරයෙනි,
නිර්වාණය ප්‍රත්‍යක්ෂ කිරීම පිණිස පවත්නාවූ
මාර්ගය කුමක්ද?
ප්‍රතිපදාව කවරක්ද?”

“ඇවැත්නි,
අංග අටකින් යුත් ආර්ය මාර්ගයම
නිර්වාණය ප්‍රත්‍යක්ෂ කිරීම පිණිස වන්නේය.

ඒ කවරේද යත්,
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පනය, සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් ස්මෘතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන මේවාය,

ඇවැත්නි,
මේ මාර්ගය,
මේ ප්‍රතිපදාව නිර්වාණය ප්‍රත්‍යක්ෂ කිරීම පිණිස පවත්නේය.

“ඇවැත්නි,
මේ නිර්වාණය ප්‍රත්‍යක්ෂ කිරීමට ඇති මාර්ගයය.

‘‘භද්දකො, ආවුසො, මග්ගො භද්දිකා පටිපදා එතස්ස නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය.
අලඤ්ච පනාවුසො සාරිපුත්ත, අප්පමාදායා’’ති. පඨමං.

ඉතා යහපත් ප්‍රතිපදාවකි. ඇවැත් ශාරීපුත්‍රයනි!
නිවීම පිණිස පිලිවෙතට එලබීමට අපද අප්‍රමාද විය යුතුය.”

[481:- නිවනට පැමිණ රාගය ක්ෂය වෙයි. ඒ නිසා නිවන රාගක්ෂය යයි කියනු ලැබේ. දෝස හා මෝහයන් ක්ෂය කිරීම්වලදීද මේ පිළිවෙළම වේ.]

[යමකු වනාහී මේ සූත්‍රයෙන්ම ක්ලේශ ක්ෂය මාත්‍රයම නිර්වාණය වේයයි කියන්නේ නම් කෙලෙස් ක්ෂය වන්නේ තමාගේ ද නැතහොත් අන් අයගේද යනුවෙන් කවරකුගේ කෙලෙස් ක්ෂය වේද යන්න ඔහු කිව යුතු වේ. ඒකාන්තයෙන්ම තමාගේ යයි කියයි. අනතුරුව “ගෝත්‍රභූ ඥානයට (මාර්ග සිතට ආසන්න පූර්වයෙහි උපදනා සිතට) කුමක් අරමුණු වේදැයි ප්‍රශ්න කළ යුතුය. “නිවන අරමුණු වේය” යි දන්නා තැනැත්තා කියයි. ගෝත්‍රභූ ඥානය පහළ වූ කෙණෙහි කෙළෙස් ක්ෂය වූයේ ද, ක්ෂය වේද, මතුවට ක්ෂය වන්නේ දැයි විමසිය යුතුය (කෙලෙස්) ක්ෂය වූයේය යි හෝ ක්ෂය වේයයි හෝ නො කිව යුත්තේ ය. (මතු) ක්ෂය වන්නේයයි යනුවෙන් කිව යුතු වේ. කිම? ඒ කෙලෙස් ක්ෂය නොවූ කල්හිම ගෝත්‍රභූ ඥානය කෙලෙස් ක්ෂය කිරීම අරමුණු කරන්නේ ද යත්, ඒකාන්ත වශයෙන්ම එසේ කී කල්හි නිරුත්තර වන්නේය.]

[මාර්ග ඥානයෙනුදු මෙය යෙදිය යුතුයි. මාර්ග (ය අවබෝධ කර ගන්නා) කෙණෙහිම කෙලෙස් ක්ෂය වේයයි කියනු නො ලැබේ. කෙලෙස් ක්ෂීණ නොවූ, කල්හි කෙළෙස් ක්ෂය වීම අරමුණු නොවේ. එහෙයින් යම් තත්ත්වයකට පැමිණ රාගාදිය ක්ෂය වේද? ඒ තත්ත්වය නම් නිවනයයි පිළිගත යුතුවේ. ඒ වනාහී රූපී ධර්මයන්ය, අරූපී ධර්මයන්ය යන ආදී ද්විත්ව (ධර්ම) යහි අරූපී ධර්මයන්යයි සංග්‍රහ කොට ගන්නා ලද බැවින් කෙලෙස් ක්ෂය වීම් මාත්‍රය පමණක්ම නොවේ.]

SN 04-04-02. අරහත්ත සූත්‍රය

එක් කලෙක්හි ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ මගධ ජනපදයෙහි නාලක ගම වාසය කල සේක. එකල්හි එගම වැසූ එක් පරිබ්‍රාජකයෙක් ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ වැඩ හුන් තැනට පැමිණ ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ සමග සතුටු සාමිචි කථා කොට නිමවා එක්පසෙක හිඳ ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ සැළකෙළේය.

“ඇවැත් ශාරිපුත්‍රයන් වහන්ස,
රහත් බව රහත් බවයයි කියනු ලැබේ
ඇවැත්නි,
රහත් ඵලය නම් කුමක්ද?”

“ඇවැත්නි,
රාගය ක්ෂය කිරීම,
දෝෂය ක්ෂය කිරීම,
මෝහය ක්ෂය කිරීම,
රහත් ඵලය”යයි කියනු ලැබේ.”

“ඇවැත්නි,
මේ රහත් බව ප්‍රත්‍යක්ෂ කිරීමට මාර්ගයක් ඇත්තේද?
ප්‍රතිපදාවක් ඇත්තේද?”
“ඇවැත්නි
මේ රහත් බව ප්‍රත්‍යක්ෂ කිරීමට
මාර්ගයක් ඇත්තේය. ප්‍රතිපදාවක් ඇත්තේය.”

“ඇවැත්නි මේ රහත් බව ප්‍රත්‍යක්ෂ කිරීමට ඇති
මාර්ගය කුමක්ද? ප්‍රතිපදාව කවරීද?”
“ඇවැත්නි,
මේ රහත් බව ප්‍රත්‍යක්ෂ කිරීම පිණිස
මේ අංග අටක් ඇති ආර්ය මාර්ගය වෙයි.

ඒ කවරේද?
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පනය, සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් ස්මෘතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන මොවුහුයි. ඇවැත්නි, මේ රහත් බව ප්‍රත්‍යක්ෂ කිරීම පිණිස මේ මාර්ගය වෙයි. මේ ප්‍රතිපදාව වෙයි.”

“ඇවැත්නි,
රහත් බව ප්‍රත්‍යක්ෂකිරීම පිණිස මෙය යහපත් මාර්ගයයි.
ඉතා යහපත් ප්‍රතිපදාවකි.
ඇවැත් ශාරීපුත්‍රයනි!
නිවීම පිණිස මේ පිලිවෙතට එලබීමට අපද අප්‍රමාද විය යුතුය.”

SN 04-04-03. ධම්මවාදී සූත්‍රය

අතිපුජ්‍යය කටුකුරුන්දේ ඥානානන්ද මහා ස්වාමින්වහන්සේ කල ධර්ම දේශනාවක්

එක් කලෙක්හි ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ මගධ ජනපදයෙහි නාලක ගම වාසය කල සේක. එකල්හි එගම වැසූ එක් පරිබ්‍රාජකයෙක් ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ වැඩ හුන් තැනට පැමිණ ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ සමග සතුටු සාමිචි කථා කොට නිමවා එක්පසෙක හිඳ ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ සැළකෙළේය.

“ඇවැත් ශාරිපුත්‍රය,
ලෝකයෙහි ධර්මවාදීහු කවරහුද?
ලෝකයෙහි මනාකොට පිළිපදින්නෝ කවරහුද?
ලෝකයෙහි කවරෙක් යහපත් මාර්ගයෙහි ගියාහුද?”

“ඇවැත්නි,
යමෙක් රාගය ප්‍රහීණ කිරීම පිණිස ධර්මය දේශනා කරත්ද,
දෝසය ප්‍රහීණ කිරීම පිණිස ධර්මය දේශනා කරත්ද,
මෝහය ප්‍රහීණ කිරීම පිණිස ධර්මය දේශනා කරත්ද,
ඔව්හු ලෝකයෙහි ධර්මවාදීහුය.

ඇවැත්නි,
යමෙක් රාග ප්‍රහීණ කිරීමේ මගට පිළිපන්නේද.
දෝස ප්‍රහීණ කිරීමේ මගට පිළිපන්නේද.
මෝහය ප්‍රහීණ කිරීමේ මගට පිළිපන්නේද.
ඔහු ලෝකයෙහි මනාකොට පිළිපන්නෝය.

ඇවැත්නි,
යමේක් රාගය ප්‍රහීණ කරන ලදද,
මුල් සිඳින ලද්දේද,
කරටිය සිඳින ලද තල්ගසක් මෙන් කරන ලද්දේද,
අභාවයට යවන ලද්දේද,
මතු නූපදින ස්වභාවයට පමුණුවන ලද්දේද,

දෝසය ප්‍රහීණ කරන ලද්දේද,
මුල් සිඳිනලද්දේද?
මුදුන සිදින ලද තල්ගසක් මෙන් කරන ලද්දේද,
අභාවයට යවන ලද්දේද,
මතු නූපදින තත්ත්වයට පමුණුවන ලද්දේද,

මෝහය ප්‍රහීණ කරන ලද්දේද
මුල් සිඳිනලද්දේද ?
මුදුන සිදින ලද තල්ගසක් මෙන් කරන ලද්දේද,
මෝහය නසන ලද්දේද,
මතු නූපදින තත්ත්වයට පමුණුවන ලද්දේද,

“ඇවැත්නි,
රාගයද දෝසයද මෝහයද ප්‍රහාණයට
මාර්ගයක් ඇත්තේද, ප්‍රතිපදාවක් ඇත්තේද?

“ඇවැත්නි එසේය,
රාගයද දෝසයද මෝහයද ප්‍රහාණයට
මාර්ගයක් ඇත්තේය, ප්‍රතිපදාවක් ඇත්තේය.

“ඇවැත්නි,
රාගයද දෝසයද මෝහයද ප්‍රහාණයට ඇති
මාර්ගය කවරේද? ප්‍රතිපදාව කවරේද?

“ඇවැත්නි,
රාගයද දෝසයද මෝහයද ප්‍රහාණයට ඇති
මාර්ගය මේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වෙයි.
ඒ කවරේද?

සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පනය, සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් ස්මෘතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන මේවාය.

ඇවැත්නි, රාගයද දෝසයද මෝහයද ප්‍රහාණයට ඇති
මාර්ගය මේ මාර්ගය මේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වෙයි.
මේ ප්‍රතිපදාව වෙයි.

“ඇවැත්නි, මේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය යහපත් මාර්ගයකි.
ඉතා යහපත් ප්‍රතිපදාවකි. ඇවැත් ශාරීපුත්‍රයනි!
නිවීම පිණිස පිලිවෙතට එලබීමට අපද අප්‍රමාද විය යුතුය.”

SN 04-04-04. කිමත්ථිය සූත්‍රය

එක් කලෙක්හි ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ මගධ ජනපදයෙහි නාලක ගම වාසය කල සේක. එකල්හි ජම්බුඛාදක වැසූ එක් පරිබ්‍රාජකයෙක් ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ වැඩ හුන් තැනට පැමිණ ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ සමග සතුටු සාමිචි කථා කොට නිමවා එක්පසෙක හිඳ ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ සැළකෙළේය.

“ඇවැත් ශාරිපුත්‍රය,
ඔබ කුමක් පිණිස ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයන්
සමීපයෙහි බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරෙන්නේද?”

“ඇවැත්නි,
දුක්ඛය පිරිසිඳ දැනීම සඳහා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ
සමීපයෙහි බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරෙන්නෙමි.”

“ඇවැත්නි,
දුක්ඛය පිරිසිඳ දැනගැනීම පිණිස
මාර්ගයක් ඇද්ද? ප්‍රතිපදාවක් ඇද්ද?”
“ඇවැත්නි, එසේය.
මේ දුක්ඛය පිරිසිඳ දැනගැනීම පිණිස
මාර්ගයක් ඇත, ප්‍රතිපදාවක් ඇත.”

“ඇවැත්නි,
දුක්ඛය පිරිසිඳ දැනීම පිණිස
කවර ප්‍රතිපදාවක්, කවර මාර්ගයක් ඇත්තේද?”

“ඇවැත්නි,
දුක්ඛය පිරිසිඳ දැනීම පිණිස
අංග අටකින් යුත් ආර්ය මාර්ගය වෙයි.
ඒ කවරේද?

සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පනය, සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් ස්මෘතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන මේ අටය.

ඇවැත්නි,
මේ මාර්ගය, මේ ප්‍රතිපදාව මේ දුක පිරිසිඳ දැනීම පිණිස වේ.”

“ඇවැත්නි,
මේ දුක්ඛය පිරිසිඳ දැනීම පිණිසවූ මාර්ගය යහපත්ය. ප්‍රතිපදාවද යහපත්ය.
ඇවැත් ශාරීපුත්‍රයනි!.
නිවීම පිණිස පිලිවෙතට එලබීමට අපද අප්‍රමාද විය යුතුය.”

[ සිතක ඇති වන “දුක” යනු කුමක්දැයි එහි නියම ස්වරූපයෙන්ම වටහා ගැනීම “දුක්ඛය පිරිසිඳ දැනීම” (පරිඤ්ඤෙය්‍ය) ලෙස හැඳින්වේ. මෙය බුදුදහමේ දැක්වෙන චතුරාර්ය සත්‍යයේ පළමු පියවරයි. සරලව කිවහොත් මෙහිදී සිදු කරන්නේ:

දුකඛය යනු සැඟවිය යුතු හෝ බිය විය යුතු දෙයක් නොව, විමුක්තිය සඳහා අප විසින් නිවැරදිව තේරුම් ගත යුතු යථාර්ථයකි. මෙය ඔබේ ජීවිතයේ ප්‍රායෝගිකව අත්හදා බලන ආකාරය ගැන වැඩිදුර දැන ගැනීමට උපකාරයක් වේවා.]

SN 04-04-05. අස්සාස සූත්‍රය

[අස්සාය යන පාලි වචනයේ නියම අර්ථය “සැනසීම” යන සින්හල වචනයේ නැති බව මගේ හැගීමයි. මේ සුත්‍රය කියවන විට තරමකට හෝ සැබෑ තේරුම හැඟෙනු ඇත.]

එක් කලෙක්හි ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ මගධ ජනපදයෙහි නාලක ගම වාසය කල සේක. එකල්හි ජම්බුඛාදක වැසූ එක් පරිබ්‍රාජකයෙක් ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ වැඩ හුන් තැනට පැමිණ ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ සමග සතුටු සාමිචි කථා කොට නිමවා එක්පසෙක හිඳ ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ සැළකෙළේය.

“ඇවැත් ශාරිපුත්‍රය,
සැනසීමට පත්වූයේය.
සැනසීමට පත්වූයේයයි කියනු ලැබේ.
ඇවැත් ශාරිපුත්‍රය,
කෙසේ නම් සැනසීමට පත්වූයේ වේද?”

[අස්සාසප්පත්තො : යන පාලි වචනය සැනසීම ලෙස පරිවර්තනය කර ඇත.
“තත්ථ කතමෝ සළායතනපච්චයා ඵස්සෝ?
චක්ඛුසම්ඵස්සෝ, සෝතසම්ඵස්සෝ, ඝාණසම්ඵස්සෝ, ජිව්හාසම්ඵස්සෝ, කායසම්ඵස්සෝ, මනෝසම්ඵස්සෝ, අයං වුච්චති සළායතන පච්චයා ඵස්සෝ” යනුවෙනි.
1.චක්ඛුසම්ඵස්සය, 2.සෝතසම්ඵස්සය, 3.ඝාණසම්ඵස්සය, 4.ජිව්හාසම්ඵස්සය, 5.කායසම්ඵස්සය, 6.මනෝසම්ඵස්සය, යන සය ආකාර ස්පර්ශ, (ඵස්ස), අස කණ ආදී සය ෂඩායතනයට අනුකුල බාහිර අරමුණු නිසා පහළ වනය”යි එයින් දැක්විණ. ‘නාමරූප පච්චයා සළායතනං’ යනුවෙන් ආයතන සයක් පමණක් දක්වන ලද නමුත් ආයතන දොළොසක් ඇත්තේ ය. එයින් කියන ලද චක්ඛායතනාදි සයට ආධ්‍යාත්මිකායතනය යි කියනු ලැබේ. රූපායතනය, සද්දායතනය, ගන්ධායතනය, රසායතනය, ඵොට්ඨබ්බායතනය, ධම්මායතනය යි චක්ඛායතනාදියෙහි ගැටෙන ආයතන සයක් ද වේ. ඒවාට බාහිරායතනය යි කියනු ලැබේ. ‘නාමරූප පච්චයා සළායතනං’ යන තන්හි දැක්වෙන ආධ්‍යාත්මිකායතන පමණක් ම ස්පර්ශය ඇති කිරීමෙහි සමත් නොවේ. ස්පර්ශය හටගන්නේ ආධ්‍යාත්මිකායතන බාහිරායතන දෙපක්ෂයේ ම සහයෝගයෙනි. එහෙත් නිදාන වග්ග සංයුත්තයෙහි “චක්ඛුං ච පටිච්ච රූපේ ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සෝ” යි වදාරන ලදී. ඇසත් රූපයත් නිසා චක්ෂුර් විඥානය උපදනේ ය. ඇසය, රූපය, චක්ෂුර්විඥානය යන තිදෙනා ගේ එක්වීම ඵස්සය ය යනු එහි තේරුම යි. ඵස්සය ඇති වීමට බාහිරායතනයන් ගේද සහයෝගය ලැබිය යුතු බැවින් ස්පර්ශයා ගේ ප්‍ර‍ත්‍යය සැටියට ආධ්‍යාත්මිකායතන සයය, බාහිරායතන සයය යන දොළොසම ගත යුතු ය.

කැඩපත්-දිය ආදි ඔපය ඇති වස්තූන්හි ඉදිරියට පැමිණි වස්තුවේ ඡායාව තමන් තුළට ගන්නා ස්වභාවයක් ඇතුවාක් මෙන් චක්ඛායතනය යි කියන ලද චක්ෂුඃප්‍ර‍සාදයෙහි ඉදිරියට පැමිණි වස්තුවේ ඡායාව තමන් තුළට ගන්නා ස්වභාවයක් ඇත්තේ ය. එයට ප්‍ර‍සාදය යි කියනුයේ ද එහෙයිනි. ප්‍ර‍සාද යන වචනයේ තේරුම ඔපය යනු යි. ඇසෙහි පිහිටි ඔපය නොහොත් ඇස නමැති ඔපය චක්ෂුඃප්‍ර‍සාදය යි. රූපයෙහි මෙන් ම ශබ්දයෙහි ද ඡායාවක් ඇත්තේ ය. එය රූපච්ඡායාව මෙන් ඇසට පෙනෙන දෙයක් නො වේ. සෝතායතනය යි කියනු ලබන ශ්‍රෝත්‍ර‍ ප්‍ර‍සාදයෙහි තමා තුළට ශබ්දච්ඡායාව ගන්නා ස්වභාවයක් ඇත්තේ ය. ඝාණ ජිව්හා කායායතනයන්හි ද ගන්ධ රස ස්පර්ශයන් ගන්නා ස්වභාවයක් ඇත්තේ ය. මනායතනයෙහි බාහිරායතන සයම ගන්නා ස්වභාවයක් ඇත්තේය.

චක්ෂුඃප්‍ර‍සාදයට රූපච්ඡායාවක් වැටීම ඒ වස්තූන් ගේ සැටියට ගද ඝට්ටනයකි. ශ්‍රෝත්‍ර‍ප්‍ර‍සාදාදියෙහි ශබ්දාදීන් ගේ ගැටීම ද එසේ ය. බෙර ඇසත් අතත් දෙක එකට ගැටුණු කල්හි ශබ්දයක් පහළ කරවන ශක්තියක් ඒ දෙක්හි ඇතුවාක් මෙන් ද, ගිනිකූරක් හා ගිනිපෙට්ටියක් එකට ගැටුණු කල්හි ගින්නක් ඇති කරවන ශක්තියක් ඒ දෙක්හි ඇතුවාක් මෙන් ද, ආයතනයන්හි ඔවුනොවුන් එක්වීම් වශයෙන් ගැටුණු කල්හි විඥානයක් පහළ කරවීමේ ශක්තියක් ඇත්තේ ය. චක්ඛායතනයෙහි රූපායතනය පැමිණ ගැටුණු කල්හි චක්ෂුර්විඥානය පහළ වේ. සෝතායතනයෙහි ශබ්දායතනය ගැටුණු කල්හි සෝතවිඤ්ඤාණය පහළ වේ. ඝාණායතනයෙහි ගන්ධායතනය ගැටුණු කල්හි ඝ්‍රාණ විඥානය පහළ වේ. ජිව්හායතනයෙහි රසායතනය ගැටුණු කල්හි ජිව්හාවිඥානය පහළ වේ. කායායතනයෙහි පොට්ඨබ්බායතනය ගැටුණු කල්හි කායවිඥානය පහළ වේ. මනායතනයෙහි ධම්මායතනය ගැටුණු කල්හි මනෝවිඥානය පහළ වේ. මනායතනයෙහි චක්ඛායතනාදි පස ගැටීමෙන් ද මනෝවිඥානය පහළ වේ.

චක්ඛායතනය, රූපායතනය, චක්ෂුර්විඥාන සංඛ්‍යාත මනායතනය යන ධර්ම තුන එක් වූ කල්හි චක්ඛුසම්ඵස්සය ඇති වේ. චක්ඛුසම්ඵස්සය යනු එකිනෙක වෙන් නො කළ හැකි සේ චක්ෂූර් විඥානය හා සැදී, එහි ම අංගයක් ව චක්ඛායතනය ඇසුරු කොට, රූපායතනය අරමුණු කොට උපදනා වූ එක්තරා චෛතසික ධර්මයකි. “තිණ්ණං සංගති ඵස්සෝ” යි චක්ඛායතන රූපායතන චක්ඛුවිඤ්ඤාණයන් ගේ එක්වීම ඵස්සය යි වදාරා තිබීම පර්‍ය්‍යාය කථාවෙකි. එය සෞත්‍රාන්තික දේශනාවේ ස්වභාවයකි. කාරණය ගැන නො සලකා වචනයෙහි පමණක් එල්ලී අර්ථය ගන්නට ගියහොත් එබඳු තැන්වලදී වැරදීම් සිදුවේ. වචනය අනුව ම සිතා ව්‍යඤ්ජනච්ඡායාවට රැවටී එක්වීම් මාත්‍ර‍යම ඵස්සය යි වරදවා නොගත යුතුය.

සෝතායතනය සද්දායතනය සෝතවිඤ්ඤාණය යන තුන එක් වූ කල්හි වෙන් නො කළ හැකි සේ සෝත විඤ්ඤාණය හා බැඳී, සෝතවිඤ්ඤාණයාගේ අවයවයක් වැනි වී සෝතායතනය ඇසුරු කොට, සද්දායතනය අරමුණු කොට සෝතසම්ඵස්සය ඇති වේ. ඝාණසම්ඵස්සාදි සතර ඇති වන සැටි ද, කියන ලද්දට අනුව තේරුම් ගත යුතු ය. යම් කිසි සත්ත්වයකුට චක්ෂුරාදි ආයතන පහළ වී නිරුපද්‍රිතව පැවතුණ හොත් ඒවායේ රූපාදි අරමුණු සැපී විඥාන ඇති වී ඵස්සයන් ද ඇති වීම ඒකාන්තයෙන් සිදුවන්නකි. ‘සළායතන පච්චයා ඵස්සෝ’ යි වදාළේ එහෙයිනි.
සළායතන පච්චයා ඵස්සෝ, පටිච්ච සමුප්පාද විවරණය, -අතිපූජනීය රේරුකානේ චන්දවිමල නාහිමිපාණන් වහන්සේ. ]

“ඇවැත්නි
යම් විටෙක පටන් ස්පර්ශායතන සයේ
පහළවීමද, දුරුවීමද,
ආශ්වාදයද, ආදීනවයද, නිස්සරණයද තත්වූ පරිද්දෙන් දකීද,
එපමණකින් ඔහු, සැනසීමට පත්වූයේයයි කියනු ලැබේ.

“ඇවැත්නි, මේ සැනසීම ප්‍රත්‍යක්ෂ කර ගැනීමට මාර්ගයක් ඇද්ද, ප්‍රතිපදාවක් ඇද්ද?”
“ඇවැත්නි, මේ සැනසීම ප්‍රත්‍යක්ෂ කර ගැනීමට මාර්ගයක් ඇත, ප්‍රතිපදාවක් ඇත.”

“ඇවැත්නි,
මේ සැනසීම ප්‍රත්‍යක්ෂකර ගැනීමට කවර මාර්ගයක්, කවර ප්‍රතිපදාවක් ඇත්තේද?”
“ඇවැත්නි, ඒ සැනසීම ප්‍රත්‍යක්ෂ කිරීම පිණිස මේ අංග අටක් ඇති ආර්ය මාර්ගයම වේ. ඒ කවරේද? සම්‍යක්දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පනය, සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් ස්මෘතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන මෙය සැනසීම ප්‍රත්‍යක්ෂ කිරීමට මාර්ගයයි, මේ ප්‍රතිපදාවයි.

“ඇවැත්නි, මේ සැනසීම ප්‍රත්‍යක්ෂ කිරීමට මේ
යහපත් මාර්ගයයි, සුදුසුම ප්‍රතිපදාවයි.
ඇවැත් ශාරීපුත්‍රයනි!
නිවීම පිණිස පිලිවෙතට එලබීමට අපද අප්‍රමාද විය යුතුය.”

SN 04-04-06. පරමස්සාස සූත්‍රය

එක් කලෙක්හි ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ මගධ ජනපදයෙහි නාලක ගම වාසය කල සේක. එකල්හි ජම්බුඛාදක වැසූ එක් පරිබ්‍රාජකයෙක් ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ වැඩ හුන් තැනට පැමිණ ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ සමග සතුටු සාමිචි කථා කොට නිමවා එක්පසෙක හිඳ ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ සැළකෙළේය.

“ඇවැත්නි ශාරිපුත්‍රය,
අතිශයින් සැනසීමට පත්වූයේය,
අතිශයින් සැනසීමට පත්වූයේයයි කියනු ලැබේ.
ඇවැත්නි,
කොපමණකින් අතිශයින් සැනසීමට පැමිණියේ වේද?”
“ඇවැත්නි, භික්ෂුව යම් තැනක පටන් ස්පර්ශායතන, සයදෙනාගේ පහළවීමද, දුරුවීමද, ආශ්වාදයද, ආදීනවයද, නිස්සරණයද තත්වූ පරිද්දෙන් දැන උපාදානයන්ගෙන් මිදුනේ වේද ඇවැත්නි, එපමණකින් අතිශයින් සැනසීමට පැමිණියේයයි කියනු ලැබේ.

“ඇවැත්නි,
මේ අතිශයින් සැනසීමට පැමිණීමට මාර්ගයක් ඇත්තේද, ප්‍රතිපදාවක් ඇත්තේද?”
“ඇවැත්නි, මේ පරම සැනසීම ප්‍රත්‍යක්ෂ කර ගැනීමට මාර්ගයක් ඇත. ප්‍රතිපදාවක් ඇත.”
“මේ අතිශයින් සැනසීම ප්‍රත්‍යක්ෂකර ගැනීමට මාර්ගය කවරේද, ප්‍රතිපදාව කවරේද?”

“මේ පරම සැනසීම ප්‍රත්‍යක්ෂ කර ගැනීමට මග
මේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගයම වෙයි.
ඒ කවරේද?
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පනය, සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් ස්මෘතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන මේය.
මේ අතිශයින් සැනසීම ප්‍රත්‍යක්ෂ කර ගැනීමට
මාර්ගය වෙයි, ප්‍රතිපදාව වෙයි.”

“ඇවැත්නි,
මේ අතිශයින් සැනසීම ප්‍රත්‍යක්ෂකර ගැනීමට
යහපත් මාර්ගයයි, සුදුසුම ප්‍රතිපදාවයි.
ඇවැත් ශාරීපුත්‍රයනි!
නිවීම පිණිස පිලිවෙතට එලබීමට අපද අප්‍රමාද විය යුතුය.”

SN 04-04-07. වේදනා සූත්‍රය

වේදනාව යන ප්‍රකට පාලි පදය සිංහලෙන් වේදනාව ලෙස පරිවර්තනය කිරීම නිසා සිහලෙන් වේදනාව කියා කියන දුක් වේදනාව ලෙස අපට දැනේ. එසේ කියන දුක් වේදනාව ධර්මයේ කියවෙන වේදනා තුනින් එකක් පමණය. පාලි වචනයට ආසන්න සිංහල පදය විඳීම , වින්දනය ලෙස ගත යුතුය. කැමති වින්දන සුඛ වේදනාය. අකැමැති වේදනා දුක් වේදනාය. ඒ මැද කැමැත්තක් නැති අකමැතිත් නැති වේදනාය

එක් කලෙක්හි ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ මගධ ජනපදයෙහි නාලක ගම වාසය කල සේක. එකල්හි ජම්බුඛාදක වැසූ එක් පරිබ්‍රාජකයෙක් ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ වැඩ හුන් තැනට පැමිණ ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ සමග සතුටු සාමිචි කථා කොට නිමවා එක්පසෙක හිඳ ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ සැළකෙළේය.

“ඇවැත් ශාරිපුත්‍රය,
වේදනාව, වේදනාවය” යි කියනු ලැබේ.
ඇවැත්නි, වේදනාව කවරේද?”

“ඇවැත්නි,
මේ වේදනා තුනෙකි.
සුඛ (සැප) වේදනාය,
දුක්ඛ වේදනාය,
උපෙක්ෂා වේදනාය
යන මේවාය.
ඇවැත්නි, මේ වේදනා තුනයි.

“ඇවැත්නි,
මේ වේදනා පිරිසිඳ දැනීම පිණිස
මාර්ගයක් ඇත්තේද? ප්‍රතිපදාවක් ඇත්තේද?”

“ඇවැත්නි,
වේදනා පිරිසිඳ දැනීම පිණිස
මාර්ගයක් ඇත, ප්‍රතිපදාවක් ඇත.”

“මේ වේදනා පිරිසිඳ දැනීම පිණිස
මාර්ගය කවරේද, ප්‍රතිපදාව කවරේද?”

“ඇවැත්නි මේ වේදනාවන්ගේ පිරිසිඳ දැනීමට සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පනය, සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් ස්මෘතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන මේ ආර්යඅෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වෙයි.

ඇවැත්නි, මේ වේදනාවන්ගේ පිරිසිඳ දැනීමට මේ මාර්ගයයි, මේ ප්‍රතිපදාවයි.”

“ඇවැත්නි,
මේ වේදනාවන්ගේ පිරිසිඳ දැනීමට
සුදුසුම මාර්ගයයි, යහපත් ප්‍රතිපදාවයි.
මේ ඉතා යහපත් ප්‍රතිපදාවකි.

ඇවැත් ශාරීපුත්‍රයනි!
නිවීම පිණිස පිලිවෙතට එලබීමට අපද අප්‍රමාද විය යුතුය.”

SN 04-04-08. ආසව සූත්‍රය

එක් කලෙක්හි ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ මගධ ජනපදයෙහි නාලක ගම වාසය කල සේක. එකල්හි ජම්බුඛාදක වැසූ එක් පරිබ්‍රාජකයෙක් ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ වැඩ හුන් තැනට පැමිණ ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ සමග සතුටු සාමිචි කථා කොට නිමවා එක්පසෙක හිඳ ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ සැළකෙළේය.

“ඇවැත්නි, ශාරිපුත්‍රයන් වහන්ස!,
ආශ්‍රවය, ආශ්‍රවයයි කියනු ලැබේ.
ඇවැත්නි, ආශ්‍රවය යනු කවරේද?”

“ඇවැත්නි,
කාමාශ්‍රවය,
භවාශ්‍රවය,
අවිද්‍යාශ්‍රවයයි
ආශ්‍රවයෝ තිදෙනෙකි.

“ඇවැත්නි,
මේ ආශ්‍රවයන් ප්‍රහාණය කරනු පිණිස
මාර්ගයක් ඇද්ද, ප්‍රතිපදාවක් ඇද්ද?”

“ඇවැත්නි,
මේ ආශ්‍රවයන් ප්‍රහාණය පිණිස
මාර්ගයක් ඇත, ප්‍රතිපදාවක් ඇත.”

“ඇවැත්නි,
මේ ආශ්‍රවයන්ගේ ප්‍රහාණය පිණිස
මාර්ගය කවරේද, ප්‍රතිපදාව කවරේද?”

“ඇවැත්නි,
සම්‍යක්දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පනය, සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් ස්මෘතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන මේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය මේ ආශ්‍රවයන්ගේ ප්‍රහාණය පිණිස වේ. ඇවැත්නි, මේ ආශ්‍රවයන්ගේ ප්‍රහාණය පිණිස මාර්ගය වෙයි. මේ ප්‍රතිපදාව වෙයි.”

“ඇවැත්නි, මේ ආශ්‍රවයන්ගේ ප්‍රහාණයට යහපත් මාර්ගයකි. ඉතා යහපත් ප්‍රතිපදාවකි. ඇවැත් ශාරීපුත්‍රයනි!
නිවීම පිණිස පිලිවෙතට එලබීමට අපද අප්‍රමාද විය යුතුය.”

කාමාශ්‍ර‍වය – භවාශ්‍ර‍වය – දෘෂ්ට්‍යාශ්‍ර‍වය – අවිද්‍යාශ්‍ර‍වය යි ආශ්‍ර‍ව සතරක් ලෙසද දැක්වේ,.

a.කාමාශ්‍ර‍ව
රූප – ශබ්ද – ගන්ධ – රස – ස්ප්‍ර‍ෂ්ටව්‍ය යන පඤ්ච කාමයන් ගැන ඇති ආශාව වූ ඖදාරික ලෝභය කාමාශ්‍ර‍ව නම් වේ.

b.  භවාශ්‍ර‍ව
රූපාවචර – අරූපාවචර කුශලයන් ගැන හා ඒවායේ විපාක වශයෙන් ලැබෙන රූපාරූප භවයන් ගැන ද පවත්නා ආශාව භවාශ්‍ර‍ව නම් වේ. කාමාශ්‍ර‍ව භවාශ්‍ර‍ව යන දෙකින් ම ගැනෙන්නේ ලෝභ චෛතසිකය ය.

c.  දෘෂ්ට්‍යාශ්‍ර‍ව
දෘෂ්ටි සියල්ල ම දෘෂ්ට්‍යාශ්‍ර‍ව නම් වේ.

d. අවිද්‍යාශ්‍ර‍ව
ධර්‍මයන් ගේ සැබෑ තත්ත්වය වසන මෝහ චෛතසිකය අවිද්‍යාශ්‍ර‍ව නම් වේ.

ධර්‍ම වශයේන ගන්නා කල්හි ආශ්‍ර‍වය යි කියනුයේ ලෝභ – දිට්ඨි – මෝහ යන චෛතසික තුනට ය.

ද්‍ර‍ව්‍යයෙන් යුක්ත කොට සැළක ලා කලක් පල් කළ ජලයට ආසවය යි කියනු ලැබේ. පානය කළවුන් මත් කරවන ස්වභාවය ද ඒ ජලයෙහි ඇත්තේ ය. බොහෝ කල් පල් වූ නිසාත් මත් කරවන නිසාත් ආසවයට සමාන බැවින් ඉහත කී ලෝභාදි ධර්‍මයන්ට “ආසව” යන නම කියනු ලැබේ. ඒ ලෝභාදි ධර්‍ම තුන සංසාරයෙහි දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලෙහි සත්ත්ව සන්තානයෙහි පල් වී ඇති බැවින් ද, සත්ත්වයන් මත් කරවන බැවින් ද ආසවයට සමාන ය.

තව ද වැගිරෙන දෙය ය, ගලා යන දෙයය යන අර්ථයෙන් ද ඒ ධර්මයන්ට “ආශ්‍ර‍ව” යන නම කියනු ලැබේ. වණයකින් සැරව වැගිරෙන්නාක් මෙන් චක්ෂුරාදි ද්වාරයන්ගෙන් ඒ ලෝභාදි ධර්ම වැගිරේ. ගෝත්‍ර‍භූ චිත්තය තෙක් ඇති ලෞකික ධර්මයන් යට කොට ද, භවාග්‍ර‍ය දක්වා ලෝකය යට කොට ද ඒ ධර්‍ම ගලා යන්නේ ය.

SN 04-04-09. අවිජ්ජා සූත්‍රය

අවිද්‍යාව යනු චතුස්සත්‍ය නොදැනීමයි. මේ චතුස්සත්‍යයේ ප්‍රධානම කොටස දුක්ඛයය. එ නිසා දුක්ඛය නොදැනීම අවිජ්ජාවය කීවත් නිවැරදිය

එක් කලෙක්හි ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ මගධ ජනපදයෙහි නාලක ගම වාසය කල සේක. එකල්හි ජම්බුඛාදක වැසූ එක් පරිබ්‍රාජකයෙක් ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ වැඩ හුන් තැනට පැමිණ ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ සමග සතුටු සාමිචි කථා කොට නිමවා එක්පසෙක හිඳ ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ සැළකෙළේය.

“ඇවැත් ශාරීපුත්‍රයන් වහන්ස!,
අවිද්‍යාව අවිද්‍යාවයයි කියනු ලැබේ.
ඇවැත්නි, අවිද්‍යාව කවරීද,

ඇවැත්නි,
දුකෙහි නොදැනීම,
දුකට හේතුව නොදැනීම
දුක් නැතිකිරීමෙ නොදැනීම,
දුක් නැති කරන මාර්ගය නොදැනීම
ඇවැත්නි, මේ අවිද්‍යාවයි.”

“ඇවැත්නි,
අවිද්‍යාව ප්‍රහාණය පිණිස මාර්ගයක්
ඇත්තේද, ප්‍රතිපදාවක් ඇත්තේද?”

“ඇවැත්නි,
අවිද්‍යාව ප්‍රහාණය පිණිස
මාර්ගයක් ඇත. ප්‍රතිපදාවක් ඇත.”

“ඇවැත්නි,
අවිද්‍යාව ප්‍රහාණය පිණිස ඇති
මාර්ගය කවරේද, ප්‍රතිපදාව කවරේද?”

“ඇවැත්නි,
අවිද්‍යාව ප්‍රහාණය පිණිස
මේ සම්‍යක්දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පනය, සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් ස්මෘතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන ආර්යඅෂ්ටාඩ්ක මාර්ගය වෙයි.

අවිද්‍යාව ප්‍රහාණය පිණිස මේ මාර්ගයයි. මේ ප්‍රතිපදාවයි.”

“ඇවැත්නි, අවිද්‍යාව ප්‍රහාණයට මෙයම සුදුසුම මාර්ගයය.
යහපත් මාර්ගයය, ඉතා යහපත් ප්‍රතිපදාවකි. ඇවැත් ශාරීපුත්‍රයනි!
නිවීම පිණිස පිලිවෙතට එලබීමට අපද අප්‍රමාද විය යුතුය.”

1. අවිද්‍යාව නම් මෝහ චෛතසිකයයි.
(චෛතසික පාදයේ අකුශල චෛතසික බලනු.)
මෝහය සර්වාකුශල සාධාරණයෙකි. දොළොස් අකුසල් සිත්හි සම්ප්‍රයුක්ත වශයෙන් ම යෙදෙයි. මෝහයට මෙහි අවිද්‍යාය යි කියන ලද්දේ නො දැන්මය යන අර්ථයෙනි. යම් නො දැන්මෙක් සත්ත්‍වයා අන්ත විරහිත සංසාරයෙහි දුවවන්නේ ද ඒ නො දැන්ම අවිද්‍යාව යි. ඒ වනාහි දුඃඛ සත්‍ය, සමුදයසත්‍ය, නිරෝධසත්‍ය, මාර්ගසත්‍ය යන චතුරාර්ය සත්‍යයෙහි ද, පූර්වාන්ත, අපරාන්ත, පූර්වාපරාන්ත, පටිච්චසමුප්පාද යන අටතන්හි නොදැන්මය යි දත යුතු.

අවිද්‍යාව නැත්තේ විද්‍යා සංඛ්‍යාත අර්හත් මාර්ගඥානයෙන් කෙලෙස් ප්‍රහාණ කළ රහතන්ට පමණෙකි. ඉන් මොබ සියල්ලන්ට අවිද්‍යාව ඇත්තේ ය. ඒ ඇති බව ද නොයෙක් ආකාර ය. අකුසල් කරන කල්හි ඒ අකුසල් සිත්හි අවිද්‍යාව හෙවත් මෝහය සම්ප්‍රයුක්ත වශයෙන් ම ඇත්තේ ය. කාමාවචර, රූපාවචර, අරූපාවචර කුශල කරන කල්හි ඒ කුසල සිත්හි අවිද්‍යාව හෙවත් මෝහය සම්ප්‍රයුක්ත වශයෙන් නැත. එහෙත් අනුශය වශයෙන් ඇත්තේ ය. අනුශය නම් මාර්ග ඥානයෙන් ප්‍රහාණය නො කළා වූ අරමුණු ලැබුණු කල්හි නැගී එන්නා වූ කෙලෙස් ය. ඔව්හු සත් දෙනෙකි. අවිද්‍යාව ද ඉන් එකෙකි. (සමුච්චය පාදයේ අනුසය කොටස බලනු.)

අවිද්‍යාව අන්ධකාරය බඳු ය. ලොව පිරී ඇත්තේ අන්‍ධකාරයෙනි. ආලෝක ධරන ධරන ප්‍රමාණයෙන් අන්‍ධකාර දුරු කළ හැකි ය. අකුශල කරන්නෝ අන්ධකාරයේම ගැලී සිටින්නෝ ය. කාමාවචර රූපාවචර අරූපාවචරන කුශල කරන්නෝ ඒ ඒ ප්‍රමාණයෙන් කාලික වශයෙන් අන්ධකාරයෙන් ඈත් වෙති. එහෙත් ඔවුන්ට අන්ධකාරය නැතැ යි නොකිය යුතු ය. සෝවාන්, සකෘදාගාමි, අනාගාමි, මාර්ග සිත් ලෝකෝත්තර කුසල් ය. එයිනුදු අන්ධකාරය එකදේශයෙකින් දුරු වේ. එහෙත් ඝන බහල මහාන්ධකාරය සූර්යයා මෙන් අර්හත් මාර්ගඥානය සමස්ත අවිද්‍යාව විහත විධ්වංසනය කරන්නේ ය. අර්හත් ඵලස්ථයෝ එහි විපාක එහි ම විඳිති. එසේ හෙයින් රහත් නො වූ සියලු සත්ත්‍වයන්ට සම්ප්‍රයුක්ත වශයෙන් හෝ අනුශය වශයෙන් හෝ අවිද්‍යාව ඇතැ යි දත යුතු යි.

SN 04-04-10. තණ්හා සූත්‍රය

[පුජ්‍ය මාන්කඩවල සමාහිත හිමි කල සුත්‍ර විවරනය.]

එක් කලෙක්හි ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ මගධ ජනපදයෙහි නාලක ගම වාසය කල සේක. එකල්හි ජම්බුඛාදක වැසූ එක් පරිබ්‍රාජකයෙක් ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ වැඩ හුන් තැනට පැමිණ ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ සමග සතුටු සාමිචි කථා කොට නිමවා එක්පසෙක හිඳ ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ සැළකෙළේය.

“ඇවැත්නි ශාරිපුත්‍රය,
තණ්හාව! තණ්හාව!! යයි කියනු ලැබේ.
ඇවැත්නි, තණ්හාව කවරේද?”

“ඇවැත්නි,
තෘෂ්ණා තුනකි.
කාම තණ්හා,
භව තණ්හා,
විභව තණ්හා යන තුනයි.
ඇවැත්නි, මේ ත්‍රිවිධ තෘෂ්ණාවෝය.

“ඇවැත්නි,
මේ තෘෂ්ණාවන්ගේ ප්‍රහාණය පිණිස
මාර්ගයක් ඇද්ද, ප්‍රතිපදාවක් ඇද්ද?
“මේ තෘෂ්ණාවන්ගේ ප්‍රහාණය පිණිස
මාර්ගයක් ඇත්තේය, ප්‍රතිපදාවක් ඇත්තේය.”

“මේ තෘෂ්ණාවන්ගේ ප්‍රහාණය පිණිස
ඇති මාර්ගය කවරේද ප්‍රතිපදාව කවරේද?”

“ඇවැත්නි,
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පනය, සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් ස්මෘතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන ආර්යඅෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය මේ තෘෂ්ණාවන්ගේ ප්‍රහාණය පිණිස වේ. ඇවැත්නි, තෘෂ්ණාවන්ගේ ප්‍රහාණය පිණිස මේ මාර්ගය වෙයි. ප්‍රතිපදාව වෙයි.”

“ඇවැත්නි, මේ තෘෂ්ණාවන්ගේ ප්‍රහාණය පිණිස යහපත් මාර්ගයකි.
යහපත් ප්‍රතිපදාවකි. ඇවැත්නි, ඉතා යහපත් ප්‍රතිපදාවකි.
ඇවැත් ශාරීපුත්‍රයනි!
නිවීම පිණිසවූ පිලිවෙතට එලබීමට අපද අප්‍රමාද විය යුතුය.”

SN 04-04-11. ඕඝ සූත්‍රය

පුජ්‍ය දන්කන්දේ ධම්මරතන ස්වාමින් වහන්සේ

එක් කලෙක්හි ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ මගධ ජනපදයෙහි නාලක ගම වාසය කල සේක. එකල්හි ජම්බුඛාදක වැසූ එක් පරිබ්‍රාජකයෙක් ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ වැඩ හුන් තැනට පැමිණ ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ සමග සතුටු සාමිචි කථා කොට නිමවා එක්පසෙක හිඳ ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ සැළකෙළේය.

“ඇවැත්නි,
ශාරිපුත්‍රය,
ඕඝය (සැඩපහර) ඕඝයයි කියනු ලැබේ.
ඇවැත්නි ඕඝය කවරේද?”

“ඇවැත්නි,
කාම ඕඝ,
භව ඕඝ,
දිට්ඨි ඕඝ,
අවිජ්ජා ඕඝ යන මේ ඕඝ සතරකි.
ඇවැත්නි, මොවුහු සතර ඕඝයෝය.”

තිහගොඩ පෙතංගහවත්ත
ශ‍්‍රී සුධර්මාරාම විහාර වාසී
බෙංගමුවේ විමල හිමි

1.‘කාම ඕඝ
ඕඝ සතරෙන් කාම ඕඝ නම් පංචකාම නැමැති සැඩ වතුරය. චකඛු ඝාත සොත ජිව්හා කාය මන යන ඉන්ද්‍රියන් මඟින් රූප ශබ්ද ගන්ධ රස ස්පර්ශ ධර්ම මේවා ගොදුරු කරගෙන ඒ මගින් ලැබෙන ජවයෙන් සත්වයා සසරට තල්ලු වී යන හැටි මෙයින් දැක්වේ.
2. භව ඕඝය
භව ඕඝ නම් රූප අරූපාදී භවාශාවෙන් ගිලීමයි. (බක බ‍්‍රහ්මයා තමා සිටි භවය සදාකාලිකයි සිතා සිටියාක් මෙනි) මෙහිදී සත්වයා භව – විභව වශයෙන් ග‍්‍රහණය කරයි. අවිජ්ජාඕඝ’ එම පටිච්ච සමුප්පාද ධර්මයේ පදනමයි. එම අවිජ්ජාවටම බැදී පවත්නා වූ ඕඝ (සැඩ පහර) 4 ක් පිළිබඳව බුද්ධ ධර්මයේ විස්තර වේ.
කාම ඕඝ භව ඕඝ දිටඨි ඕඝ අජ්ජා ඕඝ යනුවෙනි. මේවා සත්වයා අනන්ත භවයේ පා කරන භීෂන කෙලෙස් නිසා මෙය සැඩ පහරකට උපමා කර ඇත. විවිධ උපමා මගින් ගැඹුරු ධර්ම කරුණු පැහැදිලි කිරීම බුදුන් වහන්සේගේ දේශනා ක‍්‍රමයයි. මජ්ජිම නිකායේ ඔපමම වගගය මෙහි පංචස්කන්ධයේ ඉගැන්වෙන කරුණු රූපය පෙණ පිඩක් වේදනා දිය බුබුලක් සඤඤා මිරිඟුවක් සංඛාර කෙසෙල් කඳක් විඤ්ඤාාණය මායාවක් සේ පෙන්වා දී ඇත. සත්වයා සසර බැඳ තබන කෙලෙස් හැදින්වීමට රූපකරාශියක් ධර්මයේ දැක්වේ.

නීවරණ සංයෝජන, ආසව, ඕඝ, ආදී වශයෙනි. මෙයින් ඕඝ ලෙසින් සඳහන් වන. දිට්ඨි ඕඝ නම් විවිධ දෘෂ්ඨින්හි ගිලීමයි ඉදමෙව සච්චං මේඝ මඤ්ඤං’ මෙය තමා ඇත්ත අනික් ඒවා බොරු යයි හගිමින් අතීතයේ මෙන්ම වර්තමානයේදීද විවිධ මායා දෘෂ්ඨිවල ගිලී සිටින ආකාරය පැහැදිලිය. අතීතයේ දඹදිව බොහෝ දෙනා මෙවන් දෘෂ්ඨි ජාලයක පැටලී සිටින ආකාරය බ‍්‍රහ්ම ජාල සූත‍්‍රයෙන් පැහැදිලි වේ.

අවසානයේ සඳහන් වන අවිජ්ජා ඕඝය විමසීමයි. අපේ අරමුණ මේ සියලුම ඕඝයට බැස ගන්නේ ගිලෙන්නේ අවිජ්ජාව පදනම් කරගෙනය. අවිජ්ජාව අභිධර්මයේ මොහය (මුලාව, නොදැනීම) යනුවෙන් විස්තර වේ. සමචිතත පරීයාය සූත‍්‍රයේදී අවිද්‍යාව (නොදැනීම) කරුණු තුනකින් දළ ලෙස ව්‍යුහ ගත කර ඇත.
1 දුක්ඛ සමුදය – නිරෝධ – මගග ගැන චතුරාර්ය සත්‍ය පිළිබඳව නොදැනීම.
2 පුනර්භවය නැතය කියා ඇදහීම.
3 පටිච්ච සමුප්පාදය ගැන නොදැනීම යනුවෙනි.

බුදු දහමේ පෙන්වන කරුණක් වන්නේ සත්වයා මේ අවිද්‍යාවෙන් වෙලා ගන්නේ කවදාද යන්නට පිළිතුරු නොසපයන බව. එහිදී ඊට පිළිතුරු දෙන්නේ මේ සසරේ අගක් මුලක් නොමැති බවයි. (පුබබාකොටි නපඤඤපති) එසේ විස්තර කළද අවිජ්ජා නිරෝධයෙන් සත්වයාගේ භව නිරෝධය සිදු වන ආකාරය ‘මහා ශ‍්‍රමණවාදය’ නමින් හඳුන්වන හේතුඵලවාදී ඉගැන්වීමෙන් පෙන්වා දී ඇත.

බුදුන් වහන්සේ අවිද්‍යාව ප‍්‍රහාණය කිරීමේ ක‍්‍රමවේදය අරිය පරියේසනය නමින් ‘අරියපරියෙසන සුත‍්‍රයේදී පෙන්වා දී ඇත. එහිදී ‘සම්බෝධි ඥාානය’ ලබා ගත්තාය. කියන්නේ ඒ දහම් ඇස (ධම්මචකඛුං) බෝ මැඩදී ලබාගත් ආකාරයයි. මජ්ම නිකායේ සබබාසව සුත‍්‍රයේදී දන්නා දක්නා අයට ජනාභො පසසතො අවිද්‍යාව ප‍්‍රහීන කරන ක‍්‍රම 7 ක් එහිදී පෙන්වා දී තිබේ.
දසයනා – සංවරා – පටිසේවනා – අධිවාසනා – පරිවාජ්ජනා – විනොදිනා හා භාවනා යනුවෙනි.
මෙහිදී පෙන්වා දෙන්නේ අයොනිසො මනසිකාරයෙන් ආශ‍්‍රවයන් වැඩෙන අයුරුත් යොනිසො මනසිකාරයෙන් ආශ‍්‍රවයන් ප‍්‍රහීන වන අයුරුත්ය. එනිසා අවිජ්ජාව දුරලීමට නම් ධර්මයේ පෙන්වා දෙන්නෙ ධර්මය ප‍්‍රගුණ කිරීම අවශ්‍ය බවය.

සංයුක්ත නිකායේ සලායතන වගගයේදී බුදුන් වහන්සේ පෙන්වා දෙනවා ‘අවිජ්ජා ඛො භික්ඛු ඒකො ධමෙමා යසස පහානා භික්ඛුනො අවිජ්ජා පහීයති විජජා උපපවජ්ජතිති’ යනුවෙනි. අවිද්‍යාව ප‍්‍රහීනය කර විද්‍යාව ලබා ගැනීමට නම් අවිද්‍යාව නැති කළ යුතු බව පෙන්වා දී තිබේ. ‘සමමාදිට්ඨි සූත‍්‍රයේදී සැරියුත් හිමියන් පැහැදිලි කරන්නේ අවිද්‍යාවට හේතුව ආශ‍්‍රව ධර්ම බවයි. ආසව සමුදයා අවිජ්ජා සමුදයා.

එම නිසා අවිද්‍යාව පඳුරු ලමින් පෝෂණය වෙමින් සත්වයා තව තවත් සසර බැඳ තබන ධර්මය බව පැහැදිලි වේ. සත්වයා මේ අවිද්‍යාවෙන් වෙලා ගන්නේ කවදාද යන්නට පිළිතුරු නැති බවය. මේ සසරේ අගක් මුලක් නොමැති බවයි. (පුබබාකොටි නපඤඤපති) එසේ විස්තර කළද අවිජ්ජා නිරෝධයෙන් සත්වයාගේ භව නිරෝධය සිදු වන ආකාරය ‘මහා ශ‍්‍රමණවාදය’ නමින් හඳුන්වන හේතුඵලවාදී ඉගැන්වීමෙන් පෙන්වා දී ඇත.

බුදුන් වහන්සේ අවිද්‍යාව ප‍්‍රහාණය කිරීමේ ක‍්‍රමවේදය අරිය පරියේසනය නමින් ‘අරියපරියෙසන සුත‍්‍රයේදී පෙන්වා දී ඇත. එහිදී ‘සම්බෝධි ඥාානය’ ලබා ගත්තාය. කියන්නේ ඒ දහම් ඇස (ධම්මචකඛුං) බෝ මැඩදී ලබාගත් ආකාරයයි. මජ්ජිම නිකායේ සබබාසව සුත‍්‍රයේදී දන්නා දක්නා අයට ජනාභො පසසතො අවිද්‍යාව ප‍්‍රහීන කරන ක‍්‍රම 7 ක් එහිදී පෙන්වා දී තිබේ.

දසයනා – සංවරා – පටිසේවනා – අධිවාසනා – පරිවාජ්ජනා – විනොදිනා හා භාවනා යනුවෙනි. මෙහිදී පෙන්වා දෙන්නේ අයොනිසො මනසිකාරයෙන් ආශ‍්‍රවයන් වැඩෙන අයුරුත් යොනිසො මනසිකාරයෙන් ආශ‍්‍රවයන් ප‍්‍රහීන වන අයුරුත්ය. එනිසා අවිජ්ජාව දුරලීමට නම් ධර්මයේ පෙන්වා දෙන්නෙ ධර්මය ප‍්‍රගුණ කිරීම අවශ්‍ය බවය.

සංයුක්ත නිකායේ සලායතන වගගයේදී බුදුන් වහන්සේ පෙන්වා දෙනවා ‘අවිජ්ජා ඛො භික්ඛු ඒකො ධමෙමා යසස පහානා භික්ඛුනො අවිජ්ජා පහීයති විජජා උපපවජ්ජතිති’ යනුවෙනි. අවිද්‍යාව ප‍්‍රහීනය කර විද්‍යාව ලබා ගැනීමට නම් අවිද්‍යාව නැති කළ යුතු බව පෙන්වා දී තිබේ. ‘සමමාදිට්ඨි සූත‍්‍රයේදී සැරියුත් හිමියන් පැහැදිලි කරන්නේ අවිද්‍යාවට හේතුව ආශ‍්‍රව ධර්ම බවයි. ආසව සමුදයා අවිජ්ජා සමුදයා. එම නිසා අවිද්‍යාව පඳුරු ලමින් පෝෂණය වෙමින් සත්වයා තව තවත් සසර බැඳ තබන ධර්මය බව පැහැදිලි වේ.

“ඇවැත්නි,
මේ ඕඝයන්ගේ ප්‍රහාණය පිණිස
මාර්ගයක් ඇත්තේද, ප්‍රතිපදාවක් ඇත්තේද?”
“ඇවැත්නි,
ඕඝයන්ගේ ප්‍රහාණය පිණිස
මාර්ගයක් ඇත්තේය, ප්‍රතිපදාවක් ඇත්තේය.”

“ඇවැත්නි, මේ ඕඝයන්ගේ ප්‍රහාණය පිණිස
මාර්ගය කවරේද? ප්‍රතිපදාව කවරේද?”

“ඇවැත්නි,
සම්‍යක්දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පනය, සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් ස්මෘතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන මේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගයම මේ ඕඝයන්ගේ ප්‍රහාණය පිණිස වෙයි. ඇවැත්නි, මේ ඕඝයන්ගේ ප්‍රහාණය පිණිස මේ මාර්ගය වෙයි ප්‍රතිපදාව වෙයි.

“ඇවැත්නි, “මේ ඕඝයන්ගේ ප්‍රහාණය පිණිස
යහපත් මාර්ගයකි. යහපත් ප්‍රතිපදාවකි. ඇවැත් ශාරීපුත්‍රයනි!
නිවීම පිණිස පිලිවෙතට එලබීමට අපද අප්‍රමාද විය යුතුය.

[ලබුනෝරුවකන්ද ආරණ්‍ය සේනාසනයේ
කම්මට්ඨානාචාර්ය
මාන්කඩවල සුදස්සන හිමි

එක තැනක ඉන්න විට මනස තුළ තොරතෝංචියක් නැතිව, දුව, පුතා, ගෙවල් ,දොරවල්, රන් , රිදී, මුතු, මැණික් කියලා, ගම් නියමිගම්, රටවල් පිටින් ගොඩ නඟලා පෙන්නන මනෝමය චිත්‍ර ටිකත් එක්ක තියෙන නිමිති ටිකට තමයි කාම ඕඝ, භව ඕඝ, දිට්ඨි ඕඝ, අවිද්‍යා ඕඝ කියන මෙන්න මේ ටික කිව්වේ”

ගඩොල් , වැලි, සිමෙන්තියෙන් හැදුණු බිත්තිය සහ ඒ තුළ ඇඳපු චිත්‍රය කියන මට්ටමේ රූප ටිකකුයි ඒනිසා පුද්ගල සත්ත්ව සංඥා තමන්ගේ මනසෙයි තියෙන්නේ කියල බුදුරජාණන් වහන්සේ පහළ වුණත් නැතත් සැමදාම තිබුණු ඇත්තක්. නමුත් ඒ සිද්ධිය වන තැනක ඒ ඇත්ත සිද්ධිය පෙනෙන්නේ නැතිව තියෙන්නේ ලෝකයා, අනාත්ම වූ ආයතන ටික නිසා තමන්ගේ මනසේ ඇතිවෙන මේ කෙලෙස් ටික හඳුනාගන්නේ නැතිව බිත්තිය අතගාන “කෙනා’ කියලා. බිත්තියට පැනලා ඉන්නේ පළඟැටියෙක් වගේ. දුක උපදවාගෙන දුකට පැනලා මේ ඉන්නේ. බුදුරජාණන්වහන්සේ ලෝකයේ පහළ වුණේ මේ කරන වැරැද්ද පෙන්වන්නයි. ඇස අනාත්මයි නම්, රූපය අනාත්මයි කියලා දකින්න සුදුසුද කියලා අහනවා. කෙස්, ලොම්, නිය, දත්, සම්, මස් කියලා කුණුප කොටස් ටිකක් පිහිටලා තියෙන තැනක පිහිටි වර්ණ සටහන දකිනවිටම මම කියන හැඟීම ඇතිවන්නේ නම් මම කියන හැඟීමෙන් මේ රූපය අතගාන්න සුදුසුද? සුදුසුද මගේ අත අතගාන්න? සුදුසුද මේ කය මම කියලා පිරිමදින්න? ගඩොල්, වැලි, සිමෙන්තියෙන් කළ බිත්තියේ චිත්‍රයක් ඇන්දහම මේ මම කියන හැඟීම පින්වතුන්ට ඇතිවුණොත් මේ මම කියලා අතගාන්න සුදුසුද? ගඩොල්, වැලි වලින් කළ බිත්තිය? නැත්නම් එහි ඇඳි චිත්‍රය අතගාන්න සුදුසුද? පත්තර කඩදාසියක මේ හැඟීම් ටික තියෙනවා නම් මේ මමනේ කියන හැඟීම එයි. තමන්ට අතගාන්න සුදුසුද? එහෙම සුදුසු, නුසුදුසු නෙමෙයිද? එහෙමනම් බුදුපියාණන් වහන්සේ මහණෙනි, ඇස අනාත්මයි, රූපය අනාත්මයි, චක්ඛු විඤ්ඤාණය අනාත්මයි නම් මම මගේ ආත්මය වශයෙන් දකින්න සුදුසුද කියලා බොහොම කරුණාවෙන් විමසනවා නේද? ඇයි එහෙම අහන්නේ? නිත්‍යයද? අනිත්‍යයද? රූපය නිත්‍යයද අනිත්‍යයද ? චක්ඛු විඤ්ඤාණය නිත්‍යයද අනිත්‍යයද? “අනිච්චං භන්තෙ” යමක් අනිත්‍යයයි නම් ඒක දුකද? සැපද? දුකයි. යමක් දුකයි නම් ඒක මම හෝ මගේ ආත්මය හෝ කියලා දකින්න සුදුසුද? එමනිසා මෙබඳු අනාත්ම ධර්මයක් නිසා ප්‍රපංච ටික මේක පිරිමදින්න සුදුසුද කියලා අහන්නේ? බලන්න, අහන වචනය අනාත්ම වූ බිත්තිය නිසා කෙනෙක්, පුද්ගලයෙක් කියලා ප්‍රපංචයක් මගේ මනසෙ නම් ඇතිවුණේ බුදුරජාණන් වහන්සේ අහනවා කෙනෙක් , පුද්ගලයා කියලා බිත්තිය දකින්න සුදුසු ද කියලා අහනවා.

එහෙමනම්, මේ ස්පර්ශ ආයතන හයම නිසා මගේ රූපෙ, මගේ ශබ්දය, මගෙ ගන්ධය, මගෙ රස, මගේ ස්පර්ශය මගේ සිතිවිලි කියලා හය නිසාම සිහිවෙනවා නම් ඔය මගේ කියන ගතියෙන් ආයතන ටික පිරිමදින්න සුදුසුද? මේ දුක් වූ ස්පර්ශ ආයතන හය දුක්ඛ සත්‍යනම් ඒ නිසා ඇතිවූ මාන්‍ය. මම, මගේ කියන ප්‍රපංච ටික මනසේ ඇතිවූ කෙලෙස් ටික නම් මේ කෙලෙස් ටිකෙන් මේ ස්කන්ධ ටික පිරිමදින්න සුදුසුද? කියලා අහනවා. මේ ආයතන එකක්වත් තමන්ද? තමන්ගෙද? තමන්ගේ ආත්මයද ? අනාත්මයි. අනාත්ම වූ ආයතන ටික නිසා තමන්ගේ මනසේ ප්‍රපංච ඇතිවෙන්න පුළුවන්. මම කියන හැඟීම ඇතිවෙන්න පුළුවන්. ඒ ඇතිවෙන්නේ ආයතන ටික පිරිසිඳ නොදැක්ක නිසයි. මම කියන හැඟීම ඇතිවෙන විට ඇතිවූ හේතුවට යන්න.

බල්ලෙකුට ගලකින් ගැහුවම බල්ලා ගල හපා කනවා. සිංහයෙකුට ගලකින් ගැහුවහම ඌ ගල ආවෙ කොහෙන්ද? කියලා බලනවාලු. බල්ලාට ගලකින් ගැහුවා වගේ ධර්මය නොදන්නා අශ්‍රැතවත් පෘතග්ජනයාට හිතේ නිමිත්තක් ඉපදුනහම ඒ නිමිත්ත අල්ලා ගන්නවා. දරුවා කියලා සිහිවුණොත් ඒක ටක් ගාලා ඇත්තයි කියලා අල්ලා ගත්තා. අනේ! දරුවා කෑවද දන්නේ නැහැ. බිව්වද දන්නේ නැහැ. කියලා එක්කෝ දරුවා ලෙඩ වුණා. මගේ දරුවා හොඳයි. විභාග පාස් වුණා. පළවෙනියා වුණා. ඔන්න සතුටුයි. එහෙම නැත්නම් දරුවා තියෙන තැන ලෝභ, ද්වේශ, මෝහ එහෙම නැතිනම් තව කෙනෙක් මේක අනිත්‍යයයි නේද , මේක දුකයි නේද, මේක අනාත්මයි නේද, මේක විතර්කයක් නේද, මේක සිතිවිල්ලක් නේද කියලා අල්ලා ගන්නවා. දෙන්නම හපාකාලා තියෙන්නේ ගල. දෙකම එකයි. “මම” කියන්නේ ගිනි ගොඩක් ඇතුළේ ඉන්න කෙනා නොපිච්චී ඉන්න උත්සාහවන්ත වුණත්, නොවුණත් දෙන්නම පිච්චෙනවා කියලා. ගිනිගොඩක් ඇතුළේ නම් ඉන්නේ එහාට මෙහාට පැන පැන කෙනෙක් නොපිච්චි ඉන්න උත්සාහවන්ත වෙනවා. පිච්චෙනවද? නැද්ද? පිච්චෙනවා. කිසිම උත්සාහයක් නැහැ. අත්දෙක බැඳගෙන සිටියොත් ඒත් පිච්චෙනවා. මේ නිමිත්ත භවය කියාගෙන බාහිර අම්මා, තාත්තා , දරුවා ඉන්නවා කියන අදහසින් සිහි කරගන්නවා. කිසිම උත්සාහයක් නැතිව අත්දෙක බැඳගෙන ඉන්නවා වගේ තමයි නිමිත්තට අනුගතව සිත යනවා. අනේ! දරුවා මෙහෙමයි, මෙහෙමයි කිය කියා පිච්චෙනවා. එයා ජරා, මරණ, දුක් විඳිනවා. ගිනිගොඩ ඇතුළේ එහාට මෙහාට පැන පැන ඉන්නවා වගේ මේක නිමිත්තක් නේද ,මේක විතර්කයක් නේද? මනෝ සම්ඵස්සයෙන් හටගත්ත එකක් නේද, ස්පර්ශය නැතිවෙන විට නැතිවෙනවා කියලා දැන් නොපිච්චි ඉන්න උත්සාහවත් වෙනවා. හැබැයි, තවම අවිද්‍යාව ඇතුළේ. තවම ගිනිගොඩ ඇතුළේ එයා පිච්චෙනවා. මෙහෙම බැලුවට තවම අම්මා , තාත්තා ඉන්නවා තියෙනවා කිය කියා තැනකින් දුක් විඳින්න පුළුවන් කියන එක එහෙමයි. ඇස අවිද්‍යාව නිසා හටගත්ත දෙය ඇතුළේ බැලුවා කියලා අවිද්‍යා ප්‍රත්‍යයෙන් හටගත්ත සංස්කාරය තුළ අවිද්‍යාව නැති කරන්න පුළුවන් කියලා හිතනවාද?

එහෙමනම් හැම වෙලාවෙම මෙයා කළ යුත්තේ කුමක්ද? ගිනිගොඩ ඇතුළේ උත්සාහවත් වුණොත් නොවුණොත් දෙකම පිච්චෙනවා වගේ අවිද්‍යා ප්‍රත්‍යයෙන් හටගත් දේ තුළ උත්සාහවත් වන්නේ නැහැ. “කථංසු මාරිස ඕඝං තරති” එක දෙවියෙක් ඇවිල්ලා අහනවා “ඔබ වහන්සේ ඕඝය තරණය කළේ කෙසේද? කියලා ? මම, පිහිටාද නොසිටිමින් වෑයම්ද නොකරමින් ඕඝය තරණය කළා කියනවා. ජලයට වැටුණු කෙනෙක්, ගැඹුරු වතුරකට වැටුණු කෙනෙක් ගිලෙන්නේ නැතිව ඉන්න නම් කුමක් කළ යුතුද? අත් ගගහා වෑයම් කරකර ඉන්නවා වගේ නේද? වෑයම් කරකර හිටියොත් මොකද වෙන්නේ? උඩට වෙලා ඉන්න පුළුවන්. ඒත් ඒක දුක් සහිතයි. වෙහෙස සහිතයි. බොහොම සැපෙන් නම් ඉන්නවා නෙමෙයි. ඒත් යට යනවා. බැරිවෙලා වෑයම් නොකළොත් ඒත් මැරෙනවා. කෙනෙක් උත්සාහවත් වෙලා ගිලිලා මැරෙනවා. කෙනෙක් උත්සාහවත් වෙන්නෙත් නැතිව ගිලිලා මැරෙනවා. ඒ හින්දා උත්සාහවත් වෙන්නෙත් නැතිව නොවෙන්නෙත් නැතිව උත්සාහවීමෙන් දොස් දැක්කා. උත්සාහවත් නොවීමෙන් දොස් දැක්කා. දැකලා උත්සාහ වෙන්නෙත් නැතිව නොවෙන්නෙත් නැතිව ඕඝය තරණය කළා” කියලා බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කර වදාළා. මේ ඇතිවන නිමිති ටික නැත්නම් මේ රාග, ද්වේශ, මෝහ කියන කාම ඕඝ, භව ඕඝ, දිට්ඨි ඕඝ , අවිජ්ජා ඕඝ කියන මේ ඕඝ ටික තමයි මනසේ තියෙන්නේ. කෙනෙක් මොකද කරන්නේ, වෑයම්ද නොකර ඉන්නවා කියලා කියන්නේ, මේකෙන් මිදෙන්න වෑයම් කරන්නේ නැහැ. දුව, පුතා, අම්මා , තාත්තා, කියලා සිහිවෙනවිට ඒක ඇත්තමයි කියලා ඔහේ ඒකට අනුගතව ඉන්නවා. ඒ නිසා වෑයම් නොකර ඉන්නවා තියා ඒකෙම ගිලෙනවා. එයා ඔන්න ගිලෙනවා.

කෙනෙක් වෑයම් කරනවා මේකේ, ඕඝය තුළ , මේ සිතට පහළවෙන කාම ඕඝ, භව ඕඝ, දිට්ඨ ඕඝ, අවිජ්ජා ඕඝ කියන ගති ටික මේක අනිත්‍යයි නේද, මේක නිමිත්තක් නේද, මේක සංඥාවක් නේද, මේක විතර්කයක් නේද, මේක ස්පර්ශයකින් නේද හටගත්තේ , මේ විදියට විතර්ක පහළ කර කර ඉන්නවා. ඒත් ඕඝය ඇතුළේ වෑයම් කරනවා. ඒක ද වෙහෙසිලා වෙහෙසිලා, ඒත් ජරා, මරණ, දුකට පත්වෙනවා. අවිද්‍යාව හිඳෙන්නේ නැහැ. බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක්කා මේ ඕඝයට වෑයම් කරලා හෝ වෑයම් නොකිරීමෙන් වෙහෙසකට ම පත්වෙනවා කියලා. ඒ නිසා වෑයම් කරන්නෙත් නැතිව, නොකරන්නෙත් නැතිව ඕඝය තරණය කළා කියලා කිව්වේ, මේ සඳහා කිසිම ප්‍රතිචාරයක් දැක්වූවේ නැහැ, පීනුවා, මේක එන විටම අතහැරලා ගියා, කොහාටද? දුක පිරිසිඳ දකින තැනට , අවිද්‍යාව දුරු කරන තැනට,

දරුවා කියලා, ගෙදර කියලා, අම්මා කියලා, තාත්තා කියලා, කාම ඕඝය “අරෙහේ අපේ ගේ තියෙනවා, මේ කොහුවල නගරය, අරෙහේ අනුරාධපුරේ කියලා, මෙහේ කුරුණෑගල, මෙහේ නුවර” කියලා බාහිර ගම් නියම්ගම් නගර පිටින් පෙනෙනවා, භවය, කාම ඕඝ, භව ඕඝ, පුද්ගලයෝ ඉන්නවා, සත්ත්වයො ඉන්නවා කියලා දිට්ඨි ඕඝ, මේකේ ඇත්ත නො දන්නාකම අවිද්‍යා ඕඝ, මේ ටික ඔක්කෝම මනසේ, මේ ඕඝය ඇතුළේ මුළු ලෝකයේ ම කොටසක් වෑයම් කරනවා. කොටසක් වෑයම් නොකරනවා. වෑයම් නොකරන කෙනාද පෘථග්ජනයි කියනවා, වෑයම් කරන කෙනා බණ, භාවනා කරනවා කියනවා, ඒත් දෙන්නාම ඕඝය ඇතුළේ.

ඕඝය ඇතුළේ වෑයම් කරන කෙනයි, නොකරන කෙනයි දෙන්නාගේම දොස් දැකපු නිසා බුදුරජාණන් වහන්්සේ වෑයම් ද නො කරමින් , පිහිටා ද නොසිටිමින් ඕඝය තරණය කළා මිසක, මේ ඕඝය හදන්න ගියේ නැහැ. ඕඝය ඇතිවූ හේතුවටයි ගියේ. සිංහයෙකුට ගලකින් ගැහුවහම ගල ආපු පැත්තට ගියා වගේ, ඒ ගල ආවේ කොහෙන්ද කියලා බලනවාලු. ඕඝය හටගත්තොත්, “දරුවා” කියන අදහස ඇති වුණොත්, ඒ “දරුවා” නැති කරන්න වෑයම් කරන්නෙත් නැහැ. ඒක ඇති කරගෙන රාග, ද්වේෂ, මෝහ ඒකට අනුගත වෙලා යන්නෙත් නැහැ. පිහිටා හිටින්නෙත් නැහැ. වෑයම් කරන්නෙත් නැහැ. සිහිවෙන විටම කළේ කුමක් ද, ඕඝය තරණය කළා. ටක් ගාලා ඕඝය අතහැරියා, ගියා අනික් පැත්තට භවයට, ඒ කියන්නේ දරුවා කියලා සිහිවෙද්දිත් ඒත් බලන්න කියලා ගියොත් මෙන්න මේ වාගේ ඇත්තක් ඇස් ඉදිරිපිටට එයි නේද, එදාටත් මේ ඕඝය, මේ ගතිය මනසේ යෙදෙයි නේද? ගියා අනික් පැත්තට, අතීතයට ඇත්තට ම කෙනා කියලා හම්බ වූ , දරුවා කියලා සිහිකරන්න පුළුවන් මේ හැකියාව ආපු තැන සැබෑවටම තිබුණේ මෙහෙම රූපයක්. ඒ රූපය ඇසුරු කරගෙන තිබුණු චිත්‍රය දකින විට මනසේ නේද මේ ගතිය හටගත්තේ කියලා දැක්කා. එතකොට මෙයා ඒ ඕඝය තුළ පිහිටලා හෝ වෑයම් කරලා තියෙයිද?

කාට හරි පුළුවන් නම් ඕඝය තුළ පිහිටා ද නොසිටිමින්, වෑයම් ද නොකරමින් ජීවත් වෙන්න, එයා නොබෝ දිනකින් ආශ්‍රවක්ෂය කරගන්නවා. මේ සද්ධර්මය දන්නා වූ ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයෙක් හැරෙන්න, කිසිම කෙනෙකුට මේ ඕඝයේ පිහිටලා ඉඳිමින් හෝ වෑයම් ද කරමින් ඕඝය තරණය කරන්න බැහැ කියන එක හොඳට මතක තබා ගන්න. ඕඝය තුළ ඉඳගෙන වෑයම් කරන කෙනාත්, ඕඝය තුළ පිහිටා ඉන්න කෙනාත් දෙන්නාම ඕඝය තුළ ම ගිලිලා මැරෙනවා මිසක් ඕඝය තරණය කරන්නේ නැහැ. ඕඝය තරණය කරන කෙනා ඕඝය තුළ වෑයම් ද නොකරමින්, පිහිටා ද නොසිටිමින් , විය යුතුයි.

එක තැනක ඉන්න විට මනස තුළ තොරතෝංචියක් නැතිව, දුව, පුතා, ගෙවල් ,දොරවල්, රන් , රිදී, මුතු, මැණික් කියලා, ගම් නියමිගම්, රටවල් පිටින් ගොඩ නඟලා පෙන්නන මනෝමය චිත්‍ර ටිකත් එක්ක තියෙන නිමිති ටිකට තමයි කාම ඕඝ, භව ඕඝ, දිට්ඨි ඕඝ, අවිද්‍යා ඕඝ කියන මෙන්න මේ ටික කිව්වේ. ඔය ටික ඇතුළේ මොන විදිහටවත් වෑයම් කරන්නත් එපා. අනිත්‍ය බලමින්, දුක් බලමින් , අනාත්මය බලමින් ඉන්නත් එපා. වෑයම් නොකරමින් ඉන්න එපා, ඒ කියන්නේ ඒකට අනුගත රාග, ද්වේෂ, මෝහ ඇති කරගෙන එහේ ඉන්න එකට තමයි වෑයම් නොකරනවා කියලා කිව්වේ. වෑයම් කළත් , නොකළත් දෙන්නාම එකම තැනයි. මේ සාසනයට මෙච්චර කාලයක් වුණෙත් ඒ ටිකමයි.

ඒ නිසා මතක් කරනවා ඕඝ තරණ සූත්‍රය. අද මේ පින්වතුන් යන්න ඕඝ තරණය සඳහා. මේ ඕඝය තුළ වෑයම් ද නොකෙරෙමින්, පිහිටා ද නොසිටිමින්, ඕඝය තරණය කරලා සංසාර දුක නිමා කරගන්න කියන එක පින්වත් ඔබට බොහොම කරුණාවෙන් මතක් කරනවා. ඒ සඳහා මේ දේශනාව ඔබ සැමට හේතු උපනිශ්‍රය වේවා!

SN 04-04-12. උපාදාන සූත්‍රය

එක් කලෙක්හි ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ මගධ ජනපදයෙහි නාලක ගම වාසය කල සේක. එකල්හි ජම්බුඛාදක වැසූ එක් පරිබ්‍රාජකයෙක් ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ වැඩ හුන් තැනට පැමිණ ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ සමග සතුටු සාමිචි කථා කොට නිමවා එක්පසෙක හිඳ ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ සැළකෙළේය.

සූත්‍රය
“ඇවැත්නි ශාරිපුත්‍රය,
උපාදානය! උපාදානය!!”යි කියනු ලැබේ.
ඇවැත්නි, උපාදානය කුමක්ද?”

“ඇවැත්නි,
උපාදාන සතරකි.
කාමූපාදානය,
දිට්ඨුපාදානය,
සීලබ්බතඋපාදානය,
අත්තවාදූපාදානය කියායි.

ඇවැත්නි,
මේ සතර උපාදනයෝයි”

“ඇවැත්නි,
මේ උපාදානයන් ප්‍රහාණය පිණිස
මාර්ගයක් ඇත්තේද, ප්‍රතිපදාවක් ඇත්තේද?”
“ඇවැත්නි, එසේය
උපාදානයන් ප්‍රහාණය පිණිස
මාර්ගයක් ඇත්තේය. ප්‍රතිපදාවක් ඇත්තේය.”

“ඇවැත්නි,
උපාදානයන්ගේ ප්‍රහාණය පිණිස
මාර්ගය කවරේද, ප්‍රතිපදාව කවරේද?” \

“ඇවැත්නි,
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පනය, සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් ස්මෘතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන මේ ආර්යඅෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය මේ උපාදානයන්ගේ ප්‍රහාණය පිණිස වේ.

ඇවැත්නි, මේ උපාදානයන්ගේ ප්‍රහාණය පිණිස මේ මාර්ගය වෙයි. මේ ප්‍රතිපදාව වෙයි.”

“ඇවැත්නි,
උපාදානයන්ගේ ප්‍රහාණය පිණිස මේ මාර්ගය යහපත්ය. ප්‍රතිපදාව යහපත්ය.
ඇවැත්නි, ශාරීපුත්‍රයනි , අපද අප්‍රමාද වීම සුදුසුය.”

[කාමූපාදානය.
ලෙහෙසියෙන් නො හරනා පරිදි යම් කිසිවක් තදින් අල්ලා ගන්නා ධර්මය උපාදාන නම් වේ. රූපාදි කාම වස්තූන් තදින් ගන්නා වූ ලෝභය ‘කාමූපදාන’ නම් වේ.
– දිට්ඨූපාදානය
මෙය සත්‍යය කියා තදින් ගන්නා වූ වැරදි මතය ‘දිට්ඨූපදාන’ නම් වේ.
– සීලබ්බතූපාදානය
නිවනට මාර්ග නො වන මිථ්‍යා ශීල – මිථ්‍යා ව්‍ර‍තයන් නිවන් මග වශයෙන් වරදවා තදින් ගන්නා ස්වභාවය ‘සීලබ්බතූපාදානය’ ය.
– අත්තවාදූපාදානය 
රූපාදිය ආත්ම වශයෙන් තදින් ගන්නා ස්වභාවය ‘අත්තවාදූපාදනය’ ය.]

SN 04-04-13. භව සූත්‍රය

පුජ්‍ය දන්කන්දේ ධම්මරතන ස්වාමින් වහන්සේ කල දේශනාවක්

භඑක් කලෙක්හි ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ මගධ ජනපදයෙහි නාලක ගම වාසය කල සේක. එකල්හි ජම්බුඛාදක වැසූ එක් පරිබ්‍රාජකයෙක් ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ වැඩ හුන් තැනට පැමිණ ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ සමග සතුටු සාමිචි කථා කොට නිමවා එක්පසෙක හිඳ ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ සැළකෙළේය.

“ඇවැත්නි, ශාරීපුත්‍රය,
භවය! භවය!! යි කියනු ලැබේ.
ඇවැත්නි, භවය කවරේද?”

“ඇවැත්නි,
භව තුනකි.

කාම භවය,
රූප භවය,
අරූප භවය යන තුනයි.
ඇවැත්නි,
මේ තුන් භවයෝයි.”

“ඇවැත්නි,
මේ භවයන් පිරිසිඳ දැනීම පිණිස
මාර්ගයක් ඇත්තේද, ප්‍රතිපදාවක් ඇත්තේද?”
“ඇවැත්නි, එසේය.
මේ භවයන් පිරිසිඳ දැනගැනීමට
මාර්ගයක් ඇත්තේය. ප්‍රතිපදාවක් ඇත්තේය.”

“භවයන් පිරිසිඳ දැනීම පිණිස
මාර්ගය කවරේද,
ප්‍රතිපදාව කවරේද,”

“ භවයන්ගේ පිරිසිඳ දැනීමට සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පනය, සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් ස්මෘතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන ආර්යඅෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වෙයි. ප්‍රතිපදාව වෙයි. ඇවැත්නි,

මේ භවයන් පිරිසිඳ දැනීම පිණිස මේ මාර්ගය වෙයි. ප්‍රතිපදාව වෙයි.”

“ඇවැත්නි,
මේ භවයන්ගේ පිරිසිඳ දැනීම පිණිස යහපත් මාර්ගයක්ය, හොඳ ප්‍රතිපදාවක්ය. ඇවැත්නි ශාරිපුත්‍රය, අප්‍රමාදයටද සුදුසුය.”

[භවය : ජාති යනු ඉපදීම,උපත, පහළවීම ලෙස දත හැක.සත්වයා එක ජීවිත කාලයකට පසු තවත් උපතක් ලබයි. ඒ ජාතිය ඇතිවන්නේ අහම්බෙන් නොව කර්මානුකුලව යැයි අපි දනිමු. ජාතියට හේතුව භවය බව ධර්මයේ දැක්වේ. භවය යනු කර්මානුකුලව ඇතිවන මතු උපත නිර්ණය කරන පැවැත්ම ඇති කරන යම් බලවේගයක් ලෙස, ඒ බලවේගයෙන් යලි උපදීමට ඇති කරන භුමිය ලෙස ගතහොත් ඒ බොහෝවිට නිවැරදියි සිතමු”

අභිධර්ම චන්ද්‍රිකාවේ සඳහන් වන්නේ මෙසේය.
 “භව නම් වැඩීම ය. ඒ වනාහි කර්ම වශයෙන් වැඩීම ය. උප්පත්ති වශයෙන් වැඩීම යි දෙවැදෑරුම් වේ. කර්ම වශයෙන් වැඩීම කර්මභව නමි. උප්පත්ති වශයෙන් වැඩීම උප්පත්ති භව නමි. භව ශබ්දයෙන් සාමාන්‍යයෙන් කිය හැක්කේ උප්පත්ති භවයයි. ඒ උප්පත්ති භවය ලැබීමට කාරණ වන බැවින් කර්ම භවයද කියනු ලැබේ. බුද්ධෝත්පාදය සුඛයට කරුණු වන බැවින් “සුඛො බුද්ධානං උප්පාදො” යි කී මෙනි. එහෙත් මෙහි භව ශබ්දයෙන් විශේෂයෙන් කර්ම භවය කියවෙන බව සිහි තබා ගත යුතු යි.

කර්මභව නම් ලෞකික කුශලාකුශල චේතනා හා ඒ චේතනා සම්ප්‍රයුක්ත වූ අනභිධ්‍යාදිය හා අභිධ්‍යාදිය යි. වදාළේ මැයි. “තත්‍ථ කතමො කම්මභවො? පුඤ්ඤාභි සංඛාරො, අපුඤ්ඤාභි සංඛාරො, ආනෙඤ්ජාභිසංඛාරො පරිත්තභූමකො වා මහා භූමකො වා අයං වුච්චති කම්ම භවො. සබ්බං පි භවගාමි කම්මං කම්මභවො” යි පරිත්ත භූමක වූ හෝ මහාභූමක වූ හෝ පුඤ්ඤාභිසංඛාර ද අපුඤ්ඤාභිසංඛාර ද, ආනෙඤ්ජාභිසංඛාර ද කර්ම භව නමි. සියලු භවගාමී කර්මභව නමි. පරිත්තභූමක නම් ස්වල්ප විපාක ඇති. මහා භූමක නම් මහා විපාක ඇති. භවගාමි කර්ම නම් කුසල පක්‍ෂයෙහි චේතනා සම්ප්‍රයුක්ත වූ අලොභාදිය යි. අකුශල පක්‍ෂයෙහි ලෝභාදිය යි අභිසංඛාරය යි කියන ලද්දේ චේතනා යි.

උප්පත්තිභව නම් කර්මයෙන් නිපන් ස්කන්ධ ය. එ නම් ලෞකික විපාක ස්කන්ධ හා කර්මජරූපය. ඒ නවවිධ වේ. වදාළේ මැ යි. “තත්‍ථ කතමො උප්පත්ති භවො? කාම භවො, රූපභවො අරූපභවො, සඤ්ඤාභවො, අසඤ්ඤාභවො, නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤාභවො, එකවොකාරභවො, චතුවොකාරභවො, පඤ්චවොකාරභවො, අයං වුච්චති උප්පත්තිභවො” යි කාමභව, රූපභව, අරූපභව යට කියන ලදි. අසඤ්ඤභව නම් අසංඥ තලය යි. නේවසඤ්ඤා නාසඤ්ඤා භව නම් නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤා භූමිය යි. සඤ්ඤා භව නම් සෙසු සියල්ල යි. එකවොකාර භව නම් අසංඥතලය යි. චතුවොකාර භව නම් අරූපාවචර සතර යි. පඤ්චවොකාර භව නම් සෙස්ස යි. වොකාර නම් ස්කන්ධ යි. ..]

SN 04-04-14 . දුක්ඛ සූත්‍රය

පුජනීය මාන්කඩවල සුදස්සන ස්වාම්න්වහන්සේ කල දේසනාවක්

එක් කලෙක්හි ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ මගධ ජනපදයෙහි නාලක ගම වාසය කල සේක. එකල්හි ජම්බුඛාදක වැසූ එක් පරිබ්‍රාජකයෙක් ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ වැඩ හුන් තැනට පැමිණ ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ සමග සතුටු සාමිචි කථා කොට නිමවා එක්පසෙක හිඳ ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ සැළකෙළේය.

“ඇවැත්නි ශාරිපුත්‍රයන් වහන්ස,
දුකඛය! දුකඛය!!” යයි කියනු ලැබේ.
ඇවැත්නි,දුකඛය කුමක්ද?”

“ඇවැත්නි,
දුක්ඛ දුකය,
සඩ්ඛාර දුකය,
විපරිණාම දුක“යයි
දුක් ස්වභාවයෝ තුනකි.
ඇවැත්නි, මේ දුක් ස්වභාවයෝ තුන වෙති.

[තමඤ්ච භික්ඛවේ දුක්ඛං අරියසච්චං?
ජාති පි දුක්ඛා, ජරාපි දුක්ඛා, මරණම්පි දුක්ඛං,
සොක පරිදේව දුක්ඛදොමනස්සුපායාසා පි දුක්ඛා,
අප්පියෙහි සම්පයෝගෝ දුක්ඛො,
පියෙහි විප්පයොගො දුක්ඛා,
යං පිච්ඡං න ලභති තං පි දුක්ඛං,
සඛිත්තෙන පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා දුක්ඛා.

හැම භවයකටම සම්බන්ධ ව පවත්නා ජාති, ජරා, මරණ යන මෙය කාය චිත්ත දෙකට නානා ප්‍රකාර දුක් උපදවන මූලික කරුණු වූ බැවින් එකාන්ත දුක්ඛ සත්‍යය නම් වේ. එහෙයින් “ජාති පි දුක්ඛා ජරා පි දුක්ඛා මරණම්පි දුක්ඛං” යි වදාළ සේක. දුක්ඛ දුක්ඛය, විපරිනාම දුක්ඛය, සඞ්ඛාර දුක්ඛ ය, පටිච්ඡන්න දුක්ඛ ය, අපටිච්ඡන්න දුක්ඛ ය, පරියාය දුක්ඛ ය, නිප්පරියාය දුක්ඛ ය යි දුක්ඛය සත් වැදෑරුම්වේ.

(i.) එහි දුක්ඛ දුක්ඛය නම් කයේ හට ගන්නා නන් වැදෑරුම් රිදුම්, කැක්කුම් හා සිතේ හට ගන්නා නන් වැදෑරුම් රිදුම් – කැක්කුම් සියල්ලය. මෙය නිත්‍ය නොවන බැවින් ද ඉවසීමට ඉතා දුෂ්කර බැවින් ද බලවත් දුකකි.

(ii.). විපරිනාම දුක්ඛය නම්, හොඳයි, සැපයි යන ආදී වශයෙන් ව්‍යවහාර කරනු ලබන – කයේ හා සිතේ හට ගන්නා නන් වැදෑරුම් මිහිරි සැප වේදනා ය.මේ සැප වේදනාව ඇතිව පවත්නා කල්හි ම සතුටු වී එය නිරුද්ධ ව අතුරු දහන් වූ කල්හි උන්හිටි තැන් අමතක වන තරමේ දුකට, වෙහෙසට පත් කරවන ස්වභාව ධර්මයකි. මෙය ද දුර්වල සුඛයක් වුවහොත් එය නිරුද්ධ ව ගිය කල්හි ඇති වන්නේ සුළු දුකකි. පහත් තැනකින් බිම වැටුණු කල්හි ඇතිවන දුක් වේදනාව අප්‍රකට වන්නාක් මෙනි. බලවත් සුඛය ඇති ව නැති වූ කල්හි ඒ තැනැත්තා බලවත් දුකට – වෙහෙසට පමුණුව යි. ඉතා උස් තැනකින් බිම වැටුණු කල්හි අත පය කැඩී බිඳී යාමෙන් බලවත් ඉවසිය නො හැකි දුකක් ඇති වන්නාක් මෙනි. එසේ ම සැප වේදනා සියල්ල ඇති ව නැති වී යාමෙන් පසු ඒ තැනැත්තා බලවත් දුකට පමුණුව යි. සැපය බලවත් වුවහොත් එය නිරුද්ධ වූ කල් හි උපදනා දුක ද ඒ තරමට ම බලවත් වෙයි. ප්‍රිය පුද්ගලයන් කෙරෙන් ප්‍රිය වස්තූන් කෙරෙන් වෙන් වූ කල්හි තමාගේ ඉඳීම් සීටීම් ආදී ඉරියවු සියල්ල දුක් සහිත වෙයි. මෙකී දුක් සියල්ල ඇති වූයේ ප්‍රිය පුද්ගලයන් සහ ප්‍රිය වස්තූන් හා එක් වීමෙන් ඇති වූ සැප ආස්වාදය නිසාය.

එහෙයින් සුඛ වේදනාව නන් වැදෑරුම් ප්‍රිය අරමුණු මවා පාමින් සිත් වසඟ කරවන – සිත් උමතු කරවන යක්ෂණියක් මෙනි. ඇත්ත වශයෙන් ම සුඛ වේදනාව ඒ යක්ෂණියටත් වඩා ඉතා භයානක වෙයි. එයට වසඟ වූ තැනැත්තා අප්‍රමාණ වූ සසර දුකට හා අපාය දුකට භාජන වන බැවිනි. එහෙයින් සුබ වේදනාව විපරිණාම දුක්ඛය යි කියන ලදී.

(ii.) සංඛාර දුක්ඛ නම්, තණ්හාව හැර ඇතිව නැති වන උපේක්ෂ වේදනාව ඇතුළු සියලු නාම රූප ධර්ම නිත්‍ය නො වන බැවින් සංඛාර දුක්ඛ ය යි. මෙය දුක්ඛ සත්‍යයෙහි ඇතුළත් සියළු ස්වභාව ධර්මයන් කෙරෙහි පැතිර පවතින්නේ ය. සුඛ දුක්ඛ වේදනා දෙක ද සංඛාර දුක්ඛයෙහි ම ඇතුළත් වෙයි.
එහෙයින්:
“තං ඛො පනෙතං භික්ඛු මයා සංඛාරානං නෙව අනිච්චතං සන්ධාය භාසිතං. යං කිඤ්චි වෙදයිතං තං දුක්ඛස්මින්ති” (සළායතන වග්ග වෙදනා සංයුත්ත)
මහණ! යම්කිසි විඳීමක් වෙයි නම් එය දුකය කියා මා විසින් කියන ලද්දේ නම් එය සංඛාරයන්ගේ අනිත්‍යතාවය සඳහා කියන ලදී යනු එහි අදහස යි.

එහෙත් සුඛ වේදනාව සාමාන්‍ය සංඛාර දුක්ඛයට වඩා විශේෂ වෙයි. එය නිරුද්ධ වූ කල්හි ප්‍රකෘති ස්වභාවය වෙනස් ව ගොස් දුකට පෙරළෙන බැවිනි. ඇත්ත වශයෙන් එය භය ජනක වෙයි. පිළිකුල් කටයුතු ද වෙයි. දුක්ඛ වේදනාව ද ඉපිද පවත්නා කල්හි ඉවසීමට දුෂ්කර වෙයි. එය නින්දිත දුකක් ම වෙයි. එහෙයින් ඒ වේදනා දෙක සංඛාර දුක්ඛය කෙරෙන් වෙන් කොට විපරිනාම දුක්ඛ ය යි ද දුක්ඛ දුක්ඛ ය යි ද අටුවායෙහි කීහ. කය තුළ ද එයින් පිටත ද පවත්නා හැම දෙයක් ගැන ම ආසා කිරීම වනාහි නාම රූප සංස්කාරයන් නිත්‍ය ය යි වරදවා වටහා ගන්නා නිසා ම සිදුවෙයි. මේ සියල්ල ඇති වෙමින් නැති වෙමින් පවතින්නේ ය යි ද, සුවපත්වනු සඳහා නිතර සකස් කළ යුතු ඒවා යයි ද, ඇති සැටි යෙන් දැනගතහොත් භය ජනක ඒවා මිස නිතර පවත්නා – සැප ඇති ඒවා ය යි නො වැටහෙන්නේ ය. එහෙයින් විදර්ශනා වඩන යෝගාවචරයා විසින් දුක්ඛ සත්‍යයෙහි ඇතුළත් මේ සංඛාර දුක්ඛය පිරිසිඳ දත යුතු ය. ……]

මේ දුක්ඛ ස්වභාවයෝ තුන වෙති.”

“ඇවැත්නි මේ දුක්ඛ ස්වභාවය
පිරිසිඳ දැනීම පිණිස මාර්ගයක් ඇත්තේද?,
ප්‍රතිපදාවක් ඇත්තේද?”

“මේ දුක්ඛය පිරිසිඳ දැනගැනීමට
මාර්ගයක් ඇත්තේය.
ප්‍රතිපදාවක් ඇත්තේය.”

“ඇවැත්නි,
මේ දුක් පිරිසිඳ දැනීම පිණිස
මාර්ගය කවරේද, ප්‍රතිපදාව කවරේද?”

“ඇවැත්නි,
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පනය, සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් ස්මෘතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන මේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය මේ දුක් ස්වභාවයන්ගේ පිරිසිඳ දැනීම පිණිස වේ.”

“ඇවැත්නි,
මේ දුක් ස්වභාවයන් පිරිසිඳ දැනීම පිණිස
යහපත් මාර්ගයකි. යහපත් ප්‍රතිපදාවකි.
ඇවැත් ශාරීපුත්‍රයනි!
නිවීම පිණිස පිලිවෙතට එලබීමට අපද අප්‍රමාද විය යුතුය..”

[රාගාදීන් අත්හැර ගිය බැවින්, මනාලෙස ගියෝය. (සුට්ඨු ගතා) යි යන අරුතින් “සුගත” යයි යෙදේ. දුක්‍ඛස්ස ඛො ආවුසො පරිඤ්ඤත්‍ථං = පැවැත්ම (හෙවත් සසර) පිළිබඳ දුක මුළුමනින්ම දැන ගනු පිණිස. දුක්ඛතා = දුඃඛ ස්වභාවය. දුක්‍ඛ දුක්‍ඛතා යන ආදියෙහි දුකයයි හැදින්වෙන දුඃඛ ස්වභාවය “දුක්‍ඛ දුක්‍ඛතා” නම් වේ. සෙසු පද දෙකෙහි ද මේ පිළිවෙළ ම වේ

SN 04-04-15 . සක්කාය සූත්‍රය

එක් කලෙක්හි ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ මගධ ජනපදයෙහි නාලක ගම වාසය කල සේක. එකල්හි ජම්බුඛාදක වැසූ එක් පරිබ්‍රාජකයෙක් ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ වැඩ හුන් තැනට පැමිණ ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ සමග සතුටු සාමිචි කථා කොට නිමවා එක්පසෙක හිඳ ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ සැළකෙළේය.

“ඇවැත්නි, ශාරිපුත්‍රයන් වහන්ස,
සක්කාය! සක්කාය!! යයි කියනු ලැබේ.
ඇවැත්නි, සක්කාය කවරේද?”

“ඇවැත්නි,
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින්
රූප උපාදාන ස්කන්ධය,
වේදනා උපාදාන ස්කන්ධය,
සඤ්ඤා උපාදාන ස්කන්ධය,
සංඛාර උපාදාන ස්කන්ධය,
විඤ්ඤාණ උපාදාන ස්කන්ධය,
යන මේ පඤ්ච උපාදාන ස්කන්ධයෝ සක්කායයයි වදාරණ ලදී.

ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින්
මේ උපාදාන ස්කන්ධයෝ පස සක්කායයයි වදාරණ ලදී.”

“ඇවැත්නි,
මේ සක්කාය පිරිසිඳ දැනගැනීමට
මාර්ගයක් ඇත්තේද, ප්‍රතිපදාවක් ඇත්තේද?”

“ඇවැත්නි,
මේ සක්කාය පිරිසිඳ දැනගැනීමට
මාර්ගයක් ඇත. ප්‍රතිපදාවක් ඇත.”

“ඇවැත්නි,
මේ සක්කායයන්ගේ පිරිසිඳ දැනීම පිණිස
මාර්ගය කවරේද, ප්‍රතිපදාව කවරේද?”

“ඇවැත්නි,
මේ සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පනය, සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් ස්මෘතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන මේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය මේ සක්කාය පිරිසිඳ දැනීම පිණිස වේ.
ඇවැත්නි,
මේ සක්කායය පිරිසිඳ දැනීම පිණිස
මේ මාර්ගය වෙයි. ප්‍රතිපදාව වෙයි.”

“ඇවැත්නි,
මේ සක්කාය පිරිසිඳ දැනීම පිණිස යහපත් මාර්ගයකි.
යහපත් ප්‍රතිපදාවකි.
ඇවැත් ශාරීපුත්‍රයනි!
නිවීම පිණිස පිලිවෙතට එලබීමට අපද අප්‍රමාද විය යුතුය.

SN 04-04-16. දුක්කර සූත්‍රය

එක් කලෙක්හි ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ මගධ ජනපදයෙහි නාලක ගම වාසය කල සේක. එකල්හි ජම්බුඛාදක ගම වැසූ එක් පරිබ්‍රාජකයෙක් ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ වැඩ හුන් තැනට පැමිණ ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ සමග සතුටු සාමිචි කථා කොට නිමවා එක්පසෙක හිඳ ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ සැළකෙළේය.

“ඇවැත් ශාරිපුත්‍රය,
මේ ධර්ම විනය සංඛ්‍යාත ශාසනයෙහි කුමක් දුෂ්කරද?
“ඇවැත්නි,
පැවිදිවීම මේ ධර්ම විනයෙහි දුෂ්කරය.”

“ඇවැත්නි,
පැවිද්දාට කුමක් දුෂ්කරද?”
“ඇවැත්නි, පැවිද්දාට සස්නෙහි ඇලීම දුෂ්කරය.”

“සස්නෙහි ඇලුනහුට කුමක් දුෂ්කරද?”
“ශාසනයෙහි ඇලුනහුට ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපත්තිය දුෂ්කරය.”

“ඇවැත්නි,
ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපන්න භික්ෂුවක්
කොපමණ කාලයකින් රහත් වන්නේද?”

“ඇවැත්නි,
වැඩි කල් නොගොස්ම රහත් වන්නේයැයි” වදාළසේක.

SN 05-03-04-01 අනනුස්සුත සූත්‍රය.
SN 05-03-04-02 විරාග සූත්‍රය
SN 05-03-04-03. විරජ්ජ සූත්‍රය.
SN 05-03-04-04. භාවිත සූත්‍රය
SN 05-03-04-05. සතෝ සූත්‍රය
SN 05-03-04-06. අඤ්ඤා සූත්‍රය.
SN 05-03-04-07. ඡන්‍ද සූත්‍රය
SN 05-03-04-08. පරිඤ්ඤාත සූත්‍රය
SN 05-03-04-09. භාවනා සූත්‍රය.
SN 05-03-04-10. විභඞ්ග සූත්‍රය

SN 05-03-04-01 අනනුස්සුත සූත්‍රය.

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනියි’ කියා භික්ෂූන් ඇමතුසේක. ‘ස්වාමීනියි’ කියා ඒ භික්ෂූන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. (එවිට) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

[2] “මහණෙනි,
කයෙහි කායානුපස්සනාව
යයි මම පෙර නොඇසූ විරූ ධර්මයක් නුවණැස පහළවිය. ඥානය ඇතිවිය, විද්‍යාව ඇතිවිය, ආලෝකය පහළවිය. මහණෙනි, මේ කයෙහි කායානුපස්සනාව වැඩිය යුතුයයිද පෙර නොඇසූවිරූ ධර්මයන්හි නුවණැස පහළවිය, ඥානය පහළවිය, විද්‍යාව පහළවිය, ආලෝකය පහළවිය. මහණෙනි, මේ කයෙහි කායානුපස්සනාව වඩන ලද්දේයයිද මට පෙර නොඇසූවිරූ ධර්මයන් කෙරෙහි නුවණැස පහළ විය, ඥානය ඇතිවිය, විද්‍යාව පහළවිය, ආලෝකය පහළවිය.

[කායානුපස්සනාව
සතර සතිපට්ඨානයන් අතුරෙන් බොහෝ යෝගාවචරයන් පුරුදු පුහුණු කරන්නා වූ ද, යෝගාවචරයනට භාවනා කිරීමට පහසු වන්නා වූ ද සතිපට්ඨානය කායානුපස්සනා සතිපට්ඨානය ය. එ බැවින් පළමුවෙන් භාවනාවට බසින්නා වූ පින්වතුන් විසින් කායානුපස්සනා සතිපට්ඨානය ම භාවනා කළ යුතු ය. සතිපට්ඨානය යි කියනුයේ යෝගාවචරයන් විසින් තමන් ගේ සිත තබා ගැනීමට බලාපොරොත්තු වන ආශ්වාස ප්‍ර‍ශ්වාසාදි අරමුණක යටත් පිරිසෙයින් පැය භාගයක් පැය කාලක් පමණ වත් අන් අරමුණකට නොයන පරිදි සිත නැවැත්විය හැකි වන පරිදි දියුණු වූ සිහියට ය. ආදියෙහි භාවනාවට බට යෝගාවචරයාගේ සිත ඉතා ඉක්මණින් ම භාවනාව කරන අරමුණෙන් බැහැරට යන්නේය.

ආශ්වාස ප්‍ර‍ශ්වාසාදි ආරම්මණයෙන් බැහැරට ගියා වූ සිත උත්සාහයෙන් නැවත නැවත ඒ ආශ්වාස ප්‍ර‍ශ්වාසාදි ආරම්මණයට ගනිමින් සිත පුරුදු කරන කල්හි ක්‍ර‍මයෙන් සිහිය වැඩෙන්නේය. සිහිය වැඩුණු වැඩුණු පමණට යෝගාවචරයා හට වඩ වඩා දික් කාලයක් ආශ්වාස ප්‍ර‍ශ්වාසාදියෙහි සිත නවත්වා ගත හැකි වන්නේ ය. දියුණු වූ සිහිය යෝගාවචරයා ගේසිතට ආශ්වාස ප්‍ර‍ශ්වාසාදි ආරම්මණය නැවත නැවත මතු කර දෙන්නේ ය. සිතට ඉන් බැහැරට යන්නට නො දෙන්නේ ය. යෝගාවචරයාට සිත වැඩි වේලාවක් වුවමනා අරමුණෙහි තැබිය හැකි වන්නේ දියුණු වූ ඒ සිහියට ය. සතිපට්ඨාන භාවනාවය යි කියනුයේ ඒ තත්ත්වයට පැමිණෙන සැටියට සිහිය දියුණු කිරීමටය.

කායානුපස්සනා සතිපට්ඨානය යි කියනුයේ ආශ්වාස ප්‍ර‍ශ්වාසාදි කායයන් මගින් දියුණු කර ගන්නා ලද සිහියට ය. සතර සතිපට්ඨානයෙන් එක් සතිපට්ඨානයක් භාවනා කිරීම ම නිවන් දැකීමට ප්‍ර‍මාණ වේ. එක් සතිපට්ඨානයක් ඇති කර ගත් කල්හි ඉතිරි සතිපට්ඨාන තුන ද ඇති කර ගත්තා වැනි වේ. එ බැවින් මෙහි කායානුපස්සනා සතිපට්ඨානය ගැන පමණක් සංක්ෂේප විස්තරයක් කරනු ලැබේ. මහා සතිපට්ඨාන සූත්‍රයෙහි කායානුපස්සනා සතිපට්ඨාන භාවනා ක්‍ර‍ම තුදුසක් වදාරා තිබේ. ඒ තුදුස නම් :- ආශ්වාස ප්‍ර‍ශ්වාස මෙනෙහි කිරීම ය, ගමනාදි ඊර්‍ය්‍යාපථයන් මෙනෙහි කිරීම ය, චතුසම්පජඤ්ඤ වශයෙන් භාවනාව ය, ප්‍ර‍තික්කූල මනස්කාරය ය, ධාතුමනස්කාරය ය, සීවථිකයන් පිළිබඳ වූ මනස්කාර නවය ය යන මොහු ය. ඒ තුදුස අතුරෙන් ද බොහෝ යෝගාවචරයන් පුරුදු කරනුයේ ආශ්වාස ප්‍ර‍ශ්වාස මනස්කාරය, ප්‍ර‍තිකූල මනස්කාරය, ධාතුමනස්කාරය යන තුන ය. ඒ තුනෙන් ධාතු මනස්කාරය කළ යුතු සැටි අප විසින් සම්පාදිත විදර්ශනා භාවනා ක්‍ර‍මය පොතේ දක්වා ඇත.

[READ:

[කායේ කායානුපස්සී විහරති : යන යෙදුම වචනාර්ථයෙන් තෝරන්නට යාමෙන් බොහෝ විට සාවද්‍යය තේරුම් දක්වනු පෙනේ. පුජනීය බෝධි හිමියන් එය තේරුම් කරන්නේ කය පිළිබඳව සතිය .පැවත්වීමෙදී ,වේදනා නොහොත් වින්දන ගැන නොසලකා , ධම්ම ගැන නොසලකා, සිතුවිලි ගැන නොසලකා කයේ ක්‍රියාකාරිත්වය ගැන පමණක් සතිය පැවැත්වීමය. සතර සති පට්ඨානය වෙන වෙනම වැඩීමෙන් ඒවායේ හටගැන්ම පැවැත්ම හා නැසීයාම සම්පුර්නව දැක ගත හැකි වේ. ]

[3] “මහණෙනි,
වේදනාවෙහි වේදනානුපස්සනාව
යයි මට පෙර නොඇසූ විරූ ධර්මයන්හි නුවණැස පහළ විය, ඥානය පහළ විය, විද්‍යාව පහළවිය, ආලෝකය පහළ විය. මහණෙනි මේ වේදනාවෙහි වේදනානුපස්සනාව වැඩිය යුතු යයි මට පෙර නොඇසූ විරූ ධර්මයන්හි නුවණැස පහළ විය, ඥානය පහළවිය, විද්‍යාව පහළ විය, ආලෝකය පහළ විය. මහණෙනි, මේ වේදනාවෙහි වේදනානුපස්සනාව වඩන ලදැයි මට පෙර නොඇසූවිරූ ධර්මයන්හි නුවණැස පහළ විය, ඥානය පහළ විය, විද්‍යාව පහළ විය, ආලෝකය පහළ විය.

[සුඛ වේදනාව, දුඃඛ වේදනාව ය, අදුඃඛමසුඛ වේදනාව ය යි වේදනා තුනෙකි. සාමාන්‍ය ජනයා විසින් සැපය ය කියා ද, සනීපය කියා ද සමහර විට හොඳ ය කියා ද, ව්‍යවහාර කරන්නා වූ ඉවසීමට ලැබීමට පිළිගැනීමට කැමති වන්නා වූ ස්වභාවය සුඛ වේදනාව ය. දුක ය කියා ද, රිදුම ය කියා ද, නරකය කියා ද, ව්‍යවහාර කරන්නා වූ ඉවසීමට දුෂ්කර වූ පිළිගැනීමට ලැබීමට නො කැමති වන්නා වූ ස්වභාවය දුඃඛ වේදනාව ය. සැපත් නො වන දුකත් නො වන මධ්‍යස්ථ ස්වභාවය අදුක්ඛමසුඛ වේදනාව ය. උපේක්ෂා වේදනාව යනු ද එයට ම කියන අනෙක් නමෙකි. තෙ වැදෑරුම් වූ ම මේ වේදනාව සිත හා බැඳී උපදනා වූ පවත්නා වූ එක්තරා ස්වභාවයෙකි. තවත් ක්‍ර‍මයකින් කියතහොත් චෛතසික ධර්මයෙකි. වේදනා තුනෙන් සුඛ දුඃඛ වේදනා දෙක ඉතා ප්‍ර‍කට ය. උපේක්ෂා වේදනාව අප්‍ර‍කට ය. එබැවින් එයට ජනයා වැඩි සැලකිල්ලක් නො දක්වති. උපේක්ෂා වේදනාව සුඛ වේදනා දුඃඛ වේදනා දෙකට අනුව සිතා දත යුත්තෙකි. සුඛ වේදනා දුක්ඛ වේදනා දෙකින් එකකුදු නැති කල්හි සිත්හි ඇති ස්වභාවය උපේක්ෂා වේදනාවය.

වේදනාව සැම දෙනා ම හඳුනන සැම දෙනාට ම ඉතා ප්‍ර‍කට දෙයක් වුව ද එහි සැබෑ තත්ත්වය සාමාන්‍ය ජනයා නො දනිති. එ බැවින් මම සැප විඳිමි ය, මම දුක් විඳිමි ය, අසවලා සැප විඳීය, අසවලා දුක් විඳීය යි වේදනාව ගැන ආත්ම සංඥාව ද, සත්ත්ව පුද්ගල සංඥාව ද, ඔවුනට ඇති වේ. විඳින්නේ මම ය කියා සත්කාය දෘෂ්ටිය ඇති වේ. තවත් ලෝභාදි බොහෝ ක්ලේශයෝ ද වේදනාව නිසා උපදිති. සුඛ වේදනාව ලැබීම සඳහා ද දුඃඛ වේදනාවෙන් මිදීම සඳහා ද සත්ත්වයෝ නොයෙක් පව් කම් කරති. බොහෝ දුක් ඇත්තා වූ සසරට, සුඛ වේදනාව නිසා ඇලුම් කෙරෙති. අනිත්‍ය වූ සුඛ වේදනාවේ අභාවප්‍රාප්තිය ගැන දුක් වෙති. තැවෙති. අනිත්‍ය වූ සුඛ වේදනාව නිත්‍ය කර ගැනීමට වෙහෙසෙති. වේදනාව පිළිබඳ වූ මුලාව නිසා සත්ත්වයනට සසර දුකින් මිදී නිවන් දැකීමට දුෂ්කර වී තිබේ.

පස් කම් සුවයෙහි ඇලී ගැලී සිටින එය ම සොයමින් සිටින ගිහියන්ට තබා, සසර කලකිරී පැවිදි ව වන ගත ව වෙසෙන පැවිද්දන්ට ද, වරින් වර ඔවුන් කෙරෙහි ඇතිවන්නා වූ සුඛ දුඃඛ වේදනාවන් නිසා තෘෂ්ණා මාන දෘෂ්ට්‍යාදි බොහෝ ක්ලේශයෝ උපදිති. දුඃඛ වේදනාව නිසා බොහෝ යෝගාවචරයෝ යෝගය හැර දමති. යෝගාවචරයනට සුඛ වේදනාව නිසා කාමච්ඡන්ද නීවරණය ඇති වේ. දුඃඛ වේදනාව නිසා ව්‍යාපාද නීවරණය ඇති වේ. උපේක්ෂා වේදනාව නිසා ථීනමිද්ධ නීවරණය හා අවිද්‍යා නීවරණය ඇති වේ. සාමාන්‍යයෙන් වේදනාව නිසා නීවරණ සියල්ල ම ඇති වන බව කිය යුතුය. ඒ සියල්ල ම වන්නේ වේදනාවේ සැබෑ තත්ත්වය නො දැනීම නිසා ය. වේදනා පිළිබඳ මුළාව දුරු වීම පිණිස සැම දෙනා විසින් ම එක්තරා ප්‍ර‍මාණයකින් වේදනානුපස්සනා සතිපට්ඨානය වැඩිය යුතු ය. එය යෝගාවචරයන් හට මූල කර්මස්ථානය කර ගැනීමට සුදුසු නැත. කායානුපස්සනාව මූල කර්මස්ථානය කරගත යුතු ය. වේදනානුපස්සනාව අතිරේක භාවනාවක් වශයෙන් කළ යුතු ය. වේදනානුපස්සනා භාවනාවය යනු වේදනාවෙහි සැබෑ තත්ත්වය සොයා ගෙන, එය නැවත නැවත මෙනෙහි කිරීමය.

වේදනාවේ සැබෑ තත්ත්වය මෙසේ ය. වේදනාව සත්ත්වයෙක් පුද්ගලයෙක් නො වේ. සත්ත්වයකු පුද්ගලයකු විසින් උපදවන්නක් ද නො වේ. සත්ත්වයකු විසින් ඉපදවිය හැකියක් ද නො වේ. එය හේතූන්ගේ සංයෝගයෙන් ඇති වන්නකි. ඇති වූ වහා බිඳී යන්නකි. නො බිඳී පැවතිය හැකි ශක්තියක් වේදනාවට නැත. උපන් වේදනාවකට බිදෙන්නට නොදී පැවැත්විය හැකි, රැකිය හැකි, ශක්තියක් කාහටවත් නැත. වේදනාව අනිත්‍ය ධර්මයෙකි. දුක්ඛ ධර්මයෙකි. අනාත්ම ධර්මයෙකි.

ආලෝකය ඇති කල්හි ඇස ඉදිරියේ තිබෙන වස්තු පෙනෙන්නේ ය. පෙනීම ය යනු ඒ ඒ වස්තූන් පිළිබඳ ව දැනුමක් ඇති වීම ය. ඒ දැනුමට ආගමික පොත්වල දැක්වෙන නම චක්ඛුවිඤ්ඤාණය යනු යි. චක්ඛුවිඤ්ඤාණයට ලෝකයෙහි දැකීම යයි ද පෙනීම ය යි ද කියති. ඒ පෙනීම කිසිවකු විසින් ඇති කරන්නා වූ දෙයක් නො වේ. කිසිවකු විසින් ඇති කළ හැකි දෙයක් ද නො වේ. මම දකිමි යි සිතීම වැරදි හැඟීමෙකි. අනිකා දැකීම යි සිතීම ද වැරදි හැඟීමෙකි. මේ දැකීම පුද්ගලයා විසින් කරන්නක් නම්, චක්ඛුවිඤ්ඤාණය පුද්ගලයා විසින් උපදවන්නක් නම්, පුද්ගලයාට දැකීම සිදුවන්නට නො දී, චක්ඛු විඤ්ඤාණයට උපදින්නට නො දී සිටිය හැකි විය යුතුය.

ඇස ඇත්නම්, ආලෝකය ඇත්නම්, ඇස ඉදිරියේ රූප ඇති නම්, දැකීම සිදුවීම පුද්ගලයාට වැළැක්විය නො හැකි ය. චක්ඛුවිඤ්ඤාණයේ ඉපදීම පුද්ගලයාට වැළැක්විය නො හැකි ය. නො පෙනේවා යි කොතෙක් සිතුවත් පෙනීම සිදුවන්නේ ම ය. ඉදින් දැකීම හෙවත් චක්ඛුවිඤ්ඤාණය පුද්ගලයා විසින් උපදවන්නක් නම් ඔහුට එය නූපදවා සිටිය හැකි විය යුතු ය. ඔහුට එය නො වැළැක්විය හැක්කේ, ඇස ඉදිරියේ ඇති රූප නො දැක සිටිය නො හැක්කේ, දැකීම හෙවත් චක්ඛුවිඤ්ඤාණය පුද්ගලයා විසින් උපදවන්නක් නො ව, අන් හේතුවකින් ඇති වන්නක් බැවිනි.

චක්ඛුවිඤ්ඤාණය පුද්ගලයා විසින් උපදවන, පුද්ගලයා අයත් දෙයක් නම් දුර තිබෙන රූප ද ඔහුට දැකිය හැකි විය යුතු ය. එය නො කළ හැකි වන්නේ ද චක්ඛුවිඤ්ඤාණය පුද්ගලයා විසින් උපදවන පුද්ගලයාට අයත් දෙයක් නො වන බැවිනි. මේ දැකීම හෙවත් චක්ඛුවිඤ්ඤාණය, ඇසත් රූපයත් නිසා ඇති වන්නකි. එය සත්ත්වයෙක් පුද්ගලයෙක් නො වේ. දැකීම නමැති ක්‍රියා විශේෂයෙකි. තවත් ක්‍ර‍මයෙකින් කියත හොත් විඤ්ඤාණයෙකි. මම දකිමි ය, අනෙක දකීය ය යි කියනුයේ මම නො වූ අනිකකු නොවූ ධාතු මාත්‍ර‍යක් වූ චක්ඛුවිඤ්ඤාණය මම ය කියා ද, අනිකාය කියා ද වරදවා තේරුම් ගැනීමෙනි.

වේදනාව ද චක්ඛුවිඤ්ඤාණය වැනි වූ අරූප ධර්මයෙකි. චක්ඛුවිඤ්ඤාණය සේ ම ප්‍ර‍ත්‍යයන්ගේ සංයෝගයෙන් හට ගන්නා ධර්මයෙකි. චක්ඛුවිඤ්ඤාණය සත්ත්වයා පුද්ගලයා නො වන්නාක් මෙන් ම වේදනාව ද සත්ත්වයෙක් පුද්ගලයෙක් නො වේ. පුද්ගලයකුට චක්ඛුවිඤ්ඤාණය ඉපදවිය නො හැකි වන්නාක් මෙන් ම වේදනාව ද පුද්ගලයකු විසින් නො ඉපද විය හැකි ය. ප්‍ර‍ත්‍යයන්ගේ සංයෝගය ඇති වුව හොත් චක්ඛුවිඤ්ඤාණයේ ඉපදීම පුද්ගලයාට නො වැළැක්විය හැකිවාක් මෙන් ම ප්‍ර‍ත්‍යයන්ගේ සංයෝගය ඇති වුවහොත් වේදනාව ඉපදීම ද පුද්ගලයාට නො වැළැක්විය හැකිය. කියන ලද කරුණු නැවත නැවත නුවණින් සලකා බලා වේදනාවේ සැටි හොඳින් තේරුම් ගත යුතු ය. හොඳින් තේරුම් ගෙන තමා ගේ සන්තානයේ ඇති වන්නා වූ ද අනුන්ගේ සන්තානවල ඇති වන්නා වූ ද, සුඛාදි වේදනාවන් ගැන අවකාශ ඇති පරිදි භාවනා කළ යුතු ය. තමා ගේසන්තානයෙහි උපදනා සුඛාදි වේදනාවන් ගැන භාවනා කළ යුත්තේ මෙනෙහි කළ යුත්තේ මෙසේ ය.

භාවනා වාක්‍යය
මේ සුඛ වේදනාව මා විසින් උපදවන ලද්දක් නො වේ. අනිකකු විසින් උපදවන ලද්දක් ද නොවේ. මේ සුඛ වේදනාව මම ද නො වේ. මාගේ ද නොවේ. අනිකෙක් ද නොවේ. අනිකකුගේ ද නොවේ. එය ආරම්මණාදි ප්‍ර‍ත්‍යයන් නිසා ඇතිවන්නා වූ එක්තරා අරූප ධර්‍මයෙකි. සිත කය දෙක නිසා ඇති වන්නා වූ අරූප ධර්‍මයෙකි. එය ප්‍ර‍ත්‍යයන් නිසා ඉපද බිඳී යන බැවින් ද පරම්පරාව සිඳී යන බැවින් ද අනිත්‍ය ධර්‍මයෙකි. අනිත්‍ය නිසා ම දුඃඛ ධර්‍මයෙකි. දුක නිසා ද හරයක් නැති නිසා ද අනාත්ම ධර්‍මයෙකි.

ඉතිරි වේදනා දෙක ගැන ද කියන ලද්දට අනුව වාක්‍ය යොදා ගෙන භාවනා කරනු. දුඃඛ වේදනාව පිළිබඳ භාවනාවේ දී අනිත්‍ය නිසා දුඃඛ ධර්මයකැයි නො කියා ඉවසීමට දුෂ්කර නිසා නො මනා නිසා දුඃඛ ධර්මයෙකැයි වාක්‍යය යොදා ගත යුතු ය. උපේක්ෂා වේදනාව පිළිබඳ භාවනාවේ වෙනසක් කරන්නට දෙයක් නැත. සුඛ වේදනාව දුක වන්නේ බිදෙන නිසා ය. සුඛය නැති වී යාම දුකෙකි. දුඃඛ වේදනාවේ බිඳීම අභාවප්‍රාප්තිය සැපයෙකි. පැවැත්ම එහි දුක ය. කලින් කල මෙසේ වේදනාව පිළිබඳව භාවනා කරන යෝගාවචරයා හට වේදනාව නිසා ඇති වන තෘෂ්ණා මාන දෘෂ්ට්‍යාදීන් ගේ ඇති වීම මඳ වන්නේ ය. වේදනාව නිසා සිදු වන පව් සිදු නො වන්නේ ය. මූල කර්මස්ථානය වඩා ඔහුට ලෝකෝත්තර මාර්ගයට පැමිණීම පහසු වන්නේ ය. වේදනානු පස්සනාව දියුණු කොට චතුස්සත්‍යයට නඟා භාවනා කිරීමෙන් අර්හත්වයට ද පැමිණිය හැකි ය. එහෙත් එය පහසු නො වන බැවින් වේදනානුපස්සනාවෙන් මඟ පල ලබන්නට බලාපොරොත්තු නොවිය යුතු ය.

[4] “මහණෙනි,
චිත්තයන්හි චිත්තානුපස්සනාව
යයි මට පෙර නොඇසූ විරූ ධර්මයන්හි නුවණැස පහළවිය, ඥානය පහළ විය, විද්‍යාව පහළවිය, ආලෝකය පහළ විය. මහණෙනි, මේ චිත්තයන්හි චිත්තානුපස්සනාව වැඩිය යුතුයයි මට නුවණැස පහළවිය, ඥානය පහළ විය, විද්‍යාව පහළ විය, ආලෝකය පහළ විය. මහණෙනි, චිත්තයන්හි චිත්තානුපස්සනාව වඩන ලද්දේයයි මට පෙර නොඇසූවිරූ ධර්මයන් කෙරෙහි නුවණැස පහළ විය, ඥානය පහළ විය, විද්‍යාව පහළවිය, ආලෝකය පහළ විය.

[5] මහණෙනි,
ධර්මයන්හි ධම්මානුපස්සනාව
යයි මට පෙර නොඇසූවිරූ ධර්මයන්හි නුවණැස පහළවිය, ඥානය පහළවිය, විද්‍යාව පහළ විය, ආලෝකය පහළවිය. මහණෙනි, මේ ධර්මයන්හි ධම්මානුපස්සනාව වැඩිය යුතුයයි මට නුවණැස පහළවිය, ඥානය පහළ විය, විද්‍යාව පහළ විය, ආලෝකය පහළ විය. මහණෙනි, මේ ධර්මයන්හි ධම්මානුපස්සනාව වඩන ලදැයි මට පෙර නොඇසූවිරූ ධර්මයන්හි නුවණැස පහළ විය, ඥානය පහළ විය, විද්‍යාව පහළ විය, ආලෝකය පහළ විය.

SN 05-03-04-02. විරාග සූත්‍රය

පුජ්‍ය උඩඊරියගම ධම්මජීව ස්වාමින්වහන්සේ

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනියි’ කියා භික්ෂූන් ඇමතුසේක. ‘ස්වාමීනියි’ කියා ඒ භික්ෂූන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. (එවිට) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

[2] “මහණෙනි,
නිතර නිතර නොව හැමවිටම සතියෙන් ජීවිත්වන විට
එසේ නිතොර වඩන ලද්දාවූ, බහුලී කරන ලද්දාවූ
මේ සතර සතිපට්ඨානයෝ
ඒකාන්තයෙන් සසර කෙරෙහි කලකිරීම පිණිස,
ලෝකය හා නොඇලීම පිණිස, නිරෝධය පිණිස,
ක්ලේශ සංසිඳීම පිණිස, සම්පුරණ දැනගැනීම පිණිස,
චතුස්සත්‍යාවබෝධය පිණිස,
නිර්වාණය පිණිස පවතියි.

“කවර සතරක්දයත්?

[3]. මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව, යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
මේ ලෝකයෙහි අරමුනු ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
කයෙහි ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[4].“මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
සියලු අරමුනු නිසා වන වින්දන ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
වින්දනයන් හි ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[5].“මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
සියලු අරමුනු නිසා වන සිතිවිලි ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
සිතිවිලි වල ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[සිත ද තදින් ආත්ම දෘෂ්ටිය ඇති වන තැනකි. සිත සම්බන්ධයෙන් ඇති වන ආත්ම දෘෂ්ටිය දුරු කර ගැනීමට චිත්තානුපස්සනා සතිපට්ඨානය වැඩිය යුතු ය. සිත සාමාන්‍යයෙන් එකක් වුව ද එහි ප්‍රභේද බොහෝ ය. මහා සතිපට්ඨාන සූත්‍රයෙහි සිත සොළොස් ආකාරයකට බෙදා දක්වා තිබේ. ඒ මෙසේ ය –

අවිමුත්ත චිත්තය
සරාග චිත්තය
වීත රාග චිත්තය
සදේස චිත්තය
වීත දෝස චිත්තය
සමෝහ චිත්තය
වීත මෝහ චිත්තය
සංඛිත්ත චිත්තය
වික්ඛිත්ත චිත්තය
මහග්ගත චිත්තය
අමහග්ගත චිත්තය
ස උත්තර චිත්තය
අනුත්තර චිත්තය
සමාහිත චිත්තය
අසමාහිත චිත්තය
විමුත්ත චිත්තය.

සරාග චිත්තය යනු රාගය සහිත වූ සිත ය. ආදරය, ආලය, ප්‍රේමය යන වචනවලින් කියැවෙන්නේ රාගය ය. සමහර පුද්ගලයන් සම්බන්ධයෙන් සමහර කෙනකුට රාගය යි කියන ලද ආදරය ඇති වේ. ආදරය ඇති වීම ය යනු රාග සහිත සිත පහළ වීම ය. සරාග සිත පහළ වූ තැනැත්තා මම අසවලාට බොහෝ ආදරය ඇත්තෙමියි සිත යි. කියයි. එසේ සිතන්නේ සරාග චිත්තය ආත්ම වශයෙන් වරදවා ගැනීමෙනි. සරාග චිත්තය ද ඉහත කී චක්ඛුවිඤ්ඤාණය සේ වේදනාව සේ රාගය වඩන අරමුණ හේතු කොට ගෙන සත්ත්ව සන්තානයෙහි ඇති වන්නකි. එය ඇති වූ පසු මම අසවලාට ආදරය ඇත්තෙමි යි කියනු ලැබේ. එසේ කියනුයේ චිත්තය සිතක් සැටියට නො ගෙන තමා සැටියට වරදවා ගැනීමෙනි. සරාග චිත්තය රාගය දියුණු වන අරමුණු නිසා ඇති වන්නක් මිස සත්ත්වයෙක් පුද්ගලයෙක් නොවේ. සරාග සිත සම්බන්ධයෙන් සාමාන්‍ය ජනයාට ඇති වන ඒ සත්ත්ව පුද්ගල සංඥාව හා ආත්ම සංඥාව ඇති නොවන ලෙස සරාග චිත්තය උපන් කල්හි ඒ සිත ගැන මෙනෙහි කිරීම චිත්තානුපස්සනා සතිපට්ඨානය වැඩීම ය. සරාග චිත්තය ගැන කරන භාවනාව මෙසේ ය.

භාවනා වාක්‍යය

මේ සරාග චිත්තය රාගයට හිත වූ අරමුණක් එළඹ සිටීම හේතු කොට උපන් ධර්මයෙකි. එය මම නොවේ. අනිකෙක් ද නො වේ. මාගේ ද නො වේ. අනිකකුගේ ද නො වේ. මා විසින් උපදවන ලද්දේ ද නො වේ. අනිකකු විසින් උපදවන ලද්දේ ද නො වේ. රාගයට හිත අරමුණ එළඹ සිටීමෙන් සරාග සිත තෙමේ ම උපන්නේ ය. එය වහා බිඳී යන බැවින් අනිත්‍ය ධර්මයෙකි. අනිත්‍ය බැවින් ම දුඃඛ ධර්‍මයෙකි. දුක් බැවින් ද හරයක් නො වන බැවින් ද අනාත්ම ධර්‍මයෙකි.

සරාග චිත්තය ආත්ම වශයෙන් හා ආත්මීය වශයෙන් ගන්නා වූ තැනැත්තා ගේ සන්තානයෙහි රාගය වැඩෙන්නේ ය. උපන් සරාග චිත්තය ගැන කියන ලද පරිදි අනිත්‍යාදි වශයෙන් සලකන්නා වූ තැනැත්තා ගේ සන්තානයෙහි එය නො වැඩෙන්නේ ය. භාවනාව හේතු කොට රාගය දුරු වී ඔහුගේ සන්තානයෙහි වීතරාග චිත්තයෝ පහළ වන්නා හ. වීතරාග චිත්තයෝ ය යනු රාග විරහිත චිත්තයෝ ය. වීතරාග චිත්තය කෙරෙහි ද ආත්ම සංඥාව ඇති විය හැකි ය. එය දුරු වීම පිණිස වීතරාග චිත්තය ආත්මයක් නො වන බව ප්‍ර‍ත්‍යයෙන් හට ගන්නා දෙයක් බව තේරුම් ගන්නා ආත්ම සංඥාව දුරු වන ලෙස සිහිය පිහිට විය යුතු ය. භාවනා කළ යුතු ය.

භාවනා වාක්‍යය
මේ වීතරාග චිත්තය අරමුණක් එළඹ සිටීම හේතු කොට උපන් ධර්‍මයෙකි. එය මම ඇති කරගත්තක් නො වේ. මගේ ද නො වේ. අනිකෙක් ගේද නො වේ. අනිකකු ගේ ද නො වේ. එය මා විසින් උපදවන ලද්දේ ද නො වේ. අනිකකු විසින් උපදවන ලද්දේ ද නො වේ. ආරම්මණාදි ප්‍ර‍ත්‍යයන්ගේ සංයෝගයෙන් වීතරාග චිත්තය තෙමේ ම උපන්නේ ය. එය වහා බිඳී යන බැවින් අනිත්‍ය ධර්‍මයෙකි. අනිත්‍ය බැවින් දුඃඛ ධර්මයෙකි. දුක නිසා ද හරයක් නැති නිසා ද අනාත්ම ධර්‍මයෙකි.

සදෝස චිත්ත වීතදෝස චිත්තාදි ඉතිරි සිත් ගැන ද ස්වසන්තානයෙහි සිත් උපදනා සැටි නුවණින් සලකා බලා ඒ ඒ අවස්ථාවල දී භාවනා කරනු. සදෝස චිත්තය යනු ද්වේෂයෙන් යුක්ත සිත ය. වීතදෝස චිත්තය යනු ද්වේෂයෙන් තොර වූ සිත ය. සමෝහ චිත්තය යනු මෝහය සහිත වීම ය. වීතමෝහ චිත්තය යනු මෝහය නැති සිත ය. සංඛිත්ත චිත්තය යනු හැකුළුණු සිත ය. වික්ඛිත්ත චිත්තය යනු නො සන්සුන් සිත ය. මහග්ගත චිත්තය යනු මහත් බවට පැමිණි රූපාවචර අරූපාවචර සිත් ය. අමහග්ගත චිත්තය යනු කාමාවචර චිත්තය ය. ස උත්තර චිත්තය යනු ද කාමාවචර චිත්තය ම ය. අනුත්තර චිත්තය යනු රූපාවචර අරූපාවචර සිත් ය. ලෝකෝත්තර සිත් මෙහි නො ගනු ලැබේ. සමාහිත චිත්තය යනු අප්පණා සමාධි උපචාර සමාධිවලින් යුක්ත චිත්තය ය. අසමාහිත චිත්තය යනු ඒ සමාධි දෙකින් එකකුදු නැති සිත ය. විමුක්ත චිත්තය යනු තදංග වශයෙන් හෝ විෂ්කම්භණ වශයෙන් හෝ කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු සිත ය. අවිමුත්ත චිත්තය යනු කෙලෙසුන් ගෙන් නො මිදුණු සිත ය.

[6]. “මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
ලොව පවතින සියලු ධම්මයන් ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
ධම්මයන්ගේ ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[7]. “මහණෙනි,
මේ සතර සතිපට්ඨානයෝ නිතිපතා
ජීවිතයම ලෙස පවත්වන විට එය
ඒකාන්තයෙන් මේ ලෝකය කෙරෙහි
සසර පැවැත්ම පිණිස ඇති කැමැත්ත
නැති කරගැනීමට කලකිරීම පිණිස නොඇලීම පිණිස,
නිරෝධය පිණිස, සංසිඳීම පිණිස
විශේෂ ඥානය පිණිස
චතුස්සත්‍ය අවබෝධය පිණිස,
නිර්වාණය පිණිස පවතිත්.”

SN 05-03-04-03 විරජ්ජ සූත්‍රය.

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනියි’ කියා භික්ෂූන් ඇමතුසේක. ‘ස්වාමීනියි’ කියා ඒ භික්ෂූන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. (එවිට) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

[2] “මහණෙනි,
නිතර නිතර නොව හැමවිටම සතියෙන් ජීවිත්වන විට
වඩන ලද්දාවූ බහුල කරන ලද්දාවූ මේ සතර සතිපට්ඨානයෝ
ඒකාන්තයෙන් සසර කෙරෙහි කලකිරීම පිණිස,
ලෝකය හා නොඇලීම පිණිස, නිරෝධය පිණිස,
ක්ලේශ සංසිඳීම පිණිස, සම්පුරණ දැනගැනීම පිණිස,
චතුස්සත්‍යාවබෝධය පිණිස,
නිර්වාණය පිණිස පවතියි.

“මහණෙනි,
තොප අතුරෙන් යමෙක්
සතර සතිපට්ඨානයෝ නොවඩන්නේද
ඔහු දුක් නැතිකිරීම පිණිස මා කියාදුන්
ආර්‍ය්‍ය මාර්ගයේ නොයන්නෙක්ය..

මහණෙනි,
යමෙක් සතර සතිපට්ඨානයෝ වඩත්ද,
ඔහු සියළු දුක් නැතිකිරීම පිණිස පවත්නාවූ
ආර්‍ය්‍යමාර්ගය පටන්ගන්නා ලදී.

3]. මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
මේ ලෝකයෙහි අරමුනු ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
කයෙහි ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[4].“මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
සියලු අරමුනු නිසා වන වින්දන ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
වින්දනයන් හි ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[5].“මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
සියලු අරමුනු නිසා වන සිතිවිලි ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
සිතිවිලි වල ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[6]. “මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
ලොව පවතින සියලු ධම්මයන් ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
ධම්මයන්ගේ ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

“මහණෙනි, යම්කිසි කෙනෙකුන් විසින් මේ සතර සතිපට්ඨානයෝ පටන් නොගන්නා ලද්දාහුද? ඔවුන් විසින් මනාකොට දුක් නැතිකිරීම පිණිස පවත්නාවූ ආර්‍ය්‍ය මාර්ගය පටන්නොගන්නා ලදී. මහණෙනි, යම්කිසි කෙනෙකුන් විසින් මේ සතර සතිපට්ඨානයෝ පටන් ගන්නා ලද්දාහුද ඔවුන් විසින් මනාකොට දුක් නැති කිරීම පිණිස පවත්නාවූ ආර්‍ය්‍ය මාර්ගය පටන්ගන්නා ලදී.”

[(i) .නීවරණ සම්මර්ශනය ය, (ii). ස්කන්ධ සම්මර්ශනය ය, (ii).ආයතන සම්මර්ශනය ය, බෝධ්‍යඞ්ග සම්මර්ශනය ය, ආර්‍ය්‍ය සත්‍ය සම්මර්ශනය ය යි ධම්මානුපස්සනා සතිපට්ඨානය පස් ආකාරයකින් මහා සතිපට්ඨාන සූත්‍රාදියේ දක්වා තිබේ.

(i) නීවරණ සම්මර්ශනය ය,
කාමච්ඡන්ද නීවරණය ය, ව්‍යාපාද නීවරණය ය, ථීනමිද්ධ නීවරණය ය, උඬච්ච කුක්කුච්ච නීවරණය ය, විචිකිච්චා නීවරණය යයි නීවරණ ධර්ම පසෙකි. නීවරණයෝ නම් යෝගාවචරයනට ධ්‍යාන මාර්ග ඵල ධර්මයන් උපදවා ගැනීමට ලබා ගැනීමට බාධා කරන ධර්මයෝ ය. නීවරණයන් දුරු කර නො ගෙන ධ්‍යානාදි ධර්මයන් කිසිවකුට නො ලැබිය හැකි ය. ධ්‍යානා දිය ලැබීමේ මහත් බලාපොරොත්තුවෙන් පන්සල් ජීවිතය හැර අරණ්‍යගත ව භාවනා කරන්නා වූ බොහෝ පැවිද්දන්ට අවුරුදු ගණනක් දුක් ගෙන ද උපචාර සමාධි මාත්‍ර‍යක්වත් ලබන්නට නො හැකි වන්නේ ඔවුන් කෙරෙහි ඇති නීවරණයන් නිසා ය.

නීවරණයන් ගෙන් ගහණ වූ සිත් ඇති බොහෝ යෝගාවචරයෝ තමන් කෙරෙහි නීවරණයන් ඇති බව පවා නො දනිති. පන්සල් ජීවිතය හැර අරණ්‍යයට ගියා වූ භික්ෂු තෙමේ අරණ්‍යයට ගිය පමණින් තමා ශුද්ධ වූයේ ය යි සිතයි. නීවරණයන් නිසා සමාධිය නො ලබන්නා වූ ඒ භික්ෂු තෙමේ තමාට සමාධිය නො ලැබීම ගැන අනිකක් සිත යි. මෙය බොහෝ යෝගාවචරයන්ට වරදින කරුණෙකි. නීවරණ දුරු කර ගැනීම තබා තම තමන් කෙරෙහි ඒවා ඇති නැති බව තේරුම් ගැනීම පවා ඉතා දුෂ්කර කාරණයෙකි. කවර ආකාරයකින් වුවත් යෝගාවචරයන් විසින් නීවරණ තුනී කර ගත යුතු ය. එසේ නො කොට කොතෙක් කල් අරණ්‍යයේ සිටියත් කොතෙක් දුක් ගත්තක් කොතෙක් භාවනා කළත් භාවනාවෙන් බලාපොරොත්තු වන ඵලය නො ලැබිය හැකි ය. එබැවින් සෑම යෝගාවචරයකු විසින් ම නීවරණයන් ගැන විශේෂ සැලකිල්ලක් දැක්විය යුතු ය. නීවරණ මනස්කාරය භාවනාවක් වශයෙන් දක්වා තිබෙන්නේ ද එ හෙයිනි.

ස්කන්ධ සම්මර්ශනය ය,
ආයතන සම්මර්ශනය ය,
බෝධ්‍යඞ්ග සම්මර්ශනය ය,
ආර්‍ය්‍ය සත්‍ය සම්මර්ශනය ]

SN 05-03-04-04. භාවිත සූත්‍රය.

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනියි’ කියා භික්ෂූන් ඇමතුසේක. ‘ස්වාමීනියි’ කියා ඒ භික්ෂූන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. (එවිට) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
වඩන ලද්දාවූ බහුලීකරන ලද්දාවූ මේ සතර සතිපට්ඨානයෝ (සංසාර සාගරයෙන්) මෙතරින් එතෙරට යෑම පිණිස පවතිත්.

3]. මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව, යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
මේ ලෝකයෙහි අරමුනු ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
කයෙහි ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[4].“මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
සියලු අරමුනු නිසා වන වින්දන ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
වින්දනයන් හි ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[5].“මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
සියලු අරමුනු නිසා වන සිතිවිලි ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
සිතිවිලි වල ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[6]. “මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
ලොව පවතින සියලු ධම්මයන් ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
ධම්මයන්ගේ ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

මහණෙනි,
පුරුදු කරන ලද්දාවූ බහුල කරන ලද්දාවූ මේ සතර සතිපට්ඨානයෝ
(සංසාර සාගරයෙන්) මෙතෙරින් එතෙරට යෑම පිණිස පවතිත්.

SN 05-03-04-05. සතෝ සූත්‍රය.

[§1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනියි’ කියා භික්ෂූන් ඇමතුසේක. ‘ස්වාමීනියි’ කියා ඒ භික්ෂූන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. (එවිට) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

[§1] . “මහණෙනි,
සතියෙන් යුක්තව නුවණින් යුක්තව වාසය කරව්.
මේ තොපට අපගේ අනුශාසනාවයි.

මහණෙනි,
කෙසේනම් සතිය වැඩිය හැකිද?

3]. මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
විමසුම් නුවනින් අවබෝධ කරගනිමින්,
සතියෙන් යුක්තව,
මේ ලෝකයෙහි අරමුනු ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
කයෙහි ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[4].“මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
සියලු අරමුනු නිසා වන වින්දන ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
වින්දනයන් හි ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[5].“මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
සියලු අරමුනු නිසා වන සිතිවිලි ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
සිතිවිලි වල ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[6]. “මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
ලොව පවතින සියලු ධම්මයන් ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
ධම්මයන්ගේ ඇතිවීම, පැවතීම නැතිවීම
නුවනින් බලමින් වසව්.

“මහණෙනි,
මෙසේ තොප සතිය ඇත්තෙක් වේ.

[§1] මහණෙනි,
කෙසේ නම් නුවණ ඇත්තෙකු වේද?

මහණෙනි,
ප්‍රකටව වේදනාවෝ උපදිත්දී,
ඒ බව නුවනින් දකිව්.
ප්‍රකටව වේදනාවෝ පවතීත්ද,
ඒ බව නුවනින් දකිව්.
ප්‍රකටව වේදනාවෝ විනාශයට යෙත්ද
ඒ බව නුවනින් දකිව්.

ප්‍රකටව විතර්කයෝ උපදිත්ද
ඒ බව නුවනින් දකිව්.
ප්‍රකටව විතර්කයෝ එළඹ සිටිත්ද,
ඒ බව නුවනින් දකිව්.
ප්‍රකටව විතර්කයෝ විනාශයට යත්ද,
ඒ බව නුවනින් දකිව්.

“ප්‍රකටව සඤ්ඤාවෝ උපදිත්ද,
ඒ බව නුවනින් දකිව්.
ප්‍රකටව සඤ්ඤාවෝ එළඹ සිටිත්ද,
ඒ බව නුවනින් දකිව්.
ප්‍රකටව සඤ්ඤාවෝ විනාශවී යත්ද,
ඒ බව නුවනින් දකිව්.

මහණෙනි,
මෙසේ තොපගේ සම්පජන්නය නුවණ වැඩේ.
මහණෙනි,මෙසේ සිහි ඇතිව නුවණ ඇතිව
සති සම්ප්ජංගයෙන් යුතුව වාසය කරව්.

මේ තොපට අපගේ අනුශාසනාවයි.”

[මෙහි – විදිතා වෙදනා = යම් කිසි වින්දනයක් විමසා බලා රහත් බවට පැමිණියේ ද, ඒ තාක් ඔහුට වින්දනය උපදී. වින්දනය (ඔහු කරා) එළඹේ, වින්දනය නිමාවට පත් වන්නේ ද වෙයි. ග්‍රහණය කරගත් වස්තූන් පිළිබඳ වූ අරමුණු කෙරෙහි යම්තාක් වින්දනය පවතී ද ඒ තාක් වින්දනය උපදී, වින්දනය එළඹේ, වින්දනය නිමාවට පත්වන්නේද වෙයි. විතර්ක ආදියෙහිදී ද මේ පිළිවෙළට වේ. සෙස්ස සියලු තන්හි පහසු අරුත් ඇත්තේ වෙයි.]

SN 05-04-04-06. අඤ්ඤා සූත්‍රය.

[§1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනියි’ කියා භික්ෂූන් ඇමතුසේක. ‘ස්වාමීනියි’ කියා ඒ භික්ෂූන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. (එවිට) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම සුත්යර ධර්මය වදාළසේක.

[§ 2]මහණෙනි,
මේ සතර සතිපට්ඨානයෝ නිරතුරුව වඩන ලද්දාවූ විට ඒකාන්තයෙන් තොපට සසර කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරෝධය පිණිස, සංසිඳීම පිණිස, විශේෂයෙන් දැනගැනීම පිණිස, චතුස්සත්‍යාවබෝධය පිණිස, නිර්වාණය පිණිස පවතිත්.
“කවර සතරක්දයත්?
මේ සතර සතිපට්ඨානයෝ වෙත්. එබැවින්

[§3]. මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
මේ ලෝකයෙහි අරමුනු ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
කයෙහි ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[§ 4].“මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
සියලු අරමුනු නිසා වන වින්දන ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
වින්දනයන් හි ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[§5].“මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
සියලු අරමුනු නිසා වන සිතිවිලි ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
සිතිවිලි වල ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[§6]. “මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
ලොව පවතින සියලු ධම්මයන් ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
ධම්මයන්ගේ ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

“මහණෙනි,
මේ සතර සතිපට්ඨානයන් නිබඳව පුරුදු කළ විට’
බහුල වශයෙන් කරන විට මේ භවයෙහිම
රහත්වීම හෝ ස්කන්ධ ශේෂව ඇතිකල්හි අනාගාමී
බව හෝ යන මේ ඵල දෙක අතරෙන් එක් ඵලයක් ලැබේමය.”

SN 05-04-04-07. ඡන්‍ද සූත්‍රය.

මහණෙනි,
මේ සතර සතිපට්ඨානයෝ නිරතුරුව වඩන ලද්දාවූ විට ඒකාන්තයෙන් තොපට සසර කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරෝධය පිණිස, සංසිඳීම පිණිස, විශේෂයෙන් දැනගැනීම පිණිස, චතුස්සත්‍යාවබෝධය පිණිස, නිර්වාණය පිණිස පවතිත්.
“කවර සතරක්දයත්?
මේ සතර සතිපට්ඨානයෝ වෙත්.
කවර සතරක්ද යත්.

3]. මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
මේ ලෝකයෙහි අරමුනු ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
කයෙහි ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[4].“මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
සියලු අරමුනු නිසා වන වින්දන ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
වින්දනයන් හි ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[5].“මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
සියලු අරමුනු නිසා වන සිතිවිලි ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
සිතිවිලි වල ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[6]. “මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
ලොව පවතින සියලු ධම්මයන් ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
ධම්මයන්ගේ ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

“මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණතෙම කෙළෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව යහපත් නුවණ ඇතිව සිහියෙන් යුක්තව මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද, ද්වේෂයද සංසිඳවා කයෙහි කය නැවත නැවත බලමින් වාසය කෙරේද, කයෙහි කය නැවත නැවත බලමින් වාසයකරන්නාවූ ඔහුගේ කයෙහි යම් ආශාවක් වේද ඒ ආශාව ප්‍රහීණ වේ. ආශාව ප්‍රහීණකිරීමෙන් (අමෘතය) නිර්වාණය ප්‍රත්‍යක්ෂ කරන ලද්දේ වේ.

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව, යහපත් නුවණ ඇතිව, සිහියෙන් යුක්තව මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද, ද්වේෂයද සංසිඳවා වේදනාවෙහි වේදනාවන් නැවත නැවත බලමින් වාසය කෙරේද, වේදනාවෙහි වේදනාව නැවත නැවත බලමින් වාසයකරන්නාවූ ඔහුගේ වේදනාවන් කෙරෙහි යම් ආශාවක් වේද, ඒ ආශාව ප්‍රහීණ වේ. ආශාව ප්‍රහීණකිරීමෙන් (අමෘතය) නිර්වාණය ප්‍රත්‍යක්ෂ කරන ලද්දේ වේ.

“කෙළෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව, යහපත් නුවණ ඇතිව, සිහියෙන් යුක්තව මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද, ද්වේෂයද සංසිඳවා සිතෙහි සිත නැවත නැවත බලමින් වාසය කෙරේද, සිතෙහි සිත නැවත නැවත බලමින් වාසයකරන්නාවූ ඔහුගේ සිතෙහි යම් ආශාවක් වේද, ඒ ආශාව ප්‍රහීණ වේ. ආශාව ප්‍රහීණ කිරීමෙන් (අමෘතය) නිර්වාණය ප්‍රත්‍යක්ෂ කරන ලද්දේ වේ.

“කෙළෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව, යහපත් නුවණ ඇතිව, සිහියෙන් යුක්තව මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද, ද්වේෂයද සංසිඳවා නීවරණාදී ධර්මයන් කෙරෙහි ධර්මයන් නැවත නැවත බලමින් වාසය කෙරේද, නීවරණාදී ධර්මයන්හි ධර්මයන් නැවත නැවත බලමින් වාසය කරන්නා වූ ඔහුගේ ධර්මයන් කෙරෙහි යම් ආශාවක් වේද ඒ ආශාව ප්‍රහීණවේ. ඒ ආශාව ප්‍රහීණ කිරීමෙන් නිර්වාණය ප්‍රත්‍යක්ෂ කරන ලද්දේ වෙයි

SN 05-04-04-08. පරිඤ්ඤාත සූත්‍රය.

මහණෙනි,
මේ සතර සතිපට්ඨානයෝ නිරතුරුව වඩන ලද්දාවූ විට ඒකාන්තයෙන් තොපට සසර කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරෝධය පිණිස, සංසිඳීම පිණිස, විශේෂයෙන් දැනගැනීම පිණිස, චතුස්සත්‍යාවබෝධය පිණිස, නිර්වාණය පිණිස පවතිත්.
“කවර සතරක්දයත්?

“මහණෙනි,
මේ සතර සතිපට්ඨානයෝ වෙත්.
“කවර සතරක්දයත්,

3]. මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව, යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
මේ ලෝකයෙහි අරමුනු ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
කයෙහි ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[4].“මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
සියලු අරමුනු නිසා වන වින්දන ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
වින්දනයන් හි ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[5].“මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
සියලු අරමුනු නිසා වන සිතිවිලි ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
සිතිවිලි වල ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[6]. “මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
ලොව පවතින සියලු ධම්මයන් ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
ධම්මයන්ගේ ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

මහණෙනි,
මේ ශාසනයෙහි මහණකු කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව යහපත් නුවණ ඇතිව සතියෙන් යුක්තව මේ ලෝකය කෙරෙහි ලෝභයද, ද්වේෂයද සංසිඳවාගෙන කයෙහි කය නැවත නැවත බලමින් වාසය කරයිද, කයෙහි කය නැවත නැවත බලමින් වාසය කරන්නාහු විසින් කය මනාකොට දැනගන්නා ලද්දේ වේ. කය මනාකොට දැන ගත් බැවින් නිවන ප්‍රත්‍යක්ෂ කරන ලද්දේ වේ.

“කෙලෙස් තවන වීර්ය ඇතිව ….

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍ය ඇතිව යහපත් නුවණ ඇතිව සිහියෙන් යුක්තව මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද, ද්වේෂයද සංසිඳවා නීවරණාදී ධර්මයන් කෙරෙහි ධර්මයන් නැවත නැවත බලමින් වාසය කෙරේද, ධර්මයන්හි ධර්මයන් නැවත නැවත බලමින් වාසය කරන්නාහු විසින් ධර්මයෝ මනාකොට දැන ගන්නා ලද්දේ වේ. ධර්මයන් මනාකොට දත් බැවින් නිවන ප්‍රත්‍යක්ෂ කරන ලද්දේ වන්නේය.”

SN 05-04-04-09. භාවනා සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
සතර සතිපට්ඨානයන් වැඩීම දේශනා කරන්නෙමි.
එය අසව්.

මහණෙනි,
කෙසේ සතර සතිපට්ඨානයන් වැඩීය හැකි ද?

3]. මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව, යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
මේ ලෝකයෙහි අරමුනු ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
කයෙහි ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[4].“මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
සියලු අරමුනු නිසා වන වින්දන ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
වින්දනයන් හි ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[5].“මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
සියලු අරමුනු නිසා වන සිතිවිලි ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
සිතිවිලි වල ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[6]. “මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
ලොව පවතින සියලු ධම්මයන් ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
ධම්මයන්ගේ ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

“මහණෙනි,
මේ සතර සතිපට්ඨානයන් වැඩීමයි

SN 05-04-04-10. විභඞ්ග සූත්‍රය.

[1]. “මහණෙනි,
මම නුඹලාට සතිපට්ඨානයද,
සතිපට්ඨාන භාවනාවද,
සතිපට්ඨාන භාවනා ගාමිණී ප්‍රතිපදාවද
දේශනා කරන්නෙමි.
එය අසව්.

මහණෙනි,
සතිපට්ඨානය නම් කවරේද?

[2]. මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව, යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
මේ ලෝකයෙහි අරමුනු ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
කයෙහි ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[3].“මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
සියලු අරමුනු නිසා වන වින්දන ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
වින්දනයන් හි ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[4].“මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
සියලු අරමුනු නිසා වන සිතිවිලි ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
සිතිවිලි වල ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

[5]. “මහනෙනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් අවබෝධය ඇතිව,
සතියෙන් යුක්තව,
ලොව පවතින සියලු ධම්මයන් ගැන
කැමැත්ත , අකැමැත්ත සංසිඳවා
ධම්මයන්ගේ ඇතිවීම්, පැවතීම, නැතිවීම
නිබඳව බලමින් වාසය කරව්,

“මහණෙනි, මේ සතිපට්ඨානයයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි,
සතිපට්ඨාන භාවනාව නම් කවරේද?

මහණෙනි,
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව, යහපත් නුවණ ඇතිව,
සිහියෙන් යුක්තව මේ ලෝකයෙහි අරමුණු කෙරෙහි
ලෝභයද අකමැත්තද, සංසිඳවාගෙන
කයෙහි ඉපදීම ස්වභාව බලමින් වාසය කරව්,

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව යහපත් නුවණ ඇතිව,
සතියෙන්සි යුක්තව මේ ලෝකයෙහි
ලෝභයද, ද්වේෂයද සංසිඳවා
කයෙහි නැතිවීම් ස්වභාව බලමින් වාසය කරව්,,

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව
යහපත් නුවණ ඇතිව සතියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද, දෝසයද සංසිඳවාගෙන
කයෙහි ඇතිවීම් ස්වභාවයද නැතිවීම්
ස්වභාවයද බලමින් වාසය වාසය කරව්,

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් නුවණ ඇතිව සිහියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකය කෙරෙහි ලෝභයද, ක්‍රෝධයද
සංසිඳවාගෙන වේදනාවෙහි ඉපදීම් ස්වභාව බලමින් වාසය කරව්,

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් නුවණ ඇතිව සිහියෙන් යුක්තව
ලෝභයද, දෝසයද සංසිඳවා
වේදනාවෙහි ඇතිවීම් පැවතීම
නැතිවීම් ස්වභාව බලව්,,

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව
යහපත් නුවණ ඇතිව සතියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකය කෙරෙහි ලෝභයද,
දෝසයද සංසිඳවා වේදනාවෙහි
ඇතිවීම් ස්වභාවයද පැවතීමද
නැතිවීම් ස්වභාවයද, බලව්,

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් නුවණ ඇතිව සතියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද,
ක්‍රෝධයද සංසිඳවා ගෙන
සිතෙහි ඉපදීම් ස්වභාව බලව්,,

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් නුවණ ඇතිව සතියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද දොසයද සංසිඳවා
සිතෙහි නැතිවීම් ස්වභාව බලව්,,

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව
යහපත් නුවණ ඇතිව සිහියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද දොසයද සංසිඳවා
සිතෙහි ඇතිවීම් ස්වභාවයද නැතිවීම් ස්වභාවයද බලව්,

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව යහපත් නුවණ ඇතිව
සතියෙන් යුක්තව මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද,
දොසයද සංසිඳවා ගෙන
ධර්මයන්හි ඉපදීම් ස්වභාව,
පැවතීම් ස්වභාවය,
නැතිවීම් ස්වභාව බලව්,,

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව යහපත් නුවණ ඇතිව
මනා සතියෙන් යුක්තව මේ ලෝකයෙහි අරමුණු කෙරෙහි
ලෝභයද, දොසයද සංසිඳවා
ධර්මයෙහි ඇතිවීම්, පැවතීම්,
නැතිවීම් ස්වභාව බලව්,

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් නුවණ ඇතිව සතියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකය කෙරෙහි ලෝභයද, දොසයද සංසිඳවා
ධර්මයෙහි ඇතිවීම් ස්වභාවයද පැවතීමද
නැතිවීම් ස්වභාවයද බලමින් වාසය කරව්,,

මහණෙනි,
මේ සතිපට්ඨාන භාවනාවයයි කියනු ලැබේ.

මහණෙනි,
සතිපට්ඨාන භාවනාවට පැමිණෙන ප්‍රතිපදාව කවරීද?
මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයමය.
ඒ කවරේද?

සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පය, සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් සතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන මේවායි.

“මහණෙනි,
මේ සතිපට්ඨාන භාවනාවට පැමිණෙන ප්‍රතිපදාවයයි කියනු ලැබේ.”

DEATHLESS : මරණයක් නැති යන අර්ථයෙන් අමුර්ත නොහොත් අමත වග්ගය ලෙස නම් කර ඇත. ඉපදීම නැතිකිරීම ම මරණය නැතිකළ බවය. මරය පිදීම නැති කරන්නේ නිර්වාණය සාක්ෂාත් කල වුන්ය. අර්හත්වය ලබන්නේ චතුර් ආරය සත්‍යය වටහා ගැනීමෙනි. ඒ පිණිස මග වැඩීම්ට සතර සතිපට්ඨානය වැඩිය යුතුය.

SN 05-03-05-01. අමත සූත්‍රය
SN 05-03-05-02. සමුදය සූත්‍රය
SN 05-03-05-03 මග්ග සූත්‍රය
SN 05-03-05-04. සති සුත්තං
SN 05-03-05-05. කුසලරාසි සූත්‍රය
SN 05-03-05-06. පාතිමොක්ඛ සූත්‍රය
SN 05-03-05-07.දුච්චරිත සූත්‍රය
SN 05-03-05-08.මිත්ත සූත්‍රය
SN 05-03-05-09.වේදනා සූත්‍රය
SN 05-03-05-10.ආසව සූත්‍රය

SN 05-03-05-01 අමත සූත්‍රය

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි දිනක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනියි’ කියා භික්ෂූන් ඇමතුසේක. ‘ස්වාමීනියි’ කියා ඒ භික්ෂූන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
තොප සතර සතිපට්ඨානයන්හි මනාකොට සිත් පිහිටුවා වසව්.
නැතිනම් නුඹලාට නිවනක් නොවන්නේය.
කවර සතරෙක්හිද?

කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් නුවණ ඇතිව, සතියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද දෝසයද සංසිඳවා
කයෙහි කය අනුව බලමින් වාසය කරව්,

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් නුවණ ඇතිව සතියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද දෝෂයද සංසිඳුවා
විඳීම්හි වින්දනයන් නැවත නැවත බලමින් වාසය කරව්,

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් නුවණ ඇතිව සතියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද දෝෂයද සංසිඳුවා
සිතෙහි සිත නැවත නැවත බලමින් වාසය කරව්,

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් නුවණ ඇතිව සතියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද දෝෂයද සංසිඳුවා
ධර්මයෙහි ධර්මය නැවත නැවත බලමින් වාසය කරව්,

[2] “මහණෙනි,
වඩන ලද්දාවූ බහුල කරන ලද්දාවූ මේ සතර සතිපට්ඨානය ඒකාන්තයෙන් (නිබ්බිධාව). සසර කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරෝධය පිණිස, සංසිඳීම පිණිස, සැබෑ දැනගැනීම පිණිස, චතුස්සත්‍යාවබෝධය පිණිස, නිර්වාණය පිණිස පවතියි.

[Nibbida) යනු සතර සත්‍යය අවබෝධ කරගැනීමෙන් පසුව පංච උපාදානස්කන්ධය (සංසාරය) කෙරෙහි ඇතිවන  කලකිරීම  හෝ  නිස්සාර බව දැකීමයි. එය හුදෙක් කලකිරීමක් නොව, අවිද්‍යාව දුරුවී ප්‍රඥාව මතු වීමෙන් ඇතිවන, අනිත්‍ය, දුක්ඛ, අනාත්ම ස්වභාවය දැකීමෙන් හටගන්නා අධ්‍යාත්මික හැරයාමකි. 

“මහණෙනි,
සතර සතිපට්ඨානයන්හි සිත් පිහිටුවා වාසය කරව්.
(නැතිනම්) නුඹලාට නිවනක් නොවන්නේය.”

කායානුපස්සනාව ;
සතර සතිපට්ඨානයන් අතුරෙන් බොහෝ යෝගාවචරයන් පුරුදු පුහුණු කරන්නා වූ ද, යෝගාවචරයනට භාවනා කිරීමට පහසු වන්නා වූ ද සතිපට්ඨානය කායානුපස්සනා සතිපට්ඨානය ය. එ බැවින් පළමුවෙන් භාවනාවට බසින්නා වූ පින්වතුන් විසින් කායානුපස්සනා සතිපට්ඨානය ම භාවනා කළ යුතු ය. සතිපට්ඨානය යි කියනුයේ යෝගාවචරයන් විසින් තමන් ගේ සිත තබා ගැනීමට බලාපොරොත්තු වන ආශ්වාස ප්‍ර‍ශ්වාසාදි අරමුණක යටත් පිරිසෙයින් පැය භාගයක් පැය කාලක් පමණ වත් අන් අරමුණකට නොයන පරිදි සිත නැවැත්විය හැකි වන පරිදි දියුණු වූ සිහියට ය. ආදියෙහි භාවනාවට බට යෝගාවචරයාගේ සිත ඉතා ඉක්මණින් ම භාවනාව කරන අරමුණෙන් බැහැරට යන්නේය.

ආශ්වාස ප්‍ර‍ශ්වාසාදි ආරම්මණයෙන් බැහැරට ගියා වූ සිත උත්සාහයෙන් නැවත නැවත ඒ ආශ්වාස ප්‍ර‍ශ්වාසාදි ආරම්මණයට ගනිමින් සිත පුරුදු කරන කල්හි ක්‍ර‍මයෙන් සිහිය වැඩෙන්නේය. සිහිය වැඩුණු වැඩුණු පමණට යෝගාවචරයා හට වඩ වඩා දික් කාලයක් ආශ්වාස ප්‍ර‍ශ්වාසාදියෙහි සිත නවත්වා ගත හැකි වන්නේය. දියුණු වූ සිහිය යෝගාවචරයාගේ සිතට ආශ්වාස ප්‍ර‍ශ්වාසාදි ආරම්මණය නැවත නැවත මතු කර දෙන්නේ ය. සිතට ඉන් බැහැරට යන්නට නො දෙන්නේ ය. යෝගාවචරයාට සිත වැඩි වේලාවක් වුවමනා අරමුණෙහි තැබිය හැකි වන්නේ දියුණු වූ ඒ සිහියට ය. සතිපට්ඨාන භාවනාවය යි කියනුයේ ඒ තත්ත්වයට පැමිණෙන සැටියට සිහිය දියුණු කිරීමටය.

කායානුපස්සනා සතිපට්ඨානය යි කියනුයේ ආශ්වාස ප්‍ර‍ශ්වාසාදි කායයන් මගින් දියුණු කර ගන්නා ලද සිහියට ය. සතර සතිපට්ඨානයෙන් එක් සතිපට්ඨානයක් භාවනා කිරීම ම නිවන් දැකීමට ප්‍ර‍මාණ වේ. එක් සතිපට්ඨානයක් ඇති කර ගත් කල්හි ඉතිරි සතිපට්ඨාන තුන ද ඇති කර ගත්තා වැනි වේ. එ බැවින් මෙහි කායානුපස්සනා සතිපට්ඨානය ගැන පමණක් සංක්ෂේප විස්තරයක් කරනු ලැබේ.

මහා සතිපට්ඨාන සූත්‍රයෙහි කායානුපස්සනා සතිපට්ඨාන භාවනා ක්‍ර‍ම තුදුසක් වදාරා තිබේ. ඒ තුදුස නම් :- ආශ්වාස ප්‍ර‍ශ්වාස මෙනෙහි කිරීම ය, ගමනාදි ඊර්‍ය්‍යාපථයන් මෙනෙහි කිරීම ය, චතුසම්පජඤ්ඤ වශයෙන් භාවනාව ය, ප්‍ර‍තික්කූල මනස්කාරය ය, ධාතුමනස්කාරය ය, සීවථිකයන් පිළිබඳ වූ මනස්කාර නවය ය යන මොහු ය. ඒ තුදුස අතුරෙන් ද බොහෝ යෝගාවචරයන් පුරුදු කරනුයේ ආශ්වාස ප්‍ර‍ශ්වාස මනස්කාරය, ප්‍ර‍තිකූල මනස්කාරය, ධාතුමනස්කාරය යන තුන ය. ඒ තුනෙන් ධාතු මනස්කාරය කළ යුතු සැටි අප විසින් සම්පාදිත විදර්ශනා භාවනා ක්‍ර‍මය පොතේ දක්වා ඇත.

SN 05-03-05-02. සමුදය සූත්‍රය

“මහණෙනි,
සතර සතිපට්ඨානයන්ගේ ඇතිවීමට හේතුවද
නැතිවීමද දේශනා කරන්නෙමි.
එය අසව්.

මහණෙනි,
කයේ ඇතිවීමට හේතුව කවරේද?
ආහාරය හේතු කොටගෙන කයේ හටගැනීම වේ.
ආහාරය නැතිවීමෙන් කයේ නැතිවීම වේ.

ස්පර්ශය හේතුකොටගෙන විඳීමක් ඇති වේ.
ස්පර්ශය නැතිවීමෙන් වින්දනය නැති වෙයි.

නාම රූපයන් හේතුකොටගෙන චිත්තය හටගැනේ.
නාම රූපයන් නැතිවීමෙන් චිත්තය නැති වෙයි.

මනසිකාරය හේතුකොටගෙන ධර්මයන් හටගැනේ.
මනසිකාරය නැතිවීමෙන් ධර්මයන් නැති වේ.”

[ ආහාර සමුද්දයා කාය සමුද්දයො – ආහාරයේ හේතුවෙන් කය හටගනී.
ආහාරා” යනු ප්‍රත්‍යයයි. හේතුප්‍රත්‍යයෙන් තමඵලය ගෙනයන්නේ යන අරුතින් (ආහාරන්තීති) “ආහාරා” නම් වේ. “භූතානං වා සත්තානං” යනාදියෙහි “භූතා” යනු උපන්නාවූ, ඉපදුනාවූ යන අර්ථයයි. “සම්භවෙසිනො” යනු යමෙක් උපතක්, ජාතියක්, ඉපදීමක් සොයත් ද ගවේෂණය කරත් ද ඔවුහුය. එහි සතර යෝනිවල අණ්ඩජ හා ජලාබුජ සත්ත්වයෝ යම්තාක් කල් බිත්තර කටුව හෝ ගර්භාෂය නොබිඳිත්ද ඒ තාක් ‘සම්භවේසී’ නම් වෙති. බිත්තරයත් ගර්භාෂයත් බිඳ පිටත නික්මෙත් ද එවිට ඔවුහු “භූත” නම් වේ. සංසේදජයෝ ද ඕපපාතිකයෝ ද පළමු චිත්තක්ෂණයෙහි “සම්භවේසී” නම් වෙති. දෙවන චිත්තක්ෂණයේ සිට ඔවුහු ද භූත නම් වෙති. යම් ඉරියව්වකින් පහල වී, එම ඉරියව්ව වෙනස් නොකරන තාක් කල් ඔවුහු සම්භවේසී නම් වෙති. ඉරියවු වෙනස් කළ පසුව ‘භූත’ නම් වෙති. නැතිනම් භූත යනු උපන්-හටගත් සත්ත්වයෝය. එබඳු භූත වූ සත්ත්වයෙක් නැවත නූපදින සංඛ්‍යාවට පැමිණියේ එනම් ක්ෂීණාස්‍රවයන් වහන්සේලාට භාවිත මේ තවත් නමකි. නැවත උපතක් සොයන්නෝ සම්භවේසී නම් වෙති. ප්‍රහීණ නොකල භව සංයෝජන ඇති බැවින් අනාගතයෙහි ද උපතක් සොයන – සේචයන්ට හා පුහුදුන් පුද්ගලයන්ට භාවිත වේ තවත් නාමයකි. මෙසේ සියලුම ආකාරයෙන් මේ පද දෙකින් සෑම සත්ත්වයෙක්ම අදහස් කරනු ලැබේ. (හාත්පසින් ගනු ලැබේ.) “වා” ශබ්දය මෙහිදී සම්පිණ්ඩනය කිරීම් අර්ථයෙන් යෙදී ඇත. එනිසා භූතයෝ ද සම්භවේසියෝ ද යනුවෙන් මෙහි අර්ථ දතයුතුයි.සෙසු තන්හි ද මේ පිළිවෙළම වේ. මනසිකාර සමුදයා = මෙහිදී නුවණින් මෙනෙහි කිරීමේ (යොනිසො මනසිකාර) හේතුවෙන් බොජ්ඣඞ්ග ධර්මයන්ගේ හට ගැනීමද නුවණින් මෙනෙහි නො කිරීමේ හේතුවෙන් නීවරණ ධර්මයන්ගේ හට ගැනීම ද සිදුවෙයි. යනුවෙන් මෙසේ මේ සූත්‍රයෙහි අරමුණු පිළිබඳව සිහිය පැවැත්වීම් (ආරම්මණ සතිපට්ඨාන) ගැන කියන ලදී.]

SN 05-03-05-03. මග්ග සූත්‍රය

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටුහුගේ ජේතවන නම්වූ ආරාමයෙහි වැඩ වාසය කළසේක. එහිදී දිනක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් ඇමතූ සේක.

මහණෙනි,
මම බුදුවූ මුල් කාලයෙහි උරුවෙලාවෙහි නෙරඤ්ජරා නදී තීරයෙහි අජපාල නුගරුක මුල වැඩසිටියෙමි. “මහණෙනි, එසේ හුදෙකලාව විවේක සුවයෙන් වැඩ සිටි මට මෙබඳු අදහසක් පහළවිය.

“මහණෙනි, සත්වයාහට  සෝක කිරීමෙන්, වැළපීමෙන්, පවතින හා මත්තෙහි ඇතිවෙන  දුක් දෝමනස්සයන්ගෙන් වෙන්වන්නට, සත්වයාගේ අධ්‍යාත්මික  විසුද්ධිය පිණිස පවත්නාවූ නිර්වාන ධර්මය සාක්ෂාත් කර ගන්නට ඇති සෘජුම මාර්ගය  මෙම  සතර සතිපට්ඨානය වෙයි.

LINK

‘මේ සතර සතිපට්ඨාන ධර්මයෝ
සත්වයන්ගේ සන්තානය පිරිසිදුවීම පිණිසද,
සෝක කිරීම වැළපීම යන මේවායින් වෙන්වීම පිණිසද,
දුක් දොම්නස් ඉක්මවීම පිණිසද,
ආර්ය මාර්ගයට පැමිණීම පිණිසද,
නිර්වාණය අවබෝධකරගැනීම පිණිසද
ඇති එකම මාර්ගය” ය කියායි.

[3] “කවර සතරක්දයත්?

කායානු පස්සනාව
වේදනානු පස්සනාව
චිත්තානුපස්සනාව,
ධම්මානුපස්සනාව ය.

“මහණෙනි,
ඉක්බිති සහම්පතී බ්‍රහ්මතෙමේ ඔහුගේ සිතින් මගේ සිත දැන,
යම්සේ බලවත් පුරුෂයෙක් වක්කරන ලද අතක් දිගු කරන්නේද
දිගුකළ අතක් වක් කරන්නේද,
එපරිද්දෙන් සැනෙකින් බඹලොවින් අතුරුදහන්ව
මගේ ඉදිරියෙහි පහළවිය.

ස්වාමිනි!
කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් නුවණ ඇතිව, සතියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද දෝෂයද සංසිඳවා
කයෙහි කය අනුව බලමින් වාසය කල යුතුය.,

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් නුවණ ඇතිව සතියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද දෝෂයද සංසිඳුවා
විඳීම්හි වින්දනයන් නැවත නැවත බලමින් වාසය කරව්,

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් නුවණ ඇතිව සතියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද දෝෂයද සංසිඳුවා
සිතෙහි සිත නැවත නැවත බලමින් වාසය කල යුතුය,

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් නුවණ ඇතිව සතියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද දෝෂයද සංසිඳුවා
ධර්මයෙහි ධර්මය නැවත නැවත බලමින් වාසය කල යුතුය,

“ඉක්බිති සහම්පතී බ්‍රහ්මතෙමේ උතුරු සළුව ඒකාංශ කොට පෙරවා එතැන්හි ඇඳිලි බැඳ මට මෙසේ කීවේය. ‘භාග්‍යවතුන් වහන්ස, එය එසේය. සුගතයන් වහන්ස, එය එසේය,

මේ සතිපට්ඨාන ධර්මයෝ සත්වයන්ගේ පිරිසිදුවීම පිණිසද,
ශෝක කිරීම වැළපීම යන මොවුන්ගේ ඉක්මවීම පිණිසද,
දුක් දොම්නස් ඉක්මවීම පිණිසද
ආර්ය මාර්ගයට පැමිණීම පිණිසද
නිර්වාණය අවබෝධකරගැනීම පිණිසද
ඇති එකම මාර්ගය වන්නේය.” කියායි.

මහණෙනි,
සහම්පතී බ්‍රහ්මතෙමේ මෙසේ කීවේය.
මෙසේ කියා නැවත මෙසේද කීය.

“ජාතිය ක්ෂයකිරීම් සංඛ්‍යාත නිර්වාණය දක්නාවූ හිතානුකම්පීවූ තථාගතයන් වහන්සේ ඒකායන මාර්ගය දන්නා සේක. යම් කෙනෙක් සසරින් එතෙරවූවාහු නම් ඔව්හුද මේ මාර්ගයෙන්ම එතෙරවූහ. අනාගතයෙහි යම් කෙනෙක් සසරින් එතෙර වන්නාහු නම් ඔව්හුද, මේ මාර්ගයෙන්ම එතෙර වන්නාහ. දැන් (මේ කාලයෙහි) යම් කෙනෙක් එතෙරවෙත් නම් ඔව්හුද මේ මාර්ගයෙන්ම එතෙර වෙත්” යනුයි.

[වේදනානුපස්සනා සතිපට්ඨානය

සුඛ වේදනාව, දුඃඛ වේදනාව ය, අදුඃඛමසුඛ වේදනාව ය යි වේදනා තුනෙකි. සාමාන්‍ය ජනයා විසින් සැපය ය කියා ද, සනීපය කියා ද සමහර විට හොඳ ය කියා ද, ව්‍යවහාර කරන්නා වූ ඉවසීමට ලැබීමට පිළිගැනීමට කැමති වන්නා වූ ස්වභාවය සුඛ වේදනාව ය. දුක ය කියා ද, රිදුම ය කියා ද, නරකය කියා ද, ව්‍යවහාර කරන්නා වූ ඉවසීමට දුෂ්කර වූ පිළිගැනීමට ලැබීමට නො කැමති වන්නා වූ ස්වභාවය දුඃඛ වේදනාව ය. සැපත් නො වන දුකත් නො වන මධ්‍යස්ථ ස්වභාවය අදුක්ඛමසුඛ වේදනාව ය. උපේක්ෂා වේදනාව යනු ද එයට ම කියන අනෙක් නමෙකි. තෙ වැදෑරුම් වූ ම මේ වේදනාව සිත හා බැඳී උපදනා වූ පවත්නා වූ එක්තරා ස්වභාවයෙකි. තවත් ක්‍ර‍මයකින් කියතහොත් චෛතසික ධර්මයෙකි. වේදනා තුනෙන් සුඛ දුඃඛ වේදනා දෙක ඉතා ප්‍ර‍කට ය. උපේක්ෂා වේදනාව අප්‍ර‍කට ය. එබැවින් එයට ජනයා වැඩි සැලකිල්ලක් නො දක්වති. උපේක්ෂා වේදනාව සුඛ වේදනා දුඃඛ වේදනා දෙකට අනුව සිතා දත යුත්තෙකි. සුඛ වේදනා දුක්ඛ වේදනා දෙකින් එකකුදු නැති කල්හි සිත්හි ඇති ස්වභාවය උපේක්ෂා වේදනාවය.

වේදනාව සැම දෙනා ම හඳුනන සැම දෙනාට ම ඉතා ප්‍ර‍කට දෙයක් වුව ද එහි සැබෑ තත්ත්වය සාමාන්‍ය ජනයා නො දනිති. එ බැවින් මම සැප විඳිමි ය, මම දුක් විඳිමි ය, අසවලා සැප විඳීය, අසවලා දුක් විඳීය යි වේදනාව ගැන ආත්ම සංඥාව ද, සත්ත්ව පුද්ගල සංඥාව ද, ඔවුනට ඇති වේ. විඳින්නේ මම ය කියා සත්කාය දෘෂ්ටිය ඇති වේ. තවත් ලෝභාදි බොහෝ ක්ලේශයෝ ද වේදනාව නිසා උපදිති. සුඛ වේදනාව ලැබීම සඳහා ද දුඃඛ වේදනාවෙන් මිදීම සඳහා ද සත්ත්වයෝ නොයෙක් පව් කම් කරති. බොහෝ දුක් ඇත්තා වූ සසරට, සුඛ වේදනාව නිසා ඇලුම් කෙරෙති. අනිත්‍ය වූ සුඛ වේදනාවේ අභාවප්‍රාප්තිය ගැන දුක් වෙති. තැවෙති. අනිත්‍ය වූ සුඛ වේදනාව නිත්‍ය කර ගැනීමට වෙහෙසෙති. වේදනාව පිළිබඳ වූ මුලාව නිසා සත්ත්වයනට සසර දුකින් මිදී නිවන් දැකීමට දුෂ්කරවී තිබේ.

පස් කම් සුවයෙහි ඇලී ගැලී සිටින එය ම සොයමින් සිටින ගිහියන්ට තබා, සසර කලකිරී පැවිදි ව වන ගත ව වෙසෙන පැවිද්දන්ට ද, වරින් වර ඔවුන් කෙරෙහි ඇතිවන්නා වූ සුඛ දුඃඛ වේදනාවන් නිසා තෘෂ්ණා මාන දෘෂ්ට්‍යාදි බොහෝ ක්ලේශයෝ උපදිති. දුඃඛ වේදනාව නිසා බොහෝ යෝගාවචරයෝ යෝගය හැර දමති. යෝගාවචරයනට සුඛ වේදනාව නිසා කාමච්ඡන්ද නීවරණය ඇති වේ. දුඃඛ වේදනාව නිසා ව්‍යාපාද නීවරණය ඇති වේ. උපේක්ෂා වේදනාව නිසා ථීනමිද්ධ නීවරණය හා අවිද්‍යා නීවරණය ඇති වේ. සාමාන්‍යයෙන් වේදනාව නිසා නීවරණ සියල්ල ම ඇති වන බව කිය යුතුය. ඒ සියල්ල ම වන්නේ වේදනාවේ සැබෑ තත්ත්වය නො දැනීම නිසා ය. වේදනා පිළිබඳ මුළාව දුරු වීම පිණිස සැම දෙනා විසින් ම එක්තරා ප්‍ර‍මාණයකින් වේදනානුපස්සනා සතිපට්ඨානය වැඩිය යුතු ය. එය යෝගාවචරයන් හට මූල කර්මස්ථානය කර ගැනීමට සුදුසු නැත. කායානුපස්සනාව මූල කර්මස්ථානය කරගත යුතු ය. වේදනානුපස්සනාව අතිරේක භාවනාවක් වශයෙන් කළ යුතු ය. වේදනානුපස්සනා භාවනාවය යනු වේදනාවෙහි සැබෑ තත්ත්වය සොයා ගෙන, එය නැවත නැවත මෙනෙහි කිරීමය.

වේදනාවේ සැබෑ තත්ත්වය මෙසේ ය. වේදනාව සත්ත්වයෙක් පුද්ගලයෙක් නො වේ. සත්ත්වයකු පුද්ගලයකු විසින් උපදවන්නක් ද නො වේ. සත්ත්වයකු විසින් ඉපදවිය හැකියක් ද නො වේ. එය හේතූන්ගේ සංයෝගයෙන් ඇති වන්නකි. ඇති වූ වහා බිඳී යන්නකි. නො බිඳී පැවතිය හැකි ශක්තියක් වේදනාවට නැත. උපන් වේදනාවකට බිදෙන්නට නොදී පැවැත්විය හැකි, රැකිය හැකි, ශක්තියක් කාහටවත් නැත. වේදනාව අනිත්‍ය ධර්මයෙකි. දුක්ඛ ධර්මයෙකි. අනාත්ම ධර්මයෙකි.ලෝකය ඇති කල්හි ඇස ඉදිරියේ තිබෙන වස්තු පෙනෙන්නේ ය. පෙනීම ය යනු ඒ ඒ වස්තූන් පිළිබඳ ව දැනුමක් ඇති වීම ය. ඒ දැනුමට ආගමික පොත්වල දැක්වෙන නම චක්ඛුවිඤ්ඤාණය යනු යි. චක්ඛුවිඤ්ඤාණයට ලෝකයෙහි දැකීම යයි ද පෙනීම ය යි ද කියති. ඒ පෙනීම කිසිවකු විසින් ඇති කරන්නා වූ දෙයක් නො වේ. කිසිවකු විසින් ඇති කළ හැකි දෙයක් ද නො වේ. මම දකිමි යි සිතීම වැරදි හැඟීමෙකි. අනිකා දැකීම යි සිතීම ද වැරදි හැඟීමෙකි. මේ දැකීම පුද්ගලයා විසින් කරන්නක් නම්, චක්ඛුවිඤ්ඤාණය පුද්ගලයා විසින් උපදවන්නක් නම්, පුද්ගලයාට දැකීම සිදුවන්නට නො දී, චක්ඛු විඤ්ඤාණයට උපදින්නට නො දී සිටිය හැකි විය යුතුය.

ඇස ඇත්නම්, ආලෝකය ඇත්නම්, ඇස ඉදිරියේ රූප ඇති නම්, දැකීම සිදුවීම පුද්ගලයාට වැළැක්විය නො හැකි ය. චක්ඛුවිඤ්ඤාණයේ ඉපදීම පුද්ගලයාට වැළැක්විය නො හැකි ය. නො පෙනේවා යි කොතෙක් සිතුවත් පෙනීම සිදුවන්නේ ම ය. ඉදින් දැකීම හෙවත් චක්ඛුවිඤ්ඤාණය පුද්ගලයා විසින් උපදවන්නක් නම් ඔහුට එය නූපදවා සිටිය හැකි විය යුතු ය. ඔහුට එය නො වැළැක්විය හැක්කේ, ඇස ඉදිරියේ ඇති රූප නො දැක සිටිය නො හැක්කේ, දැකීම හෙවත් චක්ඛුවිඤ්ඤාණය පුද්ගලයා විසින් උපදවන්නක් නො ව, අන් හේතුවකින් ඇති වන්නක් බැවිනි.

චක්ඛුවිඤ්ඤාණය පුද්ගලයා විසින් උපදවන, පුද්ගලයා අයත් දෙයක් නම් දුර තිබෙන රූප ද ඔහුට දැකිය හැකි විය යුතු ය. එය නො කළ හැකි වන්නේ ද චක්ඛුවිඤ්ඤාණය පුද්ගලයා විසින් උපදවන පුද්ගලයාට අයත් දෙයක් නො වන බැවිනි. මේ දැකීම හෙවත් චක්ඛුවිඤ්ඤාණය, ඇසත් රූපයත් නිසා ඇති වන්නකි. එය සත්ත්වයෙක් පුද්ගලයෙක් නො වේ. දැකීම නමැති ක්‍රියා විශේෂයෙකි. තවත් ක්‍ර‍මයෙකින් කියත හොත් විඤ්ඤාණයෙකි. මම දකිමි ය, අනෙක දකීය ය යි කියනුයේ මම නො වූ අනිකකු නොවූ ධාතු මාත්‍ර‍යක් වූ චක්ඛුවිඤ්ඤාණය මම ය කියා ද, අනිකාය කියා ද වරදවා තේරුම් ගැනීමෙනි.

වේදනාව ද චක්ඛුවිඤ්ඤාණය වැනි වූ අරූප ධර්මයෙකි. චක්ඛුවිඤ්ඤාණය සේ ම ප්‍ර‍ත්‍යයන්ගේ සංයෝගයෙන් හට ගන්නා ධර්මයෙකි. චක්ඛුවිඤ්ඤාණය සත්ත්වයා පුද්ගලයා නො වන්නාක් මෙන් ම වේදනාව ද සත්ත්වයෙක් පුද්ගලයෙක් නො වේ. පුද්ගලයකුට චක්ඛුවිඤ්ඤාණය ඉපදවිය නො හැකි වන්නාක් මෙන් ම වේදනාව ද පුද්ගලයකු විසින් නො ඉපද විය හැකි ය. ප්‍ර‍ත්‍යයන්ගේ සංයෝගය ඇති වුව හොත් චක්ඛුවිඤ්ඤාණයේ ඉපදීම පුද්ගලයාට නො වැළැක්විය හැකිවාක් මෙන් ම ප්‍ර‍ත්‍යයන්ගේ සංයෝගය ඇති වුවහොත් වේදනාව ඉපදීම ද පුද්ගලයාට නො වැළැක්විය හැකිය. කියන ලද කරුණු නැවත නැවත නුවණින් සලකා බලා වේදනාවේ සැටි හොඳින් තේරුම් ගත යුතු ය. හොඳින් තේරුම් ගෙන තමා ගේ සන්තානයේ ඇති වන්නා වූ ද අනුන්ගේ සන්තානවල ඇති වන්නා වූ ද, සුඛාදි වේදනාවන් ගැන අවකාශ ඇති පරිදි භාවනා කළ යුතු ය. තමා ගේසන්තානයෙහි උපදනා සුඛාදි වේදනාවන් ගැන භාවනා කළ යුත්තේ මෙනෙහි කළ යුත්තේ මෙසේ ය.

භාවනා වාක්‍යය

මේ සුඛ වේදනාව මා විසින් උපදවන ලද්දක් නො වේ. අනිකකු විසින් උපදවන ලද්දක් ද නොවේ. මේ සුඛ වේදනාව මම ද නො වේ. මාගේ ද නොවේ. අනිකෙක් ද නොවේ. අනිකකුගේ ද නොවේ. එය ආරම්මණාදි ප්‍ර‍ත්‍යයන් නිසා ඇතිවන්නා වූ එක්තරා අරූප ධර්‍මයෙකි. සිත කය දෙක නිසා ඇති වන්නා වූ අරූප ධර්‍මයෙකි. එය ප්‍ර‍ත්‍යයන් නිසා ඉපද බිඳී යන බැවින් ද පරම්පරාව සිඳී යන බැවින් ද අනිත්‍ය ධර්‍මයෙකි. අනිත්‍ය නිසා ම දුඃඛ ධර්‍මයෙකි. දුක නිසා ද හරයක් නැති නිසා ද අනාත්ම ධර්‍මයෙකි.

ඉතිරි වේදනා දෙක ගැන ද කියන ලද්දට අනුව වාක්‍ය යොදා ගෙන භාවනා කරනු. දුඃඛ වේදනාව පිළිබඳ භාවනාවේ දී අනිත්‍ය නිසා දුඃඛ ධර්මයකැයි නො කියා ඉවසීමට දුෂ්කර නිසා නො මනා නිසා දුඃඛ ධර්මයෙකැයි වාක්‍යය යොදා ගත යුතු ය. උපේක්ෂා වේදනාව පිළිබඳ භාවනාවේ වෙනසක් කරන්නට දෙයක් නැත. සුඛ වේදනාව දුක වන්නේ බිදෙන නිසා ය. සුඛය නැති වී යාම දුකෙකි. දුඃඛ වේදනාවේ බිඳීම අභාවප්‍රාප්තිය සැපයෙකි. පැවැත්ම එහි දුක ය. කලින් කල මෙසේ වේදනාව පිළිබඳව භාවනා කරන යෝගාවචරයා හට වේදනාව නිසා ඇති වන තෘෂ්ණා මාන දෘෂ්ට්‍යාදීන් ගේ ඇති වීම මඳ වන්නේ ය. වේදනාව නිසා සිදු වන පව් සිදු නො වන්නේ ය. මූල කර්මස්ථානය වඩා ඔහුට ලෝකෝත්තර මාර්ගයට පැමිණීම පහසු වන්නේ ය. වේදනානු පස්සනාව දියුණු කොට චතුස්සත්‍යයට නඟා භාවනා කිරීමෙන් අර්හත්වයට ද පැමිණිය හැකි ය. එහෙත් එය පහසු නො වන බැවින් වේදනානුපස්සනාවෙන් මඟ පල ලබන්නට බලාපොරොත්තු නොවිය යුතු ය.

SN 05-03-05-04. සතෝ සූත්‍රය

“මහණෙනි,
සතියෙන් යුක්තව වාසය කරව්.
මේ නුඹලාට අපගේ අනුශාසනයයි.
“මහණෙනි,
කෙසේනම් සතියෙන්
යුක්තව වාසය කරන්නේද?

කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් නුවණ ඇතිව, සතියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද දෝෂයද සංසිඳවා
කයෙහි කය අනුව බලමින් වාසය කරව්,

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් නුවණ ඇතිව සතියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද දෝෂයද සංසිඳුවා
විඳීම්හි වින්දනයන් නැවත නැවත බලමින් වාසය කරව්,

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් නුවණ ඇතිව සතියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද දෝෂයද සංසිඳුවා
සිතෙහි සිත නැවත නැවත බලමින් වාසය කරව්,

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් නුවණ ඇතිව සතියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද දෝෂයද සංසිඳුවා
ධර්මයෙහි ධර්මය නැවත නැවත බලමින් වාසය කරව්.

කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් නුවණ ඇතිව, සතියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද දෝෂයද සංසිඳවා
කයෙහි කය අනුව බලමින් වාසය කරව්,

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් නුවණ ඇතිව සතියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද දෝෂයද සංසිඳුවා
විඳීම්හි වින්දනයන් නැවත නැවත බලමින් වාසය කරව්,

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් නුවණ ඇතිව සතියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද දෝෂයද සංසිඳුවා
සිතෙහි සිත නැවත නැවත බලමින් වාසය කරව්,

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් නුවණ ඇතිව සතියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද දෝෂයද සංසිඳුවා
ධර්මයෙහි ධර්මය නැවත නැවත බලමින් වාසය කරව.

“මේ නුඹලාට අපගේ අනුශාසනය වන්නේය.”

[පිරිසිදු කොට හට ගැනීම (සමුදය) ගැන කියනු ලැබීමේදී අවබෝධ කරගන්නවුන්ගේ අදහසින් කියන ලදී.]

[චිත්තානුපස්සනා සතිපට්ඨානය:

සිත ද තදින් ආත්ම දෘෂ්ටිය ඇති වන තැනකි. සිත සම්බන්ධයෙන් ඇති වන ආත්ම දෘෂ්ටිය දුරු කර ගැනීමට චිත්තානුපස්සනා සතිපට්ඨානය වැඩිය යුතු ය. සිත සාමාන්‍යයෙන් එකක් වුව ද එහි ප්‍රභේද බොහෝ ය. මහා සතිපට්ඨාන සූත්‍රයෙහි සිත සොළොස් ආකාරයකට බෙදා දක්වා තිබේ. ඒ මෙසේ ය –

සරාග චිත්තය යනු රාගය සහිත වූ සිත ය. ආදරය, ආලය, ප්‍රේමය යන වචනවලින් කියැවෙන්නේ රාගය ය. සමහර පුද්ගලයන් සම්බන්ධයෙන් සමහර කෙනකුට රාගය යි කියන ලද ආදරය ඇති වේ. ආදරය ඇති වීම ය යනු රාග සහිත සිත පහළ වීම ය. සරාග සිත පහළ වූ තැනැත්තා මම අසවලාට බොහෝ ආදරය ඇත්තෙමියි සිත යි. කියයි. එසේ සිතන්නේ සරාග චිත්තය ආත්ම වශයෙන් වරදවා ගැනීමෙනි. සරාග චිත්තය ද ඉහත කී චක්ඛුවිඤ්ඤාණය සේ වේදනාව සේ රාගය වඩන අරමුණ හේතු කොට ගෙන සත්ත්ව සන්තානයෙහි ඇති වන්නකි. එය ඇති වූ පසු මම අසවලාට ආදරය ඇත්තෙමි යි කියනු ලැබේ. එසේ කියනුයේ චිත්තය සිතක් සැටියට නො ගෙන තමා සැටියට වරදවා ගැනීමෙනි. සරාග චිත්තය රාගය දියුණු වන අරමුණු නිසා ඇති වන්නක් මිස සත්ත්වයෙක් පුද්ගලයෙක් නොවේ. සරාග සිත සම්බන්ධයෙන් සාමාන්‍ය ජනයාට ඇති වන ඒ සත්ත්ව පුද්ගල සංඥාව හා ආත්ම සංඥාව ඇති නොවන ලෙස සරාග චිත්තය උපන් කල්හි ඒ සිත ගැන මෙනෙහි කිරීම චිත්තානුපස්සනා සතිපට්ඨානය වැඩීම ය. සරාග චිත්තය ගැන කරන භාවනාව මෙසේ ය.

භාවනා වාක්‍යය

මේ සරාග චිත්තය රාගයට හිත වූ අරමුණක් එළඹ සිටීම හේතු කොට උපන් ධර්මයෙකි. එය මම නොවේ. අනිකෙක් ද නො වේ. මාගේ ද නො වේ. අනිකකුගේ ද නො වේ. මා විසින් උපදවන ලද්දේ ද නො වේ. අනිකකු විසින් උපදවන ලද්දේ ද නො වේ. රාගයට හිත අරමුණ එළඹ සිටීමෙන් සරාග සිත තෙමේ ම උපන්නේ ය. එය වහා බිඳී යන බැවින් අනිත්‍ය ධර්මයෙකි. අනිත්‍ය බැවින් ම දුඃඛ ධර්‍මයෙකි. දුක් බැවින් ද හරයක් නො වන බැවින් ද අනාත්ම ධර්‍මයෙකි.

සරාග චිත්තය ආත්ම වශයෙන් හා ආත්මීය වශයෙන් ගන්නා වූ තැනැත්තා ගේ සන්තානයෙහි රාගය වැඩෙන්නේ ය. උපන් සරාග චිත්තය ගැන කියන ලද පරිදි අනිත්‍යාදි වශයෙන් සලකන්නා වූ තැනැත්තා ගේ සන්තානයෙහි එය නො වැඩෙන්නේ ය. භාවනාව හේතු කොට රාගය දුරු වී ඔහුගේ සන්තානයෙහි වීතරාග චිත්තයෝ පහළ වන්නා හ. වීතරාග චිත්තයෝ ය යනු රාග විරහිත චිත්තයෝ ය. වීතරාග චිත්තය කෙරෙහි ද ආත්ම සංඥාව ඇති විය හැකි ය. එය දුරු වීම පිණිස වීතරාග චිත්තය ආත්මයක් නො වන බව ප්‍ර‍ත්‍යයෙන් හට ගන්නා දෙයක් බව තේරුම් ගන්නා ආත්ම සංඥාව දුරු වන ලෙස සිහිය පිහිට විය යුතු ය. භාවනා කළ යුතු ය.

භාවනා වාක්‍යය

මේ වීතරාග චිත්තය අරමුණක් එළඹ සිටීම හේතු කොට උපන් ධර්‍මයෙකි. එය මම නො වේ. මගේ ද නො වේ. අනිකෙක් ද නො වේ. අනිකකු ගේ ද නො වේ. එය මා විසින් උපදවන ලද්දේ ද නො වේ. අනිකකු විසින් උපදවන ලද්දේ ද නො වේ. ආරම්මණාදි ප්‍ර‍ත්‍යයන්ගේ සංයෝගයෙන් වීතරාග චිත්තය තෙමේ ම උපන්නේ ය. එය වහා බිඳී යන බැවින් අනිත්‍ය ධර්‍මයෙකි. අනිත්‍ය බැවින් දුඃඛ ධර්මයෙකි. දුක නිසා ද හරයක් නැති නිසා ද අනාත්ම ධර්‍මයෙකි.

සදෝස චිත්ත වීතදෝස චිත්තාදි ඉතිරි සිත් ගැන ද ස්වසන්තානයෙහි සිත් උපදනා සැටි නුවණින් සලකා බලා ඒ ඒ අවස්ථාවල දී භාවනා කරනු. සදෝස චිත්තය යනු ද්වේෂයෙන් යුක්ත සිත ය. වීතදෝස චිත්තය යනු ද්වේෂයෙන් තොර වූ සිත ය. සමෝහ චිත්තය යනු මෝහය සහිත වීම ය. වීතමෝහ චිත්තය යනු මෝහය නැති සිත ය. සංඛිත්ත චිත්තය යනු හැකුළුණු සිත ය. වික්ඛිත්ත චිත්තය යනු නො සන්සුන් සිත ය. මහග්ගත චිත්තය යනු මහත් බවට පැමිණි රූපාවචර අරූපාවචර සිත් ය. අමහග්ගත චිත්තය යනු කාමාවචර චිත්තය ය. ස උත්තර චිත්තය යනු ද කාමාවචර චිත්තය ම ය. අනුත්තර චිත්තය යනු රූපාවචර අරූපාවචර සිත් ය. ලෝකෝත්තර සිත් මෙහි නො ගනු ලැබේ. සමාහිත චිත්තය යනු අප්පණා සමාධි උපචාර සමාධිවලින් යුක්ත චිත්තය ය. අසමාහිත චිත්තය යනු ඒ සමාධි දෙකින් එකකුදු නැති සිත ය. විමුක්ත චිත්තය යනු තදංග වශයෙන් හෝ විෂ්කම්භණ වශයෙන් හෝ කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු සිත ය. අවිමුත්ත චිත්තය යනු කෙලෙසුන් ගෙන් නො මිදුණු සිත ය.

SN 05-03-05-05. කුසලරාසි සූත්‍රය

[කුසලය යනු කුමක්ද කුමක් පිණිසද යන්න අරිය විමුක්ති හිමියන් ඉහත දෙසනාවේ මුලින්ම අරිය විමුක්ති හිමියන් හොඳින් විස්තර කර දෙයි.]

“මහණෙනි,
යම් ධර්ම කොටසකට කුසල රාසිය යයි කියන්නේ නම්
සතර සතිපට්ඨානයන්ට එසේ කීම
නිවැරදි කීමක් යහපත්කොට කීමක් වන්නේය.
මහණෙනි, මේ සතර සතිපට්ඨාන ධර්මයෝ
සම්පූර්ණයෙන්ම කුසල රාශියකි.

ඒ සතර කවරේද?

කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් නුවණ ඇතිව, සතියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද දෝෂයද සංසිඳවා
කයෙහි කය අනුව බලමින් වාසය කරව්,

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් නුවණ ඇතිව සතියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද දෝෂයද සංසිඳුවා
විඳීම්හි වින්දනයන් නැවත නැවත බලමින් වාසය කරව්,

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් නුවණ ඇතිව සතියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද දෝෂයද සංසිඳුවා
සිතෙහි සිත නැවත නැවත බලමින් වාසය කරව්,

“කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව,
යහපත් නුවණ ඇතිව සතියෙන් යුක්තව
මේ ලෝකයෙහි ලෝභයද දෝෂයද සංසිඳුවා
ධර්මයෙහි ධර්මය නැවත නැවත බලමින් වසව්.

“මහණෙනි,
යම් ධර්ම කොටසකට කුසල රාශිය යයි කියන්නේ නම්
මේ සතර සතිපට්ඨානයට කීම ම යහපත් කීම වන්නේය.
මේ සතර සතිපට්ඨාන ධර්ම යෝ,
සම්පූර්ණයෙන්ම කුසල රාශියකි.”

[ධම්මානුපස්සනා සතිපට්ඨානය

නීවරණ සම්මර්ශනය ය, ස්කන්ධ සම්මර්ශනය ය, ආයතන සම්මර්ශනය ය, බෝධ්‍යඞ්ග සම්මර්ශනය ය, ආර්‍ය්‍ය සත්‍ය සම්මර්ශනය ය යි ධම්මානුපස්සනා සතිපට්ඨානය පස් ආකාරයකින් මහා සතිපට්ඨාන සූත්‍රාදියේ දක්වා තිබේ.

අනු මාතෘකා

නීවරණ සම්මර්ශනය

කාමච්ඡන්ද නීවරණය

ව්‍යාපාද නීවරණය

ථීනමිද්ධ නීවරණය

උද්ධච්ච කුක්කුච්ච නීවරණය

විචිකිච්ඡා නීවරණය

SN 05-03-05-06. පාතිමොක්ඛ සූත්‍රය

[2] “එකල්හි එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එක්පසක හිඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීය.
“ස්වාමීනි,
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට සැකෙවින් ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා.
මම ඒ අසා හුදකලාව හිඳ, තනිව අප්‍රමාදව කෙලෙස්තවන වීර්‍ය්‍ය ඇතිව
සංසිඳුවන ලද සිත් ඇතිව වාසය කරන්නෙමි” කියායි.

[3] “මහණ,
එසේනම් නුඹ කුසල ධර්මයන්හි මුලම පිරිසිදු කරව.
කුසල ධර්මයන්හි මුල කුමක්ද?

මහණ,
ප්‍රාතිමොක්ෂ සංවර ශීලයෙන් යුක්තව වාසය කරව.
ආචාර ගෝචර දෙකින් සමන්විතව
සුළු වරදෙහි පවා භය දක්නා සුළුව
ශික්ෂාපදයන් දැඩිකොට සමාදන්ව හික්මෙව.

[පාතිමොක්‍ඛ සංවර සංවුතො = සතර (සංවර) සීලයන්ගේ ප්‍රධාන සීලය දක්වමින් මෙසේ කීය.
ත්‍රිපිටක චූළනාග ස්ථවිර තෙමේ “ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවරය පමණක්ම සීලයයයි ද, (ඉන්‍ද්‍රිය සංවර, ආජීව පාරිසුද්ධි, පච්චය සන්නිස්සිත යන) ඉතිරි තුන “සීල” යනුවෙන් කියන ලද තැනක් නම් නැත්තේ යයිද කීය. එසේ කියා (ඒ තුන සීලයන්ය යන බව) අනුමත නොකරමින්ම (මෙසේ) කීය. ඉන්‍ද්‍රිය සංවරය යනු දොරටු සය රැක ගැනීම පමණක්මය, ආජීව පාරිසුද්ධිය යනු ධාර්මිකවම සිවු පසය උපදවා ගැනීම පමණක්මය. ප්‍රත්‍ය සන්නිශ්‍රිතය යනු ලැබුණ ප්‍රත්‍යයන්හි ප්‍රයෝජනය මේ යයි නුවණින් සලකා බලා පරිභෝග කිරීම පමණක්මය. වෙනත් සීලයන් හා සමාන බවකින් තොරව ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවරයම පමණක් සීලය වෙයි. යමකුගේ ඒ සීලය බිඳුනේ නම් හිස සිඳුනාක් වැනි මේ පුරුෂයා සෙසු අත් පා රැකගනු ඇතැයි කිව යුත්තේ නොවේ. යමකුගේ හිස නීරෝගීව පවතී ද, නො සිඳුණ හිස ඇති මේ පුරුෂයා සෙසු දෙය ද ප්‍රකෘති තත්ත්වයට පත් කොට ජීවිතය ආරක්ෂා කර ගැනීමට ද සමත් වේ. ඒ නිසා ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවරයම සීලය වෙයි. එබැවින් ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවරයෙන් සංවර කරන ලද්දේය යන අදහසින් “පාතිමොක්‍ඛ සංවර සංවුතො” යයි කියනු ලැබේ. (සීලයට) පැමිණියේය, (සීලයෙන්) යුක්ත වූයේය” යන අර්ථය වේ.

[ආචාර ගෝචර සම්පන්නො = ආචාරයෙන් හා ගෝචරයෙන් යුක්ත වැ.
මෙහි විහඞ්ගප්‍ර‍කරණයෙහි මෙසේ විස්තර කරන ලදී.
“ආචාරගෝචර සම්පන්නොති අත්‍ථ ආචාරො අත්‍ථ අනාචාරො.
තත්‍ථකතමො අනාචාරො?
කායිකො වීතික්කමො වාචසිකො වීතික්කමො කායික වාචසිකො වීතික්කමො අයං වුච්චති අනාචාරො. සබ්බංපි දුස්සීල්‍යං අනාචාරො. ඉධෙකච්චො වෙළුදානෙන වා පත්තදානෙන වා පුප්ඵ ඵල – සිනාන – දන්තකට්ඨදානෙන වා චාටුකම්‍යතාය වා මුග්ගසුප්පතාය වා පාරිභට්ටතාය වා ජඞ්ඝපෙසනිකෙන වා අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙන බුද්‍ධපතිකුඨෙන මිච්ඡාජිවෙන ජීවිකං කප්පෙති අයං වුච්චති අනාචාරො.

තත්‍ථ කතමො ආචාරො?
කායිකො අවීතිකකමො වාචසිකො අවිතික්කමො කායික වාචසිකො අවීතික්කමො අයං වුච්චති ආචාරො, සබ්බො පි සිලංසංවරො ආචාරො. ඉධෙකච්චො න වෙළුදානෙන න පත්ත-න පුප්ඵ – ඵල න සිනාන-න දන්තකඨදානෙන න චාටුකම්‍යතාය න මුග්ග සුප්පතාය න පාරිභට්ටතාය න ජඞ්ඝපෙසනිකෙන න අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙන බුද්‍ධපතිකුඨෙන මිච්ඡාජිවෙන ජීවිකං කප්පෙති අයං වුච්චති ආචාරො”[3] යි.
මෙහි භාවය මෙසේ ය.

‘ආචාර ගොචර සම්පන්නො යන මෙහි ආචාරයෙක් ද ඇත. අනාචාරයෙක් ද ඇත.
එහි අනාචාරය යනු කිම?
කයෙන් ශික්‍ෂාපද ව්‍යතික්‍ර‍මණය කිරීම, වචනයෙන් ශික්‍ෂාපද ව්‍යතික්‍ර‍මණය කිරීම,
කයෙන් හා වචනයෙන් ශික්‍ෂාපද ව්‍යතික්‍ර‍මණය කිරීම යන මේ අනාචාරයයි කියනු ලැබේ.
තවද සියලු දුශ්ශීල කර්‍ම අනාචාරය.

ඒ එසේ මැ යි :- මේ සසුන් වන් ඇතැම් පැවිද්දෙක් හුණු, කොළ, මල්, ඵල, නහනු දැවටු ගිහියන් සිත් ගන්නා පිණිස දෙන්නේ ය. චාටුකම්‍යතා, මුග්ගසුප්පතා, පාරිභට්ටකතා, ජඞ්ඝපෙසනිකතා යන මෙයින් ද අන්‍යවූත් බුදුන් විසින් පිළිකුල් කොට වදාළ මිථ්‍යාජීවයෙන් ද ජීවිකා පවත්නේ ය. මෙය ආනාචාරය යි කියනු ලැබේ.
මෙහි චාටුකම්‍යතා නම් :-
භික්‍ෂූන් විසින් ගිහියන්ගේ සිත් ගන්නා පිණිස ගිහියන් උසස් තන්හි තබා තමන් පහත් තන්හි තබා කථා කිරීම ය.

මුග්ගසුප්පතා නම් :- මුං ඇට තැම්බූ කල වැඩි කොටස නො පැසී මඳ කොටසක් පැසී තිබෙන්නා සේ කථා කරන කල්හි වැඩි කොටස අසත්‍ය වීම හා මඳ කොටසක් මැ සත්‍ය වීම ය.

පාරිභට්ටතා නම් :- කිරිමවුන් මෙන් කුඩා දරුවන් වඩා ගෙන ආදර දැක්වීම ආදිය.

ජඞ්ඝපෙසනිකතා නම් :-
ගිහියන්ගේ පණිවිඩ පණත් ගෙන යාමයි. අන්‍ය වූ බුද්‍ධපතිකුඨ මිච්ඡාජීව නම්, වෙදකම් කිරීම් නැකැත් කීම් ආදිය යි.
(මෙය මතු ද විස්තර වශයෙන් දක්වනු ලැබේ)

“ගොචරොති අත්‍ථි ගොචරො, අත්‍ථි අගොචරො. තත්‍ථ කතමො අගොචරො? ඉධෙකච්චො වෙසිය ගොචරොවා හොති, විධව – ථුල්ලකුමාරික – පණ්ඩක – භික්ඛුණී – පානාගාර ගොචරො වා හොති, සංසට්ඨො විහරති, රාජුහි රාජමහාමත්තෙහි තිත්‍ථථියෙහි තිත්‍ථිය සාවකෙහි අනනුලොමිකෙන සංසග්ගෙන, යානි වා පනතානි – කුලානි අස්සද්‍ධානි අප්පසන්නානි අක්කොසක පරිහාසකානි අනත්‍ථකාමානි අහිතකාමානි අඵාසුකාමානි අයොගක්ඛෙමකාමානි භික්ඛුනං භික්ඛුණීනං උපාසකානං උපාසිකානං, තථාරූපානි කුලානි සෙවති භජති පයිරුපාසති. අයං වුච්චති අගොචරො.

තත්‍ථ කතමො ගොචරො? ඉධෙකච්චො න වෙසිය ගොචරො හොති —පෙ— න පානාගාර ගොචරො අසංසටෙඨා විහරති රාජූහි —පෙ— තිත්‍ථිය සාවකෙහි අනනුලොමිකෙන සංසග්ගෙන, යානි වා පන තානි කුලානි සද්‍ධානි පසන්තානි ඔපානභුතානි, අත්‍ථකාමානි —පෙ—- යොගක්ඛෙම කාමානි භික්ඛුනං —පෙ— උපාසිකානං තථාරූපානි කුලානි සෙවති භජති පයිරුපාසති. අයං වුච්චති ගොචරො”[4]

මෙහි භාවය මෙසේ ය.
“ගොචරො” යයි කියූ තන්හි ගෝචරයෙක් ද ඇත. අගේචරයෙක් ද ඇත, එහි අගෝචරය යනු කිම? මේ සසුන්වන් ඇතැම් පැවිද්දෙක් වෙසඟනන්, වැන්දඹු ගැහැනුන්, වැඩිවිය පැමිණ ස්වාමි කුලයට නොගොස් ගෙහි වසන තරුණියන්, පණ්ඩකයන්, භික්ෂුණීන්, මත්පැන් ගෝචර කොට වෙසෙයි. රජුන් හා රාජ මහාමාත්‍යයන් හා තීත්‍ථකයන් හා තීත්‍ථක ශ්‍රාවකයන් හා නුසුදුසු සංසර්‍ගයෙන් හැනී වෙසෙයි භික්‍ෂූන්ට භික්‍ෂුණීන්ට උපාසකයන්ට උපාසිකාවන්ට අකෝසා පරිකෝසාබණින ඔවුන්ට අනත්‍ථ කැමැති අභිත කැමැති අපහසු කැමැති භය කැමැති සැදැහැ පැහැදුම් නැති කුලගෙවල් සේවනය කරයි. භජනය කරයි. පයිරුපාසනය කරයි. මෙය අගෝචර යි කියනු ලැබේ.

(මෙහි වෙසඟනන් ……පෙ….. භික්‍ෂුණීන් ඇසුරු කිරීම ඔවුන් රාගාධිකයන් බැවින් ශ්‍ර‍මණ ධර්‍මයට අන්තරාය කර ය.

රාජරාජාමාත්‍යයන් ඇසුරු කිරීම නුසුදුසු ලාභ සත්කාර උපදවන බැවින් සම්‍යක් ආජීවයට අන්තරාය කර ය.

තීත්‍ථක තීත්‍ථකශ්‍රාවකයන් ඇසුරු කිරීම දෘෂ්ටි විපත්තියට හේතුවන බැවින් සම්‍යක් දෘෂ්ටියට අන්තරාය කර ය. සැදැහැ නැති කුලයන් සේවනය කිරීම ශ්‍ර‍ද්ධා හානියට හා චිත්තබේදයට හේතු ය.)

ගෝචර නම් කිම?
මේ සසුන් වන් ඇතැම් පැවිද්දෙක් වෙසඟනන්, වැන්දඹු ගැහැනුන්, වැඩිවිය පැමිණැ ස්වාමි කුලයට නොගොස් ගෙහි වසන තරුණියන්, පණ්ඩකයන්, භික්‍ෂුණීන්, මත්පැන් සැල් ගෝචර කොට නො වෙසෙයි. රජුන් හා රජ මැතිනියන් හා අත්තොටුවන් (අන්‍යතීර්ථකයන්) හා අත්තොටු සව්වන් හා නුසුදුසු සංසර්‍ගයෙන් හැනී නො වෙසෙයි. භික්‍ෂු ආදි සිවුපිරිසට නිති සිවුපසයෙන් උපස්ථාන කරන – භික්‍ෂු භික්‍ෂුණීන් ගේ කෂාය වස්ත්‍රයෙන් බැබලී ගත් – ඔවුන්ගෙන් නිතර ගැවසී ගත් ඔවුන්ට හිත වැඩ කැමති – ඔවුන්ට පහසු හා නිර්‍භය කැමැති-සැදැහැ පැහැදුම් ඇති කුලයන් සේවනය කරයි. භජනය කරයි. පයිරුපාසනය කෙරෙයි මෙය ගෝචරය යි කියනු ලැබේ.
යට දැක්වූ ආචාරයෙන් හා මේ ගෝචරයෙන් යුක්ත වූ යේ ආචාර ගෝචර සම්පන්නයි.

මේ ආචාර ගෝචරය පිළිබඳ මතු දක්වනු ලබන ක්‍ර‍මය ද දැනගත යුතු.
1. කායික අනාචාරය,
2. වාචසික අනාචාරය යි ලෙස
අනාචාරය ද්‍විවිධ වේ.

1. කායික අනාචාරය :-
මේ සසුන් වැදැ පැවිදි වූ ඇතැම් මහණ කෙනෙක් සඞ්ඝ සභාවට ද එළඹ ස්ථවිර භික්‍ෂූන් කෙරෙහි ගරුසරු නැති වැ ඔවුන් සිව්රෙන් සිව්ර හා ඇඟින් ඇඟ ගටමින් සිටිති. හිඳිති. ඔවුන් අභිමුඛයෙහි ද එසේ මැ සිටිති. හිඳිති. උසසුන්හි දු හිඳ ගනිති. හිස වසා පොරවා ගෙන ද හිඳිති. ගරු සරු නැති වැ සිට ගෙන ද අත් වනමින් ද කථා කෙරෙති. මහතෙරුන් පා වහන් නැති වැ සක්මන් කරන කල තුමු වහන් නැගී ද, මහතෙරුන් පහත් වූ සක්මන් හි සක්මන් කරන කල තුමූ උස් වූ සක්මන් හි නැගී ද සක්මන් කෙරෙති. මහතෙරුන් හිඳිනා තන්හි වැද හිඳිති. නවක භික්‍ෂූන් අසුන්වලින් නෙරපති. ජන්තාඝරයට වැද මහතෙරුන් නොවිචාරා උදුනෙහි දර දමති. දොරවල් ද වසති. පැන් නහනා තොටට ගොස් මහතෙරුන් ඇඟ ගැටෙමින් ඔවුන් ඉදිරියෙහි වෙමින් තොටට බසිති. නහති. තොටින් නැඟෙති. ගමට වදනා කල්හි ද ස්ථවිර භික්‍ෂුන් ඇඟ ගටමින් යෙති. ඔවුන් ඉදිරියෙහි ද ගමන් කරති. කුලස්ත්‍රීන්, කුලකුමාරිකාවන් වසන පිළිසන් ගැබ් ගෙවලට ලා හෙළා වදිති. බාල දරුවන්ගේ හිස පිරිමදිත් මේ කායික ආනාචාරය යි දතයුතු.

2. වාචසික අනාචාරය- 
මේ සසුන් වැදැ පැවිදි වූ ඇතැම් මහණ කෙනෙක් මහතෙරුන් නොවිචාර බණ කියති. ප්‍ර‍ශ්න විසඳති. ඇතුල් ගෙවලට ද වැද ඒ ඒ කුලස්ත්‍රීන් ගේ කුලකුමාරීන් ගේ නම් ගොත් කිය කියා ආමන්ත්‍ර‍ණය කෙරෙමින් “කුමක් තිබේ ද කැඳ තිබේ ද බත් තිබේ ද කැවිලි තිබේ ද කුමක් කම් ද කුමක් බොම් ද කුමක් බුදිම්දැ” යි ශ්‍ර‍මණ සාරුප්‍ය නොවු විකාර කථා කෙරෙත්. මේ වාචසික අනාචාරය යි දතයුතු.

මේ දැක්වූ කායික අනාචාරය හා වාචසික අනාචාර නොකිරීම ආචාරය වන්නේ ය.

තවද යම් කිසි භික්‍ෂු කෙනෙක් සෙසු වැඩිමහලු භික්‍ෂූන් කෙරෙහි ගෞරව හා යටත් පැවතුම් ඇති වැ – ලජ්ජා බියෙන් යුක්ත වැ – මනාකොට හැඳැ පෙරවැ- දුටුවන් පහදනා ගමනා – ගමනයෙන් ආලෝකන විලෝකනයෙන් අත් පා දිගුකිරීමෙන් හැකිලීමෙන් යුක්ත වැ, යට හෙළා ලු ඇස් ඇති වැ මනා ඉරියව්වලින් රැඳී ඉඳුරන් රැකවල් කොට ගෙන පමණ දැනැ වළඳමින් නින්දෙහි තත්පර නොවැ සිහි නුවණෙන් යෙදී අල්පේච්ඡ ව ලත් දෙයින් සතුටු ව අත් නොහළ වීර්‍ය්‍ය ඇති වැ ආභිසමාචරික වත් පිළිවෙත් සකස් වැ පුරමින් ගරුසරු ඇති වැ ආභිසමාචාරික වත් පිළිවෙත් සකස් වැ පුරමින් ගරුසරු ඇති වැ වෙසෙත් නම් එය ද ආචාරය යි කියනු ලැබේ.

ගෝචර වනාහි
1. උපනිස්සය ගොචරය,
2. ආරක්‍ඛ ගොචරය,
3. උපනිබන්‍ධ ගොචර යි ත්‍රිවිධ වේ.

1. උපනිස්සය ගෝචර නම්:-
අල්පේච්ඡ කථා ආදි දශවිධ කථාවන්ට පිහිටි වූ ගුණෙන් යුත් කල්‍යාණ මිත්‍ර‍යායි හේ කෙබඳුවිය යුතු ද යත්? යම්බඳු කල්‍යාණ මිත්‍ර‍යකුගේ ආශ්‍රයෙන් පෙර නොඇසූ විරූ ධර්‍මම අසන්නේ ද, ඇසූවිරූ ධර්‍මම පිරිසිදු කර ගන්නේ ද, සැක තුබූ තන්හි සැක දුරු කර ගන්නේ ද, ස්වකීය දෘෂ්ටිය සෘජුකර ගන්නේ ද, සිත ප්‍ර‍සන්න වන්නේ ද, වැළිත් යම් කළ්‍යාණ මිත්‍ර‍යකු ගේ ආශ්‍රයෙන් ශ්‍ර‍ද්ධා ශීල-ශ්‍රැත-ත්‍යාග-ප්‍ර‍ඥා යන පංච ධර්‍මමයෙන් තෙමේ වැඩෙන්නේ ද, එබඳු ආචාර්‍ය්‍ය මෙහි කළ්‍යාණ මිත්‍ර‍ – (උපනිස්සය ගොචර) නම් වේ යයි දතයුතු.

2. ආරක්ඛ ගෝචර නම් :-
ඉන්‍ද්‍රියයන් සංවර කර ගැන්මයි. ඒ එසේ මැයි :-
මේ සසුන් වන් පැවිදි තෙමේ ගමට වේවයි, වීථියට වේවයි වන් කල යට හෙළා ලූ ඇස් ඇති වැ වියදඬු පමණ බලමින් සංවර යුක්ත ව ගමන් කරයි ද, ඇතුන්, අසුන්, රථ, පාබලසෙනඟ දිසා බලමින් ස්ත්‍රීන් පුරුෂයන් දිසා බලමින් ගමන් නොකරයි ද, උඩ බලාගෙන හෝ පමණට වඩා බෙල්ල නවා බිම බලාගෙන ම හෝ ගමන් නොකරයි ද, දිසානුදිසාවන් (වටපිට) බල බලා හෝ ගමන් නොකරයි ද මේ ආරක්ඛ ගෝචර යයි දතයුතු.

3. උපනිබන්‍ධ ගෝචර නම් :-
සිත බැඳ තැබීමට – (භාවනාවට) අරමුණු එනම් :- සතර සතිපට්ඨාන යි.
වදාළේ මැ යැ.
 “කො ච භික්ඛවෙ භික්ඛුනො ගෝචරො සකො පෙත්තිකො විසයො යදිදං චත්තාරො සතිපට්ඨානා”[5] යි
‘මහණෙනි, භික්‍ෂු හට සිය පිය සතු ගෝචරය කුමක් ද මේ සතර සතිපට්ඨානයෝ ය’ යනු එහි බාවයයි. මේ උපනිබන්‍ධ ගෝචරය යි දතයුතු.

මේ දැක්වූ ආචාරයෙන් හා ගෝචරයෙන් යුක්ත වූයේ ද ආචාරගෝචර සම්පන්න නම් වේ යයි දතයුතු.

අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී = පරමාණු තරම් වූ ඉතා ස්වල්ප වරදෙහි පවා භය දක්නා සුලු වැ (ඉතා ස්වල්ප වරද නම් නොදන මතක නැති වැ පැමිණෙන සේඛියා ශික්‍ෂාපද ව්‍යතික්‍ර‍මණ හා අකුසල සිත් ඉපදීම් ආදිය එබඳු සුලු වරද පවා පාරාජිකාපත්තියක් තරම් කොට සලකමින් යූ සේයි.)

සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු = භික්‍ෂූන් විසින් ශික්‍ෂාපදයන් අතුරෙන් යමක් සමාදන් ව ගෙන රැක්ක යුතු ද ඒ සියල්ල රක්නේය යන අර්‍ථයි.

(මෙහි “පාතිමොක්ඛ සංවරසංවුතො” යන පදයෙන් මැ පුග්ගලාධිට්ඨාන- දේසනා වසයෙන් ප්‍රාතිමෝක්‍ෂ සංවර ශීලය වදාරන ලදී. සෙසු “ආචාරගෝචර සම්පන්නො” යනාදිය ඒ ශීලය රක්නහුගේ ප්‍ර‍තිපත්ති දක්වන පිණිස වදාරන ලදී. පුග්ගලාධිට්ඨානදේසනා නම්, ශීලය දැක්වුවමනා තන්හි ඒ ශීලය ඇති පුද්ගලයා වර්‍ණනා කොට දැක්වීමයි.)

ප්‍රාතිමෝක්‍ෂ සංවර ශීලය නිමියේ ය.

මහණ,
නුඹ ප්‍රාතිමොක්ෂ සංවර ශීලයෙන් යුක්තවන්නේද,
ආචාරගෝචර දෙකින් යුක්තව
සුළු වරදෙහි පවා භය දක්නාසුළුව
ශික්ෂා පදයන් දැඩිකොට සමාදන්ව හික්මෙව,

[“සුළු වරදෙහි පවා භය දක්නාසුළුව”
(අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී)
මෙයින් අදහස් කරන්නේ ඉතා සුළු වැරදිවලදී පවා බියක් හෝ ලැජ්ජාවක් ඇති කර ගනිමින් හික්මීමයි.

[4] “මහණ,
නුඹ මෙතැන් පටන් සීලයෙහි පිහිටා
සතර සතිපට්ඨානයන් වඩව.

“කවර සතරක්ද යත්?

[5] “මහණ,
නුඹ ශීලයෙහි පිහිටා මේ සතර සතිපට්ඨානයන් වඩන්නෙහිද,
මහණ, එතැන් පටන් නුඹට කුසල් ධර්මයන්ගේ දියුණුවම වන්නේය.
කුසල ධර්මයන්හි පිරිහීමක් නොවන්නේය.

[6] ඉක්බිති ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනයට සතුටුවී අනුමෝදන්ව ආසනයෙන් නැගිට වැඳ ගරුකොට උපහාර කොට පිටව ගියේය.

ඉක්බිති ඒ භික්ෂුව හුදෙකලාව විවේකීව අප්‍රමාදීව කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍ය ඇතිව සංසිඳවන ලද සිත් ඇතිව වාසය කරන්නේ නොබෝ කලකින්ම යමක් සඳහා කුල පුත්‍රයෝ මනාකොට ගිහි ගෙයින් නික්ම සසුනෙහි පැවිදි වෙත්ද, බඹසර කෙළවරකොට ඇති ඒ උතුම්වූ නිවන මේ ආත්මභාවයෙහිම දැන එයට පැමිණ වාසය කළේය. ඉපදීම ක්ෂයවීය. බඹසර වැස නිමවන ලදී. කළයුත්ත කරන ලදී. මෙයින් අනික් ආත්මභාවයක් නැතැයි මනාකොට දැනගත්තේය. ඒ භික්ෂූන් වහන්සේද රහතුන් වහන්සේලා අතරින් එක් කෙනෙක් වූහ.

SN 05-03-05-07. දුච්චරිත සූත්‍රය

එකල්හි එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එක්පසෙක හුන්නේය. එක්පසෙක හුන්නාවූ ඒ භික්ෂුතෙම භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීය.

“ස්වාමීනි,
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට සැකෙවින් ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා. මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ යම් ධර්මයක් අසා හුදෙකලාව තනිව අප්‍රමාදව කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව සංසිඳවන ලද සිත් ඇතිව වාසය කරන්නෙමි” යනුයි.

“මහණ, එසේ නම් නුඹ කුසල ධර්මයන්හි මුලම පිරිසිදු කරව.

කුසල ධර්මයන්හි මුල කවරේද?

මහණ,
කාය දුශ්චරිත දුරුකොට කාය සුචරිතය වඩව.
වාක් දුශ්චරිතය දුරුකොට වාක් සුචරිතය වඩව.
මනෝ දුශ්චරිතය දුරුකොට මනෝ සුචරිතය වඩව.
මහණ නුඹ යම් කලෙක පටන්
කාය දුශ්චරිතය දුරුකොට කාය සුචරිතය වඩන්නෙහිද
වාක් දුශ්චරිතය දුරුකොට
වාක් සුචරිතය වඩන්නෙහිද
මනෝ දුශ්චරිතය දුරුකොට මනෝ සුචරිතය වඩන්නෙහිද,
මහණ, නුඹ එතැන් පටන් සීලයෙහි පිහිටා
සතර සතිපට්ඨානයන් වැඩිය යුතු වන්නේය.

ඒ මොනවාද යත්,

මහණ,
නුඹ යම් කලෙක පටන් සීලයෙහි පිහිටා මේ සතර සතිපට්ඨානයන් වඩන්නෙහිද එතැන් පටන් මහණ නුඹට යම් රාත්‍රියක් හෝ දාවලක් පැමිණෙන්නේද කුසල ධර්මයන්හි වෘද්ධියම සිදුවේ. පිරිහීමක් නම් නොවේ.

“ඉක්බිති ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනයට සතුටුව අනුමෝදන්ව ආසනයෙන් නැගිට වැඳ ගරු කොට ගියේය. ඉක්බිති ඒ භික්ෂුතෙම හුදෙකලාව විවේකීව කෙලෙස් තවන වීර්‍ය්‍යය ඇතිව සංසිඳවන ලද සිත් ඇතිව වාසය කරන්නේ නොබෝකලකින්ම යමක් සඳහා කුල පුත්‍රයෝ මනාකොට ගිහිගෙයින් නික්ම සසුනෙහි පැවිදි වෙත්ද, බඹසර කෙළවර කොට ඇති ඒ උතුම්වූ නිවන මේ අත්බැව්හිම දැන එයට පැමිණ වාසය කළේය.

ඉපදීම ක්ෂය විය. බඹසර වැස නිමවන ලදි. කළයුත්ත කරන ලදී.
මෙයින් අනික් ආත්ම භාවයක් නැතැයි දැන ගත්තේය.

ඒ භික්ෂූන් වහන්සේද රහතන් වහන්සේලා අතරින් එක්තරා කෙනෙක් වූහ.

SN 05-03-05-08.  මිත්ත සූත්‍රය

[උපන්දා සිට මැරෙන තෙක් අපි ජීවත්වෙනවාය කියා කියන්නේ සන්ස්කාර හදන එකටය. වෙන දෙයක් අපි කරන්නෙම නැත. බාහිර අරමුණු ඇතුලට ගෙන ඒවා කැමති අකමැති ලෙස ගෙන කුසල් අකුසල ලෙස ලෝභ දෝස මෝහ ලෙස අල්ලා ගනිමු. මේ සසරින් ගැලවෙන්නට ඕනෑ කරන්නේ මේ ධර්මතාව ගැන වටහාගෙන දේ සංස්කාර නිපදවීම නතර කර ගැනීමය. ඔබගේ ඥාතියෙක් මිත්‍රයෙක් සසරින් ගලවා ගන්නට හැකි නම් එය ඔහුට කෙතරම් වටින්නේද? මාරයාගේ ඉඩමේ නොහැසිරී පියාගේ ඉඩමේ රැදී ඉනානා හැටි උගන්නන්න.]

“මහණෙනි,
යම් කෙනෙකුන්ට අනුකම්පා කරව්ද,
මිත්‍රවූ හෝ හිතවත්වූ හෝ සහලේ නෑවූ
හෝ යම් කිසිවකු ඇසියයුත්තකු කොට සිතන්නහුද,
මහණෙනි,
තොප විසින් ඔවුහු සතර සතිපට්ඨානයන්ගේ වැඩීම පිණිස
සමාදන් කරවිය යුත්තාහ. වැස්විය යුත්තාහ. පිහිටවිය යුත්තාහ.

“මහණෙනි,
යම් කෙනෙකුන්ට අනුකම්පා කරව්ද,
මිත්‍රවූ හෝ හිතවත්වූ හෝ සහලේ නෑවූ හෝ යම්කිසිවකු ඇසියයුත්තක් කොට සිතන්නහුද, මහණෙනි, තොප විසින් ඔවුහු සතර සතිපට්ඨානයන්ගේ වැඩීම පිණිස සමාදන් කර විය යුත්තාහ. වැස්විය යුත්තාහ. පිහිටවිය යුත්තාහ.

SN 05-03-05-09.  වේදනා සූත්‍රය

මහණෙනි,
විඳීම් තුනකි.
කවර තුනක්ද යත්?

මහණෙනි,
මොව්හු වේදනාවෝ තිදෙනය.
මහණෙනි, මේ වේදනා තුන මනාකොට දැනගැනීම පිණිස සතර සතිපට්ඨානයෝම වැඩිය යුත්තාහ.

“මහණෙනි,
මේ වේදනාවන් තිදෙනාගේ මනාකොට දැනගැනීම පිණිස තොප
මේ සතර සතිපට්ඨානයෝම නිබඳව වැඩිය යුත්තාහ.
ඒ මොනවාද යත්:”

[වේදනා

හොඳ බවය, නරක බවය, මධ්‍යම බවය යන මේ තුන අතුරෙන් එක් ස්වභාවයක් සැම ධර්මයකම සැම වස්තුවකම ඇත්තේය. ඒවාට ආරම්මණ රසයයි කියනු ලැබේ. ඒ රසය අරමුණ වසාගෙන එහි පැතිර පවත්නා ස්වභාවයකි.
අරමුණ අනෙකකි.
රසය අනෙකකි.
අරමුණ ද්‍ර‍ව්‍ය වශයෙන් ද රසය එහි ගුණයක් වශයෙන් ද සැලකිය යුතුය. සිතින් කරනුයේ අරමුණ දැන ගැනීම ය. සිතින් අරමුණ ගන්නා කල්හි එය සමග ම අරමුණ වසා ගෙන සිටින්නා වූ එහි රසය ගැනීමක් ද වේ. රසය අරමුණේ අනෙකක් වන්නාක් මෙන් ම රසය ගැනීම ද අරමුණ ගන්නා විඥානයෙන් අනෙකකි. රසය අරමුණ නිසා වන්නාක් මෙන් ම රසය ගැනීම ද අරමුණ ගැනීම කරන විඥානය නිසා ඒ හා බැඳී පවත්නකි. එබැවින් එය චෛතසිකයෙකි. ඒ රසය ගැනීම රස විඳීමකි. එබැවින් එයට වේදනාව යන නම කියනු ලැබේ. රසයෙන් තොරව අරමුණක් ඇති නොවන්නාක් මෙන් ම අරමුණ වසා සිටින රසය ගන්නා ස්වභාවය වූ වේදනාවෙන් තොරව වේදනාව හා අමිශ්‍ර‍ව කිසි කලෙක විඥානයට පමණක් ඇති නො විය හැකි ය. විඥානය සෑම කල්හි ම ඇති වන්නේ වේදනාවත් සමග ම ය. එබැවින් වේදනාව සර්වචිත්ත සාධාරණ චෛතසිකයක් වේ. ඒ වේදනාව තුන් ආකාර වූ ආරම්මණ රසයාගේ වශයෙන් තුන් ආකාර වේ. ආරම්මණයාගේ හොඳ බව ගන්නා වූ වළඳන්නා වූ ස්වභාවය සුඛ වේදනා නම් ද සෝමනස්ස වේදනා නම් ද වේ. ආරම්මණයා ගේ නරක බව ගන්නා වූ විඳින්නා වූ ස්වභාවය දුඃඛ වේදනා නම් ද දෝමනස්ස වේදනා නම් ද වේ. ආරම්මණයාගේ මධ්‍යම ස්වභාවය ගන්නා වූ විඳින්නා වූ ස්වභාවය උපේක්ෂා වේදනා නම් වේ. සායම නිසා වතුරේ ආකාරය වෙනස් වන්නාක් මෙන් වේදනාව නිසා සිතේ ආකාරය වෙනස් වේ.]

SN 05-03-05-10. ආසව සූත්‍රය

“මහණෙනි,
ආශ්‍රවයෝ තුනකි.
කවර තුනෙක්ද?

කාමාශ්‍රවය,
භවාශ්‍රවය,
අවිද්‍යාශ්‍රවය යනුයි.

මහණෙනි මේ ආශ්‍රවයන් තිදෙනාය.
මේ ආශ්‍රවයන් ප්‍රහාණය පිණිස
සතර සතිපට්ඨානයෝ වැඩිය යුත්තාහ.

(මේ ඡේදය 4 වෙනි අනනුස්සුත වර්ගයේ 2 වෙනි සූත්‍රයේ 3 වෙනි ඡේදය මෙනි)

“මහණෙනි,
මේ ආශ්‍රවයන් තිදෙනාගේ ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස මේ සතර සතිපට්ඨානයෝ වැඩිය යුත්තාහ.”

[1. කාමාසවෝ.
2. භවාසවෝ.
3. දිට්ඨාසවෝ.
4. අවිජ්ජාසවෝ.

භාජනවල බහා කලක් පල් කරන ලද මත් කරවන ස්වභාවය ඇති මල්රස ආදිය ආසව නම් වේ. ඒවා පල් කරන කල්හි ඒවා අනුව භාජන ද පල් වේ. කාමාසව භවාසව දිට්ඨාසව අවිජ්ජාසව යන ධර්ම සතර ද සත්ත්වයා ගේ කොනක්දැකිය නොහෙන අතීත භව පරම්පරාවෙහි පර්ය්‍යුත්ථාන වශයෙන් හා අනුශය වශයෙන් ද පැවැතියේය. අතිදීර්ඝ කාලයක් එසේ සත්ත්ව සන්තානයෙහි පැවතීමෙන් ඒවා පල්වූවෝය. සත්ත්ව සන්තානය ද ඒවා නිසා පල් ව ඇත්තේ ය. අතිදීර්ඝ කාලයක් පල්වී ඇති සත්ත්ව සන්තානය අර්හත්මාර්ගඥාන නමැති ජලයෙන් මිස අන් ක්‍ර‍මයකින් පිරිසිදු කළ නොහැකිය. අර්හත්වයට පැමිණ පිරිසිදු වීම දක්වා සත්ත්ව සන්තානයෙහි ආශ්‍ර‍ව ධර්ම සතර අනාගතයෙහිත් පවත්නේය. කාම භව දිට්ඨි අවිජ්ජා යන මේ ධර්මයෝ සතර දෙන ඉහත කී ආශ්‍ර‍වයන්ට පල් වීම් වශයෙන් සමාන බැවින් ආසව නම් වෙති.
පුප්ඵාසවාදි ආසවවින් මත් කරවන්නේ මඳ කලකටය.
ඒවායින් වන මත පැය ගණනකින් සන්සිඳෙන්නේ ය.
කාමාසවාදීන් ගෙන් වන මත අති දීර්ඝ කාලයක් පවතී.
අර්හත් මාර්ගයෙන් ඒ කෙලෙස් ප්‍ර‍හාණය කරන තුරුම ඒ මත්වීම් පවතී. එබැවින් කාමාසවාදිය පල් කළ මල්රස අදි ආසවයන්ට වඩා මත් කරවන දෙයක් බව කිය යුතු ය. මත් කරීම් වශයෙන් ද ආසවයන්ට සමාන බැවින් කාම භව දිට්ඨි අවිජ්ජා යන ධර්මයෝ ආසව නම් වෙති.

පැස වූ කුෂ්ඨ වණ ගෙඩිවලින් ගලන ඕජස ද ආසව නම් වේ. පැස වූ කුෂ්ඨය ඇතියහුගේ තුවාල වලින් ඕජාව ගලා හැඳිවත් හා වාසස්ථාන දූෂණය කරන්නාක් මෙන් කාමාසවාදීහු චක්ඛු සෝත ඝාන ජිව්හා කාය මන යන ද්වාර සයෙන් ගලා රූප ශබ්ද ගන්ධ රස ස්ප්‍ර‍්ෂ්ටව්‍ය ධර්ම යන අරමුණු සය දූෂණය කෙරෙති. එ බැවින් ෂට්ද්වාරයෙන් ගලන්නෝය යන අර්ථයෙන් ද කාමභවාදීහු ආසව නම් වෙති.

ස්කන්ධ පරම්පරාව නො සිඳී දිගින් දිගට පවත්නේ මේ ධර්ම සතර නිසාය. සංස්කාර දුඃඛය ඉදිරියට දිගට පවත්වන්නෝය යන අර්ථයෙන් ද කාමාදීහු ආසව නම් වෙති.

මේ ධර්මයෝ සතර දෙන භවාග්‍ර‍ය දක්වා ලෝකයත්, මාර්ග චිත්තයට පූර්ව භාගයේ ඇතිවන ගෝත්‍ර‍භු චිත්තය දක්වා ඇති ධර්ම සියල්ලත් අරමුණු කිරීම් වශයෙන් ගලා යට කර ගෙන සිටින බැවින් ද ආසව නම් වේ.

කාම වස්තූහුය, ඒවායේ ඇලෙන තණ්හාවය යන දෙකට ම කාමය යි කියනු ලැබේ. කාමාසව යන මෙහි කාම යනුවෙන් අදහස් කරන්නේ කාම වස්තූන් කෙරෙහි පවත්නා තණ්හාවය, රාගය ය. කාම වස්තූන් සම්බන්ධයෙන් ඇති වන තණ්හාව, රාගය කාමාසවය ය. එය ලෝභය ම ය.

භවාසව යන මෙහි භව යනුවෙන් කියැවෙන්නේ රූපාරූප භවයන්හි උත්පත්තිය සිදුකරන කුශල කර්මයන් හා ඒ කුශල් වලින් උපදවන රූපාරූප භවයන්හි ස්කන්ධයන් පිළිබඳ වූ ද තණ්හාව ය. ඒ තණ්හාව භවාසවය ය.

දිට්ඨාසව යනු මිථ්‍යා දෘෂ්ටීහු ය. අවිජ්ජාසව යනු අවිද්‍යාව ම ය. ධර්ම වශයෙන් බලන කල්හි කාමාසව භවාසව යන දෙකින් ම කියැවෙන්නේ එකම ලෝභය ය. එබැවින් ලෝභය දිට්ඨිය මෝහය කියා ධර්ම වශයෙන් ආශ්‍ර‍වයෝ තිදෙනෙක් ම වෙති.]

ඵස්සයසඤ්ඤාව ඵස්සයසඤ්ඤාව

සත්වයා සසර දුවවන්නේ කාමය, රාගය, ආසාව, කැමැත්ත,තන්හාව, සෙනෙහස ආදරය, ආලය ආදී නොයෙක් නම් වලින් හඳුන්වන එකම ධරමයක් නිසාය. මේ කාම රාගය සසර දුවවන්නට ඉන්ධනය වේ. පංච කාමයන් කෙරෙහි ඇති තන්හාව නිසාම අපි මැරි මැරී යලි යලි ඉපිදෙමු. මේ රාග පෙය්යාලයේ ඇති සුත්‍ර දහයෙන් කියවෙන්නේ කාමය මනාකොට අවබෝධ කරගත්තොත් මේ සසර පුරා දුවන දිවීම තරමකට හෝ අඩු කරගත හැකි බවය.

මේ අවබෝධය ඇති කර ගැනීම
අභිඤ්ඤා ලෙස,
පරිඤ්ඤා ලෙස,
පරික්ඛන ලෙස
පහාන කරන අරමුනින්
රාගක්ඛය කිරීමේ
විනාශ කිරීමේ
විරාගය ඇතිවෙන සේ
නිරෝධ කරනු පිණිස,
අත්හැර දැමීම පිණිස,
පටිනිස්සග්ගය පිණිස
දෝස දකින ලෙස
දොස පිරිසින්දිමින්

දකින්නට ක්‍රම වේදය මෙහි කියැවේ.

[රාගස්ස භික්‍ඛවෙ අභිඤ්ඤාය යනු පංච කාමගුණික රාගය මනාව දැනගනු සඳහායි. ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා කිරීම පිණිසයි. ප්‍රත්‍යාවේක්ෂ කිරීම පිණිසයි.]

පුජ්‍යපාද හේන්පිටගෙදර ඥාණසීහ මහා ස්වාමින්වහන්සේ

“මහණෙනි,
රාගය මනාව දැන හැඳිනීම පිණිස
දහම් දෙකක් වැඩිය යුතුය.
“කවර දෙකක්ද යත්,

සිත්හි එකඟබව (සමාධිය) ද,
විදර්‍ශනාවද
යන දෙකයි.

“මහණෙනි, රාගය මනාව හැඳින දැන ගැනීම පිණිස මේ දහම් දෙක වැඩිය යුතු වෙත්.”

[විදර්ශනාව : අනිත්‍ය, දුක්ඛ. අනාත්ම වශයෙන් විවිධාකාරයෙන් සංස්කාර ධර්මයන් දැකීම කොට ඇති භාවනාවයි.]

වාරියපොල ශ්‍රී සුමංගල පිරිවෙන්
රාජමහා විහාරාධිපති
තුඹුල්ලේ සීලක්ඛන්ධ නා හිමි

‘කාම’ යන්න බුදුදහමෙහි නිතර භාවිත වන වචනයකි. එහි සරල අදහස වන්නේ කැමැත්ත යන්නයි. ධර්මයෙහි උගන්වන පරිදි මොකක්ද? මේ කැමැත්ත. සසර දිගු කිරීමට හේතුවන පස්කම් සැප පිළිබඳ කැමැත්තය. කම් සැප ලෙස ධර්මයෙහි විස්තරවන කරුණු පහක් පෙන්වා දෙන්නට පුළුවනි. ඒවානම් රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස හා ස්පර්ශ යන පහයි. පුහුදුන් සිත නිරන්තරයෙන් උත්සාහවත් වන්නේ මේ සැප අත්පත් කරගැනීමේ ක්‍රියාවලියෙහි යෙදීමටයි. ඉතින් අප මේ සැප ළඟා කර ගැනුමට යොදා ගන්නා ඇස, කන, නාසය, දිව හා ශරීරය ඉන්ද්‍රිය පහක් ධර්මයෙහි උගන්වනවා. මේ ඉන්ද්‍රිය පහ නිරන්තරයෙන් උත්සාහවත් වන්නේ මේ අරමුණු පිටුපස හඹා යන්නටයි.

‘කාම’ යන්න බුදුදහමෙහි නිතර භාවිත වන වචනයකි. එහි සාමාන්‍ය සරළ අදහස වන්නේ කැමැත්ත යන්නයි. ධර්මයෙහි උගන්වන පරිදි මොකක්ද? මේ කැමැත්ත. සසර දිගු කිරීමට හේතුවන පස්කම් සැප පිළිබඳ කැමැත්තය. කම් සැප ලෙස ධර්මයෙහි විස්තරවන කරුණු පහක් පෙන්වා දෙන්නට පුළුවනි. ඒවානම් රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස හා ස්පර්ශ යන පහයි.

මිනිස් සිත ඒ අරමුණු කෙරෙහි හඹා යා නොදී පාලනය කර ගැනීම තුළින් තමයි මේ කාමය පාලනය කර ගත හැකි වන්නේ. ඒවා පාලනය කර ගැනුමට හේතු වන සිතිවිලි දෙකක් ‘හිරි’ හා ‘ඔත්තප්ප’ ලෙස ධර්මයෙහි පෙන්වා දී තිබෙනවා. සත්ත්වයාගේ ප්‍රතිසන්ධිය හෙවත් නැවත උපත ලබාදීමට හේතු වන්නේ කාම සිතිවිලි එකතුවීමයි. කාම සිතිවිලි නිසා අප විසින් සිදු කරනු ලබන ක්‍රියාවන් සියල්ලටම කෙටියෙන් විස්තරයක් ලබා දෙනවා නම් ඒවා ‘කුසල’ හා ‘අකුසල’ කර්ම ලෙස පෙන්වා දෙන්නට පුළුවනි. ඒ ආකාරයෙන් බලනවිට කාටද? මේ කුසල සිතිවිලි ඇතිවන්නේ. පුහුදුන් එනම් කෙලෙස් සහිත සත්වයාටයි. බුදු පසේ බුදු, මහරහත් උත්තමයන්ට මේ කුසල හෝ අකුසල සිත් පහළ නොවන නිසා උන්වහන්සේලා අතින් සිදුවන්නේ හුදෙක් ක්‍රියාවන් සමුදායක් පමණයි.

කාමයන් පිළිබඳ බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ සූත්‍ර රාශියක් ම පවතිනවා. අද අපි විස්තර කර දෙන්නට අපේක්ෂා කරන්නේ ‘කාමාධිවචන’ නමැති සූත්‍රධර්මයයි. උන්වහන්සේ මේ සූත්‍රය දේශනා කර වදාරන්නේ සැවැත්නුවර ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවාසය කරන අවස්ථාවකයි. එහිදී උන්වහන්සේ පෙන්වා දී තිබෙනවා කාමය යන්නට ම දිය හැකි තවත් වචන කීපයක්. එයින් පළමුවැන්න ලෙස පෙන්වා දෙන්නේ ‘දුක්ඛ’ යන්නයි. දුකෙහි අවසානයක් දකින්නට නම් දුක ඇතිවීමට හේතුව කුමක්ද? යන්න පිළිබඳ මනා විමසීමකින් යුක්තව සිහියෙන් ක්‍රියා කළ යුතු වෙනවා. එහෙම වුණොත් ඔහුට වැටහෙනවා මේ දුක ඇති වන්නේ තම සිතේ දැවෙන පංචකාම වස්තු පිළිබඳ ඇලීම නිසා බව. ඉතින් ඒ සඳහා මනා සිහිය පවත්වා ගැනීම අවශ්‍ය වෙනවා. එවිටයි දුක වටහා ගත හැකි වන්නේ. ඔහුට මේ තත්ත්වයෙන් අතමිදෙන්නට නම් කල්‍යාණ මිත්‍රයෙකුගේ පිහිට පතන්නට අවශ්‍ය වෙනවා. එහෙත් තම චිත්ත සන්තානයෙහි බලපවත්නා කාමෝන්මාද ස්වභාවය මෙයට අවස්ථාව සලසා දෙන්නේ නැහැ. මේ නිසා සදාකාලිකව දුක් විඳිනවා ‘කාම’ යනු භය ලෙසත් සඳහන් වෙනවා. එයින් අදහස් කරන්නේ ‘කාම’ යන වචනයට ‘භය’ යන අරුත දෙනවා කියන එකයි. ජීවිතයේ අප නිරන්තරයෙන්ම මේ භය අත්විඳිනවා. නිතරම අප භයෙන් ජීවත් වෙනවා. තිරිසන් ගත සුනඛයෙක්, නරියෙක්, අලියෙක්, සර්පයෙක් වැනි සතෙක් ගැන මොහොතකට සිතා බලන්න. මේ තිරිසන් සත්ත්වයෝ කොතරම් භයෙන්ද ජීවත් වන්නේ කියලා. මොකක්ද? මේ භය තමන්ගේ ජීවිතයට තර්ජනයක්, විපතක් කරදරයක් වේ දෝ කියන භය, මේ නිසා සර්පයා පවා වෙනත් ප්‍රාණියෙක් දැක්ක විගස ඒ සතාගෙන් බේරී යන්න උත්සාහ කරනවා. එසේ බැරි වෙයි කියලා සිතන කොට ඒ සර්පයා තමන්ට භය ගෙන දෙන ප්‍රාණියාට දෂ්ට කරනවා. ඉතින් මිනිසාත් එහෙම තමා. ඔහුට බුද්ධිය තිබෙන නිසා හුරු පුරුදු මිනිසුන් දුටුවිට භයක් ඇති කරගත්තේ නැතත් නුහුරු නුපුරුදු පරිසරයක මිනිසෙකු දුටුවිට ඒ මනුස්සයාගෙන් අපට විපතක් වේද? කියා වරෙක තැති ගන්නවා. මේ තමා හැම පුහුදුන් සත්වයෙකුගේම ස්වභාවය. එනම් සියලු භය දුරු කළ උත්තමයා යන්නයි.

ඒ වගේ ම කාම යන්නට යෙදෙන තවත් අර්ථයක් ලෙස බුදුරජාණන් වහන්සේ පෙන්වා දෙනවා. රෝග යන්න. මෙය ව්‍යසනයක් ලෙසයි විස්තර වන්නේ. කාම යන්නත් එක් ආකාරයක රෝගයක්. ඇයි? එය රෝගයක් වන්නේ මේ නිසා පුද්ගලයා කායික හා මානසික වශයෙන් මහත් පීඩාවකට ගොදුරු වෙනවා. එපමණක් ම නොවෙයි කාමය නිසා ඇතිවන අරමුණු සම්පූර්ණ කර ගන්නට අපහසු වූ විට ඒ තුළින් සත්වයා නිරන්තරයෙන් තැවීමකට පත් වෙනවා. මේ තැවීම නිසාම රෝග පීඩාවන්ට ගොදුරු වෙනවා. ධර්මයෙහි විස්තර වන ආකාරයට මේක ‘ඕඝය’ ක් ඉතින් ඕඝයක් හෙවත් සැඩ පහරක් වන මේ කාමය සත්ත්වයා දුකට ඇද ගෙන තල්ලුකර ගෙන යනවා. ඒ නිසා දුක් සහිත තත්ත්වයක් ලෙස රෝග පීඩා හඳුන්වා දෙන්නට පුළුවනි. කාමයට ධර්මයෙහි භාවිත වන තවත් වචනයක් ලෙස ‘සල්ල’ යන වචනය පෙන්වා දී තිබෙනවා. සල්ල යන්නෙහි අර්ථය වන්නේ ‘උල’ යන්නයි. තවත් ආකාරයකින් ප්‍රකාශ කරනවා නම් කටුව, විදිනය, වේදනා සහගත කාවැදීම යන අර්ථ ලබා දෙනවා. බුදුදහමට අනුව චිත්ත සන්තානයෙහි ඇතිවන කාවදින නිරන්තරයෙන් බලපාන රාග, දෝෂ, මෝහ, මාන, දිට්ඨි යන ධර්මතා මේ වචනයෙන් අදහස් වේ. මේ එක් එකක් ගෙන බලනවිට ඒ හැම එකකින්ම අපේ චිත්ත සන්තානය පලුදු වෙනවා. මේවා සිත සිදුරු කරන සිතිවිලි. ඒ විතරක් නොවේ පුහුදුන් සිතේ නලියන මේ සිතිවිලි ක්‍රියාත්මක වීමෙන් තම සිත පලුදු වෙනවා පමණක් නොව ඕනෑම සමාජයක ජීවත් වන විට සමාජයේ අනිකුත් බොහෝ දෙනාට වධයක් පිණිස හිංසාවක් පීඩාවක් පිණිස හේතු වෙනවා. මේ සියල්ල ම මීළඟට කාම යන්නට යෙදෙන තවත් අර්ථයක් ප්‍රකාශ කරන වචනයක් ලෙස මෙම සූත්‍රයෙන් පෙන්වා දෙනව ‘සග‘ යන්න මේ සග යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ ඇලෙන, ගැලෙන හෙවත් ලගින ස්වභාවයයි. ඇලෙන ලගින ගතිය නිසා සිදු වන්නේ වෙන් කළ නොහැකිව බැඳී පැවතීමයි. අපේ සිත්වල බලපවත්නා විවිධ කාම සිතිවිලිවල ස්වභාවයම ඇලෙන, ලගින ගතියයි. එයින් ඉවත් වීම, වෙන්වීම හරිම දුෂ්කර වැඩක්. අද අප ජීවත්වන මේ සමාජයේ සිය දිවි නසා ගැනීම්වල ස්වභාවය හා හේතු යුක්ති සළකා බැලුවහොත් මේ තත්ත්වය අපට මැනවින් වැටහෙනවා. හොර මැර තක්කඩිකම්වලට, මත්ද්‍රව්‍යයන්ට, මත්වතුරට ඇලෙන, ඇබ්බැහි වූවන් ගැන විමසා බැලුවත් මේ තත්ත්වයෙහි වෙනසක් දකින්නට පුළුවන්කමක් නැහැ. මේ ඇලෙන ලගින ස්වභාවය නිසා කාම සිතිවිලි මිනිස් සිතට වධ දෙනවා.

‘කාම’ යන්නට තවත් යෙදෙන වචනයක් ලෙස ‘කාමාධිවචන’ සූත්‍රයෙහි කියවෙනවා. ‘පධ¢ක’ යන්න. සාමාන්‍ය අර්ථය වශයෙන් ගත්තහම ‘පධ¢ක’ යන වචනයේ තේරුම වන්නේ ‘මඩ’ යන අදහසයි. ඉතින් කාමය මඩ යන අර්ථයෙන් මෙහිදී සටහන් වන්නේ මේ කාමයෙහි ගති ලක්ෂණ ස්වභාවය අනුවයි. මඩෙහි ස්වභාවයන් කිහිපයක් වෙනවා. ඇලෙන, තැවරෙන ගතිය එක ලක්ෂණයක්. එමෙන්ම එරෙන ගතිය තවත් සභාවභාවයක්, වැගිරෙන ගතිය තවත් ස්වභාවයක්. පැල්ලම් සහිත ගතිය වැනි තවත් ස්වභාවයන් තිබෙනවා. ඊටත් වඩා මඩේ එ වරුණ විට නැගිට ගැනීමත් දුෂ්කර වෙනවා. එරිලා මිය යන්ටත් පුළුවනි. මේ නිසා මේ තත්ත්වය පවතින ස්වභාවයක් ලෙස කාමයන් පිළිබඳ වුවද සැලකීමට පුළුවනි.

අවසාන වශයෙන් ‘කාම’ යන්නට අර්ථයක් දෙනු ලබන්නේ එය ගර්භයට හෙවත් දරු ගැබකට සමාන කරලයි. ගර්භාෂය නිරන්තරයෙන්ම විවිධ අපද්‍රව්‍යයන්ගෙන් පිරුණු දුර්ගන්ධය නිකුත් කරන අපිරිසුදු ස්ථානයකි. කාමාසක්ත පුද්ගලයා නිරන්තරයෙන්ම ජීවත් වන්නේ එවැනි අපිරිසුදු ගැබකයි. එනම් ඔහුගේ හෝ දිවිපැවැත්ම නිරන්තරයෙන් අපිරිසුදු පිළිකුල් සහගත වන ආකාරය මෙයින් ප්‍රකාශ වෙනවා.

මේ ආකාරයෙන් කාමරාගයෙන් බැඳී, වෙලී ජීවත් වන අය මෙලොවත් පරලොවත් දුකෙන් (දුක්ඛ) පෙළෙනවා. භයෙන් (භය) ජීවත් වෙනවා. රෝග පීඩාවන්ගෙන් (රෝග) ද නිරතුරුව ම පෙළෙනවා. මෙලොව උපත ලබනවා වගේම පරලොවත් උපත ලබනවා. දුක් විඳිනවා. නිරන්තරයෙන් තමන්ට උල්වලින් කටුවලින් (සල්ල) අණිනවා වැනි වේදනාවන්ගෙන් පෙළෙනවා. මේ නිසා කාමය දුරලීමේ ශක්තිය තමන් තුළ ඇති කරගැනීමේ උත්සාහයක යෙදීමේ අවශ්‍යතාවය බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙහිදී පැහැදදිලි කර දී තිබෙනවා.

[පරිඤ්ඤාය යනු (මනාව) හාත්පසින් දැනගැනීම සඳහායි]

පුජ්‍යපාද මිරහවත්තේ පඤ්ඤාසිරි ස්වාමීන්වහන්සේ

“මහණෙනි,
රාගය පිරිසිදුව දැනගැනීම පිණිස
දහම් දෙකක් වැඩිය යුතු වෙත්.

“කවර දෙකක්ද යත්,
සමාධියද,
විදර්‍ශණාවද වෙත්.

“මහණෙනි,
රාගයාගේ පිරිසිදුව දැනගැනීම පිණිස
මේ දහම් දෙක වැඩිය යුතු වෙත්.”

“මහණෙනි,
රාගයාගේ ගෙවී යාම පිණිස
ධර්ම දෙකක් වැඩිය යුතු වෙත්.

“කවර දෙකක්ද යත්,
සමාධියද,
විදර්‍ශණාව ද
ලෙසිනි..

“මහණෙනි,
රාගයා ගෙවා දැමීම පිණිස
මේ ධර්ම දෙක වැඩිය යුතුය.

කොළඹ විජේරාම මාවතේ,
ජාත්‍යන්තර විපස්සනා
භාවනා මධ්‍යස්ථානාධිපති

උඩුදුම්බර කාශ්‍යප හිමි

තියුණු ප්‍රඥාවක් ඇති කර ගැනීම සඳහා භාවිත කළ හැකි ක්‍රමවේදයක් අංගුත්තර නිකායේ, ඡක්ක නිපාතයේ, නිබ්බේධික සූත්‍රයෙන් විස්තර කෙරේ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කරන ලද යම් ධර්මයක් තිබේ නම්, සෑම විටම එම ධර්මය තුළින් අතිදීර්ඝ භයානක සංසාර එක ජීවිතයක් උරුම වී ඇති සත්ත්ව සන්තානය තුළ ඇති ගැටලු විසඳාගැනීම සඳහා භාවිත කළ යුතු ඉතා ප්‍රායෝගික ක්‍රමවේදයන් සාකච්ඡා කෙරේ.

ගැටලුවත්, එම ගැටලුවට හේතුවත්, එය නැති කිරීමත් නැති කරන මාර්ගයත් මොනවට පැහැදිලි කරන ධර්මය ඉතා දුස්සීලකම් කරන්නට පෙළඹෙන, විෂම සිතිවිලි ඇති සන්තානයක් ජීවිත අවබෝධය සහිත ඉතා සාන්ත තත්ත්වයකට පත් කරයි. ජීවිතයේ සත්‍ය තත්වය ඇති සැටියෙන් අවබෝධ වන විට විෂම සිතිවිලි ඉවත් වන්නේ, ලෝභ ද්වේෂ මෝහ ඇතිවන්නට, තදින් අල්වා ගන්නට ලොවෙහි සාරවත් යමක් නැති බව තේරුම් ගන්නා බැවිනි.

මෙම නිබ්බේධික සූත්‍රය තුළින් ද ඉතා තියුණු ආකාරයකින් අප ජීවිත තුළ ක්‍රියාත්මක වන ක්‍රියාදාමයන් අවබෝධ කරගන්නා ක්‍රම වේදයක් විස්තර කර ඇත. ජීවිතයට අතිශයින් ම සම්බන්ධ කරුණු හයත්, හය ආකාරයකින් විවිධ වශයෙන් බෙදා දක්වන මෙම සූත්‍ර ධර්මය එම කරුණු තුළින් ජීවිතය විනිවිද දකින්නට මඟ සලසයි. කාමය, වේදනාව, සංඥාව, ආශ්‍රව, කර්මය සහ දුක යන අපේ ජීවිතයට අතිශයින්ම සම්බන්ධ ඉතාම වැදගත් ධර්මතාවයන් හයක් පිළිබඳව මෙසේ හය ආකාරයකින් මෙම සූත්‍ර ධර්මය තියුණු නුවණක් ඇති කර ගැනීම පිළිබඳව ධර්ම පරියාය නමින් හඳුන්වයි.

නිබ්බේධික ධර්ම පරියාය යනු එයයි.
ඒ ධර්මතාවයන්හි සැබෑ ස්වරූපයත්, ඒවා උපදින්නට හේතු වෙන නිධාන කාරණාවත්, එහි විවිධත්වයත්, ඒ වගේම ඒ තුළින් උපදින විපාකත්, එහි නිරෝධයත්, නිරෝධ ගාමිධෑ පටිපදාවත් යන ආකාර හයකින් ඉහත සඳහන් සෑම ධර්මතාවයක් පිළිබඳව ම විස්තර කර ඇත.මෙම සූත්‍ර ධර්මයේ කාමයන් පිළිබඳව අර්ථ දැක්වීම වශයෙන් අප මාතෘකා කරන ලද ගාථා ධර්මය සඳහන් කර ඇත.බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මය හැදෑරීමෙන් අපේ සංකල්ප කොයිතරම් නම් වෙනස් වෙනවාද යන්න මේ ගාථා ධර්මය හැදෑරීමෙන් ම මොනවට පැහැදිලි වේ.

කාමයන් යනු රූප කාම, ශබ්ද කාම, ගන්ධ කාම, රස කාම, ස්පර්ශ කාම, ලෙස පස් ආකාරයකට බෙදා වෙන් කරන අතර රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස, ස්පර්ශ, ආදී නොයෙකුත් යහපත් ලෙස දැනෙන ප්‍රිය වූ, සිත් අලවන්නා වූ, ලොවෙහි විසිතුරු අරමුණු ඇත් ද, ඒවා කාමයන් නොවන බවත්, ඒවා පිළිබඳව පුරුෂයා තුළ කල්පනා වශයෙන් උපන්නාවූ රාගය ම කාමය බවත්, රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස, ස්පර්ශ යනු කාම ගුණයන් බවත් ගාථා ධර්මය තුළින් විස්තර කෙරේ. මෙයින් පිළිබිඹු වන්නේ බාහිර ලෝකයේ වෙනස්වීම් කඩා වැටීම් නිසා ගිනි ගන්නා ආකාරයට අපට දැනෙන අප සන්තානය දැවිලි තැවිලි වෙහෙස සහිත ගිනි ගැනීමට හේතුව ඇත්තේ බාහිර ලෝකය තුළ නොව අප සන්තානයන් තුළම බවයි. රූප කාම, ශබ්ද කාම, ගන්ධ කාම, රස කාම, ස්පර්ශ කාමය යනු එකිනෙකට වෙනස් වූ කාමයන් ලෙස මෙම සූත්‍ර ධර්මය තුළින් හඳුන්වනු ලබන අතර මෙම වර්ගීකරණයම කාමයන්හි විවිධත්වය ලෙස ද හඳුන්වයි. කාමයන්හි විපාක පහත ආකාරයට මෙම සූත්‍ර ධර්මයේ හඳුන්වා දී ඇත.

‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, කාමානං විපාකො? යං ඛො, භික්ඛවෙ, කාමයමානො ඹඹතජ්ජං තජ්ජං අත්තභාවං අභිනිබ්බත්තෙති පුඤ්ඤභාගියං වා අපුඤ්ඤභාගියං වා, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කාමානං විපාකො මෙහි තේරුම වන්නේ –
(යමක් කැමතිවනු ලබන්නේ, පින් පක්‍ෂයෙහි වූ හෝ, පව් පක්‍ෂයෙහි වූ හෝ, එයින් උපදනා ආත්ම භාවය උපදවයි. මහණෙනි, කාමයන්ගේ විපාකය මේ යැයි කියනු ලැබේ.)

කාමයන්ගේ නිධාන සම්භවය එනම් උත්පත්ති කාර්ණාව ස්පර්ශය බවත් කාමයන්හි නිරෝධය ස්පර්ශ නිරෝධය බවත් එසේ නිරෝධය උපදවා ගැනීම සඳහා කළ යුත්ත එනම් අවශ්‍ය කරන ප්‍රතිපදාව ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයම බවත් කාමයන් වර්ගීකරණ නිමාකරමින් අවසානයේ දක්වා ඇත. ඉන් පසුව සඳහන් කර ඇත්තේ “මහණෙනි, යම් කලක ආර්ය ශ්‍රාවක තෙමේ මෙසේ කාමයන් දනියි ද, මෙසේ කාමයන්ගේ පසුබිමෙහි සම්භවය දනියි ද, මෙසේ කාමයන්ගේ විවිධත්වය දනියි ද, මෙසේ කාමයන්ගේ විපාකය දනියි ද, මෙසේ කාමයන්ගේ නිරෝධය දනියි ද, මෙසේ කාමයන් නිරුද්ධ වන්නා වූ ප්‍රතිපදාව දනියි ද, හේ විනිවිද වැටහෙන නුවණින් යුතුව කාමයන් නිරුද්ධ වන්නා වූ බඹසර දන්නේ ය”යනුවෙනි.

මෙහි දනීද, දනීද ලෙස සඳහන් කර ඇත්තේ පොත්පත්වලින් කරුණු දැන ගැනීම පමණක් නොවන බව අප තරයේ වටහා ගත යුතුය. ගින්නක් දකින කල්හි ගින්නට හේතුව අපේ සිතට නිරායාසයෙන් නැගී එන අතර එය නිවා දැමිය හැකි බවත් නිවාදැමීමට කළයුතු ක්‍රියාවන් මොනවාද යන්නත් එම ක්‍ෂණයේදීම අපට වැටහේ.

එසේ වන්නේ ගින්දර පිළිබඳව අප දන්නා කරුණු අප මනසින් වේගයෙන් නැඟෙන ආකාරයට සකස් වී ඇති බැවිනි. මෙසේ වන්නේ එම ක්‍රියාවලිය පිළිබඳව දිගු කාලයක් ආශ්‍රය කර තිබීමෙනි. කාමයන් සහ කාමයන් නිරෝධ වීමේ ක්‍රියා ක්‍රියාවලිය ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය භාවිත කිරීමෙන් අප සන්තාන තුළ සිදුවන බව ටිකෙන් ටික අත්දැකීමකට ලක් කර ගැනීමට එනම්, මනසින් ද දැකීමට පුරුදු පුහුණු වීමෙන් ඉහත සඳහන් කළ ගින්දර සන්තතිය පිළිබඳ මානසිකත්වය වැනි මානසිකත්වයක් කාමයන් පිළිබඳව ද ඇති කරගත හැකි බව වටහා ගත යුතු ය.

එනම්, ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය භාවිත කරමින් කාමයන් අඩුකර ගැනීම සහ නැති කර ගැනීම දෛනික ජීවිතයේ දී අත්දැකීමක් කරගත යුතුව ඇත. පොතපතින් පමණක් දැන ගන්නා කරුණු වැදගත් වන්නේ අන් අයට කියා දීමට හැකි බැවිනි. තමන්ට ප්‍රයෝජනයක් ගැනීමට නම් ඒවා තමන් තුළ ක්‍රියාත්මක වන ධර්මතා සමඟ සසඳමින් එම ක්‍රියාවලීන් අත්දැකිය යුතුව තිබේ.

මේ ආකාරයටම වේදනාව ඉපදීමට හේතු වන කාරණාවන්, එහි විවිධත්වය, එහි විපාකය, එහි නිරෝධය සහ නිරෝධගාමිණී පටිපදාව, මීළඟට විස්තර කර තිබේ.

සංඥාව, සංඥාව ඉපදීමට හේතු වන කාරණාව, එහි විවිධත්වය, එහි විපාකය එහි නිරෝධය සහ නිරෝධගාමිධෑ පටිපදාව, ආශ්‍රව, හේතු වන කාරණාවන්, එහි විවිධත්වය, එහි විපාකය, එහි නිරෝධය සහ නිරෝධගාමිණී පටිපදාව, කර්මය, කර්ම හේතු පත්ති කාරණාව, එහි විවිධත්වය, එහි විපාකය, එහි නිරෝධය, නිරෝධ ගාමිණී ප්‍රතිපදාව, දුක, දුකට හේතු වන කාරණාව, එහි විවිධත්වය, එහි විපාකය, නිරෝධය හා නිරෝධගාමිණී පටිපදාව, යන කරුණු ඉහත ආකාරයට ම සවිස්තරව දක්වා ඇත. මෙම කරුණු ඉතාම සවිස්තරව දැන ගැනීම මේ ජීවිතයත්, පරලොව ජීවිතයත් යහපත් කරගන්නට විශාලම හේතුවක් වන බව ඉතාම පැහැදිලි වේ. මන්දයත් ජීවිතයට අදාළ සියලු කරුණු මෙම ධර්මතා හය තුළ අඩංගු වන බැවිනි.

ජීවිතය තේරුම් ගැනීමට නම් ධර්ම ශ්‍රවණය කර, එම ධර්ම කරුණු හොඳීන්ම මතක තබාගෙන, ඒවා පිළිවෙළින් තමන්ගේ මනසින් නැගී එන ආකාරයට සකසාගෙන, මනසින් එම ධර්මතා වලට අදාළ ක්‍රියාවලීන් අත්දැකිය යුතුය.

එසේ දකින්නට අවශ්‍ය කරන මූලික සුදුසුකම් වන, සීලාදී ගුණ ධර්ම වර්ධනය කර ගනිමින්, චිත්ත ප්‍රමෝදය උපදවා කාය පස්සද්ධිය, චිත්ත පස්සද්ධි, ඇති කර ගනිමින්, මනා චිත්ත ඒකාග්‍රතාවයක් ඇති කර ගත යුතු වේ. ජීවිතයේ දුක් නැති කර ගැනීමට නම් සත්‍ය අවබෝධ තර ගත යුතු අතර, ඒ සඳහා ධර්මයේ සඳහන් ව ඇති ක්‍රම වේදයන් භාවිත කළ යුතුව ඇත. සසර ජීවිතයේ කෙදිනක හෝ දුක් නැති කර ගැනීම සඳහා මෙවැනි වැඩ පිළිවෙළක් පිළිපැදිය යුතුවම ඇති බැවින් තවත් ප්‍රමාද නොවී ලද අවස්ථාවේ දී ම සිදු කිරීම පඥා ගෝචර වේ.

පහානාය යනු දුරුකරනු සඳහායි. ඛයාය වයාය යනු ක්‍ෂයට හා විනාශයට යාම සඳහායි.

“මහණෙනි,
රාගයෙන් පිරිසිදුව දුරුකිරීම පිණිස
දහම් දෙකක් වැඩිය යුතු වෙත්.

“කවර දෙකක්ද යත්,
සමාධියද,
විදර්‍ශණාවද වෙත්.

“මහණෙනි,
රාගයාගේ දුරුකිරීම පිණිස මේ දහම් දෙක වැඩිය යුතු වෙත්.”

 විරාගය යනු කාමයන්හි නොඇලීම සඳහායි

“මහණෙනි,
රාගය නැතිවීම පිණිස දහම් දෙකක් වැඩිය යුතු වෙත්.

“කවර දෙකක්ද යත්,
සමාධියද,
විදර්‍ශණාවද
වෙත්.

“මහණෙනි,
රාගය නැතිවීම පිණිස
මේ දහම් දෙක වැඩිය යුතු වෙත්.”

[කාමයන් ගේ ආදීනව

භාර්යාවෝ ය, දූ දරුවෝ ය, සහෝදර සහෝදරියෝ ය, ඥාති මිත්‍රයෝය, ආහාරපාන වස්ත්‍රාභරණයෝ ය, යාන වාහන හා නොයෙක් ආකාර පරිභෝග භාණ්ඩයෝ ය, ගී නැටුම් – ගැයුම් හා නොයෙක් ආකාර ක්‍රීඩාවෝ ය, රන් රිදී මුතු මැණික් හා මිල මුදල් ය යන මේ ආදි සත්ත්වයන් ඇලුම් කරන සොයන යමක් වේ නම්, ඒ සියල්ලට ම ‘කාමය’ යි කියනු ලැබේ. ඒ සියල්ල රූප – ශබ්ද – ගන්ධ – රස – ස්ප්‍ර‍ෂ්ටව්‍ය යන පසට ඇතුළු කොට ‘පඤ්චකාමය’ යි කියනු ලැබේ. එක් අතෙකින් මේ පඤ්ච කාමය ඉතා ආස්වාදනීය දෙයකි. තවත් අතෙකින් ඒ පඤ්චකාමය සත්ත්වයන්ට ඇති මහත් ම නපුරද වේ.

සසර කලකිරී මහත් පරිත්‍යාගයන් කොට බුදු සස්නෙහි පැවිදි වන කුලපුත්‍ර‍යන්ට පසු කලකදී ශාසනයෙන් බැහැර වීමට හේතු වන්නේ ද, පැවිදි ව සිට ගෙන නොයෙකුත් දුෂ්ප්‍ර‍තිපත්වලට යෙදෙන්නට හේතු වන්නේ ද මේ පඤ්ච කාමය ම ය. වරක් පඤ්ච කාමාශාව දුරු කොට පැවිදි වුව ද සිහියෙන් යුක්ත නො වන කාමයන් ගේ ආදීනවය නැවත නැවත සිහි නො කරන පැවිද්දන්ට අත්හළ කාමය ගැන නැවත ආශාව ඇති වී සිවුරු හැර යන්නට සිදුවිය හැකි ය. ශාසනය තුළ සිට ගෙන දුෂ්ප්‍ර‍තිපත්තියෙහි යෙදෙන්නට ද සිදු විය හැකි ය. එසේ නො වනු පිණිස පැවිද්දන් විසින් කාමයන් ගේ ආදීනවය හොඳින් දැන ගත යුතු ය. වරින් වර එය සිහි කළ යුතු ය. කාමයන් ගේ ආදීනවය තථාගතයන් වහන්සේ මෙසේ වදාරා ඇත්තේ ය.

“අප්පස්සාදා කමා වුත්තා මයා
බහුදුක්ඛා බහූපායාසා
ආදීනවෝ එත්ථ භීය්‍යො.”

අට්ඨිකංකලූපමා කාමා වුත්තා මයා බහුදුක්ඛා බහූපායාසා, මංසපේසූපමා කාමා -පෙ- තිණුක්කූපමා කාමා -පෙ- අංගාරකාසූපමා කාමා -පෙ- සුපිනකූපමා කාමා -පෙ- යාචිතකූපමා කාමා -පෙ- රුක්ඛඵලූපමා කාමා -පෙ- අසිසූනුපමා කාමා -පෙ- සත්තිසූලූපමා කාමා -පෙ- සප්පිරූපමා කාමා වුත්තා මයා බහු දුක්ඛා බහූපායාසා ආදීනවෝ එත්ථ භීය්‍යෝ”
(මජ්ඣිමනිකාය අලගද්දූපම සුත්ත)

මේ පාඨයෙහි උපමා දශයකින් මෙසේ කාමයන් ගේ ආදීනවය දක්වා තිබේ.

අට්ඨිකංකලූපමා කාමා. 
‘කාමයෝ ලේ මස් නැති ඇට කැබැල්ලකට බඳු උපමා ඇත්තෝ ය’ යනු එහි තේරුම යි. සාගින්නෙන් පීඩිත බල්ලකු ආහාරාශාවෙන් මස්කඩයක් සමීපයේ බලා ඉන්නා කල්හි, ලේ මස් නැති ඇට කැබැල්ලක් කඩයෙන් ඉවත දැමුව හොත් ඌ එය අවුලා ගෙන සපන්නට පටන් ගන්නේ ය. ඇට කැබෙල්ල කොතෙක් සැපුව ද එයින් උගේ සාගින්න නො සන්සිඳේ. වන්නේ වෙහෙසට පත්වීමෙන් තවත් සාගින්න වැඩි වීම ය. එමෙන් කාමාශාවෙන් කාම පිපාසාවෙන් පීඩිත ව කාමයන් සොයන තැනැත්තා ගේ ඒ කාම පිපාසාව කොතෙක් ආහාර පාන වස්ත්‍රාදි කාමවස්තූන් ලබා කොතෙක් කම් රස අනුභව කළේ ද නො සන්සිඳේ. ඔහුට කිසි කලෙක සෑහීමක් නො වේ. කාමයන් ලබත් ලබත් ම කම් සැප විඳිත් විඳිත් ම එයින් ඔහුගේ කාම පිපාසාව තව තවත් වැඩේ. බල්ලා සුඛිතභාවයට පත් කරන කිසි ම උසස් දෙයක් කිසි ම හරයක් ඒ ලේ මස් නැති ඇට කැබැල්ලෙහි නැතිවාක් මෙන්, කාමවස්තූන් හි සත්ත්වයා තෘප්තියට පත් කරන කිසි හරයක් නැත්තේ ය. “ඕනෑය, ඕනෑය, මදිය, තවත් ඕනෑය තවත් ඕනෑය” කියා මහත් වෙහෙසින් රැස් කරන මේවා “මාගේ ය, මාගේය” කියා සිතින් බදාගෙන ඉන්නා කාමවස්තූහු පුද්ගලයාට තෘප්තියක් ඇති නොකර ම විනාශ වී යති. පුද්ගලයා ද ඒවා බදාගෙන සිටීමෙන් තෘප්තියක් නොලබා ම විනාශයට පැමිණේ. මේ කාමයන් ගේ ස්වභාවය ය. එබැවින් තථාගතයන් වහන්සේ “කාමයෝ ලේ මස් නැති ඇට කැබෙල්ලකට බඳු උපමා ඇතියෝ ය” යි වදාළ සේක.

මංසපේසූපමා කාමා. 
“බොහෝ දෙනාට සාධාරණ බැවින් කාමයෝ මස් කැටියකට බඳු උපමා ඇත්තෝ ය” යනු එහි තේරුම ය. ගිජුළිහිණියකු හෝ උකුස්සකු හෝ අන් පක්‍ෂියකු හෝ හොටින් මස් කැටියක් ගෙන පියාසර කළහොත් එය දකින පක්‍ෂීහු ඔහු ලුහු බැඳ ඌට කොටති. එය අතහරින තුරු ඌට නිදහසක් නො ලැබේ. එකකු හළ මස්කැටිය අනිකකු ගත හොත් ඌට ද එසේ ම කොටති. එසේ කොටන්නේ මස්කැටිය බොහෝ දෙනකුන් බලාපොරොත්තු වන දෙයක් බැවිනි. වස්තුව ද මස් කැටිය සේ බොහෝ දෙනකුන් බලාපොරොත්තු වන දෙයකි. එකකු රැස් කර ගෙන – අයත් කර ගෙන සිටින වස්තුව පැහැර ගත හැකි නම් ගැනීමට බලාපොරොත්තු වන්නෝ දහස් ගණනින් – දසදහස් ගණනින් සිටිති. එබැවින් වස්තුව අයත් කර ගෙන ඉන්නා තැනැත්තාට මාගේ වස්තුව රජහු හෝ පැහැර ගනිත් ද, සොරහු හෝ පැහැර ගනිත් ද, සතුරෝ හෝ පැහැර ගනිත් ද, දූ දරුවෝ හෝ පැහැර ගනිත් ද කියා නිරතුරුව බියෙන් කල් යැවීමට සිදු වේ. නිතර ම පරෙස්සම් කරන්නට සිදු වේ. සමහරවිට රෑ නිදි නො ලබා පරෙස්සම් කරන්නට සිදු වේ. ධනය ඇති තාක් ඔහුට සැනසිල්ලක් නො ලැබේ. රැස් කර ගෙන ඉන්නා ධනය නිසා නොයෙක් විට ඊර්ෂ්‍යා කාරයන් ගෙන් නොයෙක් කරදර විඳින්නට සිදු වේ. සොරුන්ගෙන් සතුරන්ගෙන් පීඩා විඳින්නට ද සමහර විට ඒ ධනය නිසා මැරෙන්නට ද සිදු වේ. එ බැවින් තථාගතයන් වහන්සේ ‘කාමයෝ මස් කැටියක් වැනියහ’ යි වදාළ සේක.

තිණුක්කූපමා කාමා. 
‘දවන ස්වභාවය ඇති බැවින් කාමයෝ තණසුලකට බඳු උපමා ඇත්තෝ ය’ යනු එහි තේරුම ය. ගිනි දැල්වෙන තණ සුලක් අතින් ගෙන සිටින්නහු විසින් එය නො හළ හොත් අත දැවී ඒකාන්තයෙන් ඔහු දුකට පත් වන්නේ ය. වස්තුව රැස් කර ගෙන සිටින තැනැත්තාහට එය නො හළ හොත් ඒකාන්තයෙන් දුකට පත්වන්නට සිදු වේ. තණ්හාවෙන් අයත් කර ගෙන සිටින්නා වූ වස්තුවෙන් වෙන් වීම වස්තු හිමියාට දුකෙකි. වස්තුව කෙසේ පරෙස්සම් කරමින් සිටියත් ඒ වස්තුව නැති වී යෑමෙන් හෝ මරණයෙන් හෝ වස්තු හිමියා එයින් ඒකාන්තයෙන් වෙන් වන්නේ ය. එබැවින් ඒ දුක තණසුල නො හැර සිටින්නහුට මෙන් වස්තුව නො හැර සිටින්නහුට ඒකාන්තයෙන් ඇති වේ. සමහර විට සොර සතුරු පීඩාවලින් ද බොහෝ දුක් ඇතිවේ. ‘කාමයෝ අතට ගත් තණසුලක් බඳුයහ’ යි වදාළේ එහෙයිනි.

අංගාරකාසූපමා කාමා. 

‘කාමයෝ දුම් නැති ගිනිදලු නැති මහගිනි අඟරු වළකට බඳු උපමා ඇත්තාහ’ යනු එහි තේරුම යි. ගැඹුරෙන් සතර රියනක් පමණ වන ගිනි දලු හා දුම් නැති ගිනි අඟුරෙන් පිරි වළක් වේ නම් එහි මහා රස්නයක් ඇත්තේ ය. එහි යමක් වැටුණ හොත් ගිනි රස්නයෙන් බැදී කරවී යන්නේ ය. කාමයන් පිළිබඳ ව ඇති වන්නා වූ තද ආශාවත් එබඳු ම රස්නයකි. ඇතැමුන් තමන්ට ඇති වූ කාමාශාවල් සම්පූර්ණ කර ගන්නට නො හැකි වූ විට දිවි නසා ගන්නේ එයින් වන තැවීම් නො ඉවසිය හැකි වීමෙනි.

සුපිණකූපමා කාමා.
‘කාමයෝ රෑ දුටු ස්වප්නයක් වැනියහ’ යනු එහි තේරුම ය. ස්වප්නයෙන් කිනම් වස්තුවක් ලදත්, කිනම් සම්පත්තියක් ලදත් ඒවා ඇත්තේ සිහිනය දකිමින් ඉන්නා අවස්ථාවෙහි පමණෙකි. අවදි වූ පසු ඒවායින් කිසිවක් නැත. එමෙන් කාමවස්තූන් නිසා ලබන සෝමනස්සයත් ප්‍රීතියත් ඇත්තේ ඒ වේලාවට පමණෙකි. ඇසිල්ලකින් එය නැති වෙයි. එක් එක් පුද්ගලයකු විසින් බොහෝ වෙහෙසී කාම වස්තූන් සපයා ඒවා නිසා අතීතයෙහි බොහෝ වාරවල ප්‍රීති සොම්නස් ලබා ඇත. අද ඒවායින් කිසිවක් ඉතිරි වී නැත. දැන් ලබන ප්‍රීති සොම්නස්වල හා අනාගතයෙහි ලබන ප්‍රීති සොම්නස්වල ඉරණමත් එයම ය. ලබා ගන්නා කාමවස්තු ද එසේ ම ක්ෂය වී යන්නේ ය. එක් එක් පුද්ගලයකු ගේ අතීත සංසාරය ගැන සලකා බලතහොත් එකකු විසින් රැස් කළ ධනයෙහි ප්‍ර‍මාණයක් නැති බවත්, පෝෂණය කළ අඹු දරුවන්ගේ ප්‍ර‍මාණයක් නැති බවත් කිය යුතු ය. අද ඒවායින් කිසිවක් නැත. අද රැස් කරගෙන ඉන්නා ධනයේත්, අද ආදරයෙන් පෝෂණය කරන අඹුදරුවන්ගේත් ඉරණම ද එයම ය. එබැවින් තථාගතයන් වහන්සේ ‘තාවකාලිකත්වයෙන් කාමයෝ ස්වප්නයක් බඳුහ’ යි වදාළ සේක.

යාචීතකූපමා කාමා.
‘කාමයෝ අනුන්ගෙන් තාවකාලික වශයෙන් ඉල්ලා ගත් දේවල් බඳුයහ’ තාවකාලික වශයෙන් අනුන්ගෙන් ඇඳුම් පැළඳුම් ඉල්ලා ඇඳ පැළඳ සිටින තැනැත්තා ඒ වේලාවට මහ පොහොසතකු සේ පෙනේ. ඇසිල්ලකින් ඒවා ආපසු හිමියන් ගත් කල්හි ඔහුට කිසිවක් නැත. මඳ කලක දී නැති වී යන කාමයෝ ද අනුන් ගෙන් ගත් බඩු වැනි ය.

රුක්ඛඵලූපමා කාමා. 
‘කාමයෝ පල දරන ගසකට බඳු උපමා ඇත්තේ ය.’ වනයෙහි පල දරන ගසකට නැඟ එකකු පල නෙළා කමින් සිටියදී පල සොයා ආ ගස් යන්නට නො දත් අනිකකු ඒ ගස කපන්නට පටන් ගත් කල්හි ගසෙහි ඉන්නා තැනැත්තා වහා නො බව හොත් ගසත් සමග වැටී ඔහුගේ අත් පා හෝ බිඳෙන්නේ ය. ඔහු මරණයට හෝ පැමිණෙන්නේ ය. එමෙන් කාමයන් නො හැර අල්ලා ගෙන ඉන්නා තැනැත්තා ඒ කාමයන් නිසා නොයෙක් විට මරණයට හෝ මහ දුක්වලට පත් වන්නේ ය.

අසිසූනූපමා කාමා.
 ‘කාමයෝ කඩුවකට, මස් කපන කොටයකට බඳු උපමා ඇත්තාහ.’ කඩුව හා කොටය නිසා මස් කැපී යන්නාක් මෙන් ඔවුනොවුන් කෝලාහල කර ගැනීම් ආදියෙන් කාමයන් නිසා සත්ත්වයෝ මහත් විනාශයට පැමිණෙන්නාහ.

සත්තිසූලූපමා කාමා. 
‘කාමයෝ පිහියක හෝ කිනිස්සක උලට බඳු උපමා ඇත්තාහ.’ පිහියාවල කිනිසිවල හුලෙන් ශරීර සිදුරු කරන්නාක් මෙන් කාමයෝ ද සත්ත්වයන්ගේ සිත් සිදුරු කරති.

සප්පසිරූපමා කාමා.
 ‘කාමයෝ සර්ප හිසකට බඳු උපමා ඇත්තාහ’ සර්ප හිස භයානක දෙයක් වන්නාක් මෙන් ම අනේක දුඃඛයන්ට හේතු වන බැවින් කාමයෝ ද භයානකයහ. එබැවින් තථාගතයන් වහන්සේ කාමයෝ සර්ප හිසකට බඳු උපමා ඇත්තාහයි වදාළ සේක.

මධ්‍යම නිකායේ චූල දුඃඛස්කන්ධ මහා දුඃඛස්කන්ධ සූත්‍ර‍ දෙක්හි කාමයන්ගේ බොහෝ ආදීනව විස්තර වශයෙන් වදාරා ඇත්තේ ය. ඒ සූත්‍ර‍ ධර්ම බලා ගැනීම ද පැවිද්දන්ට ඉතා ප්‍රයෝජන ය. ග්‍ර‍න්ථය මහත් වන බැවින් ඒ සූත්‍ර‍ මෙහි නො දක්වනු ලැබේ. මේ ගාථා භාවිතය ද ප්‍රයෝජනවත් ය.

1. චාතුද්දීපෝ රාජා මන්ධාතා ආසි කාමභෝගීනමග්ගෝ,
අතිත්තෝ කාලංකතෝ න තස්ස පරිපූරතා ඉච්ඡා.

2. සත්තරතනානි වස්සෙය්‍ය වුට්ඨිමා දසදිසා සමන්තේන,
න චත්ථි තිත්ති කාමානං අතිත්තාව මරන්ති නරා.-

3. අසීසූනූපමා කාමා කාමා සප්පසිරොපමා,
උක්කොපමා අනුදහන්ති අට්ටිකංකල සන්නිභා-

4. අනිච්ඡා අද්ධුවා කාමා බහුදුක්ඛා මහාවිසා,
අයොගුළෝව සන්තත්තො අඝමූලා දුඛප්ඵලා –

5. රුක්ඛඵලූපමා කාමා මංසපෙසූපමා දුඛා,
සුපිනෝපමා වඤ්චනියා කාමා යාචිතකූපමා –

6. සත්තිසූලුපමා කාමා රොගො ගණ්ඩො අඝං නිඝං,
අංගාරකාසු සදිසා අඝමූලං භයං වධො.
(සුමේධාථෙරි ගාථා)

තේරුම :-

1. ද්වීප සතරට ම අධිපති කාමභෝගීන්ගෙන් අග්‍ර‍ මන්ධාතු නම් රජෙක් විය. ඔහු ද කාමයන්ගෙන් තෘප්තියක් නො ලබා ම කළුරිය කෙළේ ය. ඔහුගේ ආශාව නො පිරුණේ ය. මන්ධාතු රජ සුවාසු දහසක් අවුරුදු කුමාර ක්‍රීඩා වශයෙන් ද, සුවාසූ දහසක් අවුරුදු යුවරජු වශයෙන් ද සුවාසූ දහසක් අවුරුදු චක්‍ර‍වර්තී රජව ද මිනිස්ලොව කම් සැප විඳ සතියක් ශක්‍ර‍යන්ගේ ආයුකාලයෙහි දෙව් ලොව දිව්‍යකාම සම්පත් ද විඳ කාමයන්හි තෘප්තියකට නො පැමිණ ම දිවි කෙළවර කෙළේ ය.

2. හාත්පස දශ දිශාවෙහි ම රුවන් වැසි වට ද සත්ත්වයාට කාමයන් ගැන තෘප්තියට පැමිණීමක් නො වේ. මනුෂ්‍යයෝ තෘප්තියට නො පැමිණ ම මැරෙන්නාහ. ඉතිරි ගාථා සතරෙහි අර්ථ සුගම බැවින් නො දක්වනු ලැබේ.

“මහණෙනි,
රාගය විනාශ කරනු පිණිස
දහම් දෙකක් වැඩිය යුතු වෙත්.

“කවර දෙකක්ද යත්,
“සමාධියද,
විදර්‍ශණාවද වෙත්.

“මහණෙනි,
රාගය විනාශය පිණිස මේ ධර්ම දෙක වැඩිය යුතු වෙත්.”

[1 “කාමය කැමතිවන්නාවූ ඕහට ඉඳින් වස්තුකාමය ලැබෙයි” යන්නෙහි කාම යනු ප්‍රකට වශයෙන් කාමයෝ දෙකොටසක් වෙති.
එනම් (i) වස්තූ කාමයෝද (ii) ක්ලෙශ කාමයෝද වෙති.

වස්තුකාමයෝ කවරහුද?
ප්‍රියවඩන්නාවූ රූපයෝද, ප්‍රිය වඩන්නාවූ ශබ්දයෝද, ප්‍රියවඩන්නාවූ ගන්ධයෝද, ප්‍රියවඩන්නාවූ රසයෝද, ප්‍රිය වඩන්නාවූ ස්පර්ශයෝද, එමෙන්ම ඇතිරිලිද, පොරෝණා ද, දාසි දාස එළු බැටළු ඌරු කුකුල් ඇත් ගව අශ්ව වෙළඹාදීහුද, එසේම කෙත් වතු හිරණ්‍යස්වර්ණ ගම් නියම්ගම් රාජධානිද ධනාගාර හා කොටුගුල්ද යන යම්කිසි ඇලෙන වස්තූහු වස්තුකාමයෝ වෙති.

නැවතද කාමයෝ අතීතය අනාගතය වර්තමානය (පවත්නා කල ඇති) අධ්‍යාත්මිකය බාහ්‍යය අධ්‍යාත්මික බාහ්‍යය, හීනවූ මධ්‍යමවූ ප්‍රණීතවූ ආපායිකය (නිරයෙහි සතුන්ට අයත්) මානුසිකය දිව්‍යය වැටහෙන කාමයෝය, නිර්මිත කාමයෝය, පරනිර්මිත (අනුන් ඇතිකරණ ලද) අනිර්මිත (ඇති නොකරණ ලද) පරිගෘහිත (වටකරණ ලද අපරිගෘහිතය (වට නොකරණ ලද) මමායිතය (මමය මාගේ යයි හැඟීම ඇති) යන සියලු කාමාවචර (කාමලෝකයට අයත්) ධර්මයෝද, සියලු රූපාවචර ධර්මයෝද, සියලු අරූපාවචර ධර්මයෝද, තෘෂ්ණා වස්තුකවූ තෘෂ්ණා රම්මණවූ ප්‍රියයයි යන හැඟීම ඇති අර්ථයෙන්ද, ඇලීම ඇත්තේය යන අර්ථයෙන්ද, මදයට හේතුවේය යන අර්ථයෙන්ද, කාමයෝ නම් වෙති. මොව්හු වස්තුකාමයෝ යයි කියත්.

(ii) ක්ලෙශ කාමයෝ කවරහුද?
ඡන්දනම් කාමය, රාග නම් කාමය, ඡන්දරාග නම් කාමය, සංකල්ප නම් කාමය, රාග නම් කාමය යන මේ කාමයෝද යමෙක් කාමයන්හි කැමැත්ත ඇත්තේද, කාමරාගය ඇත්තේද, කාමනන්දිය ඇත්තේද, කාම තෘෂ්ණාව ඇත්තේද, කාම ස්නේහය ඇත්තේද යන තන්හිද, කාම පරිඩාහය, කාම මූර්ඡාව, කාමයට බැසගැණීම, කාම ඕඝය, කාමයෝගය, කාමුපාදානය, කාමච්ඡන්ද නීවරණය යන මේ තැන්හිද ‘කාමය තගේ මුල දැක්කෙමි. සංකල්පයෙන් කාමය හටගන්නෙහිය. ඒ මුල සංකල්පනය නොකරන්නෙමි. මෙසේ කාමය (තෝ) නොවන්නෙහිය’ යන මොහු ක්ලේශ කාමයෝයයි කියත්. (ii) “කාමය මානස්ස (කැමති වන්නහුට) යනු කැමතිවන්නාවූ, ආශාකරන්නාවූ, පිළිගන්නාවූ ප්‍රාර්ථනා කරන්නාවූ ඇලී සිටින්නාවූ ගැලී සිටින්නාවූ යනුයි. කාමය කැමතිවන්නාටයි.

4 “ඔහුට ඉදින් වස්තු කාමය ලැබෙයි” යන්නෙහි ඕහට ඉදින්යනු ඒ ක්ෂත්‍රියාට හෝ බ්‍රාහ්මණයාට හෝ වෛශ්‍යයාට හෝ ශුද්‍රයාට හෝ ගිහියාට හෝ පැවිද්දාට හෝ දෙවියාට හෝ මිනිසාට හෝ යනුයි. එය යන්නෙන් වස්තු කාමයෝ කියනු ලැබෙත්. ප්‍රිය වඩන රූපයෝද ශබ්දයෝද ගන්ධයෝද රසයෝද ස්පර්ශයෝද වෙති. සමිජ්ඣති යනු ඉටුවෙයි, සමෘද්ධවෙයි, ලබයි, විශේෂයෙන් ලබයි. මනාකොට ලබයි, විඳියි යනුයි.

5 “ඒකාන්තයෙන් ප්‍රීති සිත් ඇත්තේ වෙයි” යන්නෙහි ඒකාන්තයෙන් යනු ඒකාන්ත කීමයි අන් අදහසක් ඇතැයි සැක නැතිබව කීමයි. නිසැක වචනයයි. දෙකක්ව නොබෙදුණ වචනයයි, දෙවැන්නක් නැති වචනයයි, නියොග වචනයයි නිදොස් වචනයයි, මෙය නියමය ඇති වචනයයි යනුයි.

6 “ප්‍රීති, යනු යම්බඳු ඒ පංචකාම ගුණ ප්‍රති සංයුක්ත ප්‍රීතියක් ඇද්ද සතුටක් ඇද්ද ප්‍රමොදයක් ඇද්ද සිනහවක් ප්‍රහාසයක් සතුට විඳීමක් තුෂ්ටියක් උදම් වීමක් සන්තොෂයක් චිත්තයාගේ මනා පැතිරීමෙක් ඇද්ද එයයි”

7 (i) “මන යනු යම් සිතක් මානස නම් වේද. හදය, පණ්ඩිර මන මනායතන මනීන්ද්‍රිය විඥාන විඥානයෙන් ඇතිවන මනොවිඤ්ඤාණ ධාතු නම් වේද, මෙය මන (සිත) යයි කියනු ලැබේ. මේ සිත මේ ප්‍රීතිය සමග එක්වූයේ වෙයි සමග උපන්නේ මිශ්‍රවූයේ එහි යෙදුනේ එකට උපන්නේ එකට නිරුද්ධවූයේ එක්වස්තුකවූයේ ඒකාරම්මණවූයේ යනුයි. (ප්‍රීති සිත් ඇත්තේවෙයි) යනු තුටු සිත් ඇත්තේ හර්ෂසිත් ඇත්තේ ප්‍රහර්ෂ සිත් ඇත්තේ සන්තොෂ සිත් ඇත්තේ උස්ව නැගි ප්‍රීතිය ඇති සිත් ඇත්තේ මොලොක් සිත් ඇත්තේ විශේෂයෙන් මොලොක් සිත් ඇත්තේ වෙයි යනුයි. ලැබ මිනිසා යමෙක් කැමතිවේද, යන්නෙහි “ලැබ” යනු ලැබ ඊට පැමිණ විඳ, උපදවා ගෙන යන අදහසයි (ii) මිනිසා යනු නරයා මානවකයා පුරුෂයා, පුද්ගලයා, ජීවයා ප්‍රාණියා ු සත්ත්වයා මනුජයා යනුයි.

8 “යමෙක් කැමතිවේද,” යනු යමක් ආශ්වාදය කෙරේද, යමක් ප්‍රාර්ථනා කෙරේද, යමක් ආශා කෙරේද යම් රූපයක් හෝ ශබ්දයක් හෝ ගන්ධයක් හෝ රසයක් හෝ ස්පර්ශයක් හෝ බලාපොරොත්තුවෙන් කථා කෙරේද මනුෂ්‍යයා කැමති වන දෙය ලැබෙය” යනුයි එහෙයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.”

 විරාගාය යනු නොඇලීම සඳහායි

“මහණෙනි,
රාගයේ නොඇල්ම පිණිස
ධරම දෙකක් වැඩිය යුතුය.

“කවර දෙකක්ද යත්,
සමාධියද,
විදර්‍ශණාවද වෙත්.

“මහණෙනි,
රාගයාගේ නොඇල්ම පිණිස
මේ දහම් දෙක වැඩිය යුතු වෙත්.”

වේවැල්දෙණිය, පහළගම
සමථ – විපස්සනා භාවනා
මධ්‍යස්ථානයේ ප්‍රධාන අනුශාසක
පොල්ගහවෙල මිතභාණි හිමි

[ කාමයන්ගේ ආස්වාදය, ආදීනවය සහ නිස්සරණය මනාව මනසිකාරය කිරීම (මෙනෙහි කිරීම) අනිච්ච දර්ශනය ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කරගැනීමට උපකාරී වන්නේ ය. කාම වස්තූන්ගේ දෝෂය දැකීමෙන් බියකරු සසරට ඇදී යන චිත්ත පරම්පරාව ප්‍රහාණය කොට, නිස්සරණය හෙවත් නිවීමට සිත පත්කර ගැනීමට හැකියාව ලැබෙන්නේය.

ආස්වාදය ස්ථිර කරගැනීමට ගොස් සත්වයෝ බොහෝ වෙහෙසට පත් වන්නෝ ය. දිවා රාත්‍රී දුක් විඳින්නෝ ය. කාමයන් ස්ථිර කරගැනීමට, වසඟ කරගැනීමට මහත් පරිශ්‍රමයක් දරන්නෝ ය. මේ සඳහා දුක් මහන්සි වී ඉගෙනීම් කටයුතු කිරීමට සිදුවේ. ශිල්පීය දැනුම, ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යාපනය (නැකැත් තාරකා ගැන ආදී) ලැබීමට ද සිදුවේ. එකිනෙකා පරයන තරගයක වෙලී, පැටලී තමා පමණක් සැප ලැබිය යුතු යැයි සිතා අන් අයට විවිධ බාධක පමුණුවමින් දුක් පීඩාද කරති. කාමය නිසාම මෝහයෙන් මුළා වී තම මවට, පියාට පවා හිංසා පමුණුවා දුගතියට මඟ සලසා ගත්තෝ වෙති.

ඇතැම්හු මවුපියන් ඝාතනය කර කල්ප ගණන් නරකයෙහි පැසෙන්නෝ ය. අතීතයේ දී ද දෙව්දත් තෙරුන් ලාභ, කීර්ති, ප්‍රශංසාවලට ගිජු වී තථාගතයන් වහන්සේට හිංසා පමුණුවා නරකයට ඇද වැටුණේ ය. අසද්පුරුෂ සේවනය නිසා අජාසත් රජු තම පියා නසා දුගතියට වැටීමට කටයුතු සිදු කර ගත්තේ ය. තෙරුවනට නිග්‍රහ කොට අලාභ කොට නින්දා අපහාස කොට අතීතයේත් නරකයට වැටුණා වූ වර්තමානයේත් වැටෙන, ඉදිරියටත් වැටෙන්නා වූ සත්වයන් බොහෝ ය. ඉඩකඩම්, දේපොළ යාන වාහන සොරකම් කරමින් අධාර්මිකව සියල්ල තමා සතු කරගැනීමට ප්‍රයත්න දරමින් කූට උපක්‍රම යොදන්නෝ බොහෝ වෙති. ත්‍රිවිධ දුෂ්චරිතයම කරමින් අත්පා සිඳගනිමින් ජීවිත නැතිකරන්නෝද බොහෝ වෙති. තමාද කාමයන්ගෙන් අතෘප්තිමත්ව ගෙල වැල දමා ගන්නේ ය. සිරුරට ගිනි තබාගන්නේ ය. වස විෂ පානය කරන්නේ ය. අධික තණ්හාව නිසා සමහරු ධාර්මිකව භෝග සම්පත් ඉපැයීම පසෙකතබා, වස, විෂ ආදිය යොදා ධනය රැස් කිරීමට අධාර්මිකව උත්සාහවත් වෙති. නුසුදුසු ආහාරය නිසා බොහෝ කලක් දුක් විඳින, වකුගඩු රෝග ආදියෙන් පීඩා විඳින එසේ දුක්විඳ මියයන පිරිස දිනෙන් දින වැඩි වෙති. අවි ආයුධ නිෂ්පාදනය කොට සෙස්සන් ප්‍රාණඝාතයට, වධයට පමුණුවන්නෝ ද බොහෝ වෙති. දිවට රස සොයමින් කා බී මත්වන්නන් ද බොහෝ ය. නැවැත නැවත ආස්වාදය ලබාගෙන වින්දනය ප්‍රබල කිරීමට මත්පැන්, මත්ද්‍රව්‍ය ගෙන මත් වී මහ මඟ වැටී අත් පා කැඩී ජීවිත විනාශ කර ගන්නන්ද බොහෝ ය. මෙබඳු අය අඹු දරුවන්ට මවුපියනට, ඤාතීන්ට කරදර පීඩා පමුණුවා ධනය විනාශ කරගෙන මහ මඟට ඇද වැටෙති.

කහවනු වැස්සක් වැස්සත් කාමයන්හි ගිජු සත්වයෝ තෘප්තිමත් නොවෙති.
රාග, දෝස, මෝහ ගින්නෙන් දැවී නරකයට වැටෙති.
කාමයන්හි අධික ඇල්ම බැඳීම සත්වයන් උමතු කොට සසර දුගතියට පැමිණවීමට සමත්ය.

කාමයන්ගේ යථා ස්වභාව නුවණෙන් විමසා බලමු.
“අප්පස්සාදා කාමා වුත්තා මයා බහුදුක්ඛා බහුපායාසා ආදීනවො එත්ථ භීය්‍යො”

අලගද්දූපම සූත්‍රයේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කාමයන් අල්ප ආස්වාදයෙන් යුක්තය, වහා වෙනස් වන්නේ ය, බොහෝ දුක් ගෙන දෙන්නේය , දැඩි වෙහෙසකර ගිලන් භාවයට පමුණු වන්නේය යනුවෙන් ආදීනවයෙන් (දෝෂයෙන්) යුක්ත වන්නේ යැයි දේශනා කළ සේක.

* අට්ඨිකංකලුපමා කාමා -කාමයන් ඇටසැකිල්ල කට බඳු උපමා ඇත.
* මංසපෙසුපමා කාමා – මස් වැදැල්ලකට බඳු උපමා ඇත.
* තිණුක්කූපමා කාමා – තණ හුලකට බඳු උපමා ඇත.
* අංගාරකාසුපමා කාමා – ගිනි අඟුරු වළකට බඳු උපමා ඇත.
* සුපිනකූපමා කාමා – සිහිනයකට බඳුය.
* යාචිතකූපමා කාමා – තාවකාලිකව අනුන්ගෙන් යමක් ඉල්ලා ගැනීම මෙනි.
* රුක්ඛඵලූපමා කාමා – ඵලදරන ගසකට උපමා සේය.
* අසිසුනුපමා කාමා – තියුණු කඩුවක් හා මස් කපන ලෑල්ලකට බඳු උපමා ඇත්තාහ.
* සත්තිසුලුපමා කාමා – අඩයටි හුලකට බඳු උපමා ඇත.
* සප්පසිරුපමා කාමා – සර්ප හිසකට බඳු උපමා ඇත.

අපි ඉහත උපමාවන්හි එකින් එක අරුත් විමසා කාමයන් නිසා ඇතිවන බිය, අඳුර මැනවින් තේරුම් ගන්නට උත්සාහ ගනිමු.

නිරොධාය යනු නිරුද්ධවීම සඳහායි.

“මහණෙනි,
කාම රාගය නිරුද්ධ කිරීම පිණිස
ධරම දෙකක් වැඩිය යුතුය..

“කවර දෙකක්ද යත්,
චිත්ත සමාධියද,
විදර්‍ශණාවද
යන දෙකය.

“මහණෙනි,
රාගයාගේ නිරුද්ධිය පිණිස
මේ ධර්ම දෙක වැඩිය යුතු වෙත්.”

[සිත කිලිටි කරන කාමච්ඡන්දාදි නීවරණයන්ට සිතට ඇතුළු වන්නට නොදී එය භාවනාරම්මණයෙහි ම පවත්වන බලවත් සමාධිය චිත්ත විශුද්ධිය ය. ශමථ යානිකයෝ ය. විදර්ශනා යානිකයෝ ය කියා යෝගාවචරයෝ දෙකොටසක් වෙති. පළමුවෙන් යම් කිසි ශමථ භාවනාවක් කොට එයින් ලැබෙන සමාධිය පිහිට කොට විදසුන් වඩා මඟ පල ලබන යෝගාවචරයෝ ශමථයානිකයෝ ය. ශමථ භාවනාවෙහි නො යෙදී විදර්ශනාව ම වඩන යෝගාවචරයෝ විදර්ශනායානිකයේ ය. ශමථ භාවනාවෙන් ලබන උපචාර සමාධිය හා අර්පණා සමාධිය ශමථ යානිකයන්ගේ චිත්ත විශුද්ධිය ය. විදර්ශනාව පමණක් කරන්නවුන්ට එයින් ම එක්තරා සමාධියක් ලැබේ. ඒ සමාධිය නිසා යෝගාවචරයාගේ සිත බැහැර නො ගොස් භාවනාරම්මණයෙහි මනා කොට පිහිටන්නේ ය. විදර්ශනාවෙන්ම ලැබෙන ඒ සමාධිය විදර්ශනා යානිකයන්ගේ චිත්ත විශුද්ධියය.

කාමච්ඡන්දාදි නීවරණයෝ සමාධියෙන් තොරව භාවනා කරන තැනැත්තාගේ සිතට වරින් වර ඇතුළු වී එය අපිරිසිදු කරති. බලවත් සමාධියක් ඇති කල්හි භාවනා කරන යෝගාවචරයාගේ භාවනා චිත්ත පරම්පරාව ඒකාබද්ධ ව භාවනාරම්මණයෙහි ම නැවත නැවත ඇති වේ. එයින් සිත පිරිසිදු ව පවතී. යෝගාවචරයා ගේ සිත එසේ පිරිසිදු ව තබන බැවින් සමාධිය චිත්ත විශුද්ධි නම් වේ.]

 චාගාය යනු අත්හැරීම සඳහායි.

“මහණෙනි,
රාගය අත්හැරීම පිණිස
දහම් දෙකක් වැඩිය යුතු වෙත්.
“කවර දෙකක්ද යත්,

සමාධියද,
විදර්‍ශණාවද වෙත්.

“මහණෙනි,
රාගයාගේ අත්හැරීම පිණිස
මේ දහම් දෙක වැඩිය යුතු වෙත්.”

 පටිනිස්සග්ගාය යනු දුරුකිරීම සඳහායි.

“මහණෙනි,
රාගයාගේ බැහැරලීම පිණිස
දහම් දෙකක් වැඩිය යුතු වෙත්.

“කවර දෙකක්ද යත්,
සමාධියද,
විදර්‍ශණාවද
වෙත්.

“මහණෙනි,
රාගයාගේ බැහැරලීම පිණිස
මේ ධර්ම දෙක වැඩිය යුතු වෙත්.”

ථම්භස්ස යනු ක්‍රොධමාන වශයෙන් තද බවේයි. සාරම්භස්ස යනු එකටෙක කිරීම් ලක්‍ෂණකොට ඇති සාරම්භයාගේයි. මානස්ස යනු නවආකාර මානයාගේයි. අතිමානස්ස යනු ඉක්මවා සිතීමේ මානයාගේයි. මදස්ස යනු මත්වීම් ආකාර ඇති මදයාගේයි. පමාදස්ස යනු සිහියෙන් තොර වීම් සංඛ්‍යාත පස්කම් ගුණයන්හි සිහි මුළාවීමේයි. සෙස්ස සියලු තන්හි පැහැදිලි අරුත් ඇත්තේමය.

සාවජ‍්ජාති  සදොසා . අනවජ‍්ජාති  නිද‍්දොසා . දුක‍්ඛුද්‍රයාති  දුක‍්ඛවඩ‍්ඪිකා . සුඛුද්‍රියාති  සුඛවඩ‍්ඪිකා. 
සබ්‍යාබජ‍්ඣාති  සදුක‍්ඛා . අබ්‍යාබජ‍්ඣාති  නිද‍්දුක‍්ඛා . එත‍්තාවතා  වට‍්ටවිවට‍්ටමෙව  කථිතං.
සාවජ්ජා යනු දොස් ලබන්නා වූවෝයි. අනවඡ්ඡා යනු දොස් නොලබන්නා වූවෝයි.
දුබුද්දයා යනු දුක් වඩවන්නාවූයි. සුඛුද්දයා යනු සුව වඩවන්නාවූයි. 
සව්‍යාපජ්ක්‍ධා යනු දුක් සහිතවූවෝයි. අච්‍යාපජක්‍ධා යනු දුක්රහිතවූවෝයි.
මෙපමණකින් වර්‍ත විවර්‍තයන්ම කියනලදී

මේ වග්ගයේ ඇත්තේ කෝධ , මක්ඛ, ඉරිසියාව, මායා, ලජ්ජා බය යන පස් ආකාරයක අකුසල ධර්ම ද ඊට ප්‍රති පක්ෂ කුසල ධර්මද කුසල් – අකුසල් ලෙස, වැරදි නිවැරදි ලෙස මතු දුක්පිනිස- මතු සැප පිණිස බලපාන බව දැක්වීමය

සියලු පව් නොකරන්න. කුසලයෙහි යෙදෙන්න. තම සිත දමනය කරන්න. එය සියලු බුදුරජාණන් වහන්සේලාගේ අනුශාසනයයි. පාපය නම් අපායාදී දුගතීන්හි දුක්විඳීමට සිදුවන ක්‍රියාය. සිත කය වචනයෙන් එබඳු පාප ක්‍රියාවන්ගෙන් වැළකිය යුතු ය. පාපයෙන් වැළකීම පමණක් නිවනට හේතු නොවේ. නිවනට හේතුවන්නේ කුසල් කිරීමයි. කුසලයෙහි යෙදීමයි. සමහරදෙනා පාපයෙන් වැළකී සිටින අතර කුසල් නොකරයි. මේ දෙකම සිදුවිය යුතුය. බුදු සමය අක්‍රීයව අවබෝධ කළ හැක්කක් නොවේ. සක්‍රීයව කළ යුත්තකි. එබැවින් කුසල් කිරීමට නම් කුසලය යනු කුමක්දැයි පළමුව හඳුනා ගත යුතුය.

AN 02-17-01 කොධ අකුසල සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
දොස් සහිත වූ, දුක් වඩවන්නාවූ
අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“ක්‍රෝධයද,
බද්ධ වෛරයද (උපනාහ )
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙකම දොස් සහිත වූ,
දුක් වඩවන්නාවූ
අකුසල ධර්‍මයෝ වෙත්.”

[කෝධ
අනුන්ට බණින තර්ජනය කරන අත්පා ආදියෙන් පහර දෙන අනුන් මරණ අන්සතු වස්තුව විනාශ කරන සමහරවිට තමාගේ වස්තුව වුව ද විනාශ කරන තමාගේ ජීවිතය වුව ද නසන රෞද්‍ර‍ වූ විරුද්ධ ස්වභාවය ක්‍රෝධය ය. බලවත් ක්‍රෝධය පුද්ගලයා උමතු කරයි. ක්‍රෝධයෙන් උමතු වූ පුද්ගලයා සමහරවිට තමා ගේ බඩු ද බිම ගසා පොඩි කර විනාශ කරයි. සමහරවිට ගිනි තබා විනාශ කරයි. තමාගේ අඹුදරුවන්ට තර්ජනය කරයි. පහර දෙයි. සමහරවිට මරා දමයි. එසේ කොට තමාගේ ජීවිතය ද නසා ගනියි. අන්‍යයන්ට අපරාධ කිරීම ගැන කියනුම කිම? මේ ක්‍රෝධය ලෝකවද්‍ය වශයෙන් ද මහාසාවද්‍යය ය. විපාකවද්‍ය වශයෙන් ද මහාසාවද්‍යය ය. ක්‍රෝධය හටගත් පුද්ගල තෙමේ මව්පියන්ට ද අපරාධ කරයි. සහෝදර සහෝදරියන්ට ද අපරාධ කරයි. පැවිද්දන්ට ද අපරාධ කරයි. ගරු කළ යුතු වූ අපරාධ කිරීමට නුසුදුසු වූ අන් ගුණවතුන්ට ද අපරාධ කරයි. එයින් ඔහු ආ ගිය තැන ගැරහුම් ලබයි. දඬුවම් ද ලබයි. ක්‍රෝධය මෙසේ ලෝකවද්‍ය වශයෙන් මහාසාවද්‍ය වේ. කෝප වූ පුද්ගලයා සමහර විට මවුපියන් මරා කල්පයක් අපායෙහි පැසෙයි. එබැවින් ක්‍රෝධය විපාකවද්‍ය වශයෙන් ද මහාසාවද්‍ය වේ. ක්‍රෝධයෙන් වන පව්වල විපාකය නැති කර ගැනීම අපහසුය.

උපනාහ:
ගිනිදැල් විහිදුවමින් පැවති ගිනි අඟුරු අලුයෙන් යට වූ විට කලක් නිසල ව පවතී. එමෙන් පටන් ගැන්මේ දී ක්‍රියාකාරිත්වයෙන් පැවති ක්‍රෝධය එහි අධික වේගයෙන් සන්සිඳී අලුයෙන් යට වූ ගිනි අඟුර මෙන් සිත්සතන්හි යට වී පවතී. එය අප්‍ර‍කට ය. ඒ තත්ත්වයට පැමිණි ක්‍රෝධය උපනාහ නම් වේ. වෛරය යනු ද එයට නමෙකි. වෛරය ලෙහෙසියෙන් නො සන්සිඳෙන දීර්ඝ කාලයක් පවතින ක්ලේශයෙකි. සමහරවිට එය එක් ජාතියකදී කෙළවර නොවී කාළි යකින්නගේ වෛරය මෙන් ද, දෙවිදත්ගේ වෛරය මෙන් ද භවාන්තරයට ද යන්නේ ය. වෛරය නිසා බෝසතාණන්ට අපරාධ කොට දෙවිදත් බොහෝ වාර ගණනක් අවීචියෙහි උපන් බව ජාතක කථාවල සඳහන් ව ඇත්තේය.

න හි වේරේන වේරානි -සම්මන්තීධ කුදාචනං,
අවේරේන ච සම්මන්ති – එස ධම්මෝ සනන්තනෝ
(ධම්මපද යමක වග්ග)

කෙළ සෙම් සොටු මළ මුත්‍රයෙන් අපවිත්‍ර‍ වූ තැනක් ඒවායින්ම සෝදා පිරිසිදු නො කළ හැකි ය. පිරිසිදු කරන්නටය කියා ඒවායින් සේදුවහොත් ස්ථානය වඩාත් අපවිත්‍ර‍ වන්නේය. වඩා දුගඳ වන්නේය. බණින්නහුට පෙරළා බැණීමෙන්, පහර දෙන්නහුට පෙරළා පහර දීමෙන් වෛරදය නො සන්සිඳේ. එයින් වෛරය වඩාත් දියුණුවේ. පිරිසිදු දියෙන් සේදීමෙන් අපවිත්‍ර‍ ස්ථාන පිරිසිදු වන්නාක් මෙන් ක්ෂාන්ති මෛත්‍රි ආදි අවෛරයෙන් ම වෛරය දුරු වේ. මේ බුද්ධාදි මහෝත්තමයන් ගිය පෞරාණික මාර්ගය යයන ඉහත දැක්වූ ගාථාවේ අදහසය.]

AN 02-17-02 මක්ඛ අකුසල සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
දොස් සහිත වූ, දුක් වඩවන්නාවූ
අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්:

“ගුණමකුවීමද,
යුගග්‍රාහයද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙක දොස් සහිත වූ,
දුක් වඩවන්නාවූ
අකුසල ධර්‍මයෝ ධර්‍මයෝ වෙත්.”

[මක්ඛය
මාපියන් විසින් ගුරුන් විසින් නෑයන් මිතුරන් විසින් කළ උපකාර වලින් දියුණුවී, මා මාගේ වීර්‍ය්‍යයෙන් ම දියුණු වූවා මිස මට කවුරුන් වත් කළ දෙයක් නැත. කාගෙන්වත් මට උවමනාවක් ද නැත කියා කළ ගුණ අවලංගු කරන ස්වභාවය මක්ඛ නම් වේ. ගුණමකු බවය යනු ද එයට නමෙකි. එය දෝෂයේ ම ආකාර විශේෂයකි.

අනිකකුගෙන් උපකාර ලබා ගත්තා වූ හෝ ලබමින් සිටින්නා වූ හෝ ඇතැමෙක් යම්කිසි කරුණකින් කෝප වූ විට, මට ඔබ කළ දෙයක් නැත, ඔබෙන් මට වුවමනාවකුත් නැත, කියා ගුණ අවලංගු කරයි. ජීවත්වීමට පවා ක්‍ර‍මයක් නොමැතිව අසරණ ව සිටි ඇතැම් අසත්පුරුෂයෙක් යම්කිසි කාරුණකියකුගේ උපකාරයෙන් දියුණු වූ පසු උසස් තත්ත්වයට පැමිණි පසු උපකාර කළ සත්පුරුෂයා හමු වී ඒ ගැන කථා කළ හොත් ඔබෙන් ලත් සතයකුදු මා වෙත නැත. මා දියුණු වී සිටින්නේ කාගේවත් උදව්වකින් නොව මාගේ උත්සාහයෙනැයි කියා කළ ගුණ අවලංගු කරයි. ඇතැම් පාපී ශ්‍ර‍මණයෝ ද සාමණේර කාලයේ පටන් සිවුපසය සපයා දෙමින් ලෙඩ දුකට පිහිට වෙමින් අධ්‍යාපනයක් ලබා දෙමින් උපකාර කළ ගුරුවරුන්ගේ ගුණ අමතක කරති. ගුරුවරුන්ගේ උපකාරයෙන් දියුණු වී, මහජනයාගෙන් පුද සත්කාර ලබන, උසස් අයගෙන් සැලකිලි ලබන තත්ත්වයට පැමිණි පසු මා මේ තත්ත්වයට පැමිණියේ කාගේවත් උපකාරයකින් නොව මාගේ නුවණින් මාගේ උත්සාහයෙනැයි කියමින් කළගුණ නසති. මෙසේ කළගුණ අවලංගු කර ගුණ කළ අයගේ සිත් රිදවීම මත් අසත්පුරුෂ කමෙකි. මහත් පාපයෙකි. එහි විපාක වශයෙන් ඇතැම්හු මෙලොවදී ම නැවත පිරිහීමට පත් වෙති, ඇතැම්හු නපුරු රෝග වැළඳී බෝකල් දුක් විඳ ධනයත් අවසන් කර ගෙන මිය යති. මෙහි සත්‍යතාව ලෝකය දෙස විමසිල්ලෙන් බලන්නවුන්ට තේරුම් ගත හැකි වනු ඇත.]

AN 02-17-03 ඉස්සා අකුසල සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
දොස් ලබන්නා වූ, දුක් වඩවන්නාවූ
අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්:

“ඊර්‍ෂ්‍යාවද,
මසුරු බවද
යන දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකද දොස් සහිත වූ, දුක් වඩවන්නාවූ. අකුසල ධර්‍මයෝ වෙත්.”

[ඊර්‍ෂ්‍යාව:
තමන්ට නොව අනුන්ට ඇති සම්පත් දැක අහෝ මට මේවා නැත කියා වන අසතුට නොමනාපය ඉච්චා / ඉස්සා ලෙස ධර්මයේ දැක්වේ, හින්ගලයෙන් ඉරිසියාව කියා කියන්ත් ඊර්ෂ්‍යාව කියා ලියන්නෙත් මෙයමය.

අන්‍යයන්ට ඇඳුම් පැලඳුම් ගෙවල් වතු කුඹුරු තනතුරු ආදිය තිබීම නො ඉවසන්නාවූද, අන්‍යයන් පූජා සත්කාර ගරු බුහුමන් කීර්ති ප්‍ර‍ශංසා ලැබීම නො ඉවසන්නා වූ ද ස්වභාවය ඉස්සා නම් වේ. ඊර්‍ෂ්‍යා නම් ද වේ. ඊර්‍ෂ්‍යාව ඇතියහුගේ කැමැත්ත අනුන්ගේ සම්පත්තිය නැති කිරීමට ය. එසේ නො කළ හැකි කල්හි එහි දොසක් බලා සැනසෙයි. ඔහු අනුන්ගේ ලස්සන ඇඳුමෙහි දොසක් දකී. ලස්සන සිරුරෙහි දොසක් දකී. අන්‍ය වස්තූන් හි ද එසේ ම දොස් බලා ඒවායේ දොස් ගැන කථා කොට සැනසෙයි. ඔහු අනුන්ගේ ගෙය අනුන්ගේ වාහනය අනුන්ගේ වත්ත කුඹුර අනුන්ගේ රැකියාව තනතුර කවදා හෝ නැති වේ දෝ යි බලා සිටී. නැති වූ විටෙක ඉමහත් සතුටක් ලබයි. මේ ඊර්‍ෂ්‍යාව බෙහෙවින් ඇති වන්නේ ගිහියන්ට ගිහියන් ගැනත් පැවිද්දන්ට පැවිද්දන් ගැනත් ය. පැවිද්දකු ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍ර‍ශංසා ලබන කල්හි තවත් පැවිද්දකුට ඒ ගැන ඊර්‍ෂ්‍යාව ඇති වේ. ගිහියකුට ඒ ගැන එතරම් ඊර්‍ෂ්‍යාවක් ඇති නො වේ. මෙය ඇති තැනැත්තාට නො දැනෙන ක්ලේශයෙකි. එබැවින් බොහෝ දෙනා තමන් කාටවත් ඊර්‍ෂ්‍යා නො කරන බවත් තමාට අන්‍යයන් ඊර්‍ෂ්‍යා කරන බවත් කියති. ඊර්‍ෂ්‍යාව මිනිසුන්ට පමණක් නොව තිරිසනුන්ටත් ඇති බව පෙනේ. ප්‍රාණ ඝාතකයාට මස් ලැබේ. සොරාට ධනය ලැබේ. මිථ්‍යාචාරයෙහි යෙදෙන්නාට සුවයක් ලැබේ. බොරු කියන්නාටත් එයින් ප්‍රයෝජන ලැබේ. සුරා පානය කරන්නහුට ද ඉන් සුවයක් ලැබේ. ඊර්‍ෂ්‍යා කරන්නහුට ඉන් වන යහපතක් නො පෙනේ. එබැවින් ඊර්‍ෂ්‍යාව ඉතාම ලාමක පාපයෙකැයි ද කිය යුතුය.

“මච්ඡරිය” 
තමාගේ දෙය අනුන්ට හිමි වීමටත් එයින් අනුන්ට සුළු ප්‍රයෝජනයක් වුව ලැබෙනවාටත් විරුද්ධ ස්වභාවය “මච්ඡරිය” නම් වේ. මාත්සර්‍ය්‍ය නම් ද, මසුරු බව නම් ද වේ. මසුරු තැනැත්තේ තමාගේ දෙය අනුන්ට දෙනු තබා අනුන් දකිනවාට ද නො කැමැත්තේ ය. දුටහොත් අනුන් ඉල්ලතියි යන බියෙන් ඔහු නිතර ම තමාගේ සම්පත්තිය සඟවයි. මසුරා ය, ලෝභියා ය යන දෙදෙනා ම නො දෙති. මසුරා නො දෙන්නේ මසුරු බව නිසා ය. ලෝභියා නො දෙන්නේ ලෝභය නිසා ය. මාත්සර්‍ය්‍යය එක් ක්ලේශයෙකි. ලෝභය එයට වෙනස් අන්‍ය ක්ලේශයෙකි. මේ දෙක කිසි කලෙක එක් ව එක සිතක ඇති නොවේ.

අධික මසුරුකම් ඇත්තේ අනුන් දෙනවාට ද නො කැමති ය. ඔහු අනුන් කරන දීම් ද වළක්වයි. අනුන්ගේ දීම් වළක්වන මහ මසුරුකම ‘කදරිය’ නම් වේ. කදරිය නම් වූ මහ මසුරුකම් ඇතියෝ දෙන අයටත් දොස් කියති. අනුන්ගේ දීම් වළක්වන තැනැත්තේ ප්‍ර‍තිග්‍රාහකයාගේ ලාභය නැති කරයි. දායකයා ලබන පින ද නැති කරයි. දීම වැළැක්වීම දෙදෙනකුට අන්තරාය කිරීමකි. එබැවින් එය මහ පාපයකි. එය කරන්නෝ මරණින් මතු නරකයෙහි හෝ ප්‍රේත ව හෝ උපදිති.

න වේ කදරියා දේවලෝකං වජන්ති
බාලා හවෙ නප්පසංසන්ති දානං
ධීරෝ ච දානං අනුමෝදමානෝ
තේනේව සෝ හෝති සුඛී පරත්ථ.(ධම්මපද – ලෝකවග්ග)

තද මසුරෝ දෙව් ලොවට නො යෙත්.
බාලයෝ දීමට නො පසසන්නාහ.
නුවණැත්තේ ම දීම අනුමෝදන් වන්නේ
එයින් ම ඔහු පරලොව සැප ඇත්තේ වන්නේ ය – යනු එහි තේරුම ය.

පඤ්ච මච්ඡරියානි ආවාස මච්ඡරියං කුල මච්ඡරියං ලාභ මච්ඡරියං වණ්ණ මච්ඡරියං ධම්ම මච්ඡරියං, යනුවෙන් මච්ඡරිය පසක් දක්වා ඇත්තේ ය. වාසස්ථානය පිළිබඳ මසුරු බව ආවාස මච්ඡරිය නම් වේ. ප්‍ර‍ත්‍යය පහසුව ඇත්තා වූ සුවසේ විසිය හැකි ආවාසයක පන්සලක සංඝාරාමයක වෙසෙන භික්ෂුවක් ඒ ස්ථානයට වතින් සම්පූර්ණ අන්‍ය සිල්වත් භික්ෂූන් ගේ පැමිණීමට නො කැමති වේ නම් පැමිණියාහු ද වහා ආපසු යත්වා යි සිතා නම් ඒ ආවාස මච්ඡරිය ය. ස්ථානය දූෂණය කරන කෝලාහල කරන දුශ්ශීල භික්ෂූන් ගේ පැමිණීම නො ඉවසීම පැමිණියාහු ද වහා යත්වායි සිතීම, එබඳු භික්ෂූන් ස්ථානයෙන් බැහැර කිරීම ආවාස මච්ඡරිය නො වේ. ආවාසයට පැමිණෙන අන්‍ය භික්ෂූන්ට කරදර කරන බණින ධම්මික නමැති භික්ෂුව ජාති භූමියේ ආවාස සතකින්ම නෙරපන ලදුව අන්තිමට වාසස්ථානයක් නොමැති ව පිහිට සොයා බුදුරදුන් වෙත පැමිණි බව අංගුත්තර නිකායේ ඡක්ක නිපාතයේ සඳහන් වේ. එබඳු භික්ෂූන් ආවාසවලින් බැහැර කිරීම සුදුසුය.

තමාගේ දායක පවුල්වලට නෑ පවුල්වලට අන්‍ය භික්ෂූන් ගේ පැමිණීම නො කැමති බව කුලමච්ඡරිය ය. මිනිසුන්ගේ ප්‍ර‍සාදය නැති වන පරිදි හැසිරෙන පාප භික්ෂූන්ගේ පැමිණීම නො කැමති වීම කුල මච්ඡරිය නො වේ. අන් භික්ෂූන්ට පැහැදී ඔවුන්ටත් සලකන්නට පටන් ගත හොත් තමාට පාඩුවක් වේ යයි සිතා ගුණවත් භික්ෂූන් ගේ පැමිණීම නො ඉවසීම ආවාස මච්ඡරියය.

අන්‍යයන් සිවුපසය ලබනවාට නො කැමති බව ලාභ මච්ඡරිය ය. යම් භික්ෂුවක් තමන්ට ලැබෙන ප්‍ර‍ත්‍යය ඥාති මිත්‍ර‍ ගිහියන්ට දී කුල දූෂණය කෙරේ නම් නො මනා ලෙස පරිභෝග කොට ප්‍ර‍ත්‍යය විනාශ කෙරේ නම් තමාට වැඩි හරිය කුණු වී යන්නට දිරා යන්නට හරිනවා මිස ප්‍රයෝජනය ඇතියකුට නො දේ නම් ඒ භික්ෂුවට මේවා නො ලැබී අන් සිල්වත් භික්ෂුවකට ලැබේ නම් යහපතැයි සිතීම ලාභ මච්ඡරිය නො වේ.

ශරීර වර්ණය හා ගුණ වර්ණය පිළිබඳ මසුරු බව වණ්ණ මච්ඡරිය වේ. ශරීර වර්ණ හෙවත් රූප ශෝභාව පිළිබඳ මසුරු තැනැත්තේ අන්‍යයන්ගේ රූප ශෝභාව කියනු ඇසීමට නො කැමති වේ. තෙමේ ද නො කියයි. ගුණ වර්ණයට මසුරු තැනැත්තේ අනුන්ගේ ශීලාදි ගුණ ගැන කියනු ඇසීමට නො කැමති වේ.

තමා දත් ධර්මය අන්‍ය භික්ෂූන් දැන ගන්නවාට නො කැමති බව ධර්ම මච්ඡරිය නම් වේ. පර්යාප්ති ධර්මය, ප්‍ර‍තිවේධ ධර්මය යි ධර්මය දෙ පරිදි වේ. ප්‍ර‍තිවේධ ධර්මය යනු මාර්ගඵල නිර්වාණයෝ ය. ඒවා ඇත්තේ ආර්‍ය්‍යයන්ට ය. ආර්‍ය්‍යයන්ට ඒවා ගැන මසුරු බවක් නැත. ඔවුහු තමන් ප්‍ර‍තිවේධ කර ඇති ධර්මය ලොව සැම දෙන ම ප්‍ර‍තිවේධ කරනවාට කැමැත්තෝ ය. ඇතැම් පෘථග්ජන භික්ෂූහු තමන් දැන සිටින ගැඹුරු ධර්මය අන් භික්ෂූන් දැන ගන්නවාට අකමැති ය. ඔවුහු ඒ ධර්ම අන් භික්ෂූන් ඇසුව ද නො කියති. එය ධම්ම මච්ඡරිය ය. තමාට වන වාසි අවාසි අනුව කලින් කල එක එක අතට හැරෙන කලකට පැවිදි වන කලකට ගිහි වන කලකට තාපස වන කලකට ක්‍රිස්තියානි වන ලාමක පුද්ගලයෝ වෙති. එබඳු ලාමක පුද්ගලයන් සියුම් වූ ගැඹුරු වූ ධර්මය උගතහොත් ඒ ධර්ම තමාට වාසි වන පරිදි තමා කැමති පරිදි තේරුම් කොට අවුල් කරන්නාහ. එබන්දන්ට ධර්ම නො දීම ධම්ම මච්ඡරිය නො වේ. ඇතැම් පාපී පුද්ගලයෝ සියුම් වූ ගැඹුරු වූ ධර්මයන් උගෙන ඒ මගින් තමන්ට නැත්තා වූ ලෝකෝත්තර ගුණ ප්‍ර‍කාශ කොට නැසෙන්නාහ. එවැනි අයට ඔවුන්ගේ යහපත සලකා ධර්මය නො දීමත් ධම්ම මච්ඡරිය නො වේ. ඇතැම්හු ධර්මය අවුල් කිරීම අවලංගු කිරීම පිණිස ම ධර්මය දැන ගැනීමට උත්සාහ කරති. ඔවුන්ට ධර්මය නො දීම ද ධම්ම මච්ඡරිය නො වේ. බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් සකල ලෝකයා ගේ යහපත පිණිස සෑම දෙනාට ම දැන ගැනීම පිණිස දේශනය කර ඇති ධර්මය හැකි තාක් ලෝකයෙහි පැතිරවිය යුතුය. එය සැඟවීම ඉතා ලාමක ය. එබැවින් :-

“ඉමේසං කෝ පඤ්චන්නං මච්ඡරියානං එතං පතිකුට්ඨං යදිදං ධම්මමච්ඡරියං” යනු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දේ ය. මච්ඡරියේ විපාක දම්සඟුණු අටුවාවෙහි මෙසේ දක්වා ඇත. ආවාස මච්ඡරියෙන් යක්ෂයකු හෝ ප්‍රේතයකු හෝ වී, ඒ ආවාසයේ කසළ හිස තබා ගෙන හැසිරෙන්නේ ය. කුල මච්ඡරියෙන් තමාගේ දායකයන් නෑයන් අන්‍යයන්ට සත්කාර කරනු දක්නා කල්හි සිත උණු වී ලේ වමනය, ලේ පාචනය වන්නේ ය. ලාභ මච්ඡරියෙන් සංඝයාගේ ගණයාගේ ලාභයත් පුද්ගලික දේවල් මෙන් පරිභෝග කොට යක්ෂයකු හෝ ප්‍රේතයකු හෝ පිඹුරකු හෝ වන්නේ ය. වණ්ණ මච්ඡරියෙන් උපනුපන් තැන විරූප ව උපදී. ධම්ම මච්ඡරියෙන් උපනුපන් ජාතිවල මෝඩයෙක් වේ.

තවත් ක්‍ර‍මයක් මෙසේ ය. ආවාස මච්ඡරියෙන් ලොහොකුඹු නරකයෙහි උපදී. කුල මච්ඡරියෙන් අල්පලාභී වේ. ලාභ මච්ඡරියෙන් ගූථ නරකයෙහි උපදී. වණ්ණ මච්ඡරියෙන් උපනුපන් තැන විරූප වේ. ධම්ම මච්ඡරියෙන් කුක්කුල නරකයෙහි උපදී.
(අත්ථසාළිනි 315)

AN 02-17-04 මායා අකුසල සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
දොස් සහිත වූ, දුක් වඩවන්නාවූ
අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්:

“මායාවද,
කෛරාටික බව (සාඨෙය්‍ය බව)ද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ දොස් සහිත වූ,
දුක් වඩවන්නාවූ අකුසල ධර්‍මයෝ වෙත්.”

[මායා:
පව්කම් කොට ඒවා සඟවන ස්වභාවය මායා නම්වේ.
ඇතැම්හු තුමූ ම අනුන්ගේ බඩු සොරකම් කර හිමියා වෙත ගොස් ශෝකය පළ කෙරෙති. නැති වූ බඩු සෙවීමට සහාය වෙති. මේ මායාවය. ඇතැම් පැවිද්දෝ ද තමන් කරන ලද වරද වසා ගැනීම සඳහා මහත් සංවරයක් දක්වති. වත් පිළිවෙත් කරති. මල් පහන් පුදති. ඒවායේ ආදීනව කියා දහම් දෙසති. අන්‍යයන් වරද කිරීම ගැන ශෝකය පළ කරති. බුදු සසුන බබලවන්නට සිල්වතුන් ඇති කරන්නට කථා කරති. මේ මායා කාරයන්ගේ ස්වභාවයය. මායාවට බොහෝ දෙනා රැවටෙන්නාහ.

මායාකාර මායාකාර තවුසකු ගැන ඇති ජාතක කථාවක් මෙසේය:-

අතීතයේ එක් ගමක් ඇසුරු කරමින් කූට තවුසෙක් විසීය. ඔහුගේ ඉරියව් දැක ඔහු කෙරෙහි පැහැදුණු ගම් වැසියෙක් ඔහුට වනයෙහි පන්සලක් සාදා දී එහි වාසය කරවා තමාගේ ගෙහි ම ඔහුට ප්‍ර‍ණීත භෝජනයෙන් උපස්ථාන කෙළේය. මේ වැසියා කූට තාපසයා මහ සිල්වතෙකැයි සිතා තමා වෙත තුබූ රන්කාසි සියයක් ආරක්ෂාව සඳහා කූට තවුසාගේ අසපුවට ගෙන ගොස් පොළොවෙහි වළලා “ස්වාමීනි, මෙය බලාගන්නය”යි කීය. “පින්වත, පැවිද්දන්ට මෙවැනි කරුණු කීම නුසුදුසු ය. අපට අන් සතු වස්තුවෙහි ලෝභයක් නැතය”යි තවුසා කීය. ගම් වැසියා “එසේය ස්වාමීනි” යි කියා ඔහුගේ කීම විශ්වාස කොට පෙරළා ගියේය. දින කීපයකට පසු කූට තවුසා “මට වූයේ ගජ වාසියෙක, මේ මුදල මටසැපසේ ජීවත් වන්නට සෑහෙන්නේ ය” යි බිම කැණ රන්කාසි සියය ගෙන වනයේ අන් තැනක සඟවා එදින පන්සලට වී සිට පසු දින ගම් වැසියාගේ නිවසට ගොස් ඔහු පිළියෙල කර තුබූ ප්‍ර‍ණීත භෝජනය බඩ පුරා වළඳා දායකයාට කථා කොට, “පින්වත, අප ඔබ නිසා බෝ කලක් වාසය කර ඇත්තේ ය. වැඩි කල් එක් තැන විසීම පැවිද්දන්ට නුසුදුසු ය. එසේ විසීමෙන් ගිහියන් හා බන්ධනයක් වන්නේ ය. එය පැවිද්දට කිලුටෙක. එබැවින් මම අන් තැනකට යෙමි”යි කීය. ගම් වැසියා නො යන ලෙස නැවත නැවත යාච්ඤා කළ නමුත් තවුසා එය ප්‍ර‍තික්ෂේප කෙළේය. එකල්හි ගම්වැසියා තවුසා පිටත් කොට ගම් දොර දක්වා පසු ගමන් කොට පෙරළා ආයේය. කූට තවුසා මඳක් දුර ගොස් ගම්වැසියා වැඩි දුරටත් රවටන්නට සිතා ජටාවෙහි තණපටක් රඳවා ගෙන ඒ නිවසට නැවත ද ආයේ ය. ගම්වැසියා තවුසා දැක “ස්වාමීනි, කුමට පෙරළා වැඩම කළ සේක්දැ”යි ඇසූ කල්හි “පින්වත, ඔබගේ නිවසේ පියැස්සෙන් එක් තණපතක් මාගේ ජටාවෙහි රැඳී තිබුණේ ය. සුළු වූ ද අන් සතු දෙයක් ගෙන යාම පැවිද්දන්ට නුසුදුසු බැවින් එය ගෙන ආමි”යි කීය. ගම්වැසියා “ස්වාමීනි, තණපත විසි කර යනු මැනවැ”යි කියා මාගේ තාපසයන් වහන්සේ තණපතක් පමණ වූද, අන්සතු වස්තුවක් නො ගනිතියි වඩාත් පැහැදී වැඳ තවුසා පිටත් කෙළේය.

බෝසතාණන් වහන්සේ බඩු සෙවීම පිණිස ප්‍ර‍ත්‍යන්තයට ගියාහු එදින ඒ ගෙයි නවාතැන් ගෙන සිටියහ. උන්වහන්සේ ඒ ක්‍රියාව දැක සැක සිතී “යහළුව, ඔබ මේ තවුසා වෙත කිසි ධනයක් තබා ඇත්තේ දැ”යි අසා එසේය යි කී කල්හි වහා ගොස් විමසන්නය යි කීහ. ගම්වැසියා වහා ගොස් බලා රන් කාසි සියය නො දැක වහා අවුත් ඒ බව බෝසතාණන්ට කීය. එකල්හි බෝසතාණෝ “ඔබගේ මුදල් ගත්තේ අනිකකු නොව මේ කූට තවුසා ම ය. වහා ගොස් ඔහු අල්ලා ගෙනෙවු”ය යි ගම්වැසියන් කැඳවා ගෙන ලුහුබැඳ ගොස් තවුසා අල්ලා තවුසාට අතින් පයින් තළා රන් කාසි ලබා ගත්හ. බෝසතාණෝ මතු එබඳු පව්කම් නො කරන ලෙස අවවාද කොට තාපසයා පිටත් කළහ. මායා කාරයෝ ඒ කූට තවුසා වැන්නෝය.]

[ ලාභ සත්කාරාශාවෙන් තමා තුළ නැති ගුණ ඇති ලෙස හැඟවීම සාඨෙය්‍ය නම් වේ. දුශ්ශීලව හිඳ සිල්වතකු බව හඟවන ස්වභාවය, ගමෙහි වෙසෙමින් ආරණ්‍යකයකු ලෙස හඟවන ස්වභාවය, ශ්‍ර‍ද්ධාව නැති ව ශ්‍ර‍ද්ධාව ඇතියකු ලෙස හඟවන ස්වභාවය, උගතකු නොවී උගතකු ලෙස හඟවන ස්වභාවය, පෘථග්ජනව සිට ආර්‍ය්‍යයකු ලෙස හඟවන ස්වභාවය සාඨෙය්‍ය නම් ක්ලේශය ය. මායා සාඨෙය්‍ය යන මේ දෙක තරමක් එකිනෙකට සමාන ය. ධ්‍යානාභිඥා මාර්ග ඵල යන මේ උත්තරී මනුෂ්‍ය ධර්මයන්තමා කෙරෙහි නැතිව ඇතය යි පැවසීම ඉතා ම නපුරු පාපයෙකි.

සදේවකෙ භික්ඛවේ ලෝකේ සමාරකේ සබ්‍ර‍හ්මකේ සස්සමණ-බ්‍රාහ්මණියා පජාය සදේවමනුස්සාය අයං අග්ගෝ මහා චෝරෝ යෝ අසන්තං අභූතං උත්තරී මනුස්සධම්මං උල්ලපති.
(පාරාජිකා පාලිය)

මහණෙනි, යමෙක් තමා කෙරෙහි නැත්තා වූ උත්තරී මනුෂ්‍ය ධර්මය ඇතැයි පවසා නම් හෙතෙමේ දෙවියන් සහිත මාරයන් සහිත බ්‍ර‍හ්මයන් සහිත ලෝකයෙහි ශ්‍ර‍මණබ්‍රාහ්මණයින් සහිත දෙව් මිනිසුන් සහිත සත්ත්ව සමූහයෙහි අග්‍ර‍ වූ මහා චෞරයාය යනු එහි තේරුම 

AN 02-17-05 අහිරිකා අකුසල සූත්‍රය.

මහණෙනි!
දොස් සහිත වූ, දුක් වඩවන්නාවූ
අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්:

“පාපයට ලජ්ජා නැති බවද,
පාපයට භය නැති බවද
යන මේ දෙදෙනයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙකම දොස් සහිත වූ, දුක් වඩවන්නාවූ
අකුසල ධර්‍මයෝ වෙත්.

[වාරියපොල ශ්‍රී සුමංගල පිරිවෙන් රාජමහා විහාරාධිපති
මහාචාර්ය තුඹුල්ලේ සීලක්ඛන්ධ නාහිමි

අභිධර්මයෙහි දී අකුසල ගණයෙහි එන සිතිවිලි දා හතරක් ගැන සඳහන් වෙනවා. එයින් ප්‍රබල අකුසල සිතිවිලි දෙකක් ලෙස අහිරික හා අනොත්තප්ප යන සිතිවිලි දෙක පෙන්වා දෙන්නට පුළුවනි. ‘අහිරික’ කියලා කියන්නේ ලජ්ජාවක් නැහැ කියන අදහසයි. මොනවාට ද? ලජ්ජාවක් නැත්තේ පහත් ලාමක පවිටු වැඩවල යෙදීමට යි. මේ අහිරිතකය හෙවත් ලජ්ජා නැතිකම තිබේ නම් ඕනම අකුසලයක් කරන්නට සිතට බලපෑමක් ඇති වෙනවා. අනිත් සිතිවිල්ල වන ‘අනොත්තප්ප’ කියලා කියන්නේ ලාමක පහත් පවිටු වැඩ කරන්නට සිතේ කිසිදු බියක් නැති ස්වභාවය යි. පළඟැටියා ගින්නට බියක් නො ගෙන ගින්න හා ගැටෙනවා වගෙයි. හැබැයි, මේ අහිංසක පළඟැටියා ඒ ගින්නෙන් ම විනාශ වෙලා යනවා. ඒ ආකාරයෙන් ම පවට බියක් නොදක්වා ක්‍රියා කරන තැනැත්තා ඒ පාපයෙහි ගැලිලා අවසානයේ දී නොයෙකුත් විපත්තිකර තත්ත්වයන්ට මෙලොව හා පරලොව වශයෙන් ගොදුරු වෙලා මහත් දුක්කන්දරාවක් උරුම කර ගන්නවා. මෙම සිතිවිලි දෙකෙහි ම විරුද්ධ පාර්ශ්වයක් ද තිබෙනවා. ඒකට කියනවා හිරි හා ඔත්තප්ප කියා. ඒ සිතිවිලි දෙක අපට දැක ගන්නට පුළුවන් වන්නේ අභිධර්මයෙහි එ න පරිදි පස්විසි ශෝභන චෛතසිකයන්හි දී යි. ඒ සියල්ල කුසල සිතිවිලි යි. මෙහි දී ‘හිරි’ කියා සඳහන් වන්නේ ලාමක පහත් පවිටු වැඩ කිරීමට ඇති ලජ්ජාව යි. මෙය උපමා කරන්නේ වැදගත් පවුල් පසුබිමක හැදුණු වැඩුණු කුල කාන්තාවකට යි. ඊළඟ සිතිවිල්ල ඔත්තප්ප යන්නෙහි ප්‍රතිවිරුද්ධ ‘අනොත්තප්ප’ යන්නයි. අනොත්තප්ප කියා කියන්නේ පවිටු ලාමක වැඩ කිරීමට තිබෙන බියවන ස්වභාවය යි. හරියට වෙසඟනක් මෙන් උපමා කෙරෙනවා. වෙසඟනක සමාජයට බියසුලු බවක් දක්වනවා. තමන් නීතියේ රැහැනට අසුවෙයි කියා රහසිගතව ජීවත් වන්නට හැම විටම සූදානම් වෙනවා. මෙම ‘හිරි ඔත්තප්ප’ යන සිතිවිලි දෙක ගත්තහම ‘හිරි’ නම් සිතිවිල්ල පුද්ගලයාගේ සිත ඇතුළතින් එහෙම නැතිනම් හෘදය සාක්ෂියෙන් හට ගන්නා ස්වභාවයක් දරනවා. ‘ඔත්තප්ප’ සිතිවිල්ල බාහිර වශයෙන් සමාජයෙන් එල්ල වන චෝදනා මත බලපවත්වන ස්වභාවයක් දරනවා. මේ නිසා හිරි ‘අත්තාධිපතෙය්‍ය’ ලෙසත් ‘ඔත්තප්ප’ බාහිරින් එල්ල වන්නක් නිසා ‘ලෝකාධිපතෙය්‍ය’ ලෙසත් ධර්මයෙහි විස්තර වෙනවා. මෙම ලෝකයේ පවත්නා තාක් නීති රීති හා සදාචාරාත්මක සම්ප්‍රදායයන් ගොඩනැගෙන්නේ හිරි ඔත්තප්ප යන සිතිවිලි දෙක පදනම් කරගෙන බවයි. බුදුදහමෙන් විස්තර වන්නේ ලෝක පාලකධර්ම වශයෙනුයි.

හිරි ඔතප්
අපේ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් ‘හිරොත්තප්ප’ නමින් සූත්‍රයක් දේශනා කර තිබෙනවා. මේ සූත්‍ර දේශනාවට අනුව හිරි ඔතප් නොමැති පුද්ගලයාට කිසිදු දිනෙක සසරින් එතර විය නො හැකි බව පැහැදිලිව ප්‍රකාශ කරනවා. එය උන්වහන්සේ එම සූත්‍ර දේශනාවේ දී පියවරෙන් පියවර පැහැදිලි කර දී තිබෙනවා. මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ මෙම හිරි, ඔතප් චෛතසික දෙක පුද්ගලයාගේ සසර ගමන කෙරෙහි කෙතරම් බලපෑමක් ඇති කරනවා ද කියන කාරණය යි. ඒ නිසා ම අභිධර්මයෙහි දී සියලු අකුසල සිත්හි යෙදෙන ප්‍රධාන චෛතසික හතර අතර මෙම අහිරික, අනොත්තප්ප යන දෙක ද දොළොසක් වන අකුසල සිත්හි යෙදෙන බව පැහැදිලි කර දී තිබෙනවා.
මී ළඟට අප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ මෙම සූත්‍ර දේශනාවෙන් හිරි ඔතප් චෛතසික දෙක නොමැති වූ විට එය නිවන් මඟ අවුරාලන ආකාරය විස්තර කර ඇති ආකාරය විමසා බලමු.

චිත්ත සමාධිය
මෙම සමාධිය යනුවෙන් අදහස් කරන්නේ කුසල පක්ෂයෙහි සිත් පිළිබඳ ඒකාග්‍රතාව යි. එය විස්තර වශයෙන් ගත්තහම සමාධානය යන අර්ථයෙන් සමාධිය විස්තර වෙනවා. ඒ අනුව සමාධානය වන්නේ සිත හා සිතින් බැඳුණු සිතිවිලි විවිධ අරමුණු කරා යාමට ඉඩ නො දී එක අරමුණෙක පිහිටුවා ගැනීම යි. ඉතින් මේ කුසල පක්ෂයෙහි චිත්තේකග්‍රතාව නැති වුවහොත් සිදු වන්නේ ඒ නිසා ම, යථාභූත ඥානය හෙවත් ඇති දේ ඒ ආකාරයෙන් ම දක්නා ඥානය අහිමි වෙනවා. මෙය ඇත්ත ඇති හැටියෙන් දක්නා නුවණට යථාභූත ඥානදර්ශනය යනුවෙන් ප්‍රකාශ කෙරෙනවා. මෙම ඥානදර්ශනය නම් ඇත්ත ඇති හැටියෙන් දැකීම යි. ඒ තත්ත්වයට පත්වන පුද්ගලයා ආර්ය මාර්ගයට පිවිසි අයෙකුම වෙන්නටත් ඕන බව විසුද්ධි මාර්ගයෙහි ප්‍රකාශ වෙනවා. මෙසේ මාර්ගඵල ලාභියෙකුට විනා පුහුදුන් අයෙකුට මෙම යථාභූත ඥානය පහළ වන්නේ නැහැ. මෙසේ යථාභූත ඥානය පහළ නො වූ අයට සියලු සංස්කාර ධර්මතාවන් පිළිබඳ භයක් ඇති කර ගන්නා ඥානය හෙවත් ‘නිබ්බිදා විරාගය’ ඇති වෙනවා. මෙය සමහර ධර්ම ග්‍රන්ථවල තරුණ විදර්ශනාව ලෙස හැඳින්වෙනවා. එනම් විදර්ශනාඥානය විකසිත වීමට ආරම්භ වන තරුණ අවස්ථාවයි. එය නිබ්බිදා විරාගය ලෙස මේ ‘හිරෝත්තප්ප’ සූත්‍රයෙහි සඳහන් වෙනවා.

අහිරික, අනොත්තප්ප
අහිරික, අනොත්තප්ප චෛතසික දෙක ප්‍රබල වූ විට ඒ පුද්ගලයාගෙන් ඉන්ද්‍රිය සංවරයක් ඇති නොවන බව බුදුරජාණන් වහන්සේ පැහැදිලිව ප්‍රකාශ කරනවා. මෙහි දී ඉන්ද්‍රිය සංවරය කියා කියන්නෙ අපේ ඇස, කන, නාසය ආදී මෙම බාහිර අරමුණු ලබා ගන්නා මාර්ග පහයි. ලජ්ජා බිය නැති වූ පුද්ගලයා මෙම ඉන්ද්‍රිය පාලනයක් ගැන සිත යොමු කරන්නේ නැහැ. ඒ නිසා තම ඉන්ද්‍රියයන් පිනවීම අරමුණු කොට ඕනම ලාමක ක්‍රියාවක් කරන්නට පෙළඹෙනවා. අප ජීවත් වෙන මේ සමාජය තුළ ඕන තරම් මෙයට නිදසුන් ලබා ගන්නට පුළුවන්. දිනපතා පුවත්පත්, රූපවාහිනි නාලිකා ආදිය බලන විට මේ සමාජයේ විවිධ දුරාචාර, බලාපචාරවලට හේතු වී තිබෙන්නේ මේ ඉන්ද්‍රිය පිනවීම ලජ්ජා බියෙන් තොරව කරන්නට යාමේ ප්‍රතිඵලයක් නිසයි. එවිට ඒ සමාජයමත් දූෂිත බවට පත් වෙනවා. අපකීර්තිය බහුල වෙනවා. ශිෂ්ට සමාජයෙන් නොයෙක් රැවුම් ගෙරවුම්වලට ලක්වීම නොවැළැක්විය හැකි යි. කිසියම් පුද්ගලයෙක් ඉන්ද්‍රිය සංවරය ඇතිව තම ජීවිකාව ගත කරනවා යන්නෙහි අදහස වන්නේ ඒ අය සමාජයේ සම්භාවනා ලබන ශික්ෂණයක් හෙවත් ශීලයක් ඇති චරිතවත් අයෙකු බවයි. ඉතින් ඉන්ද්‍රිය සංවරය ගිලිහුණු සැණින් ඒ පුද්ගලයා ශීලයෙන් පිරිහුණු අයෙකු බවට පත් වෙනවා. ශීලයෙන් ගිලිහුණා යන්නෙහි තේරුමත් ඒ පුද්ගලයා කෙරෙන් සමාධියත් ගිලහුණා යන්නයි. සීලයක් නොමැති තැන සමාධියක් ඇති නොවේ. බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් ‘ජටා’ සූත්‍රයේ දී පැහැදිලිව ප්‍රකාශ කරන්නේ ‘සීලෙ පතිට්ඨාය නරො සපඤ්ඤො චිත්තං පඤ්ඤං ච භාවයං’ යනුවෙන් සීලයෙහි පිහිටීම සිත වැඩි දියුණු කිරීමේ පදනම බව, මෙම ශීලය පිළිබඳ පැහැදිලි විස්තරයක් විසුද්ධි මාර්ගයෙන් අපට බලා තේරුම් ගන්නට පුළුවන්. කොහොමත් සාමාන්‍ය අර්ථයෙන් ගත්විට ශීලය කියා කියන්නේ හික්මීම යි. ඉතින් ලජ්ජා බය දෙක නැතිනම් ඉන්ද්‍රිය සංවරය ගිලිහීම තුළින් ඔහු සමාජයේ අශීලාචාරවත් අයෙකු බවට පත් වීම නො වැළැක්විය හැකියි. ඒ නිසා ම ඔහු වෙතින් චිත්ත සමාධිය දුරස්ථ වෙනවා. ශීලය හැම විටම චිත්තේකාග්‍රතාව වැඩීමට අවශ්‍ය වෙන නිසයි. සසර මග කෙළවර කර ගැනීමේ අරමුණෙන් සිල් පුරන භික්ෂුවක් වේ නම් උන්වහන්සේ පාංසුකුලිකාංගාදී 14 වන ධුතාංග සමාධානය වැදගත් වෙනවා. මේ අතර භික්ෂු භික්ෂුණීන්ට, සාමණේරයන්ට, සාමණේරීන්ට, උපාසකයන්ට හා උපාසිකාවන්ට වශයෙන් මේ ධුතාංග ප්‍රභේද වෙනවා. කෙසේ වුවත් අපි යම් භික්ෂුවක් පාංසුකුලිකාංගය සමාදන් වන්නේ නම් උන්වහන්සේ ඊට අදාළ වන වස්ත්‍ර 23ක් පමණ ධර්මයෙහි සඳහන් බැවින් එම වස්ත්‍රයක් සොයා ගෙන එය ද කැබලි වශයෙන් ඉරා කිසිදු වටිනාකමක් නැති කොට සිවුරක් ලෙස පරිභෝග කරනවා. බොහෝ විට බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටි සමයෙහි මළකුණු ඔතා අමුසොහොනෙහි දමා ගොස් ඇත. මළකුණු හා පණුවන් තැවරුණු වස්ත්‍ර, කසළ ගොඩවල් ආදියෙහි දැමූ වස්ත්‍ර, ස්ත්‍රීන්ගේ ගැබ්මල පිස දමා ඉවත් කරන ලද වස්ත්‍ර වැනි රෙදි මෙම සිවුරු කර ගැනීම සඳහා යොදා ගෙන තිබෙනවා. ඇත්තෙන් ම මෙයින් සිදු වන්නේ භික්ෂුව අල්පේච්ඡතා ගුණයෙන් ශක්තිමත් වීමයි. එම භික්ෂුව විවිධ අය විසින් පූජා කරන ලද වස්ත්‍ර හෝ සිවුරු දරන්නෙක් නොවෙයි. මෙවැනි ධුතාංග සමාදානයෙන් සිදු වන්නේ භික්ෂුවගේ ශීලය වඩාත් ඔපවත් වීමයි. ඒ වගේ ම අනෙකුත් භික්ෂුණීන්, උපාසක උපාසිකාවන් වූව ද මෙසේ ධුතාංග සමාදන් වන විට ඒ අයගේ ශීලය ද ඔපවත් වෙනවා. එවිට සමාධිය මැනවින් පිහිටනවා. සිල්වත් නො වුණහොත් සමාධිය පිහිටන්නේ නැහැ.

විදර්ශනා ප්‍රඥාව
මෙම ඉහත අවස්ථාව නොමැති වූ විට සිදු වන්නේ අර්හත්වයට පත් වීමට නොහැකි වීමයි. එනම් විදර්ශනා ප්‍රඥාව සපුරා නොගැනීම යි. මේ ආකාරයෙන් බලන විට මෙම හිරි ඔතප් ඇති පුද්ගලයා ක්‍රමානුකූලව මෙම පියවර හත පසු කර අර්හත්වයට පත්වෙන බව බුදුරජාණන් වහන්සේ අපට පැහිදිලි කරනවා. එනම් හිරි ඔතප් නිසා ඉන්ද්‍රිය සංවරයත්, එයින් ශීලයත් ආරක්ෂා වී සමාධියත් ඇති වී ඒ නිසා ම යථාභූතඥානය පහළ වී ඒ මගින් නිබ්බිදා විරාගය හෙවත් විදර්ශනාව විකසිත වී නිබ්බිදා විරාගය ඇති වී මෙන් විමුක්ති ඥාන දර්ශනය හෙවත් අර්හත්වය, සම්පූර්ණ වෙනවා. එය උපමාවකින් පැහැදිලි කරන බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ආකාරයෙන් දක්වනවා. එනම් කිසියම් ගසක් මැරුණට පස්සේ එහි කොළ අතු වියළි යනවා. ඊට පස්සේ ගහේ පොත්ත, ඒ ය ට සිවිය, අරටුවත් වියළී යනවා. ඒ ආකාරයෙන් හිරි ඔතප් නැති තැනැත්තා බුදුරජාණන් වහන්සේ පෙන්වා දෙන්නේ තමන්ගේ උතුම් මිනිස් දිවිය විනාශ කර ගත් හෙවත් මරණයට පත් කර ගත්තා හා සමානය. එනම් ඒ ජීවිතයෙන් තමාටවත් සමාජයටවත් කිසිදු පළක් වන්නේ නැහැ. සිදු වන්නේ නපුරක් අයහපතක් ම පමණක්මයි.

AN 02-17-06 අක්කොධ කුසල සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
දොස් රහිත වූ, දෙලොව සුව වඩවන්නාවූ
එලොව මෙලොව දුක් ගෙන නොදෙන්නාවූ
තවත් කුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“අක්‍රෝධයද,
බද්ධ වෛර නොකිරීමද
යන මේ දෙදෙනයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙක දෙලොව සුව වඩවන්නාවූ
කුසල ධර්‍මයෝ වෙත්.”

[අක්කොධය යනු ක්‍රෝධයෙන් තොර වීමය. තොර කල යුත්තේ ඇතිවුණු දෙයකි. ඇතිවෙන්නට නොදී සිත රැක ගත්කල නැති කලයුතු දෙයක් ඇති නොවේ. කෝධය මහා රුක්ෂ ගසක් නම් එය ඇති වන්නේ නුරුස්නාව යන ලපටි පලයෙන් බව දන්නා නැණවතා නුරුස්නාව ඇති වෙනවා දැනුනු කල එය නැති කර ගනී. එවිට ඔහුට ක්‍රෝධය නැතිකිරීමක් අවශ්‍යවන්නේ නැත. මේ පිණිස සතියෙන් ජීවත් වීම , යෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් සිතීම , තිලක්ඛනයෙන් ලෝකය අවබෝධ කර ගැනීම මහෝපකාරී වෙයි.]

[බද්ධ වෛරය (උපනාහ) යනු සිත තුළ දැඩි ලෙස අල්ලාගෙන, කාලයක් තිස්සේ පැසවමින් පවතින, භවයක් පාසා පතාගෙන එන ඉතා දරුණු වෛරී සහගත සිතුවිල්ලයි. කෝපය තාවකාලික වුවත්, බද්ධ වෛරය මියගියද සිතේ රැඳී පවතින අතර, එය සන්සුන් සිතක් ඇතුළේ සැඟවී තිබිය හැකි දරුණු මානසික තත්ත්වයකි,

AN 02-17-07 අමක්ඛ කුසල සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
දොස් රහිත වූ, දෙලොව සුව වඩන්නාවූ
එලොව මෙලොව දුක් ගෙන නොදෙන්නාවූ
තවත් කුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“ගුණමකු නොවීමද,
අයුග්‍රාහයද
යන මේ දෙදෙනයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙක දෙලොව සුව වඩවන්නාවූ
කුසල ධර්‍මයෝ වෙත්.”.”

[මක්ඛය සෑම සත්වයකුටම ඇති අකුසලයකි. එහි වර්ගය කුමක් වුවත් මම අරයාට වඩා ….ය, අරයා තරම්….. නැත, අරයා වගේමය… ආදී ලෙස අනුන් හා සසඳමින් මනිමින් නැති “මම”ක් මේ සරීරෙ ඉන්නවාය කියා සිතමින්, අදහමින් ඒ අනුව ජීවිතය ගෙවන සත්වයා මෙලොව නොයෙක් දක් ඒ නිසා තාම සාදා ගනියි. මේ අත්තවාදය නිසා මැරෙමින් ඉපිදමින් සසරේම එක එක රුපවලට මාරුවෙමින් නොනැවතී ඔහේ යයි. සසරින් නොමිදේ.]

AN 02-17-08 අනිස්සා කුසල සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
දොස් රහිත වූ, දෙලොව සුව වඩන්නාවූ
එලොව මෙලොව දුක් ගෙන නොදෙන්නාවූ
තවත් කුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“ඊර්‍ෂ්‍යයා නොකිරීමද,
නොමසුරු බවද “
යන මේ දෙදෙනයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙක දෙලොව සුව වඩවන්නාවූ
කුසල ධර්‍මයෝ වෙත්.”

[මේ මනුෂ්‍යයාට මට වඩා සම්පත් ලැබෙන්නේ, ඔහු පෙර භවයකදී හෝ දැන් කරන කුසල නිසාය. ඔහුට ඊර්ෂ්‍යා කරමින් මම යලිත් අකුසල කරනු වෙනුවට ඔහුගේ සම්පත් ලැබුනේ පෙර භවහි ලෝභ මසුරු සිත් දුරු කරගෙන තමන් සතු ලොකු හෝ කුඩා දේ නැති බැරි උනාට, තැනගෙන් යැපෙන ශ්‍රමණ යනට,දැසි දසනට, යපුල්ලනට දී කරගත් පින් නිසා බව දැනගෙන ඊට අනුමෝදන් වී අහෝ ඔහුගේ කුසලය මමද අනුමෝදන් වෙමි. ඔහුට වඩ වඩා සම්පත් ලැබේවා!”යි පතමින් තමන්ද පින් කිරීමම, කුසලයන්හි යෙදීමම වඩා ප්‍රඥා ගෝචර නොවේද?]

AN 02-17-09 අමායා කුසල සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
දොස් රහිත වූ, දෙලොව සුව වඩන්නාවූ
එලොව මෙලොව දුක් ගෙන නොදෙන්නාවූ
තවත් කුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“මායා රහිත බවද,
කෛරාටික නැති බවද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙක දෙලොව සුව වඩවන්නාවූ
කුසල ධර්‍මයෝ වෙත්.”

[ සට කපට කමින් , අනුන් රවටමින් රැස් කරන දේ ඵල කිසිවක් වැඩි කලක් ඉතිරි නොවේ. වැඩි කලක් ඒ සට කපටකම් වලට මිනිසුන් නොරැවටෙයි. වැඩි කල් නොගොස් ආණ්ඩුවේ නීතිවලට අසුවී සිපිරි ගෙයි දුක් විඳින්නට වෙයි. මරණින් මතු අපා ගතවී කල්ප ගැන කාලයක් නිරා දුක් විඳින්නට වෙයි. ඥානවන්තයා දහමින් අවංකව කර්මාන්තයක යෙදී යමක් උපයා ගනී. ඉන් තම්ද යපෙපින් හැකි පමණින් දන් දී පින් කරගනී.]

AN 02-17-10 හිරි කුසල සූත්‍රය.

පූජ්‍ය ලබුනෝරුවේ ධම්මවිහාරී ස්වාමින්වහන්සේ

“මහණෙනි,
දොස් රහිත වූ, දෙලොව සුව වඩන්නාවූ
එලොව මෙලොව දුක් ගෙන නොදෙන්නාවූ
තවත් කුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“(පාපයට) ලජ්ජාවද,
(පාපයට) භයද යන
මේ දෙකයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙක දෙලොව සුව වඩවන්නාවූ
කුසල ධර්‍මයෝ වෙත්.”

AN 02-17-11 සාවජ්ජ කොධ සූත්‍රය.

[අනවජ්ජ යනු වැරදි නැති යනුය. සාවජ්ජ යනු වැරදි ඒවා බවය. ලෝකයේ දැන උගත් පණ්ඩිතයෝ වැරදි ලෙස දකින දේ බොහෝ විට මේ ගොන්නට වැටේ. ධර්මයේ මේ ඉතා පාහසුවෙන් තේරුම් කර ඇත්තේ තමාට හෝ අනුන්ට අයහපතක් වෙන කය ක්‍රියා වචී ක්‍රියා සාවජ්ජ බවය.]

” මහණෙනි!
ලෝකයේ දැන උගත් පණ්ඩිතයන්
වැරදි ක්‍රියායයි හෙලා දකින ධර්ම දෙකක් ඇත.”

“ඒ කවර දෙකක්ද යත්:
“ක්‍රෝධයද,
බද්ධ වෛරයද
යන මේ අකුසල දෙකයි.

“මහණෙනි!
මේ අකුසල දෙක ද
ලෝකයේ දැන උගත් පණ්ඩිතයන්
වැරදි ක්‍රියායයි හෙලා දකින ධර්ම වෙත්.”

[පැල්මඩුල්ල ඓතිහාසික ශ්‍රී සුදර්ශන ධර්මශාලා
පුරාණ විහාර භාරකාර,
අධ්‍යාපනවේදී
ගලගම කුසලධම්ම හිමි ශ්‍රී බුද්ධ වර්ෂ 2565 ක් වූ වප් පුර අටවක පෝදා,
2021 ‍ඔක්තෝබර් 13 බදාදා බුදු සරණ ට ලියු ලිපිය

කෝපයක් ඇති වූ කල එය ඉක්මනින් හෝ ටික කලක් ගත වන විට හෝ නිවී යා හැකි ය. එසේ සිත වෙනස් නොවුණොත් එය වෛරයක් බවට හැරේ. වෛරය යනු සිතේ අල්ලා හිටින දෙයකි. බද්ධ වෛරය යනු භවයක් පාසා ගෙන යන වෛරය යි. මේ දෙකම ආරම්භ වන්නේ කෝපයෙනි.ජීවිතය විනාශ කරන්නට තරම් හේතු වන සිතිවිලි අතර තරහව ප්‍රධානයි. තමන්ට විතරක් නොවෙයි, එය සමාජයීය වශයෙනුත් ඇති කරන්නේ අහිතකර බලපෑමක්. එම ආවේගකාරී හැඟීම් ඇති වූ වහාම පාලනය කර ගත යුතු වන්නේ ඒ නිසයි. තරහ සිතිවිලි පාලනය කර ගැනීමට සම්බුදු දහමෙහි එන ඉගැන්වීම් ඉතා සුවිශේෂී යි. වචනයට සීමා නොකොට ජීවිතයට ප්‍රායෝගික ව ගළපාගත හැකියි.

සිතිවිලි හඳුනාගැනීම

කෝපය හෙවත් තරහව ආකාර දෙකකි.
ඒ සාමාන්‍ය කෝපය සහ ක්ෂණික කෝපය යි.
කෝපය පදනම් කරගෙන ඇති වන්නේ වෛරය යි.
වෛරය ද ආකාර 2කි. සාමාන්‍ය වෛරය සහ බද්ධ වෛරය යනුවෙනි.

කෝපයක් ඇති වූ කල එය ඉක්මනින් හෝ ටික කලක් ගත වන විට හෝ නිවී යා හැකි ය. එසේ සිත වෙනස් නොවුණොත් එය වෛරයක් බවට හැරේ. වෛරය යනු සිතේ අල්ලා හිටින දෙයකි. බද්ධ වෛරය යනු භවයක් පාසා ගෙන යන වෛරය යි. මේ දෙකම ආරම්භ වන්නේ කෝපයෙනි.

තරහ දුරු කර ගන්නා ආකාරය පිළිබඳ ව අංගුත්තර නිකායේ එන ආඝාතපටිවිනය සූත්‍රය තුළ විස්තර කෙරේ. ආඝාතය යනු කෝපය යි. පටිවිනය යනු දුරු කිරීම යි. ඒ අනුව ආඝාතය හෙවත් තරහව පුද්ගලයා ඇති කර ගන්නා ආකාර පිළිබඳ ව පළමුව දක්වයි. එනම් යමෙක් මට අනර්ථයක්, අයහපතක් කළා යැයි කෝපය ඇතිකර ගනී. යමෙක් මට අනර්ථයක් කරනවා යැයි වර්තමානය පිළිබඳ කෝපය ඇතිකර ගනී. එසේම අනාගතයේ දී අනර්ථයක් කරන්නේ යැයි සිතා කෝපය ඇතිකර ගනී. මීට අමතර ව තමන්ගේ මිතුරාට සහෘදයාට අහිතක් කළේ යැයි ද තරහව ඇතිකර ගනී.

මේ අනුව කරුණු 4ක් පදනම් කරගෙන තමන් තුළ ගොඩ නැගුනු ද්වේෂය දුරු කර ගන්නා අන්දම ආකාර පහකින් මෙසේ දක්වයි.

මේ ආකාරයට කටයුතු කරන විට ඔබ තුළ තරහ හට ගැනීම, කෙන්තිය හටගැනීම වැළකී යයි.

අං.නි. සත්තක නිපාතයේ කොධන සූත්‍රයේ දක්වන පරිදි කේන්තිය, කෝපය නිසා ඇතිවන ආදීනව හතකි. “සත්තිමෙ භික්ඛවෙ, ධම්මා සපත්තකන්තා සපත්තකරණා කොධනං ආගච්ඡන්ති ඉත්ථිං වා පුරිසං වා. කතමෙ සත්ත.

ඉධ භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස එවං ඉච්ඡති. අහො වතායං දුබ්බණ්ණො අස්සාති. තං කිස්ස හේතු. න භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස වණ්ණවතාය නන්දති… (අං.නි. සත්තක නිපාත, දුතිය පණ්ණාසක, අබ්‍යාකතවග්ග, කොධන සුත්ත, (බු. ජ. මු.), 418). එනම්,

යථෝක්ත කරුණු හත යම් පුද්ගලයකුගේ, සතුරන්ගේ සතුටට හේතු වන බව බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ සේක. එබැවින් කෝප වූවකු සමඟ කෝප නොවිය යුතු බව ද වැඩිදුරටත් එම දේශනාවේ දී පැහැදිලි කරයි

AN 02-17-12 සාවජ්ජ මක්ඛ සූත්‍රය

” මහණෙනි!
ලෝකයේ දැන උගත් පණ්ඩිතයන්
වැරදි ක්‍රියායයි හෙලා දකින ධර්ම දෙකක් ඇත.”

“ඒ කවර දෙකක්ද යත්:
“ගුණමකු වීමද,
තමන් උසස් කොට සිතන බවද,
යන මේ අකුසල දෙකයි.

“මහණෙනි!
මේ අකුසල දෙක ද
ලෝකයේ දැන උගත් පණ්ඩිතයන්
වැරදි ක්‍රියායයි හෙලා දකින ධර්ම වෙත්.”

AN 02-17-13 සාවජ්ජ ඉස්සා සූත්‍රය.

” මහණෙනි!
ලෝකයේ දැන උගත් පණ්ඩිතයන්
වැරදි ක්‍රියායයි හෙලා දකින
තවත් අකුසල ධර්ම දෙකක් ඇත.”

“ඒ කවර දෙකක්ද යත්:
“ඊර්ෂ්යාවද,
මසුරු බවද,
යන මේ අකුසල දෙකයි.

“මහණෙනි!
මේ ඊර්ෂ්යාවද,මසුරු බවද, යනඅකුසල දෙක ද
ලෝකයේ දැන උගත් පණ්ඩිතයන්
වැරදි ක්‍රියායයි හෙලා දකින ධර්ම වෙත්.

AN 02-17-14 සාවජ්ජ මායා සූත්‍රය.

” මහණෙනි!
ලෝකයේ දැන උගත් පණ්ඩිතයන්
වැරදි ක්‍රියායයි හෙලා දකින ධර්ම දෙකක් ඇත.”

“ඒ කවර දෙකක්ද යත්:
“මායාවද,
කෛරාටික බවද,
යන මේ අකුසල දෙකයි.

“මහණෙනි!
මායාවද, කෛරාටික බවද
යන මේ අකුසල දෙක ද
ලෝකයේ දැන උගත් පණ්ඩිතයන්
වැරදි ක්‍රියායයි හෙලා දකින ධර්ම වෙත්.”

AN 02-17-15 සාවජ්ජ අහිරික සූත්‍රය..

” මහණෙනි!
ලෝකයේ දැන උගත් පණ්ඩිතයන්
වැරදි ක්‍රියායයි හෙලා දකින ධර්ම දෙකක් ඇත.”

“ඒ කවර දෙකක්ද යත්:
“(පාපයට) ලජ්ජා නැති බවද,
(පාපයට) භය නැති බවද,
යන මේ අකුසල දෙකයි.

“මහණෙනි!
මේ අකුසල දෙක ද
ලෝකයේ දැන උගත් පණ්ඩිතයන්
වැරදි ක්‍රියායයි හෙලා දකින ධර්ම වෙත්.”

AN 02-17-16 අනවජ්ජ අක්කොධ සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
නිවැරදිවුත් දොස් නොලබන ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“ක්‍රෝධ නොකිරීමද,
බද්ධ වෛර නොකිරීමද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ ධර්මයෝ දෙක
නිවැරදිවුත් දොස් නොලබන නිරවද්‍ය ධර්‍මයෝ වෙත්.”

රුහුණ විශ්වවිද්‍යාලයේ කුලපති,
දක්‍ෂිණ ලංකාවේ ප්‍රධාන සංඝ නායක, අග්ග මහා පණ්ඩිත
පල්ලත්තර සුමනජෝති නා හිමි

ඔබ ඔබේ නිවසෙහි එහාට මෙහාට වේගයෙන් යන අවස්ථාවක ඔබේ පය ඔබම තියාපු මේසයක හෝ පුටුවක හෝ වෙනත් අවයවයක හෝ හැපෙයි. එවිට ඔබට මහත් වේදනාවක් ඇතිවෙයි. ඒනිසා ඇතිවන තරහ හෙවත් ක්‍රෝධය අස්ථාන ක්‍රෝධයයි. සමහරවිට ඔබ ඔබටම බැණගන්න, දොස් කියා ගන්න තරම් ඔබ දරුණු වේ. ඇතැම් අනුවණයන් එබඳු අවස්ථාවල අඹු දරුවන්ට මාපියාදීන්ට පවා බණිමින් පහර දෙමින් තම සිත සනසා ගන්න උත්සාහ කරනව

කොධං වධිත්වානතදාචි සොචති
මක්ඛප්පහානං ඉසයො වණ්ණයන්ති
සබ්බේසං වුත්තං ඵරුසං චමෙථ
එකං ඛන්තිං උත්තම මාහු සන්තො

යම් කෙනෙක් ක්‍රෝධය නසල කිසියම් දවසක ශෝක නොකෙරෙයි. එසේම කිසිවෙක් ගුණමකු කම නමැති මක්ඛය නසල බුද්ධිමතුන්ගේ පැසසුමට භාජන වෙති. එමෙන්ම හැමදෙනාගෙන්ම අසන්නට ලැබෙන ඵරුෂ බස් හැකිතාක් ඉවසන්න. මේ කියන ක්‍රෝධය, මකු බව, ඵරුෂ බස, යන මේවා ඉවසීම උතුම් ඉවසීම හෙවත් ක්‍ෂාන්තිය යයි සත්පුරුෂයෝ කියති යන්නයි මේ ගාථාවේ අදහස. ක්‍රෝධය උපදින්නේ තමාට අපි‍්‍රය අරමුණ සිත ගැටීමෙනි. එයට අප පටිඝය කියල කියනව. අපි‍්‍රය අරමුණු නම් ඇස, කණ, නාසය, දිව, ශරීරය, සිත කියන ඉඳුරන්ගෙන් ගන්නා රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස, ස්පර්ශ යන අපි‍්‍රය අරමුණ යි. සිත අපි‍්‍රය අරමුණක් සමඟ ගැටුණාම සිතේ ඇතිවන රළු බව, පරුෂ බව, තද බව ක්‍රෝධයයි. එවිට සිත චණ්ඩ බවට පත්වේ. අනතුරුව ඒ චණ්ඩ වූ සිතේ ප්‍රමාණයට එම සිත ඉපදීමට හේතු වූ වස්තුවෙන් හෝ පුද්ගලයාගෙන් පළිගැනීමට සේ පෙළඹේ.

කිසියම් පුද්ගලයෙක් හෝ සත්වයෙක් මට පෙර අනර්ථයක් නොකෙළසා දැනුදු කරයි. මතු ද කෙරේ. එසේම මාගේ අසවල් සතුරාට යහපතක් පෙර කෙළේ ය. දැනුදු කරයි, මතුද කරන්නේය යන නව ආකාරයෙන් අපේ සිත්වල ක්‍රෝධය උපදින බව බුද්ධදේශනාවයි. මේ නව විධ ආඝාත වස්තුවලට අමතර ව ද අපේ සිත්වල ක්‍රෝධය උපදියි. මේ අස්ථාන ක්‍රෝධයත් එක් වූ විට එය දශවිධ වේ. කිසිම සතුරු කිසිවක් නොමැතිව ඉබේම ඇතැම්විට අපේ සිතේ ක්‍රෝධය උපදින කොතෙකුත් අවස්ථා තිබේ. ඔබ ඔබේ නිවසෙහි එහාට මෙහාට වේගයෙන් යන අවස්ථාවක ඔබේ පය ඔබම තියාපු මේසයක හෝ පුටුවක හෝ වෙනත් අවයවයක හෝ හැපෙයි. එවිට ඔබට මහත් වේදනාවක් ඇතිවෙයි. ඒනිසා ඇතිවන තරහ හෙවත් ක්‍රෝධය අස්ථාන ක්‍රෝධයයි. සමහරවිට ඔබ ඔබටම බැණගන්න, දොස් කියා ගන්න තරම් ඔබ දරුණු වේ. ඇතැම් අනුවණයන් එබඳු අවස්ථාවල අඹු දරුවන්ට මාපියාදීන්ට පවා බණිමින් පහර දෙමින් තම සිත සනසා ගන්න උත්සාහ කරනව. සමහරවිට එම ද්‍රව්‍ය කඩා බිඳ දමන අනුවණයෝ ද සිටිති. අද අප රටේ අනුවණ බොහෝ දෙනා ස්වභාව ධර්මයට අකාලයේ අනුව වැස්සක් වැටුණත් වැස්ස සමඟ ක්‍රෝධ කරනව. පෑව්වත් ක්‍රෝධ කරනව. බණිනව. එයටත් වඩා විහිළුව අද ස්වභාව ධර්මයට අනුව සිදුවන කවර දෙයකට හෝ රජයට හෝ ජනපතිට හෝ මැති ඇමැතිවරුන්ට හෝ බැණවැදීමයි. මේ රටේ සිදුවන ස්වභාවික විපත්වලටත් පොදු ජනයා කරන වැරදිවලටත් විශේෂයෙන් තමන් අනුමත නොකරන යම් සිද්ධියක් වේ නම් ඒ සියල්ලටම වගකිය යුත්තන් සේ සලකා බැණ වදින්නේ පාලකයන්ට ය. මෙසේ කී නොකී බොහෝ සිද්ධිවලට වගකිය යුත්තේ අන්‍යයන් බව සිතා අප ඇතිකරගන්නා ක්‍රෝධය බොහෝවිට අස්ථාන ක්‍රෝධයයි.

අද සමස්ත ලෝකයාම පෙළන අසාධ්‍ය රෝගයන් බවට ක්‍රෝධය පත්ව තිබේ. රටක් තවත් රටක් දිසාව බලන්නේත්, මිනිසුන් සෙසු මිනිසුන් දිශාව බලන්නේත් ක්‍රෝධයෙනි. මේ ක්‍රෝධය නිසා කුලල්කා ගනිති. නිලධාරීහු කුළල් කා ගනිති. එකරටක සිටින ඒ ඒ ජාතීහු කුලල් කා ගනිති. මාපියෝ, අඹු සැමියෝ, මාපිය දූ දරුවෝ, ස්වාමි සේවකයෝ ආදී හැම දෙනාම ප්‍රමුඛත්වය දී ඇත්තේ ක්‍රෝධයටයි. මේ අනුවනයෝ ක්‍රෝධය නිසා පළිගන්නට පෙළඹී අනුන් නැසීමට කෝටි ප්‍රකෝටි ගණන් මුදල් වැය කරමින් නිෂ්පාදනය කරන්නේ මිනිසා, සත්වයා ජීවත් කරවීමට අවශ්‍ය දෙය නොවේ. ඒ ඒ රටවල වාසය කරන ජනතාව බුරුතු පිටින් කලණයෙන් මරා දැමීමට උපයෝගී කරගත හැකි අවි ආයුධයි. වසවිසයි.

ක්‍රෝධය යටපත් කිරීම අතිශය දුෂ්කර කාර්යයකි. නිර්වාණමාර්ගඥානයේ දී එය ප්‍රකාශ වන්නේ සකෘදගාමි ඤාණයෙන් එහි ඇති ඕලාරක තත්ත්වය අඩු වී අනාගාමි මාර්ගඥානයෙනි. “අක්කෝධෙන ජිනෙ කෝධං” යන බුදුන්ගේ දෙසුම අනුව ක්‍රෝධය දිනිය යුත්තේ ක්‍රෝධ නොකිරීමෙනි. ක්‍රෝධ කිරීම වසල ධර්මයක් හෙවත් පහත්ම පහත් අයගේ ගතියක් බව වසල සූත්‍රයේ දී බුදුරදුන් දේශනා කර තිබේ. දස පාරමිතාවෙන් සවන පාරමිතාව ක්‍ෂාන්ති පාරමිතාවයි. බුදුබව ලබන්න පෙරුම් පුරණ බෝසතුන් වහන්සේ විසින් මෙම ඉවසීමේ ගුණ ධර්මය පාරමිතාවක් වශයෙන් සම්පූර්ණ කළ යුතු නම් ක්‍රෝධය හෙවත් අන්‍යයන්ගේ ඇණුම් බැණුම් ආදිය ඉවසිය යුතුයි. බුදු පසේ බුදු රහත් යන බෝධිත්‍රයෙන් කවර හෝ බෝධියකට පැමිණ නිවන් අවබෝධ කරන්නට උත්සාහ දරන යෝගාවචරයා කරුණාවෙන් හා ප්‍රඥාවෙන් යුක්තව අපරාධ ඉවසීමෙන් මෙම පාරමිතාව සම්පූර්ණ කළ යුතුයි. ඉවසීම හෙවත් ක්‍ෂාන්ති ගුණය යෝගාවචරයාගේ බලයක් හෙවත් ශක්තියක් වශයෙන් “ඛන්ති බලං” යන්නෙන් (අංගුත්තර නිකාය) බුදුන් දේශනා කර තිබේ. ඉවසීමේ ශක්තියෙන් සතුරන් දමනය කළ හැකි බව එයින් කියයි. සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේ දිනක් පිණ්ඩපාතේ වැඩියහ.එක්තරා මිසදිටු බමුණෙක් උන්වහන්සේ ඉවසන කෙනෙකැයි අසා තිබුණි. සැරියුත් හාමුදුරුවො මඟ වඩිනව දුටු සේ උන්වහන්සේ ළඟට කිට්ටු වී කම්මුලට පහරක් ගැසීය. පහර කෑ සැරියුත් හාමුදුරුවෝ කිසිවක් නොකියා බිම බලාගෙන ඉදිරියට වැඩියහ. එකී සිටි බෞද්ධ පිරිසක් අපේ හාමුදුරුවෝ කිසිවක් නොකියා බිම බලාගෙන ඉදිරියට වැඩියහ. එකී සිටි බෞද්ධ පිරිසක් අපේ හාමුදුරුවන්ට පහර දුන්නේ ඇයිදැයි අසමින් බමුණාට පහර දෙන්නට සූදානම් වන විට සැරියුත් හාමුදුරුවෝ, පින්වත්නි, යි කියා බෞද්ධ පිරිස අමතා ඒ බමුණා පහර ගැසුවේ මටයි. ඔහුගෙන් පළිගන්නවා නම් මමයි පලිගත යුත්තේ. ඔබලා නොවෙයි කීවිට ඔවුහු බැහැරව ගියහ. මෙය බලා සිටි මිසදිටු බමුණා උන්වහන්සේ සමීපයට දිව ගොස් වැඳ වැටී සමාව ගෙන උන්වහන්සේ නිවසට වඩමවා ගෙන ගොස් වඩා හිඳුවා දන් පිළිගන්වා උපාසකයකු වූ බව අපේ බණ පොතේ සඳහන් වේ. බලන්න ඉවසීමේ බලය.

ක්‍ෂාන්තිය යන්නට අර්ථ සපයන අටුවාචාරීන් වහන්සේලා පැහැදිලි කර තිබේ. ක්‍ෂාන්තිය නම්, ක්‍ෂමාකිරීම, ඉවසීම, නොසැඬ බව, කුඩුකේඩුකම, සිතේ නොසතුටු ගතිය යන ස්වභාවයන් ඉවසීමකි. මෙ බඳු චිත්ත ශක්තිය හෙවත් ඉවසීම පරම තපසක් බව බුදුන් දක්වා ඇත්තේ “ඛන්ති පරමං තපොතිතික්ඛා” යනුවෙනි. ක්‍ෂාන්තිය හෙවත් ඉවසීම ක්‍රෝධය යටපත් කර ගැනීම දිනීමට අසීරු යුද්ධයක් දිනීම වැනියයි බුදුන් වහන්සේ වදාළේ කුද්ධං අප්පටි කුජ්ඛන්තො යුද්ධං ජයහි දුජ්ජයං” යනුවෙනි. එනම් තමාට ක්‍රෝධ කරන්නාට පෙරලා ක්‍රෝධ නොකිරීම දිනිය නොහැකි යුද්ධයක් දිනීම වැනියි යනු එහි අදහසයි. එමනිසා තමාට ක්‍රෝධ කරන්නහුට පෙරළා ක්‍රෝධ කිරීම පාපයක් වශයෙන් සලකන ලෙසට උන්වහන්සේ අපට අවවාද කළසේක. පුද්ගලයාගේ අභිවෘද්ධියට හේතු වන අර්ථයන්(ස්වාර්ය) උතුම් අර්ථයක් බවත් එසේම අර්ථයන් අතුරෙන් ක්‍ෂාන්තියට වඩා උතුම් අර්ථයක් හෙවත් අභිවෘද්ධියක් නැතැයි ද වදාළ බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ ද වදාරා තිබේ.

යොහවෙ බලවා සන්තො
දුබ් බලස්ස තිතික්ඛති
තමෙම පරමං ඛන්තිං
නිච්චං ඛමති දුබ්බලො

හැම අතින් ම අතිශයින් බලවත් පුද්ගලයෙක් දුබලයා විසින් තමාට කිසියම් අපරාධයක් කළ විට එය ඉවසීම හෙවත් එකට එක නොකිරීම හෝ දුබලයාට සමාව දීම විශිෂ්ටතම ඉවසීමයයි වදාළහ.

බුදු දහමේ උගන් වන්නේ ‘සබ්බෙ සත්තා භවන්තු සුඛී, තත්තා’යනුවෙනි. එහෙයින් ඉවසීමට ආගමක් අනවශ්‍ය බව සිතන්න. ක්‍රෝධය හැම සත්වයාටම තිබෙන අති දුබලකමකි. තිරිසනාට ක්‍රෝධයක් ඇති වූ විට එය යටපත් කරන හැටි ඉවසන හැටි ඔහු නොදනී. එසේ මනුෂ්‍යයන් වන අපි ක්‍රෝධයත් ඉවසීමෙන් හඳුනන්නෙමු. ශාන්තියක් හඳුනන්නෙමු. ඉවසීමෙන් සැනසීම ලැබේ යන උතුම් සිංහල කියමන මෙනෙහි කොට හා ධර්මානුකූලව සිතා ක්‍රෝධ ගින්න නිවාලන්නට උත්සාහ කිරීම සත්පුරුෂ ගතියයි. ‘අක්කොධෙන ජිනෙ කොධං’ යයි වදාළේ ක්‍රෝධ කරන්නා ක්‍රෝධ නොකිරීමෙන් හෙවත් ඉවසීමෙන් දිනාගත යුතුයි.

ක්‍රෝධ සිතත් උපන්විට ඔබ හොඳට සිහිබුද්ධියෙන් කටයුතු කරන්න. බුදුන් වදාළා කෙනෙකුට පහර දීම හරියට දෙකොණ ගිනිගත් දර කැබැල්ලකින් පහර දීමක් බඳුය කියල. එහි තේරුම දෙකොණ ගිනිගත් දර කඩක් අනෙකාට පහර දෙන්නට තමන් අතට ගන්නවිට පළමුව තමාගේ අත දැවේ. අනතුරුවයි සතුරා දැවන්නේ. එමෙන්ම අසූචි වැගුණ දර කැබැල්ලකින් පහර දීමත් එවැනියි, එසේත් නැත්නම් තමා මේ පහර දෙන්නේ පෙර ආත්ම ගණනක් තමාට මාපිය වූ හෝ සහෝදර සහෝදරියන් වූ හෝ වෙනත් ඥාති හිතවතෙක් වූ හෝ කෙනකුට නොවේදැයි සිතන කොට ඔබේ ක්‍රෝධය යටපත් වේ. එකම සසර සයුරේ ගිලී සිටින අප නිතරම ඉවසීමෙන් යුතුව සහෝදර ප්‍රේමයෙන් ජාති කුල, ආගම් භේද පෞද්ගලික කරුණු වශයෙන් සලකා මනුෂ්‍යයෝ වශයෙන් පොදුවේ අප හැමෝම එකම මිනිස් කොටසක් බව සිතා බුදුන් විසින් ‘චත්තාරො වණ්ණා සම සමා’ යි වදාළ පරිදි සිතා සමඟියෙන් සමාදානයෙන් කටයුතු කරන්නේ නම් මිනිස් දහමට ප්‍රමුඛත්වය දුන් මිනිසුන් හැටියට ලෝකයාගේ ප්‍රශංසාවට ඔබත් මමත් හැමෝමත් ලක්වනු ඇත.

AN 02-17-17 අනවජ්ජ අමක්ඛ සූත්‍රය..

“මහණෙනි,
නිවැරදිවුත් දොස් නොලබන්නාවුත් ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“ගුණමකු නොවීමද,
තමන් උසස් කොට නොසිතීමද,
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ ධර්මයෝ දෙක
නිවැරදිවුත් දොස් නොලබන නිරවද්‍ය ධර්‍මයෝ වෙත්.”

[රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ
දක්ෂිණ ලංකාවේ ප්‍රධාන සංඝනායක
ආචාර්ය
ඕමල්පේ සෝභිත නා හිමි

මේ ලෝකයේ මිනිසා තිරිසන් සතුන්ගෙන් වෙන්කොට දැක්විය හැකි සුවිශේෂීම සාධකය වන්නේ උත්තුංග වූ සදාචාර හා අධ්‍යාත්මික ගුණයයි.
‘මනස්ස උස්සන්නත්තා මනුස්සා’
මනං උස්සතීති මනුස්සෝ’ ආදි වශයෙන් මනසේ උසස් බව නිසා මනුෂ්‍යයා වන්නේ ය. මනුෂ්‍යයාට ඇති මානව ධර්ම අතර ඉතා උසස්, වැදගත් මනුෂ්‍ය ධර්මය කළගුණ සැලකීමයි. කෘතවේදී බවයි. එය උතුම් මිනිස් ගුණධර්මයක් බව බුදුරජාණන් වහන්සේ නිරන්තරයෙන් දේශනා කළහ. තමන් වහන්සේගේ සම්බුද්ධ චරිතාදර්ශයෙන් එය ප්‍රායෝගිකවම පෙන්වා වදාළහ. සාරා සංඛ්‍ය කල්ප ලක්ෂයක් කල් අප්‍රමාණ වෙහෙස විඳ පාරමී දම් පුරා ලැබූ උත්තරීතර පදවිය, ශ්‍රී සම්බෝධිය ලද පසු උන්වහන්සේ ක්‍රියා කළේ උණගසක ස්වරූපයෙනි. කොතරම් උසට වැඩුණත් උණ ගසේ දල්ලෙහි ස්වභාවය බිමට නැමී තිබීමය. උන්වහන්සේ ද උතුම් සම්බුදු පදවිය ලද පසු පහළ බැලූ සේක. උද්දාමයට පත් නොවී මේ අති දුෂ්කර ගමනේ දී තමන් වහන්සේට උදව් කළේ කවුදැයි විමසා බැලු සේක. සජීවි ,අජීවි මිත්‍රයන් අතර ආසන්නවම උන්වහන්සේට උදව් කළේ අජීවි වෘක්ෂයකි. ශ්‍රී සම්බෝධිය ලබන්නට තමන් වහන්සේට සෙවණ දුන් ඇසතු වෘක්ෂයට, ‘දුතියංච අනිම්මිසං’ දෙවන සතියේදී අනිමිස ලෝචන පූජාවෙන් කළගුණ දක්වමින් මුළු ලෝකයටම ඒ ආදර්ශ සම්පන්න පාඩම කියා දුන් සේක. ඉන්පසු ගුරුවරුන් ගැන, යහළු මිත්‍රයන් ගැන කල්පනා කළහ. පස්වග තවුසන් සොයා උන්වහන්සේ බරණැස ඉසිපතනාරාමයට වැඩම කළහ.

කෘතගුණ, කෘතඥතාව කියන්නේ අප අතර තිබිය යුතු ගුණ යහපත්කම් අතර ප්‍රධානතම ගුණාංගයකි.
එහෙත්, “කතඤ්ඤු කතවේදී පුග්ගලෝ දුල්ලභො ලෝකස්මිං’ කළගුණ දන්නා, කළගුණ සලකන මිනිසුන් මේ ලෝකයෙහි ඉතා දුර්ලභ ය. උසස් ගුණධර්ම ගැන සිතන, බුද්ධිමත්ව කල්පනා කරන, මනුෂ්‍ය ධර්ම සහිත පුද්ගලයන් අඩුය. බොහෝ දුරාචාර නිතර ඇස ගැටේ. අම්මට තාත්තට නොසලකන, ගුරුවරුන්ට ගරු නොකරන, යහළු මිත්‍රයන් නොසලකා හරින බොහෝ අය වෙත්. තමන්ට උදවු උපකාර කරන අයට ආරක්ෂාව සපයන අයට, කෙටියෙන් කියනවා නම් රජයට පවා සැලකීම අත්‍යවශ්‍යය. රජයට සලකනවා කියන්නේ එක් පැත්තකින් රාජ්‍ය නීතියට ගරු කිරීමය. තමන්ට නියමිත බදු මුදල්, ගෙවීම ‘රාජබලි’ ආගන්තුක සත්කාරය ‘අතිතිබලි’ ,ඥාතීන්ට සැලකීම ‘ඥාතිබලි’ ආදි වෙසෙස් ගුණධර්ම පුරුදු පුහුණු කළ යුතුමය. තවත් පැත්තකින් සැලකීම යනු දුබල වු විට රැක ගැනීමය. එහෙත් ඇතැම් පිරිසකට තමන්ට යම් තැනකට එන්නට අතදුන් අය, උදවු උපකාර කළ අය ඉහළට ආ සැනින් අමතක ය. සරලම උදාහරණය වැඩිහිටි නිවාසයන් හි දුකසේ කල් ගෙවන මවුපියන් ය.අත පය නොකඩා, කවා පොවා ආදරයෙන් ඇති දැඩි කළ, ශිල්ප දැනුම දී සමාජයේ වඩාත් ඉහළින් ජීවත් වෙන්නට දරුවන් වෙනුවෙන් මුළු ජීවිත කාලයම කැපකළ මවුපියවරු එහි අපමණ වෙති. එහෙත් අබල දුබල වු දා ඒ අම්මා, තාත්තා බරක් ලෙස සලකමින් ඔවුන් නොසිටිය යුතු තැනෙක සිරකර අසරණ කරන්නට තරම් අකෘතඥ දරුවන් අප අතර සුලභ ය. ගහකොළ වනසා දමමින්, බොහෝ අපවිත්‍ර දෑ පරිසරයට මුදා හරිමින්, සත්ත්ව ඝාතන කරමින් තමන් ගැන පමණක් සිතන, පරිසරය වෙනුවෙන්, සොබාදහම වෙනුවෙන් කෘතවේදි නොවන පිරිස් අපමණ ය. එහෙත් බෞද්ධයකු ගේ ස්වරූපය විය යුතු කෘතඥතාවයයි. සිතින්, කයින්, වචනයෙන් යන තුන් දොරින්ම ඒ බව විද්‍යමාන විය යුතු ය. එහිදී පහසුම දෙය වන්නේත්, මුල්තැනට එන්නේත් කෘතඥතාව වචනයෙන් පළ කිරීම ය.

බෞද්ධ පරිසරයක් ඔස්සේ සංස්කෘතිය ගොඩනඟාගත් ජපානයේ දි අපූර්ව දර්ශනයක් දුටුවෙමි. සාමාන්‍යයෙන් මාර්ගයේ ඇති කහ ඉරකින් පාර මාරුවන මගියා පවා තමන් වෙනුවෙන් වාහනය නවතා ඉඩදුන් කවරෙකුට වුව ආපසු හැරී සිය හිසනමා ආචාර කිරීම ඔවුන්ගේ සිරිතකි. කහ ඉර අසල වාහන නවතා මගියාට ඉඩ දීම නීතියකි. එහෙත් නීතයට ගරු කළ පුද්ගලයාට පවා හිස නමා ආචාර කරන්නට තරම් ආචාරශීලිත්වයක්, කෘතවේදි බවක් ඔවුන් සතු ය. එය මොන තරම් සිත් ඇදගන්නා, සිතට සතුට ගෙන එන දර්ශනයක් ද? ඒ ගෞරවය, කෘතවේදී බව ලබන්නාට දැනෙන පහන් සිතිවිලි තවත් නීතිගරුක වන්නට, අනුන් වෙනුවෙන් උදවු උපකාර කරන්නට උත්තේජනයක්, පෙළඹවීමක් ම වන්නේ ය. සමහර අය වචනයෙන් කෘතවේදී බව පළකරන්නට මැළිවෙති. එහෙත් සිතින් ඒබව පළකරති. එහෙත් එය ලෝකයට නොපෙනේ. අදාළ පුද්ගලයාට නොදැනේ.

උදව්වක දී, උපකාරයක දී ‘ස්තුතියි’ කියන වචනය පළ නොකිරීම වරදකි. සුළු උපකාරයක දී වුව කෘතවේදි බව පළ කරමින් අපගේ බාල පරපුරට ආදර්ශයක් වීම කළ යුතුම ය. අද බොහෝ විට පාසලක, අධ්‍යාපන ආයතනයකදී පවා දරුවෙකුට ත්‍යාගයක්, සහතික පත්‍රයක් පිරිනමන අවස්ථාවක පිරිනමන්නා වෙත යාන්තමට හෝ දරුවන්ගේ හිස නැමෙන්නේ නැත. ‘ස්තුතියි’ කියන වචනය කියැවෙන්නේ නැත. එයින් ගම්‍ය වන්නේ අපේ සදාචාර පරිහානියයි.

භික්ෂු සමාජයේ දී කෘතවේදී බව නිරන්තරයෙන් දැකිය හැකි ය.කෙනෙක් වන්දනා කළ මොහොතක පවා ‘සුවපත් වේවා’ යි ප්‍රකාශ කරන්නේ කෘතවේදී බව පළකිරීමටය. යම් පූජාවක් කළ විට පින් ලැබේවායි ප්‍රාර්ථනා කරන්නේ කෘතඥතාව පළ කිරීමටය.

පැවිදි සමාජයෙහි පමණක් නොව ලාංකීය ගිහි සමාජයෙහිත් ඒ අගනා ගුණධර්ම වර්ධනය කරගත යුතුවේ. අම්මා, තාත්තා බොහෝ දුක් මහන්සි වි සරිකරන බත්පතෙන් පළමු බත් පිඬ මුවට ගන්නට පෙර මගේ අම්මට තාත්තට පින් සිදුවේවායි කියන්නට දරුවන්ට හුරු පුරුදු කළ යුතුය. ඒ තැන සිට කෘතවේදි බව ඉගැන්විය යුතු ය. නැතිනම් අනාගත සමාජය තුළින් මේ වටිනා ගුණධර්ම දුරු වී යාම වැළැක්විය නොහැකි ය. අද ද අප එවැනි බොහෝ දේ අත් විඳිමු. දුම්රියක දී බස්රියක දී ගැබිනි මවකට වුව අසුනක්, පිරිනැමුවේ නම් ස්තුතියි කියන වචනය හෝ සමහර මව්වරුන්ගේ මුවින් පිට නොවේ. බසයෙන් බැස යන මොහොතේ පිරිනැමූ ආසනය ආපසු බාර ගන්නා ලෙසට දැන්වීමට හෝ සමහර අයට හැඟීමක් නොවේ. ඇයගේ කුසෙන් බිහිවන දරුවාට ඇය ආදර්ශවත් මවක් වන්නී කෙලෙසද? මේ දොස් නැඟීමක් නොවේ. මනුෂ්‍ය ධර්මයත් හුරු පුරුදු කරනු පිණිස, සාමජය තුළ ඇසෙන දකින දේ පිළිබදව කළ දැන්වීමකි. තමන් පිළිබඳව ගැඹුරින් සිතාබලා ස්වයං විවේචනාත්මකව දුර්වලතා හඳුනාගෙන ඉතා ඉක්මනින් නිවැරැදි විය යුතුව තිබේ. අපගේ බාල පරපුරට ඒ ආදර්ශය දිය යුතුව තිබේ. ගුරු, මවුපියවරු මෙය හොඳින් අවබෝධ කොට දරුවන්ට ඒ ගුණධර්ම පුරුදු පුහුණූු කළ යුතුවේ. මේ වැදගත් සිරිත ජාතික චරිතාවලියට වහාම ඇතුළත් කරගත යුතුව තිබේ. අපගේ බොදු හැදියාව සිතින් සේ ම කයින්, වචනයෙන්ද ලෝකයට පෙන්විය යුතුවේ. එවිට ලෝකයේ ගෞරවය නිතැතින්ම අප වෙත හිමිවනු ඇත.

AN 02-17-18 අනවජ්ජ අනිස්සා සූත්‍රය.

““මහණෙනි,
නිවැරදිවුත් දොස් නොලබන්නාවුත් ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“ඊර්‍ෂ්‍යා නොකිරීමද,
නොමසුරු බවද,
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ ධර්මයෝ දෙක
නිවැරදිවුත් දොස් නොලබන නිරවද්‍ය ධර්‍මයෝ වෙත්.”

[සැවැත් නුවර විසූ එක් පුරුෂයකුට මත්තාය, තිස්සාය කියා භාර්‍ය්‍යාවෝ දෙදෙනෙක් වූහ. ඔවුන් අතුරෙන් මත්තා අශ්‍ර‍ද්ධාවත් වූ නපුරු වූ ඊර්‍ෂ්‍යා කරන්නා වූ තැනැත්තියකි. තිස්සා කරුණාවත් වූ සාමකාමී තැනැත්තියකි. ඕතොමෝ දිනපතා භික්ෂූන් සතර නමකට දන් දෙන්නීය. සැමියා ද තිස්සාවගේ ගුණවත් බව නිසා ඈට වඩා ඇලුම් කරන්නේය. මත්තා ඇයට ඊර්‍ෂ්‍යා කරන්නීය. කිසි පිනකුදු නොකරන්නීය. ඕ තොමෝ පසු කාලයේ දී කාලක්‍රියා කොට ඊර්‍ෂ්‍යා කිරීම වූ පාපයෙන් ප්‍රේත ව උපන්නීය. ඕතොමෝ තමා කළ කර්මානුරූප වශයෙන් දුක් පසක් විඳින්නීය. එක් දවසක් ඒ ප්‍රේතිය සවස් කාලයේ ගෙයි පිටිපස තිස්සා නමින් සිටියදී ඇය ඉදිරියේ පෙනී සිටියාය. තිස්සා ඇය දැක “තී කවරියක්දැ”යි විචාළාය. එකල්හි ප්‍රේතිය මත්තා බව කීය. ඉක්බිති ඔවුන් අතර මතු දක්වන පරිදි කථාවක් වූයේ ය.

තිස්සා : “තී මිනිස් ලොවදී කිනම් පාපයක් කෙළෙහි ද? කිනම් පාපකර්මයක විපාකයෙන් ප්‍රේතව උපන්නෙහි ද?
මත්තා : මම චණ්ඩ වූ පරුෂ වූ ඊර්‍ෂ්‍යා කරන්නා වූ මසුරු වූ තැනැත්තියක් වීමි. ඒ මම නොමනා වචන කියා ප්‍රේත ලෝකයට පැමිණියෙමි.

තිස්සා : තිගේ ශරීරය සෑම තැන ම ධූලි තැවරී තිබෙන්නේ කුමක් නිසා ද?
මත්තා : එක් දවසක් තී නා පිරිසිදු ව මට වඩා හොඳින් සැරසී මා බලා සිටියදී සැමියා හා බොහෝ වේලාවක් කථා කරමින් සිටියෙහි ය. එය ඉවසිය නොහැකි මම ගෙය හැමද එකතු කර තුබූ කසල ගොඩ ගෙන තිසේ හිස මත හෙලූයෙමි. දැන් මගේ ශරීරයෙහි ධූලි තැවරී තිබෙන්නේ ඒ නිසාය.

තිස්සා : ඒ බව මම දනිමි. අනිකකුදු දනු කැමැත්තෙමි. තිගේ ඇඟ කසන්නේ කවර හේතුවකින් ද?
මත්තා : එක් දවසක් අපි දෙදෙනා බෙහෙත් ගෙනෙනු පිණිස වනයට ගියෙමු. එදා කහඹිලියා ගෙඩි ගෙන වුත් තිගේ සයනයෙහි රහසින් විසුරුවා ලීමි. ඒ පාපයෙන් දැන් මාගේ ඇඟ කසන්නේය.

තිස්සා : එය ද මම දනිමි. අනිකකුදු අසනු කැමැත්තෙමි. එද කියනු මැනවි. නුඹට හඳින වස්ත්‍ර‍ නැත්තේ කුමන පාපයකින් ද?
මත්තා : එක් දවසක් නුඹ සැමියා සමග මඟුල් ගෙයකට යන්නට සූදානම් ව සිටියාය. එදා මම නුඹේ ඇඳුම් සොරා ගතිමි. මට දැන් වස්ත්‍ර‍ නැත්තේ ඒ පාපයෙනි.

තිස්සා : එය ද මම දනිමි. අනිකකුදු අසනු කැමැත්තෙමි. තිගේ ශරීරයෙන් අසූචි ගඳ හමන්නේ කවර පාපයකින් ද?
මත්තා : මම එක් දවසක් තිගේ මල් හා සුවඳ ද විලවුන් ද ගෙන අසූචි වළක බහාලීමි. මගේ ශරීරයෙන් අසූචි ගඳ හමන්නේ ඒ පාපයෙනි.

තිස්සා : එසේ කළ බව මම දනිමි. අනිකකුදු කියනු මැනව. තී මෙපමණ දිළිඳු වූයේ කවර හේතුවකින් ද?
මත්තා : අප දෙදෙනාට ම වස්තුව සම ව තිබුණේ වී නමුත් මම කිසි පිනක් නො කෙළෙමි. දිළිඳු වූයේ එහෙයිනි.

තිස්සා : තිට මා දෙන්නේ කුමක්ද? තිට දුකින් මිදෙනු පිණිස මා කරන්නේ කුමක්ද? කළ යුත්තක් ඇත්නම් කියව. කියන දෙයක් මම කරන්නෙමි.
මත්තා : භික්ෂූන් වහන්සේ අටනමකට දන් දී මට පින් දුන මැනව. එයින් මට සැප අත් වන්නේය.

තිස්සා ඇය සුවපත් කරවනු කැමැත්තී ප්‍රේතියගේ කීම පරිදි භික්ෂූන් වහන්සේලා අටනමකට දන් දී සිවුරු ද පුදා ඇයට පින් පැමිණවූවාය. ඒ පින් අනුමෝදන් වීමෙන් ප්‍රේතිය සුවපත් වූවා ය.

පරහට ඊර්‍ෂ්‍යා කරන්නා වූ අසත්පුරුෂයන්හට මරණින් මතු මත්තාවට මෙන් ප්‍රේත ව උපදින්නට හෝ නරකයෙහි හෝ තිරිසන් යෝනියෙහි හෝ ඉපද බොහෝ කල් දුක් වන්නට සිදුවන්නේ ය. ඔවුහු මිනිස් ලොව උපන්නාහු ද ඒ හේතුවෙන් සැමට ම යටත්ව විසිය යුතු කිසිදු ආනුභාවයක් නැත්තා වූ යාචකයන් දාසයන් වැනි පුද්ගලයෝ වෙති. අන්‍යයන් විසින් නො සලකනු ලබන්නෝ වෙති. දිළිඳු වෙති. විරූප වෙති.

මෙසේ බොහෝ ආදීනව ඇත්තා වූ මේ ඊර්‍ෂ්‍යාව නැමැති පාප ධර්මයට සිත් සතන්හි උපදින්නට නො දී නුවණැත්තෝ තම තමා ගේ සිත ආරක්ෂා කරත්වා! හදිසියෙන් සිත් සතන්හි ඊර්‍ෂ්‍යාව පහළ වූයේ ද එය ප්‍ර‍කාශ නො කොට පරපීඩනාදියෙන් ක්‍රියාවෙහි නො යොදවා වහා ම සිතින් බැහැර කොට සිත ශුද්ධ කර ගනිත්වා!

AN 02-17-19 අනවජ්ජ අමායා සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
නිවැරදිවුද ලෝකයාගේ දොස් නොලබ්න්වුද
ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“මායා රහිත බවද,
කෛරාටික නැති බවද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
නිරවද්‍ය ධර්‍මයෝ වෙත්.”

අනවජ්ජ හිරි සූත්‍රය.

AN 02-17-20 අනවජ්ජ හිරි සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
නිවැරදිවුද ලෝකයාගේ දොස් නොලබ්න්වුද
ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“(පාපයට) ලජ්ජාවද,
(පාපයට) භය ද
යන මේ දෙක දේව යි.

“මහණෙනි,
නිරවද්‍ය ධර්‍මයෝ වෙත්.”

හිරීමතා ච දුජ්ජීවං නිච්චං සුචිගවෙසිනා
අලීනෙනාපගබ්භෙන සුද්ධාජීවෙන පස්සතා.

පාපයෙහි හිරි ඔතප් ඇති, පිරිසිදු කායකාර්‍මාදිය සතතයෙන් සොයන සුලු වූ, ප්‍රගල්භ රහිත (බුහුටි නොවූ), (අනෙස්නෙන් දුරු වූ බැවින්) පිරිසිදු ආජීව ඇති, එය ම සරු කොට දක්නා මහණහු විසින් ජීවත් වීම දුකසේ කටයුතු ය (රූක්‍ෂ ජීවිකායෙන් ජීවත් විය යුතු ය.) “සුජීවන්ති” යන මේ ධර්ම දේශනය ශාස්තෲන් වහන්සේ දෙව්රම වැඩසිටියදී සැරියුත් හිමිගේ සද්ධිවිහාරිකයකු වූ ථුල්ල සාරික නම් භික්ෂුවක් නිමිතිකරගෙන දේශනා කළහ.

මේ භික්ෂුව දිනක් රෝගියකුට වෙදකම් කොට ප්‍රණීත ආහාර ලබා ඒ ආහාර සැරියුත් තෙරුන්ට පුදා නිතර මෙබඳු ආහාර ගෙන එන්නෙමියි පැවසිය. සැරියුත් තෙරුන් ඔහුගේ වචනය අසා නිහඩවුයේ ඉවත්ව ගියහ. ථුල්ලසාරික භික්ෂුව විහාරයට ගොස් තමන් රෝගියකුට වෙදකම් කළ බවත් එතැනින් ප්‍රණිත ආහාර ලද බවත් එය සැරියුත් හිමියන්ට පිඳු බවත් උන්වහන්සේ එය පිළිනොගෙන කිසිත් නොකියා ඉවතට ගිය බවත් බුදුහිමියන්ට පැහැදිළි කළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ මහණෙනි ලජ්ජා නැති තැනැත්තා ගසා කා ඇවිදින කපුටෙක් මෙය. විසි එක් ආකාර අනේසන වස්තු සෙවීමෙන් සිට සුවසේ ජීවත් වේ. හිරි ඔතප් සහිත තැනැත්තා දුකසේ ජිවත් වේයි පවසා මේ ගාථාව දේශනා කළහ.

නුගුණම අනුන්ගේ කියමින් හුඹස් කතා
කපුටෙකු මෙන් ගසා කන ගෙමිදුලක් පතා
ආජීවයෙන් කිලුටුව මිල මුදල් පතා
නිවසන අයට පහසුය “මහණකම” ඉතා

ලජ්ජා බය ඇතිව පව්කමකින් තොරව
පිරිසිදු ආජීවයෙන් දහමට බරව
නිවසක මහණහට, සුපසන් සංවරව
දුකකිය මහණකම රැකගැනුමද තිරව

ලජ්ජා බිය නැති ගසාකැමේ දක්ෂ කපුටෙකු ඇතිවු අනුන්ගේ ගුණමකාලන සුලු ගෙන් ගෙට දුවයන සුළුවු බුහුටිවූ කිළිටි දිවි පැවතුම් ඇත්තා විසින් ජීවත්වීම සුවකළ හැකිය. ලජ්ජා භය ඇති නිතර පවිත්‍රවු කාය කර්මාදිය සේවනය කරන සුළු දිවි පැවැත්මේ නො ඇළුනාවු බුහුටි නොවු පිරිසිදු ජිවිතා වෘත්ති ඇති එම දිවිය සාර ලෙස දකින තැනැත්තා විසින් ජීවත් විම පහසු නොවේ.

එහි අහිරිකෙන යනු සිඳුන ලජ්ජා බිය ඇති, මෙබඳු මව් නොවන අයට මව වශයෙන්ද පියා නොවන අයට පියා මෙන්ද අමතා නළවා මේ ආදී න්‍යායෙන් ඒක්විධි අනේසනයන් හි පිහිටි ආහාර සෙවීමේ යෙදී සුවසේ ජීවත් වීමට හැකිය. කාක සූරෙන යනු දක්‍ෂ කපුටෙක් යම්සේ ගෙවල් වල බත් මාලු ආදිය ගණු කැමත්තේ බිත්ති ආදියේ වාඩිවී තමා දෙස බලනසේ අනෙක් අරමුණකින් සිටින සේ නිදාගෙන සිටින සේ දක්වා ගෙයි මිනිසුන්ගේ ප්‍රමාදයක් සලකා පැන සෝ – සෝ යයි කෑගසන විටද භාජනයෙන් කෑම සුරාගෙන පලායයි.

මෙලෙසට ලජ්ජා නැති මහණ ද භික්ෂූන් සමග ගමට පිවිස කැඳ බත් ආදිය සොයයි. එහිදී භික්ෂුහු පිඬු පිණිස හැසිර යැපීම් පමණක් ගෙන ගොස් ප්‍රත්‍ය වේක්ෂා කරමින් කැඳ බී. කර්මස්ථාන මෙනෙහි කරත්. ධර්මය සජ්ඣායනා කරත් ආසන ශාලා අමදිත් මේ ලජ්ජා නැති තැනැත්තා කිසිවක් නොකර ගමට අභිමුඛවම සිටියි. එම භික්ෂුව මෙය බලන්නැයි බලන්නේ නමුදු නොබලන්නාසේ නිදා ගත්සේ සිට ගණ්ඨිය ලෙහන ලෙස සිවුර හදන ලෙස දක්වා මට අසවල් කාර්යය ඇතැයි කියමින් අසුනෙන් නැගිට ගමට පිවිස උදේම වෙන්කරන ලද නිවෙස්ලින් වෙනත් නිවෙස්වලට එළඹී ගෙවල මිනිස්සු තරමක් දොර පලුව වසා දොරළග වාඩිවී අඬමින් සිටින විටද, එක් අතකින් කවුළුවට පාවි ඇතුළතට පිවිසේ. අනතුරුව ඔහු දැක අකමැත්තෙන්ම අසුනක වාඩි කරවා කැඳබත් ආදී යමක් තිබේද? එය දෙති. ඔහු දුන්නක් වළදා අවශේෂය පාත්‍රයේ තබාගෙන එයි මොහු කාකසුර නම් මෙබඳු තැනැත්තා විසින් ලජ්ජා නොමැතිවම සුවසේ ජීවත් වේ යන අර්ථයි.

ධංසිනාති යනු අසුවල් තෙරුන් අල්පේච්ඡයි ආදීය කියනවිට ඇයි අපි අල්පේච්ඡ නොවේද? ආදී වශයෙන් අන්අයගේ ගුණ මකාලීමට පෙළඹේ. මෙබඳු වචන අසා මොහුද අල්පේච්ඡා තාදී ගුණවලින් යුතු යයි සිතමින් මිනිසුන් විසින් දියයුතුයයි සිතති. ඔහු එතැන් සිට නැණවත් පුද්ගලයින්ගේ සිත සතුටු නොකිරීමට නොහැකිවන්නේ ලාභයෙන් ද පරිහාණියට පත්වේ.

මෙසේ අලජ්‍ජි පුද්ගලයා තමන්ගේ ද අනුන් ගේ ද ලාභය විනාශකරයි. පක්ඛන්දිනා යනු පැනගිය පුද්ගලයායි. පක්ඛන්දවාරී පුද්ගලයා අනුන්ගේ කටයුතු තමන්ගේ කටයුතු ලෙස පෙන්වමින් අළුයම භික්ෂූන් නැගිට චෛත්‍ය මිදුල් ආදිය හැමද කර්මස්ථාන මෙනෙහි කරමින් මනසිකාරයෙන් ස්වල්ප වේලාවක් ගතකොට ගමට පිවිසෙන විට, තෙමේ මුහුණ සෝදා රන්වන් කොට රතු ගොකළ පොරවා ඇසේ අඳුන් හිසෙහි තෙල් ගා ආදී ආත්ම භාවය මණ්ඩනය කොට ගෙන වත්පුරන ආකාරයක් දැක්වීම සඳහා ඉදල් පහර දෙකතුනක් ගසා පියා ගදොරට පිවිසෙන තැනට පිවිසියේ වෙයි.

මිනිස්සු උදේම චෛත්‍යය වඳිමුයි මල් පුජා කරමුයි පැමිණි අය මේ ක්‍රියාව දැක මේ විහාරයේ පිරිසිදු කිරිම මේ තරුණ භික්ෂුව නිසාම සිඳු වේයි මොහු වෙන් නොවේවායි පවසා ඔහුටම දියයුතුයයි සිතති. මෙබඳු පනින අයටද ජීවත්වීම පහසුය. පගඛහ නම් කායික බුහුටි සුර මිනිසුන් රැවටීම සඳහා ස්ථානෝචිතව සංකිලියන ජීවිතට මෙලෙස දිවි ගෙවා ජීවත්වන පුද්ගලයා කිළිටි වී ගත කරන එම ජිවිතය ජිවිතයක් වේ. පව්කාර ජීවිතයක් මේ යන අර්ථයි. හිරිමතාච යනු හිරි ඔතප් යුත් පුද්ගලයා විසින් දුකසේ ජීවත්විය යුතුය. ඔහු අම්මා නොවන අයට අම්මා සමානයයි අදිය නොකියා අසාර්මික ප්‍රත්‍යයන් අසුචි සේ සිතා පිළිකුල් කරන්නේ දැහැමින් සෙමෙන් සොයන්නේ ගෙපිළිවෙලින් පිඬුසිඟා ගොස් ජීවිතය ගතකරන්නේ රුක්‍ෂ ජිවිතයක් ගත කරයි යන අර්ථයි. සුචිගවෙසි නම් පිරිසිදු කායකර්මාදි සොයන්නේ. අලීනෙනා – යනු ජීවිත වෘත්තියෙහි නො ඇලී සුද්ධාජීවෙන පස්සනා එබඳු පුද්ගලයා සුද්ධා ජීව නම් වේ. මෙබඳු පිරිසිදු දිවිගෙවීම සාරවශයෙන් බලන්නේ රළු දිවියක් ලෙස දුජ්‍ජීව නම් වේ. දේශනය අවසානයේ බොහෝදෙන සෝවාන් ආදී මාර්ග ඵලයන්ට පැමිණියහ.

AN 02-17-21 ක්‍රොධ දුක්ඛුද්‍රය සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
සසර දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවරේද යත්:

“ක්‍රෝධයද,
බද්ධ වෛරයද
යන මේ දෙදෙනයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි දිගු සසර
මහා දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ වෙත්.”

[ ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ තේවා කටයුතු නියුතු
අනුරාධපුර ශ්‍රී ලංකා භික්ෂු විශ්වවිද්‍යාලයේ
මහාචාර්ය තුඹුල්ලේ සීලක්ඛන්ධ හිමි

අපේ සිතට බලවත් ලෙස වද දෙන සිතට පවිටු අදහස් ගලා එන මෙම පාප ළාමක චෛතසිකය බුදුදහමේ ‘කොධන” සූත්‍රයෙන් මැනවින් විස්තර වෙනවා. ක්‍රෝධය යන වචනයේ තේරුම් වෛරය, ද්වේෂය, ප්‍රතිඝය යන වදන් රාශියකින්මත් හඳුන්වා දෙන්නට පුළුවනි. මෙම චෛතසිකය නිරන්තරයෙන්ම අපේ සිතට වද දෙනවා. ඒ විතරකුත් නොවෙයි අපේ සසර දිග් කරනවා.

බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම වෛරය නැත්නම් ක්‍රෝධය පිළිබද එහි යම් යම් සිතිවිලි නිර්මාණය කරන ආකාරය පිළිබඳ ඉතා වැදගත් අදහස් රාශියක් අපට පෙන්වා දී තිබෙනවා. මෙම වෛරී පුද්ගලයාට වෛරී සිතිවිල්ලක් ඇති වුණාම ඔහුට හෝ ඇයට පි‍්‍රය මනාප ඔහුට හොඳයි කියා සිතෙන කරුණු හතක් පිළිබඳ අපට පෙන්වා දී තිබෙන ආකාරය දැන් අපි විමසා බලමු.

වෛරක්කාරයා තමන්ට හතුරු යැයි සිතෙන අය ගැන මෙන්න මේ ආකාරයෙන් හිතනවා. ඔහු තම සතුරාගේ සිරුර වර්ණවත්ව පැහැපත්ව කාගේත් සිත් ඇද බැඳ ගන්නා ආකාරයෙන් පවතිනවට කැමැත්තක් දක්වන්නේ නැහැ. හතුරා විරූප වෙන තරමටයි කැමැත්ත, මෙහි විපාකය ඔහුම හෝ ඇයම අත්විඳිනවා. ඒ අනුව ඔහු හෝ ඇය ස්වභාවයෙන්ම කොතරම් හොඳට නාගෙන සුදු වර්ණ හෝ වෙනත් විසිතුරු වර්ණ රෙදිපිළි ඇන්දත් හොඳ පාට වර්ග, සුවඳ වර්ග, ආලේප කළත් හිතේ හෝ ශරීරයේ ප්‍රසන්න බවක් වෙනත් අයෙකුට පෙනෙන්නේ නැහැ. මේකයි ස්වභාවය. මේ තත්ත්වය නිර්මාණය කරලා තිබෙන්නේ වෙන කවරෙකු විසින් වත් නොවේ. ඔහුගේ ක්‍රෝධ සහිත සිතිවිලි නිසාය. ඔහුට ලැබෙන විපාකයි ඒ.

වෛරක්කාරයා තමන්ට හතුරු යැයි සිතෙන අය ගැන මෙන්න මේ ආකාරයෙන් හිතනවා. ඔහු තම සතුරාගේ සිරුර වර්ණවත්ව පැහැපත්ව කාගේත් සිත් ඇද බැඳ ගන්නා ආකාරයෙන් පවතිනවට කැමැත්තක් දක්වන්නේ නැහැ. හතුරා විරූප වෙන තරමටයි කැමැත්ත, මෙහි විපාකය ඔහුම හෝ ඇයම අත්විඳිනවා. ඒ අනුව ඔහු හෝ ඇය ස්වභාවයෙන්ම කොතරම් හොඳට නාගෙන සුදු වර්ණ හෝ වෙනත් විසිතුරු වර්ණ රෙදිපිළි ඇන්දත් හොඳ පාට වර්ග, සුවඳ වර්ග, ආලේප කළත් හිතේ හෝ ශරීරයේ ප්‍රසන්න බවක් වෙනත් අයෙකුට පෙනෙන්නේ නැහැ. මේකයි ස්වභාවය. මේ තත්ත්වය නිර්මාණය කරලා තිබෙන්නේ වෙන කවරෙකු විසින් වත් නොවේ. ඔහුගේ ක්‍රෝධ සහිත සිතිවිලි නිසාය. ඔහුට ලැබෙන විපාකයි ඒ.

දෙවනුව තමන්ට නින්ද යන්නේ නැතිනම් ඔහු හිතනවා. මගේ අසවල් හතුරාට හොඳට නින්ද යනවාද කියලා. මොකද? තමන්ගේ හතුරාගේ සුව නින්ද ඔහු කෙසේවත් පි‍්‍රය කරන්නේ නැහැ. මෙම සිතිවිල්ලට හේතුව ඔහුගේ ක්‍රෝධ සහිත ගතිය යි. ක්‍රෝධයෙන් පෙළෙන තැනැත්තාට බොහොම සුවපහසු උඩුවියන්, පාවාඩ ඇතිව ගන ලෝම සහිත අගනා ඇතිරිල්ලක නිදා ගන්නට සැලැස්සුවත් ඔහුට එහි සුවසේ නින්ද යන්නෙත් නැහැ. එය එහෙම වෙන්නේ අනිකක් නිසා නොව ඔහුගේ සිතේ පවතින ඇවිස්සුණු හෙවත් විසිරුණු ස්වභාවයයි.

තෙවනුව තම හතුරා පිළිබඳව නිරන්තරයෙන් වෛරීව ක්‍රියා කරන පුරුෂයා හෝ ස්ත්‍රිය හතුරාට ලැබෙන සැප සම්පත් ගැන පසු තැවිල්ලට පත් වෙනවාය .අහෝ! මගේ හතුරාට ලැබෙන මේ සැප සම්පත් වෙන කාට ලැබුණත් කමක් නැහැ. මොහුට නොලැබී කියා නිතර හිතනවා. මේ තැනැත්තාට මෙහිදී ඇතිවන තත්ත්වය ඉතාමත් අහිතකර වෙනවා. මොකද? ඔහුට හොඳ දේ හැම විටම නරක විදියටයි පෙනෙන්නේ. යහපත් දේ අයහපත් විදියටයි දැනෙන්නේ. සද්පුරුෂයා අසද්පුරුෂයෙකු කොට ඔහුට වැටහෙනවා . මිතුරා හතුරෙක් ලෙස පෙනෙනවා. අපේ සමාජයේ එවැනි අය අපට බොහොමයක් දකින්නටත් ලැබෙනවා. ඒ විතරක් නොවෙයි තමන්ගේ ස්වභාවය ගැන තම සිත ක්‍රියා කරන ආකාරය පිළිබඳව මේ ආකාරයෙන් තමන්ටම හිතා ගන්නටත් පුළුවන්. ඒ නිසා තමන් තුළ මේ ගති ලක්ෂණ තියෙනවා නම් ඒවායින් ඉවත් වෙන්නට යොමු වෙන්නට ඕන. මේ සම්බුදුදහම “ඒහිපස්සික” ගුණයෙන් යුක්ත වන බව තමන් නිතර නිතර හිතට ගැනීම බොහොම වටිනවා.

සිව්වෙනුව තමන්ගේ හතුරා පිළිබඳව වෛරී තැනැත්තා හෝ තැනැත්ති හිතන මතන තවත් ආකාරයක් තිබෙනවා. ඒ තාම තමන්ගේ හතුරාට ලැබෙන යම් යම් භවභෝග සම්පත් ගැන කිසිසේත් රුචි නොවෙනවා පමණක් නොව මෙම භවභෝග විනාශ වෙනාව නම් හොඳයි කියා අතිශයින් සතුටට පත් වෙනවා. නිදසුනක් වශයෙන් යම් හෙයකින් සශ්‍රීකව සස්‍ය හෝ භෝග වැඩුණු පැහුණු හතුරාගේ කුඹුරක් හෝ හේනක් දුටුවහම අනේ. මොහුගේ කුඹුර හෝ හේන ජල ගැලීමකින් හෝ වෙනත් උවදුරකින් විනාශ වෙනවා නම් කොච්චර හොඳද? කියා ප්‍රාර්ථනා කරනවා . එම සස්‍ය දකින හැම විටම ඔහු හෝ ඇය මහත් අසහනයට, වේදනාවට පත් වෙනවා. මේ ආකාරයෙන් ඔහුගේ හෝ ඇයගේ වෛරී සිතිවිලි නිරන්තරයෙන් ක්‍රියා කරනවා. ඔහුගේ හෝ ඇයගේ මේ වෛරී සිතිවිලි නිසා ඔහුට හෝ ඇයට නින්ද යන්නෙත් නැහැ. කෑම බීම පිළිබඳ රුචියකුත් නැහැ. නිරන්තරයෙන් අසහනකාරි බවක් සිතට දැනෙනවා. මේ නිසා අවසානයේ දී කුමක් ද සිදුවන්නේ ? ඒ තැනැත්තා හෝ තැනැත්ති හරිහම්බ කළ ධනය, වස්තුව පමණක් නොවෙයි මහන්සියෙන් දහඩිය වගුරුවා දෑතේ වීර්යයෙන් රැස්කළ කිසිදු අධාර්මික බවක් නොමැතිව හරිහම්බ කළ සස්‍ය හෝ ධනය වස්තුව රජයේ භාණ්ඩාගාරයට හෝ කිසිදු හේතුවකින් තොරව පවරා ගන්නටත් පුළුවනි. එසේත් නැතිනම් ස්වාභාවික විපතකින් විනාශවෙලා යන්නටත් පුළුවනි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ මේ ක්‍රෝධ සිතිවිලි නිසා මිනිස් සන්තානයේ හටගත් ද්වේෂ සහගත පවිටු අදහස් තමන්ටම අවසානයේ අහිතකරව පවතින අයුරු අපට දැකබලා ගන්නටත් පුළුවනි.

පස්වෙනුව තමන්ගේ හතුරාගේ උගත්කම හරි, බලවත්කම හරි, පවුල් පසුබිම හරි, පෙනුම නිසා හෝ වෙන යම් කරුණක් නිසා සමාජය තුළ කිසියම් කීර්තියක් යසසක් පැතිරී තියෙනවා නම් එයට ද ක්‍රෝධ සිතිවිලිවලින් තෙරපෙන වෛරී පුද්ගලයාගේ සිතේ බලවත් අකමැත්තක් හට ගන්නවා. සමහර විට ඔහු එවැනි අවස්ථාවල එම කීර්තිය අකාමකා දමන්නට නොයෙක් උපක්‍රම යොදන්නටත් පෙලඹවෙනවා . මේ නිසා මෙලොවදීම ඔහුට විපාක විඳින්නට සිදු වෙනවා. ඒක තමා මෙම වෛරී තැනැත්තා හෝ තැනැත්ති කොහොම හරි ඉතා ස්වල්ප වූ හෝ යසසක් කීර්තියක් ඇතිව සිටියා නම් එයිනුත් ඔහු හෝ ඇය පිරිහී යනවා.

සය වෙනුව තමන්ගේ හතුරු පුරුෂයෙකුට හෝ කාන්තාවකට මිතුරු පිරිස් ඇතිවෙනවාට මෙම පුරුෂයා හෝ කාන්තාව කිසිසේත් රුචියක් දක්වන්නේ නැහැ. නිතරම ප්‍රාර්ථනා කරන්නේ තමා වගේ සමාජයේ අනිකුත් බොහෝ දෙනා තම හතුරාට වෛරයෙන්, ක්‍රෝධයෙන් පසුවෙනවා නම් තමා හොඳ කියා. මේ නිසා තම හතුරා මොන ක්‍රමයෙන් හරි ඔහුගේ හෝ ඇයගේ විරද්ධකාරයන්ගෙන් පහර කනවාට , හිංසා පීඩාවන්ට ලක් වෙනවාට වඩ වඩාත් කැමැත්තක් දක්වනවා. මේ නිසා මෙලොව වශයෙන්ම මේ ක්‍රෝධයෙන් පෙළෙන වෛරී සිතිවිලි ඇති ස්ත්‍රිය හෝ පුරුෂයා තමන්ට යම් පමණකට හෝ සමාජයේ හිතවත්කමක් ඇති රුචියක් ඇතිව යම් සුළු හෝ පිරිසක් හිටියා නම් මේ තත්ත්වය යටතේ තවදුරටත් ඒ ඒ අය අතර පවා ඒ තත්වයෙන් සිටිය නොහී තම ඤාතිමිත්‍රාදීන්ගෙන්ද තවදුරටත් ඇත් වෙනවා. තමන්ගේ විපතකදී පවා අනේ අපොයි කියා දුක් වෙන, කනගාටු වෙන කෙනෙක්වත් නැතිව යනවා තමන් තනි වෙනවා.

අවසාන වශයෙන් අපේ බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කරනවා. වෛරීව, ක්‍රෝධයෙන් තෙරපි තෙරපි කාලය ගත කරන අය සිතන තවත් දෙයක් ලෙස ඒ අයට මෙහෙම සිතනවා වෙන්නට පුළුවන්. ඒක තමා හතුරු තැනැත්තා හෝ තැනැත්තිය මැරුණට පස්සේ අපායේ වැටිලා අප්‍රමාණ දුක් විඳ විඳ ඉන්නවා නම් ඒකම ප්‍රාර්ථනා කරනවා. මෙහි අදහස තමා මෙලොව ජීවත් වෙන කාලයේ පමණක් නොව මැරුණට පස්සෙත් තමන්ගේ හතුරු අය පිළිබඳ ඇති කරගන්නා ක්‍රෝධ සහගත අවැඩකාරී සිතිවිලි ඒ තැනැත්තාට කොපමණ දුරට බලපවතිනවා ද කියන එකයි අප මෙහිදී තේරුම් ගන්නට අවශ්‍ය වෙන්නේ. තමන්ට සෙයින් ලැබෙන අනර්ථකාරි ප්‍රතිඵලය තමා අනිවාර්යෙන් මෙලොව ජීවත් වන කාලයේදීත් පරලොව දීත් අනන්ත අප්‍රමාණ දුක් ගොඩක් විඳිමින් කල් ගත කරන්නට තමන්ට සිදු වෙනවා කියන මේ කාරණ ය. මෙහි එන මේ අදහස්වලින් ධර්මානුකූලව මෙම ක්‍රෝධයේ හැටි විස්තර වෙනවා.

ක්‍රෝධය, ද්වේෂය, වෛරය කියන මේ සිතිවිලි මොන තරම් අවැඩක් ජීවිතයට ඇති කරනවාද කියලා අපට දැන් තේරුම් ගන්නට පුළුවනි. ඒ විතරක් නොවෙයි ඒ පුරුෂයාගේ හෝ ස්ත්‍රියගේ රුව නපුරු පෙනුමක් ගෙන දෙනවා. කවර ආකාරයෙන් සැරසුනත් ප්‍රසන්න බවක් නැහැ. සමාජයේ පිළිකුලට පත් වෙනවා. කයින් වචනයෙන් තම ක්‍රෝධය ප්‍රකාශ කිරීම නිසා කිසිවක් උපයා සපයා ගැනීමේ ශක්තියක් ද නැතිව යනවා. අපකීර්තියට පත් වෙනවා. තම නෑ හිතමිතුරන්ගෙන් ඈත්වෙනවා. එවැනි අයට හොඳ නරක යහපත අයහපත හඳුනා ගැනීමේ ශක්තියක් නැහැ. ලජ්ජාවක්, බියක් ඔවුන්ට දැනෙන්නේ නැහැ. මේනිසා සමාජයෙන් හැම විටම ඈත්වෙනවා. තනි වෙනවා. ඔහුට හෝ ඇයට තමන්ගේ වචන පිළිබඳ ශාරිරික ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ සිහියෙන් හරි අසිහියෙන් හරි බොහෝ පහත් වැඩ කරනවා. බොහොම අසැබි වදන් කියනවා . මේ නිසා ඔහුගේ හෝ ඇයගේ පවුල්වල සාමාජිකයන්ට පවා මහත් ලජ්ජාවක් දැනෙනවා. ඔවුන්ගේ දරුවන්ට පවා සමාජයට මුහුණ දීමට බරපතළ අපහසුතාවක් දැනෙනවා.

මේ කිපීම කොතරමි. දැඩිද කිවහොත් තමන්ගේ අතින්ම අම්මා, තාත්තා මරා දැමෙනවා. තම සහෝදර සහෝදරියන් පවා අමු අමුවේ මරා දමන අවස්ථා ඇති වෙනවා. අද අප දිනපතා කියවන බොහෝ පුවත්පත් දිහා බලනවිට මේවාට කොතෙකුත් නිදසුන් තිබෙනවා. මේ කෝපය, ක්‍රෝධය කොපමණ දරුණු ආකාරයෙන් ක්‍රියා කරනවාද කියතොත් අවසානයේදී තමන්ට වෙඩි තබාගෙන, පිහියකින් ඇන ගෙන හෝ වස විස පානය කරලා හරි, බෙල්ලේ වැලලා ගෙන හරි තමන්ගේ ජීවිතයත් විනාශ කර ගන්නවා. දැනට තිබෙන සොයා ගැනීම් අනුව ලංකාව සමස්ත ලෝකයේම සිය දිවි නසා ගන්නා ජනතාව සිටින රටවල අතර යම් ස්ථානයකට පැමිණ තිබීමෙන් කියන්නට වෙන්නේ මේ රටේ කොච්චර බණ කීවත්, මේ ආකාරයේ ධර්ම පති‍්‍රකා දහම් පොත පත, පුවත්පත් ලියා ජනතාවට දැන ගන්නට සැලැස්සුවත් සිය දිවි නසා ගන්නා අය අතරට පැමිණ තිබෙනවා කියන මේ කාරණය නම් මේ බෞද්ධ රටටත් මහත් ලැජ්ජාවක් .ක්‍රෝධයෙන් වෛරයෙන් ජීවත්වන්නවුන් මුළුමහත් සමාජයටම පිළිකුලක් නොවන්නේද? මේ සිතිවිල්ලට ඇති විසඳුම කුමක්ද කියලාත් බුදුහාමුදුරුවෝ අපට පෙන්වා දී තිබෙනවා. ක්‍රෝධය සංසිඳවන හැටි බුදුදහමෙන්

මෙහි පළමු හේතුව තමා තමන්ගේම මරණය පවා ඇති කරන මේ සිතිවිල්ලේ ස්වභාවය තේරුම් නොගැනීම, එහෙම නම් ඒ සිතිවිල්ල සිඳ බිද දැමිය යුතු වෙනවා. ඒකට කළ යුතු වෙන්නේ පළමු වෙන්ම මෙහි ස්වභාවය තේරුම් ගැනීමට තම ප්‍රඥාව හෙවත් නුවණ වැඩි දියුණු කර ගන්නට ඕන. තම ඉන්ද්‍රියන්ගේ ස්වභාවය හා එම ඉන්ද්‍රියයන් දමනය කර ගැනීමේ උත්සාහයක යෙදෙන්නට ඕන. ඒ සඳහා වීර්යය වැඩිය යුතු වෙනවා. කල්‍යාණ මිත්‍රයෙකුගේ උපදෙස් අනුව කටයුතු කර තම චරිත ලක්ෂණවලට අනුව කර්මස්ථාන ලබා ගෙන සිත ප්‍රසන්නභාවයට පත් කර ගෙන විදර්ශනා භාවනාවට හෝ වෙන්නට ඕන. මේ හැමවිටම කල්‍යාණ මිත්‍රයෙකුගේ අනුශාසනාව ඉතා වැදගත් වෙනවා. කියා තමන් තේරුම් ගන්නා තත්ත්වයට මනස දියුණු කර ගැනීමේ බරපතළ උත්සාහයක නිරත වෙන්නට සිදු වෙනවා.

AN 02-17-22 මක්ඛ දුක්ඛුද්‍රය සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
සසර දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවරේද යත්:

“ගුණමකුවීමද,
තමන් උසස් යැයි සිතන බවද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි දිගු සසර
මහා දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ වෙත්.”

AN 02-17-23 ඉස්සා දුක්ඛුද්‍රය සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
සසර දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවරේද යත්:

“ඊර්‍ෂ්‍යයාවද,
මසුරු බවද
යන මේ දෙදෙනයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි දිගු සසර
මහා දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ වෙත්.”

AN 02-17-24 මායා දුක්ඛුද්‍රය සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
සසර දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවරේද යත්:

“මායාවද,
කෛරාටික බව
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි දිගු සසර
මහා දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ වෙත්.”

AN 02-17-25 අහිරික දුක්ඛුද්‍රය සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
සසර දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවරේද යත්:

“(පාපයට) ලජ්ජා නැති බවද,
(පාපයට) භය නැති බවද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි දිගු සසර
මහා දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ වෙත්.”

AN 02-17-26 අක්කෝධ සුඛුද්‍රය සූත්‍රය.

.”මහණෙනි,
උපතක් පාසා සැප වඩවන්නාවූ
කුසල ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
ඒ කවරේද යත්,

“ක්‍රෝධ නොකිරීමද,
බද්ධ වෛරය නැති කිරීමද
යන මේ දෙකයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි, සැප වඩවන්නාවූ
කුසල ධර්මයෝ වෙත්.”

AN 02-17-27 අමක්ඛ සුඛුද්‍රය සූත්‍රය.

.”මහණෙනි,
උපතක් පාසා සැප වඩවන්නාවූ
කුසල ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
ඒ කවරේද යත්,

“ගුණමකු නොවීමද,
තමන් උසස් කොට නොසිතීමද
යන මේ දෙකයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි, සැප වඩවන්නාවූ
කුසල ධර්මයෝ වෙත්.”

AN 02-17-28 අනිස්සා සුඛුද්‍රය සූත්‍රය.

.”මහණෙනි,
උපතක් පාසා සැප වඩවන්නාවූ
කුසල ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
ඒ කවරේද යත්,

“ඊර්‍ෂ්‍යයා නොකිරීමද,
නොමසුරු බවද,
යන මේ දෙකයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි, සැප වඩවන්නාවූ
කුසල ධර්මයෝ වෙත්.”

AN 02-17-29 අමායා සුඛුද්‍රය සූත්‍රය.

.”මහණෙනි,
උපතක් පාසා සැප වඩවන්නාවූ
කුසල ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
ඒ කවරේද යත්,

“මායා රහිත බවද,
කෛරාටික නැති බවද
යන මේ දෙකයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි,
සසර පුරා සැප වඩවන්නාවූ
කුසල ධර්මයෝ වෙත්.”

AN 02-17-30 හිරි සුඛුද්‍රය සූත්‍රය.

.”මහණෙනි,
උපතක් පාසා සැප වඩවන්නාවූ
කුසල ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
ඒ කවරේද යත්,

“(පාපයට) ලජ්ජාවද,
(පාපයට) භයද
යන මේ දෙකයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි,
දිගු සසර සැප වඩවන්නාවූ
කුසල ධර්මයෝ වෙත්.”

AN 02-17-31 දුක්ඛ විපාක කොධ සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
සසර දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවරේද යත්:

“ක්‍රෝධයද,
බද්ධ වෛරයද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි දිගු සසර
මහා දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ වෙත්.

AN 02-17-32 දුක්ඛ විපාක මක්ඛ සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
සසර දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවරේද යත්:

“ක්‍රෝධයද,
බද්ධ වෛරයද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි දිගු සසර
මහා දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ වෙත්

.දුක්ඛ විපාක මක්ඛ සූත්‍රය.

“මහණෙනි, දුක් විපාක ඇති මේ ධර්මයෝ දෙදෙනෙක් වෙත්. කවර දෙදෙනෙක්ද යත්,

“ගුණමකු වීමද, තමන් උතුම්කොට සිතන බවද යන මේ දෙදෙනයි.”

“මහණෙනි, මේ දෙදෙන වනාහි, දුක් විපාක ඇති ධර්මයෝ වෙත්.”.

AN 02-17-33 දුක්ඛ විපාක ඉස්සා සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
සසර දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවරේද යත්:

“ක්‍රෝධයද,
බද්ධ වෛරයද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි දිගු සසර
මහා දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ වෙත්

.දුක්ඛ විපාක ඉස්සා සූත්‍රය.

“මහණෙනි, දුක් විපාක ඇති මේ ධර්මයෝ දෙදෙනෙක් වෙත්. කවර දෙදෙනෙක්ද යත්,

“ඊර්‍ෂ්‍යයාවද, මසුරු බවද යන මේ දෙදෙනයි.”

“මහණෙනි, මේ දෙදෙන වනාහි, දුක් විපාක ඇති ධර්මයෝ වෙත්.”

[තව ද පඤ්ච මච්ජරිය (මසුරු) ධර්මය අතුරින් ආවාස මච්ජරිය (තමා වාසය කරන තැන කෙරෙහි මසුරු වීම) හේතුවෙන් යක්ෂයෙක් හෝ ප්‍රේතයෙක් හෝ වී එම ආවාසයා ගේ ම කසල හිසින් ගෙන හැසිරෙන්නෙක් වේ.

කුල මච්ජරිය (කුලය කෙරෙහි මසුරුකම) හේතුවෙන් ඒ කුලයේ මිනිසුන් විසින් අන්‍යයන්ට දානමානාදිය දෙන කල්හි දැක “ ඒකාන්තයෙන් ම දැන් මේ කුලය මා කෙරෙහි බිඳෙන්නේ යැ යි ” සිතනුයේ ලේ හෝ මුඛයෙන් නික්මෙත්. කුසවිරේකයක් හෝ වෙයි. බඩවැල හෝ කැඩි කැඩී නික්මෙත්. ලාභ මසුරු කමින් සංඝයා ගේ හෝ ගණයා ගේ සන්තක ලාභයෙ හි මසුරු බව කොට, පුද්ගලික පරිභෝගයක් මෙන් පරිභෝග කොට යක්ෂයෙක් වී හෝ ප්‍රේතයෙක් වී හෝ මහා පිඹුරෙක් වී උපදිත්.

ශරීර වර්ණය හෝ ගුණ වර්ණය හෝ පරියාප්ති ධර්මය පිළිබඳව හෝ මසුරු වී තමා ගේ ම ගුණ කියයි. අන්‍යයන් ගේ ගුණ කියන කල්හි ඔවුන් ගේ කුමන ගුණයක් දැ යි කියන යම් යම් දෝෂ කියෙනුයේ ද, පරියාප්ති ධර්මය ද කිසිවක් (ඇසුවොත්) කියා නොදන්නේ වේ ද හෙතෙම දුර්වර්ණ වී ද දිශා විදිශා ආදී ව්‍යවහාර මාත්‍රය පවා නො දන්නා ජාතිවලම උපදියි.

තව ද ආවාස මසුරු බව හේතුවෙන් ලෝහ ගෙයෙහි පැසෙන්නට වේ. කුලය කෙරෙහි මසුරු බව හේතුවෙන් අල්ප ලාභ ඇත්තෙක් වේ. ලාභය කෙරෙහි මසුරු බව හේතුවෙන් ගූථ නිරයෙහි උපදියි.

වණ්ණ මච්ජරිය හේතුවෙන් භවයෙහි උපන්නාහුට වර්ණයක් නම් නො වේ. ධර්ම මච්ජරිය හේතුවෙන් කුක්කුළ නිරයෙහි උපදියි යැ යි අත්ථසාලින නම් ධර්ම සංඝණිප්පකරනට්ඨ කථාවේ 317 පිටෙහි දක්වා ඇත.

පව්කළ සත්වයෝ ඉහත කී සතර අපායෙහි ඉපිද අපමණ දුක් විඳ යම් හෙයකින් පසු කලෙක මිනිසත් බවත් ලද හොත් මෙහිදී ද නිවන් දැක පිරිනිවන් පාන තුරුම අඳුරු විපාක ගෙන දෙනු ලැබේ. මනු ලොවදී එසේ කර්ම විපාක දෙන්නට යෙදුන කථා කිහිපයක් මෙහි දක්වන්නෙමි. මේවා හොඳින් දැන ඉගෙන සියළු සත්වයෝම පාපයෙන් මිදෙත්වා. කුසල ධර්මයන්හි අප්‍රමාද වෙත්වා. – රේරුකානේ ලොකු ස්වාමින්වහන්සේ ලියු කරම විපාක ග්‍රන්ථ රත්නයෙන්-

AN 02-17-34 දුක්ඛ විපාක මායා සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
සසර දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවරේද යත්:

“ක්‍රෝධයද,
බද්ධ වෛරයද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි දිගු සසර
මහා දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ වෙත්,”

AN 02-17-35 දුක්ඛ විපාක අහිරික සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
සසර දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවරේද යත්:

“(පාපයට) ලජ්ජා නැති බවද,
(පාපයට) භය නැති බවද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි දිගු සසර
මහා දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ වෙත්.”

AN 02-17-36 සුඛවිපාක අක්කොධ සූත්‍රය.

.”මහණෙනි,
උපතක් පාසා සැප වඩවන්නාවූ
කුසල ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
ඒ කවරේද යත්,

“අක්‍රෝධයද,
බද්ධ වෛරනොකිරීමද
යන මේ දෙකයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි,
දිගු සසර සැප වඩවන්නාවූ
කුසල ධර්මයෝ වෙත්..”

AN 02-17-37 සුඛවිපාක අමක්ඛ සූත්‍රය.

.”මහණෙනි,
උපතක් පාසා සැප වඩවන්නාවූ
කුසල ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
ඒ කවරේද යත්,

“ගුණමකු නොවීමද,
තමන් උසස් කෝට නොසිතන බවද
යන මේ දෙකයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි,
දිගු සසර සැප වඩවන්නාවූ
කුසල ධර්මයෝ වෙත්.”

AN 02-17-38 සුඛවිපාක අනිස්සා සූත්‍රය.

.”මහණෙනි,
උපතක් පාසා සැප වඩවන්නාවූ
කුසල ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
ඒ කවරේද යත්,

“ඊර්‍ෂ්‍යයා නොකිරීමද,
නොමසුරු බවද
යන මේ දෙකයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි,
දිගු සසර සැප වඩවන්නාවූ
කුසල ධර්මයෝ වෙත්.”

AN 02-17-39 සුඛවිපාක අමායා සූත්‍රය.

.”මහණෙනි,
උපතක් පාසා සැප වඩවන්නාවූ
කුසල ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
ඒ කවරේද යත්,

“මායා රහිත බවද,
කෛරාටික නැති බවද
යන මේ දෙකයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි,
දිගු සසර සැප වඩවන්නාවූ
කුසල ධර්මයෝ වෙත්.”

AN 02-17-40 සුඛවිපාක හිරි සූත්‍රය.

.”මහණෙනි,
උපතක් පාසා සැප වඩවන්නාවූ
කුසල ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
ඒ කවරේද යත්,

“(පාපයට) ලජ්ජාවද,
(පාපයට) භයද
යන මේ දෙකයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි,
දිගු සසර සැප වඩවන්නාවූ
කුසල ධර්මයෝ වෙත්.”

AN 02-17-41 සව්‍යාපජ්ඣ කොධ සූත්‍රය.

මහණෙනි,
සසර දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවරේද යත්:

“ක්‍රෝධයද,
බද්ධ වෛරයද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි දිගු සසර
මහා දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ වෙත්.”

AN 02-17-42 සව්‍යාපජ්ඣ මක්ඛ සූත්‍රය.

මහණෙනි,
සසර දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවරේද යත්:

“ගුණමකු වීමද,
තමන් උසස්කොට සිතන බවද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි දිගු සසර
මහා දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ වෙත්. ”

AN 02-17-43 සව්‍යාපජ්ඣ ඉස්සා සූත්‍රය.

මහණෙනි,
සසර දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවරේද යත්:

“ඊර්‍ෂ්‍යයාවද,
මසුරු බවද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි දිගු සසර
මහා දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ වෙත්.

AN 02-17-44 සව්‍යාපජ්ඣ මායා සූත්‍රය.

මහණෙනි,
සසර දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවරේද යත්:

“මායාවද,
කෛරාටික බවද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි දිගු සසර
මහා දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ වෙත්.”

AN 02-17-45 සව්‍යාපජ්ඣ අහිරික සූත්‍රය.

මහණෙනි,
සසර දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවරේද යත්:

“(පාපයට) ලජ්ජා නැති බවද,
(පාපයට) භය නැති බවද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි දිගු සසර
මහා දුක් වඩවන්නාවූ ධර්‍මයෝ වෙත්.”

AN 02-17-46 අව්‍යාපජ්ඣ අක්කොධ සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
දුක් නොලැබෙන ජීවිතයට හේතුවන
කුසල් ධර්මයෝ දෙකක් ඇත.
කවර දෙකක්ද යත්,

“ක්‍රෝධ නැති බවද ,
බද්ධ වෛර නැති බවද
යන මේ දෙකයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි,
ව්‍යාපාධ (දුක්) රහිතවූ
කුසල ධර්මයෝ වෙත්.”

AN 02-17-47 අව්‍යාපජ්ඣ අමක්ඛ සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
දුක් නොලැබෙන ජීවිතයට හේතුවන
කුසල් ධර්මයෝ දෙකක් ඇත.
කවර දෙකක්ද යත්,

“ගුණමකු නොවීමද,
තමන් උසස් කොට නොසිතන බවද
යන දෙකයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි,
ව්‍යාපාධ (දුක්) රහිතවූ
කුසල ධර්මයෝ වෙත්.”

AN 02-17-48 අව්‍යාපජ්ඣ අනිස්සා සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
දුක් නොලැබෙන ජීවිතයට හේතුවන
කුසල් ධර්මයෝ දෙකක් ඇත.
කවර දෙකක්ද යත්,

“ඊර්‍ෂ්‍යයාව නැති බවද,
මසුරු බව නැති බව ද
යන දෙකයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි,
ව්‍යාපාධ (දුක්) රහිතවූ
කුසල ධර්මයෝ වෙත්.

AN 02-17-49 අව්‍යාපජ්ඣ අමායා සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
දුක් නොලැබෙන ජීවිතයට හේතුවන
කුසල් ධර්මයෝ දෙකක් ඇත.
කවර දෙකක්ද යත්,

“මායා රහිත බවද,
කෛරාටික නැති බවද
යන දෙකයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි,
ව්‍යාපාධ (දුක්) රහිතවූ
කුසල ධර්මයෝ වෙත්.”

AN 02-17-50 අව්‍යාපජ්ඣ හිරි සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
දුක් නොලැබෙන ජීවිතයට හේතුවන
කුසල් ධර්මයෝ දෙකක් ඇත.
කවර දෙකක්ද යත්,

“පාපයට ලජ්ජාවද,
පාපයට භයද
යන දෙකයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි,
ව්‍යාපාධ (දුක්) රහිතවූ
කුසල ධර්මයෝ වෙත්.

AN 02-16-01. කොධුපනාහ සූත්‍රය.
AN 02-16-02. මක්ඛ පලාස  සූත්‍රය.
AN 02-16-03. ඉස්සාමච්ඡරිය සූත්‍රය
AN 02-16-04. මායාසාඨෙය්‍ය සූත්‍රය
AN 02-16-05. අහිරිකානොත්තප්ප සූත්‍රය.
AN 02-16-06. අක්කොධානුපනාහ සූත්‍රය
AN 02-16-07. අමක්ඛ පලාස සූත්‍රය.
AN 02-16-08. අනිස්සා මච්ඡරිය සූත්‍රය.
AN 02-16-09. අමායා සාඨෙය්‍ය  සූත්‍රය
AN 02-16-10. හිරි ඔත්තප්ප සූත්‍රය.

AN 02-16–11. කොධ සමන්නාගත සූත්‍රය.
AN 02-16-12. මක්ඛ සමන්නාගත සූත්‍රය
AN 02-16–13. ඉස්සා සමන්නාගත සූත්‍රය.
AN 02-16-14. මායා සමන්නාගත සූත්‍රය.
AN 02-16–15. අහිරික සමන්නාගත සූත්‍රය
AN 02-16-16. අක්කොධ සමන්නාගත සූත්‍රය.
AN 02-16–17. අමක්ඛ සමන්නාගත සූත්‍රය.
AN 02-16-18. අනිස්සා සමන්නාගත සූත්‍රය.
AN 02-16–19. අමායා සමන්නාගත සූත්‍රය.
AN 02-16-20. හිරි සමන්නාගත සූත්‍රය.

AN 02-16–21. කොධ පරිහානි සූත්‍රය.
AN 02-16-22. මක්ඛ පරිහානි සූත්‍රය.
AN 02-16–23. ඉස්සාපරිහානි සූත්‍රය.
AN 02-16-24. මායා පරිහානි සූත්‍රය
AN 02-16–25. අහිරික පරිහානි සූත්‍රය.
AN 02-16-26. අක්කොධ පරිහානි සූත්‍රය.
AN 02-16–27. අමක්ඛා පරිහානි සූත්‍රය.
AN 02-16-28. අනිස්සා පරිහානි සූත්‍රය.
AN 02-16–29. අමායා පරිහානි සූත්‍රය.
AN 02-16-30. හිරිඅපරිහානි සූත්‍රය

AN 02-16-31. කොධ නිරයුප්පත්ති සූත්‍රය.
AN 02-16-32. මක්ඛ නිරයුප්පත්ති සූත්‍රය.
AN 02-16–33. ඉස්සා නිරයුප්පත්ති සූත්‍රය.
AN 02-16-34. මායා නිරයුප්පත්ති සූත්‍රය.
AN 02-16–35. අහිරික නිරයුප්පත්ති සූත්‍රය.
AN 02-16-36. අක්කෝධ සග්ගුප්පත්ති සූත්‍රය.
AN 02-16–37. අමක්ඛ සග්ගුප්පත්ති සූත්‍රය.
AN 02-16-38. අනිස්සා සග්ගුප්පත්ති සූත්‍රය.
AN 02-16-39. අමායාසග්ගුප්පත්ති සූත්‍රය
AN 02-16-40. හිරිසග්ගුප්පත්ති සූත්‍රය.

AN 02-16–41. කොධ අපායුප්පත්ති සූත්‍රය.
AN 02-16-42. මක්ඛ අපායුප්පත්ති සූත්‍රය.
AN 02-16–43. ඉස්සා අපායුප්පත්ති සූත්‍රය.
AN 02-16-44. මායා අපායුප්පත්ති සූත්‍රය.
AN 02-16–45 අහිරික අපායුප්පත්ති සූත්‍රය
AN 02-16-46. අක්කොධ සුගතුප්පත්ති සූත්‍රය
AN 02-16–47. අමක්ඛ සුගතුප්පත්ති සූත්‍රය.
AN 02-16-48.අනිස්සා සුගතුප්පත්ති සූත්‍රය.
AN 02-16–49. අමායා සුගතුප්පත්ති සූත්‍රය.
AN 02-16-50. හිරිසුගතුප්පත්ති සූත්‍රය.

“මහණෙනි,
මෙබඳු අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙදෙනෙක්ද යත්:

“ක්‍රෝධයද,
(උපනාහය )-බද්ධ වෛරයද
යන මේ දෙකයි.

[කොධො ච මෙයින් මත්තෙහි කිපීම් ලක්‍ෂණ ඇත්තේ කොධො නමි.
උපනාහො : වෛරබැදීමේ ලක්‍ෂණය ඇත්තේ උපනාභො නමි. වෛරබැදීමේ ලක්‍ෂණය ඇත්තේ උපනාභො නි. 

කෝධ:
අනුන්ට බණින තර්ජනය කරන අත්පා ආදියෙන් පහර දෙන අනුන් මරණ අන්සතු වස්තුව විනාශ කරන සමහරවිට තමාගේ වස්තුව වුව ද විනාශ කරන තමාගේ ජීවිතය වුව ද නසන රෞද්‍ර‍ වූ විරුද්ධ ස්වභාවය ක්‍රෝධය ය.

අකමැති බව, නොමනාපය, නුරුස්නාබව, කේන්තිය, තරහව, ක්‍රමයෙන් විකාශනය වීමෙන් කෝධය දක්වා වැඩේ. බලවත් ක්‍රෝධය පුද්ගලයා උමතු කරයි. ක්‍රෝධයෙන් උමතු වූ පුද්ගලයා සමහරවිට තමා ගේ බඩු ද බිම ගසා පොඩි කර විනාශ කරයි. සමහරවිට ගිනි තබා විනාශ කරයි. තමාගේ අඹුදරුවන්ට තර්ජනය කරයි. පහර දෙයි. සමහරවිට මරා දමයි. එසේ කොට තමාගේ ජීවිතය ද නසා ගනියි. අන්‍යයන්ට අපරාධ කිරීම ගැන කියනුම කිම? මේ ක්‍රෝධය ලෝකවද්‍ය වශයෙන් ද මහාසාවද්‍යය ය. විපාකවද්‍ය වශයෙන් ද මහාසාවද්‍යය ය. ක්‍රෝධය හටගත් පුද්ගල තෙමේ මව්පියන්ට ද අපරාධ කරයි. සහෝදර සහෝදරියන්ට ද අපරාධ කරයි. පැවිද්දන්ට ද අපරාධ කරයි. ගරු කළ යුතු වූ අපරාධ කිරීමට නුසුදුසු වූ අන් ගුණවතුන්ට ද අපරාධ කරයි. එයින් ඔහු ආ ගිය තැන ගැරහුම් ලබයි. දඬුවම් ද ලබයි. ක්‍රෝධය මෙසේ ලෝකවද්‍ය වශයෙන් මහාසාවද්‍ය වේ. කෝප වූ පුද්ගලයා සමහර විට මවුපියන් මරා කල්පයක් අපායෙහි පැසෙයි. එබැවින් ක්‍රෝධය විපාකවද්‍ය වශයෙන් ද මහාසාවද්‍ය වේ. ක්‍රෝධයෙන් වන පව්වල විපාකය නැති කර ගැනීම අපහසු ය.

දෝසේන හි දුට්ඨෝ මාතාපිතූසුපි චෙතියෝ පි
බෝධිම්හි පි පබ්බජිතෙසු පි අපරජ්ඣිත්වා මය්හං
ඛමථාති අච්චයං දෙසෙති.
තස්ස සහ ඛමාපනේන
තං කම්මං පටිපාකතිකමේව හෝති.

යනුවෙන් කෝප වූ මව්පියන්ට හෝ චෛත්‍යයට බෝධියට හෝ පැවිද්දාට හෝ අපරාධ කළ තැනැත්තාට ක්ෂමා කරවා ගැනීමෙන් එහි දෝෂය නැති කර ගත හැකි බව මනෝරථ පූරණී අට්ඨකතාවෙහි දක්වා ඇත්තේ ය. ක්ෂමාව ලබා ගැනීමෙන් නිදහස් විය හැක්කේ කුඩා අපරාධ ගැන පමණක් බව කිය යුතු ය. මව්පියන් මැරීම ආනන්තරිය කර්මයක් වන නිසා කවරාකාරයකින් වත් එහි විපාකය නො වැළැක්විය හැකි ය.

මහානර්ථකර වූ මේ ක්‍රෝධය ඇති වුව හොත් එය සිය නිවසට ඇතුළු වූ සර්පයකු සේ ද, කුසට ඇතුළු වූ වසක් මෙන් ද සලකා දුරු කිරීමට උත්සාහ කළ යුතු ය. යම්කිසි කරුණක් ගැන කෝපය ඇති වූ කල්හි එය වහා සන්සිඳවා නො ගත හොත් ක්‍ර‍මයෙන් වැඩේ. මුලින් ඇති වූ ක්‍රෝධය ක්‍ර‍මයෙන් පරුෂ වචන කියන තත්ත්වයට ද, පහර දීම සඳහා අත් පා ක්‍රියා කරවන තත්ත්වයට ද, ගල් මුල් පොලු වලින් පහර දෙන තත්ත්වයට ද, කඩු කිණිසි වලින් පහර දෙන තත්ත්වයට ද, ගෙවල් ගිනි තබන බඩු විනාශ කරන තත්ත්වයට ද සිය දිවි නසා ගන්නා තත්ත්වයට ද දියුණු වේ. මෙසේ ක්‍රෝධය දියුණු වන්නේ කිපී ඇත්තේ මමය කියා ක්‍රෝධය ආත්ම වශයෙන් හෝ මාගේ ක්‍රෝධය කියා ආත්මීය වශයෙන් හෝ සැලකීම නිසා ය. ක්‍රෝධය එසේ ආත්ම වශයෙන් හෝ ආත්මීය වශයෙන් හෝ නො ගෙන තමාගේ පඤ්චස්කන්ධය නමැති ගෙට ඇතුළු වූ සර්පයකු ලෙස විෂක් ලෙස සලකන්නවුන්ට ක්‍රෝධය නො වැඩේ. ඔවුනට සර්පයා පලවා හරින්නාක් මෙන් ක්‍රෝධය පලවා හැරිය හැකි ය.

ගිනිදැල් විහිදුවමින් පැවති ගිනි අඟුරු අලුයෙන් යට වූ විට කලක් නිසල ව පවතී. එමෙන් පටන් ගැන්මේ දී ක්‍රියාකාරිත්වයෙන් පැවති ක්‍රෝධය එහි අධික වේගයෙන් සන්සිඳී අලුයෙන් යට වූ ගිනි අඟුර මෙන් සිත්සතන්හි යට වී පවතී. එය අප්‍ර‍කට ය. ඒ තත්ත්වයට පැමිණි ක්‍රෝධය උපනාහ නම් වේ. වෛරය යනු ද එයට නමෙකි. වෛරය ලෙහෙසියෙන් නො සන්සිඳෙන දීර්ඝ කාලයක් පවතින ක්ලේශයෙකි. සමහරවිට එය එක් ජාතියකදී කෙළවර නොවී කාළි යකින්නගේ වෛරය මෙන් ද, දෙවිදත්ගේ වෛරය මෙන් ද භවාන්තරයට ද යන්නේ ය. වෛරය නිසා බෝසතාණන්ට අපරාධ කොට දෙවිදත් බොහෝ වාර ගණනක් අවීචියෙහි උපන් බව ජාතක කථාවල සඳහන් ව ඇත්තේ ය.

න හි වේරේන වේරානි -සම්මන්තීධ කුදාචනං,
අවේරේන ච සම්මන්ති – එස ධම්මෝ සනන්තනෝ
(ධම්මපද යමක වග්ග)

කෙළ සෙම් සොටු මළ මුත්‍රයෙන් අපවිත්‍ර‍ වූ තැනක් ඒවායින් ම සෝදා පිරිසිදු නො කළ හැකි ය. පිරිසිදු කරන්නට ය කියා ඒවායින් සේදුවහොත් ස්ථානය වඩාත් අපවිත්‍ර‍ වන්නේ ය. වඩා දුගඳ වන්නේ ය. බණින්නහුට පෙරළා බැණීමෙන්, පහර දෙන්නහුට පෙරළා පහර දීමෙන් වෛරදය නො සන්සිඳේ. එයින් වෛරය වඩාත් දියුණු වේ. පිරිසිදු දියෙන් සේදීමෙන් අපවිත්‍ර‍ ස්ථාන පිරිසිදු වන්නාක් මෙන් ක්ෂාන්ති මෛත්‍රි ආදි අවෛරයෙන් ම වෛරය දුරු වේ. මේ බුද්ධාදි මහෝත්තමයන් ගිය පෞරාණික මාර්ගය යයන ඉහත දැක්වූ ගාථාවේ අදහස ය.  

“මහණෙනි,
මේ දෙක බලවත්
අකුසල ධර්‍මයෝ වෙත්.”

“මහණෙනි,
මෙබඳු තවත් අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් ඇත.
කවර දෙකක්ද යත්:

“ගුණමකුවීමද,
යුගග්‍රාහයද යන
මේ දෙකයි.

[මක්ඛය යනු කල යුගග්‍රාහ (Yugagrāha): තමා සහ වෙනත් අයෙකු සමාන කර (යුගලයක් ලෙස) අල්ලාගෙන, තමා ඉහළින් තබා ගැනීම හෝ අන් අය සමඟ තමාගේ ගතිගුණ සැසඳීමයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙකද මහත්වූ
අකුසල ධර්‍මයෝ වෙත්.”

මක්ඛ
මාපියන් විසින් ගුරුන් විසින් නෑයන් මිතුරන් විසින් කළ උපකාර වලින් දියුණු වී, මා මාගේ වීර්‍ය්‍යයෙන් ම දියුණු වූවා මිස මට කවුරුන් වත් කළ දෙයක් නැත. කාගෙන්වත් මට උවමනාවක් ද නැත කියා කළ ගුණ අවලංගු කරන ස්වභාවය මක්ඛ නම් වේ. ගුණමකු බවය යනු ද එයට නමෙකි. එය ද්වේෂයේ ම ආකාර විශේෂයකි.

අනිකකුගෙන් උපකාර ලබා ගත්තා වූ හෝ ලබමින් සිටින්නා වූ හෝ ඇතැමෙක් යම්කිසි කරුණකින් කෝප වූ විට, මට ඔබ කළ දෙයක් නැත, ඔබෙන් මට වුවමනාවකුත් නැත, කියා ගුණ අවලංගු කරයි. ජීවත්වීමට පවා ක්‍ර‍මයක් නොමැතිව අසරණ ව සිටි ඇතැම් අසත්පුරුෂයෙක් යම්කිසි කාරුණකියකුගේ උපකාරයෙන් දියුණු වූ පසු උසස් තත්ත්වයට පැමිණි පසු උපකාර කළ සත්පුරුෂයා හමු වී ඒ ගැන කථා කළ හොත් ඔබෙන් ලත් සතයකුදු මා වෙත නැත. මා දියුණු වී සිටින්නේ කාගේවත් උදව්වකින් නොව මාගේ උත්සාහයෙනැයි කි`යා කළ ගුණ අවලංගු කරයි. ඇතැම් පාපී ශ්‍ර‍මණයෝ ද සාමණේර කාලයේ පටන් සිවුපසය සපයා දෙමින් ලෙඩ දුකට පිහිට වෙමින් අධ්‍යාපනයක් ලබා දෙමින් උපකාර කළ ගුරුවරුන්ගේ ගුණ අමතක කරති. ගුරුවරුන්ගේ උපකාරයෙන් දියුණු වී, මහජනයාගෙන් පුද සත්කාර ලබන, උසස් අයගෙන් සැලකිලි ලබන තත්ත්වයට පැමිණි පසු මා මේ තත්ත්වයට පැමිණියේ කාගේවත් උපකාරයකින් නොව මාගේ නුවණින් මාගේ උත්සාහයෙනැයි කියමින් කළගුණ නසති. මෙසේ කළගුණ අවලංගු කර ගුණ කළ අයගේ සිත් රිදවීම මත් අසත්පුරුෂ කමෙකි. මහත් පාපයෙකි. එහි විපාක වශයෙන් ඇතැම්හු මෙලොවදී ම නැවත පිරිහීමට පත් වෙති, ඇතැම්හු නපුරු රෝග වැළඳී බෝකල් දුක් විඳ ධනයත් අවසන් කර ගෙන මිය යති. මෙහි සත්‍යතාව ලෝකය දෙස විමසිල්ලෙන් බලන්නවුන්ට තේරුම් ගත හැකි වනු ඇත.

තමාට වඩා ගුණයෙන් උසස් අය හා තමා සම කොට ගන්නා ස්වභාවය පලාස නම් වේ. සිල්වත්හු ය, ආරණ්‍යකයෝ ය, පිණ්ඩපාතිකයෝ ය, පණ්ඩිතයෝ ය, කාරුණිකයේ ය, ශාසන සේවකයෝ ය, ශාසන ශෝධකයෝ ය යි කියමින් සිටින අයගේත් අපගේත් ඇති වෙනසක් නැත. ඔවුන්ට කළ හැකි හැම දෙයක් ම අපටත් කළ හැකිය. ඔවුහු ද අප මෙන් මැරෙන්නෝ ය. මරණින් පසු ඔවුනට යාමට අමුතු ලෝකයක් නැත යනාදීන් පලාසය ඇතියෝ ගුණවතුන් හා තමා සම කොට සිතති. සම කොට කථා කරති. එද ඒ ආකාරයෙන් පවත්නා මානය ම ය.

යුගග්‍රාහ (Yugagrāha): තමා සහ වෙනත් අයෙකු සමාන කර (යුගලයක් ලෙස) අල්ලාගෙන, තමා ඉහළින් තබා ගැනීම හෝ අන් අය සමඟ තමාගේ ගතිගුණ සැසඳීමයි.

“මහණෙනි,
මෙබඳු අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙදෙනෙක්ද යත්:

“ඊර්‍ෂ්‍යාවද,
මසුරු බවද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙදෙන වනාහි ඉතා නපුරු
අකුසල ධර්‍මයෝ වෙත්.”

[5 ඉස්සා 6. මච්ඡරිය
sඅන්‍යයන්ට ඇඳුම් පැලඳුම් ගෙවල් වතු කුඹුරු තනතුරු ආදිය තිබීම නො ඉවසන්නා වූ ද, අන්‍යයන් පූජා සත්කාර ගරු බුහුමන් කීර්ති ප්‍ර‍ශංසා ලැබීම නො ඉවසන්නා වූ ද ස්වභාවය ඉස්සා නම් වේ. ඊර්‍ෂ්‍යා නම් ද වේ. ඊර්‍ෂ්‍යාව ඇතියහුගේ කැමැත්ත අනුන්ගේ සම්පත්තිය නැති කිරීමට ය. එසේ නො කළ හැකි කල්හි එහි දොසක් බලා සැනසෙයි. ඔහු අනුන්ගේ ලස්සන ඇඳුමෙහි දොසක් දකී. ලස්සන සිරුරෙහි දොසක් දකී. අන්‍ය වස්තූන් හි ද එසේ ම දොස් බලා ඒවායේ දොස් ගැන කථා කොට සැනසෙයි. ඔහු අනුන්ගේ ගෙය අනුන්ගේ වාහනය අනුන්ගේ වත්ත කුඹුර අනුන්ගේ රැකියාව තනතුර කවදා හෝ නැති වේ දෝ යි බලා සිටී. නැති වූ විටෙක ඉමහත් සතුටක් ලබයි. මේ ඊර්‍ෂ්‍යාව බෙහෙවින් ඇති වන්නේ ගිහියන්ට ගිහියන් ගැනත් පැවිද්දන්ට පැවිද්දන් ගැනත් ය. පැවිද්දකු ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍ර‍ශංසා ලබන කල්හි තවත් පැවිද්දකුට ඒ ගැන ඊර්‍ෂ්‍යාව ඇති වේ. ගිහියකුට ඒ ගැන එතරම් ඊර්‍ෂ්‍යාවක් ඇති නො වේ. මෙය ඇති තැනැත්තාට නො දැනෙන ක්ලේශයෙකි. එබැවින් බොහෝ දෙනා තමන් කාටවත් ඊර්‍ෂ්‍යා නො කරන බවත් තමාට අන්‍යයන් ඊර්‍ෂ්‍යා කරන බවත් කියති. ඊර්‍ෂ්‍යාව මිනිසුන්ට පමණක් නොව තිරිසනුන්ටත් ඇති බව පෙනේ. ප්‍රාණ ඝාතකයාට මස් ලැබේ. සොරාට ධනය ලැබේ. මිථ්‍යාචාරයෙහි යෙදෙන්නාට සුවයක් ලැබේ. බොරු කියන්නාටත් එයින් ප්‍රයෝජන ලැබේ. සුරා පානය කරන්නහුට ද ඉන් සුවයක් ලැබේ. ඊර්‍ෂ්‍යා කරන්නහුට ඉන් වන යහපතක් නො පෙනේ. එබැවින් ඊර්‍ෂ්‍යාව ඉතාම ලාමක පාපයෙකැයි ද කිය යුතු ය.

තමාගේ දෙය අනුන්ට හිමි වීමටත් එයින් අනුන්ට සුළු ප්‍රයෝජනයක් වුව ලැබෙනවාටත් විරුද්ධ ස්වභාවය “මච්ඡරිය” නම් වේ. මාත්සර්‍ය්‍ය නම් ද, මසුරු බව නම් ද වේ. මසුරු තැනැත්තේ තමාගේ දෙය අනුන්ට දෙනු තබා අනුන් දකිනවාට ද නො කැමැත්තේ ය. දුටහොත් අනුන් ඉල්ලතියි යන බියෙන් ඔහු නිතර ම තමාගේ සම්පත්තිය සඟවයි. මසුරා ය, ලෝභියා ය යන දෙදෙනා ම නො දෙති. මසුරා නො දෙන්නේ මසුරු බව නිසා ය. ලෝභියා නො දෙන්නේ ලෝභය නිසා ය. මාත්සර්‍ය්‍යය එක් ක්ලේශයෙකි. ලෝභය එයට වෙනස් අන්‍ය ක්ලේශයෙකි. මේ දෙක කිසි කලෙක එක් ව එක සිතක ඇති නො වේ.

අධික මසුරුකම් ඇත්තේ අනුන් දෙනවාට ද නො කැමති ය. ඔහු අනුන් කරන දීම් ද වළක්වයි. අනුන්ගේ දීම් වළක්වන මහ මසුරුකම ‘කදරිය’ නම් වේ. කදරිය නම් වූ මහ මසුරුකම් ඇතියෝ දෙන අයටත් දොස් කියති. අනුන්ගේ දීම් වළක්වන තැනැත්තේ ප්‍ර‍තිග්‍රාහකයාගේ ලාභය නැති කරයි. දායකයා ලබන පින ද නැති කරයි. දීම වැළැක්වීම දෙදෙනකුට අන්තරාය කිරීමකි. එබැවින් එය මහ පාපයකි. එය කරන්නෝ මරණින් මතු නරකයෙහි හෝ ප්‍රේත ව හෝ උපදිති.

න වේ කදරියා දේවලෝකං වජන්ති,
බාලා හවෙ නප්පසංසන්ති දානං,
ධීරෝ ච දානං අනුමෝදමානෝ,
තේනේව සෝ හෝති සුඛී පරත්ථ.
(ධම්මපද – ලෝකවග්ග)

තද මසුරෝ දෙව් ලොවට නො යෙත්.
බාලයෝ දීමට නො පසසන්නාහ.
නුවණැත්තේ ම දීම අනුමෝදන් වන්නේ
එයින් ම ඔහු පරලොව සැප ඇත්තේ ය –
යනු එහි තේරුම ය.

පඤ්ච මච්ඡරියානි ආවාස මච්ඡරියං කුල මච්ඡරියං ලාභ මච්ඡරියං වණ්ණ මච්ඡරියං ධම්ම මච්ඡරියං

යනුවෙන් මච්ඡරිය පසක් දක්වා ඇත්තේ ය. වාසස්ථානය පිළිබඳ මසුරු බව ආවාස මච්ඡරිය නම් වේ. ප්‍ර‍ත්‍යය පහසුව ඇත්තා වූ සුවසේ විසිය හැකි ආවාසයක පන්සලක සංඝාරාමයක වෙසෙන භික්ෂුවක් ඒ ස්ථානයට වතින් සම්පූර්ණ අන්‍ය සිල්වත් භික්ෂූන් ගේ පැමිණීමට නො කැමති වේ නම් පැමිණියාහු ද වහා ආපසු යත්වා යි සිතා නම් ඒ ආවාස මච්ඡරිය ය. ස්ථානය දූෂණය කරන කෝලාහල කරන දුශ්ශීල භික්ෂූන් ගේ පැමිණීම නො ඉවසීම පැමිණියාහු ද වහා යත්වායි සිතීම, එබඳු භික්ෂූන් ස්ථානයෙන් බැහැර කිරීම ආවාස මච්ඡරිය නො වේ. ආවාසයට පැමිණෙන අන්‍ය භික්ෂූන්ට කරදර කරන බණින ධම්මික නමැති භික්ෂුව ජාති භූමියේ ආවාස සතකින්ම නෙරපන ලදුව අන්තිමට වාසස්ථානයක් නොමැති ව පිහිට සොයා බුදුරදුන් වෙත පැමිණි බව අංගුත්තර නිකායේ ඡක්ක නිපාතයේ සඳහන් වේ. එබඳු භික්ෂූන් ආවාසවලින් බැහැර කිරීම සුදුසු ය.

තමාගේ දායක පවුල්වලට නෑ පවුල්වලට අන්‍ය භික්ෂූන් ගේ පැමිණීම නො කැමති බව කුලමච්ඡරිය ය. මිනිසුන්ගේ ප්‍ර‍සාදය නැති වන පරිදි හැසිරෙන පාප භික්ෂූන්ගේ පැමිණීම නො කැමති වීම කුල මච්ඡරිය නො වේ. අන් භික්ෂූන්ට පැහැදී ඔවුන්ටත් සලකන්නට පටන් ගත හොත් තමාට පාඩුවක් වේ යයි සිතා ගුණවත් භික්ෂූන් ගේ පැමිණීම නො ඉවසීම ආවාස මච්ඡරිය ය.

අන්‍යයන් සිවුපසය ලබනවාට නො කැමති බව ලාභ මච්ඡරිය ය. යම් භික්ෂුවක් තමන්ට ලැබෙන ප්‍ර‍ත්‍යය ඥාති මිත්‍ර‍ ගිහියන්ට දී කුල දූෂණය කෙරේ නම් නො මනා ලෙස පරිභෝග කොට ප්‍ර‍ත්‍යය විනාශ කෙරේ නම් තමාට වැඩි හරිය කුණු වී යන්නට දිරා යන්නට හරිනවා මිස ප්‍රයෝජනය ඇතියකුට නො දේ නම් ඒ භික්ෂුවට මේවා නො ලැබී අන් සිල්වත් භික්ෂුවකට ලැබේ නම් යහපතැයි සිතීම ලාභ මච්ඡරිය නො වේ.

ශරීර වර්ණය හා ගුණ වර්ණය පිළිබඳ මසුරු බව වණ්ණ මච්ඡරිය වේ. ශරීර වර්ණ හෙවත් රූප ශෝභාව පිළිබඳ මසුරු තැනැත්තේ අන්‍යයන්ගේ රූප ශෝභාව කියනු ඇසීමට නො කැමති වේ. තෙමේ ද නො කියයි. ගුණ වර්ණයට මසුරු තැනැත්තේ අනුන්ගේ ශීලාදි ගුණ ගැන කියනු ඇසීමට නො කැමති වේ.

තමා දත් ධර්මය අන්‍ය භික්ෂූන් දැන ගන්නවාට නො කැමති බව ධර්ම මච්ඡරිය නම් වේ. පර්යාප්ති ධර්මය, ප්‍ර‍තිවේධ ධර්මය යි ධර්මය දෙ පරිදි වේ. ප්‍ර‍තිවේධ ධර්මය යනු මාර්ගඵල නිර්වාණයෝ ය. ඒවා ඇත්තේ ආර්‍ය්‍යයන්ට ය. ආර්‍ය්‍යයන්ට ඒවා ගැන මසුරු බවක් නැත. ඔවුහු තමන් ප්‍ර‍තිවේධ කර ඇති ධර්මය ලොව සැම දෙන ම ප්‍ර‍තිවේධ කරනවාට කැමැත්තෝ ය. ඇතැම් පෘථග්ජන භික්ෂූහු තමන් දැන සිටින ගැඹුරු ධර්මය අන් භික්ෂූන් දැන ගන්නවාට අකමැති ය. ඔවුහු ඒ ධර්ම අන් භික්ෂූන් ඇසුව ද නො කියති. එය ධම්ම මච්ඡරිය ය. තමාට වන වාසි අවාසි අනුව කලින් කල එක එක අතට හැරෙන කලකට පැවිදි වන කලකට ගිහි වන කලකට තාපස වන කලකට ක්‍රිස්තියානි වන ලාමක පුද්ගලයෝ වෙති. එබඳු ලාමක පුද්ගලයන් සියුම් වූ ගැඹුරු වූ ධර්මය උගතහොත් ඒ ධර්ම තමාට වාසි වන පරිදි තමා කැමති පරිදි තේරුම් කොට අවුල් කරන්නාහ. එබන්දන්ට ධර්ම නො දීම ධම්ම මච්ඡරිය නො වේ. ඇතැම් පාපී පුද්ගලයෝ සියුම් වූ ගැඹුරු වූ ධර්මයන් උගෙන ඒ මගින් තමන්ට නැත්තා වූ ලෝකෝත්තර ගුණ ප්‍ර‍කාශ කොට නැසෙන්නාහ. එවැනි අයට ඔවුන්ගේ යහපත සලකා ධර්මය නො දීමත් ධම්ම මච්ඡරිය නො වේ. ඇතැම්හු ධර්මය අවුල් කිරීම අවලංගු කිරීම පිණිස ම ධර්මය දැන ගැනීමට උත්සාහ කරති. ඔවුන්ට ධර්මය නො දීම ද ධම්ම මච්ඡරිය නො වේ. බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් සකල ලෝකයා ගේ යහපත පිණිස සෑම දෙනාට ම දැන ගැනීම පිණිස දේශනය කර ඇති ධර්මය හැකි තාක් ලෝකයෙහි පැතිරවිය යුතුය. එය සැඟවීම ඉතා ලාමක ය. එබැවින් :-

“ඉමේසං කෝ පඤ්චන්නං
මච්ඡරියානං එතං පතිකුට්ඨං
යදිදං ධම්මමච්ඡරියං” 
යනු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දේ ය.
මච්ඡරියේ විපාක දම්සඟුණු අටුවාවෙහි මෙසේ දක්වා ඇත.

ආවාස මච්ඡරියෙන් යක්ෂයකු හෝ ප්‍රේතයකු හෝ වී, ඒ ආවාසයේ කසළ හිස තබා ගෙන හැසිරෙන්නේ ය. කුල මච්ඡරියෙන් තමාගේ දායකයන් නෑයන් අන්‍යයන්ට සත්කාර කරනු දක්නා කල්හි සිත උණු වී ලේ වමනය, ලේ පාචනය වන්නේ ය. ලාභ මච්ඡරියෙන් සංඝයාගේ ගණයාගේ ලාභයත් පුද්ගලික දේවල් මෙන් පරිභෝග කොට යක්ෂයකු හෝ ප්‍රේතයකු හෝ පිඹුරකු හෝ වන්නේ ය. වණ්ණ මච්ඡරියෙන් උපනුපන් තැන විරූප ව උපදී. ධම්ම මච්ඡරියෙන් උපනුපන් ජාතිවල මෝඩයෙක් වේ.

තවත් ක්‍ර‍මයක් මෙසේ ය. ආවාස මච්ඡරියෙන් ලොහොකුඹු නරකයෙහි උපදී. කුල මච්ඡරියෙන් අල්පලාභී වේ. ලාභ මච්ඡරියෙන් ගූථ නරකයෙහි උපදී. වණ්ණ මච්ඡරියෙන් උපනුපන් තැන විරූප වේ. ධම්ම මච්ඡරියෙන් කුක්කුල නරකයෙහි උපදී. (අත්ථසාළිනි 315)

“මහණෙනි,
මෙබඳු අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙදෙනෙක්ද යත්:

“මායාවද,
කෛරාටික බවද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙකද ඉතා භයානක අකුසල ධර්‍මයෝ වෙත්.”

[මායා:
පව්කම් කොට ඒවා සඟවන ස්වභාවය මායා නම් වේ. ඇතැම්හු තුමූ ම අනුන්ගේ බඩු සොරකම් කර හිමියා වෙත ගොස් ශෝකය පළ කෙරෙති. නැති වූ බඩු සෙවීමට සහාය වෙති. මේ මායාව ය. ඇතැම් පැවිද්දෝ ද තමන් කරන ලද වරද වසා ගැනීම සඳහා මහත් සංවරයක් දක්වති. වත් පිළිවෙත් කරති. මල් පහන් පුදති. ඒවායේ ආදීනව කියා දහම් දෙසති. අන්‍යයන් වරද කිරීම ගැන ශෝකය පළ කරති. බුදු සසුන බබලවන්නට සිල්වතුන් ඇති කරන්නට කථා කරති. මේ මායා කාරයන්ගේ ස්වභාවය ය. මායාවට බොහෝ දෙනා රැවටෙන්නාහ.මායාකාර මායාකාර තවුසකු ගැන ඇති ජාතක කථාවක් මෙසේ ය:-

අතීතයේ එක් ගමක් ඇසුරු කරමින් කූට තවුසෙක් විසීය. ඔහුගේ ඉරියව් දැක ඔහු කෙරෙහි පැහැදුණු ගම් වැසියෙක් ඔහුට වනයෙහි පන්සලක් සාදා දී එහි වාසය කරවා තමාගේ ගෙහි ම ඔහුට ප්‍ර‍ණීත භෝජනයෙන් උපස්ථාන කෙළේය. මේ වැසියා කූට තාපසයා මහ සිල්වතෙකැයි සිතා තමා වෙත තුබූ රන්කාසි සියයක් ආරක්ෂාව සඳහා කූට තවුසාගේ අසපුවට ගෙන ගොස් පොළොවෙහි වළලා “ස්වාමීනි, මෙය බලාගන්නය”යි කීය. “පින්වත, පැවිද්දන්ට මෙවැනි කරුණු කීම නුසුදුසු ය. අපට අන් සතු වස්තුවෙහි ලෝභයක් නැතය”යි තවුසා කීය. ගම් වැසියා “එසේය ස්වාමීනි” යි කියා ඔහුගේ කීම විශ්වාස කොට පෙරළා ගියේය. දින කීපයකට පසු කූට තවුසා “මට වූයේ ගජ වාසියෙක, මේ මුදල මටසැපසේ ජීවත් වන්නට සෑහෙන්නේ ය” යි බිම කැණ රන්කාසි සියය ගෙන වනයේ අන් තැනක සඟවා එදින පන්සලට වී සිට පසු දින ගම් වැසියාගේ නිවසට ගොස් ඔහු පිළියෙල කර තුබූ ප්‍ර‍ණීත භෝජනය බඩ පුරා වළඳා දායකයාට කථා කොට, “පින්වත, අප ඔබ නිසා බෝ කලක් වාසය කර ඇත්තේ ය. වැඩි කල් එක් තැන විසීම පැවිද්දන්ට නුසුදුසු ය. එසේ විසීමෙන් ගිහියන් හා බන්ධනයක් වන්නේ ය. එය පැවිද්දට කිලුටෙක. එබැවින් මම අන් තැනකට යෙමි”යි කීය. ගම් වැසියා නො යන ලෙස නැවත නැවත යාච්ඤා කළ නමුත් තවුසා එය ප්‍ර‍තික්ෂේප කෙළේය. එකල්හි ගම්වැසියා තවුසා පිටත් කොට ගම් දොර දක්වා පසු ගමන් කොට පෙරළා ආයේය. කූට තවුසා මඳක් දුර ගොස් ගම්වැසියා වැඩි දුරටත් රවටන්නට සිතා ජටාවෙහි තණපටක් රඳවා ගෙන ඒ නිවසට නැවත ද ආයේ ය. ගම්වැසියා තවුසා දැක “ස්වාමීනි, කුමට පෙරළා වැඩම කළ සේක්දැ”යි ඇසූ කල්හි “පින්වත, ඔබගේ නිවසේ පියැස්සෙන් එක් තණපතක් මාගේ ජටාවෙහි රැඳී තිබුණේ ය. සුළු වූ ද අන් සතු දෙයක් ගෙන යාම පැවිද්දන්ට නුසුදුසු බැවින් එය ගෙන ආමි”යි කීය. ගම්වැසියා “ස්වාමීනි, තණපත විසි කර යනු මැනවැ”යි කියා මාගේ තාපසයන් වහන්සේ තණපතක් පමණ වූද, අන්සතු වස්තුවක් නො ගනිතියි වඩාත් පැහැදී වැඳ තවුසා පිටත් කෙළේය.

බෝසතාණන් වහන්සේ බඩු සෙවීම පිණිස ප්‍ර‍ත්‍යන්තයට ගියාහු එදින ඒ ගෙයි නවාතැන් ගෙන සිටියහ. උන්වහන්සේ ඒ ක්‍රියාව දැක සැක සිතී “යහළුව, ඔබ මේ තවුසා වෙත කිසි ධනයක් තබා ඇත්තේ දැ”යි අසා එසේය යි කී කල්හි වහා ගොස් විමසන්නය යි කීහ. ගම්වැසියා වහා ගොස් බලා රන් කාසි සියය නො දැක වහා අවුත් ඒ බව බෝසතාණන්ට කීය. එකල්හි බෝසතාණෝ “ඔබගේ මුදල් ගත්තේ අනිකකු නොව මේ කූට තවුසා ම ය. වහා ගොස් ඔහු අල්ලා ගෙනෙවු”ය යි ගම්වැසියන් කැඳවා ගෙන ලුහුබැඳ ගොස් තවුසා අල්ලා තවුසාට අතින් පයින් තළා රන් කාසි ලබා ගත්හ. බෝසතාණෝ මතු එබඳු පව්කම් නො කරන ලෙස අවවාද කොට තාපසයා පිටත් කළහ. මායා කාරයෝ ඒ කූට තවුසා වැන්නෝ ය.

ලාභ සත්කාරාශාවෙන් තමා තුළ නැති ගුණ ඇති ලෙස හැඟවීම සාඨෙය්‍ය නම් වේ. දුශ්ශීලව හිඳ සිල්වතකු බව හඟවන ස්වභාවය, ගමෙහි වෙසෙමින් ආරණ්‍යකයකු ලෙස හඟවන ස්වභාවය, ශ්‍ර‍ද්ධාව නැති ව ශ්‍ර‍ද්ධාව ඇතියකු ලෙස හඟවන ස්වභාවය, උගතකු නොවී උගතකු ලෙස හඟවන ස්වභාවය, පෘථග්ජනව සිට ආර්‍ය්‍යයකු ලෙස හඟවන ස්වභාවය සාඨෙය්‍ය නම් ක්ලේශය ය. මායා සාඨෙය්‍ය යන මේ දෙක තරමක් එකිනෙකට සමාන ය. ධ්‍යානාභිඥා මාර්ග ඵල යන මේ උත්තරී මනුෂ්‍ය ධර්මයන්තමා කෙරෙහි නැතිව ඇතය යි පැවසීම ඉතා ම නපුරු පාපයෙකි.

සදේවකෙ භික්ඛවේ ලෝකේ සමාරකේ සබ්‍ර‍හ්මකේ සස්සමණ-
බ්‍රාහ්මණියා පජාය සදේවමනුස්සාය
අයං අග්ගෝ මහා චෝරෝ යෝ අසන්තං
අභූතං උත්තරී මනුස්සධම්මං උල්ලපති.
(පාරාජිකා පාලි)

මහණෙනි, යමෙක් තමා කෙරෙහි නැත්තා වූ උත්තරී මනුෂ්‍ය ධර්මය ඇතැයි පවසා නම් හෙතෙමේ දෙවියන් සහිත මාරයන් සහිත බ්‍ර‍හ්මයන් සහිත ලෝකයෙහි ශ්‍ර‍මණබ්‍රාහ්මණයින් සහිත දෙව් මිනිසුන් සහිත සත්ත්ව සමූහයෙහි අග්‍ර‍ වූ මහා චෞරයාය යනු එහි තේරුම ය.]

[සාඨෙය්‍ය 
තමා කෙරෙහි අවිද්‍යමාන ගුණ ඇති සේ දක්වන්නා වූ ද, සමහර භාණ්ඩවල බඩුවල නැති ගුණ, නැති ස්වභාවයන් දක්වන්නා වූ ද, එක් අදහසකින් කරන ක්‍රියාවක් අනිකක් පිණිස කරන්නා වූ දෙයක් සේ දක්වන්නා වූ ද කෛරාටික භාවය සාඨෙය්‍ය නමි. රවටන ස්වභාවයයි ද එයට කියනු ලැබේ. ධර්ම වශයෙන් කෛරාටික බවය යනු පව් කිරීමෙහි උපාය සිතීම් වශයෙන් පවත්නා වූ ප්‍ර‍ඥාවක් නොවූ ප්‍ර‍ඥා ප්‍ර‍තිපරූපක මෝහය යි. මෙය ප්‍ර‍ඥාවට සමාන වන බැවින් පරමාර්ථ ධර්මයන්ගේ විශේෂ විභාග නොදන්නෝ ප්‍ර‍ඥාව යයි කියති. නමුත් කෛරාටික බව ප්‍ර‍ඥාව නොවේ. කිසිවක් ආවරණය කරන ස්වභාවයක් ප්‍ර‍ඥාවෙහි නැත. කෛරාටිකයාට ඒ ඒ පව් සිදු කිරීමේ උපාය පෙනෙනුයේ, වඤ්චාවෙහි හා වඤ්චාවෙන් කරන්නට යන පාප කර්මයාගේ ද ආදීනව වසාගෙනය. ඒ ආදීනව පක්ෂය මුවාවන්ට වන්නට පව් කිරීමේ උපාය වඩ වඩා වැටහෙන්නේ ය. මෙසේ ආදීනව පක්ෂය වැසීම ඇති නිසා කෛරාටික බව ප්‍ර‍ඥාව නොව මෝහය ම යයි දතයුතු. කෛරාටික බව වූ වඤ්චක ස්වභාවය ඒකාන්ත කුශලයකි. කුශල සිත් සියල්ලෙහි ම ඒ ඒ සිත්වල හා සම්ප්‍ර‍යුක්ත චෛතසිකයන්ගේ ද වංක බව දුරු කොට සෘජු බව සිදුකරන්නා වූ කායුජුකතා, චිත්තුජුකතා චෛතසිකයෝ ඇතහ. ඒ දෙකින් වියුක්ත වූ එකද කුශල් සිතක් නැත. කෛරාටික කම වනාහි අවංක බව නොව වංක බවයි. එබැවින් එය කිසි කලෙක කුශලයක් විය නොහේ. අකුශලයක් වුවහොත් එය ඒකාන්තයෙන් මෝහයෙන් යුක්ත වෙයි. මෝහයෙන් වෙන්ව උපදනා අකුශල සිතක් නැති බැවිනි. අන්‍යොන්‍ය විරුද්ධ වූ මෝහ ප්‍ර‍ඥා දෙක කිසිකලෙක එක් සිතෙක නො යෙදේ. එබැවින් කෛරාටික බව අකුසලයක් වීමෙන් ද ප්‍ර‍ඥාන නොව, මෝහය ම බව දත හැකි ය.

කෛරාටි බව වූ මේ මෝහය සිත්හි හටගත් කල්හි සිතට බබළන්නට නො දෙයි. අඳුරු කරයි. එබැවින් එය චිත්තෝපක්ලේශයකි. මෙයින් සිත අඳුරු වීම කොතරම් ද කියතහොත්, මෙය සිත්හි හටගත් කල්හි පාපයෙහි ආදීනවය සම්පූර්ණයෙන් වැසීමෙන් ඒ පුද්ගලයා මම කිසිවකුට නොරැවටෙමිය, කිසිවකුගේ ගැටයකට උගුලකට අසු නො වෙමිය, නමුත් මට නම් අන්‍යයන් රැවටිය හැකි ය. ගැටවලට අසු කළ හැකිය කියා ආඩම්බර ද වෙයි.

නැති ගුණ දක්වන කෛරාටිකයෝ ආඳුන් වැනි වෙති. ආඳුන්ගේ හිස් සර්පයන්ගේ හිස් වැනිය. වල්ගය මසුන්ගේ වැනිය. ඌ සර්පයන් දුටු කල්හි වල්ගය සඟවා හිස දක්වා සර්පයකු බව අඟවන්නේ ය. මසුන් දුටු කල හිස සඟවා ඔවුන්ට වල්ගය දක්වා තමා ද මසකු බව අඟවන්නේ ය. එසේ ම කෛරාටිකයෝ අනිකකුගෙන් යම්කිසි ප්‍රයෝජනයක් ලබනු රිසි වූ කල්හි ඒ තැනැත්තා කරා ගොස් අන්‍යයන්ගේ නුගුණ කියා ඔහුගේ ගුණ කියා තමාගේ නැත්තා වූ පක්ෂ බව හිතවත් බව පවසා සිත් ගෙන ප්‍රයෝගයෙන් තමාගේ කටයුත්ත සිදු කර ගනිති. නැවත පළමු අගුණ කී තැනැත්තා වෙත ගොස් ඔහුගේ ගුණ කියා අනික් තැනැත්තාගේ අගුණ කියා ඔහුට පක්ෂපාත බව හා හිතවත් බව දක්වා එතනින් ද තමාගේ අදහස් සිදු කර ගනී.

ඇතැම් කෛරාටිකයෝ තමා කෙරෙහි නැත්තා වූ සිල්වත්කම් ආදි තමා කෙරෙහි නැති ගුණ දක්වා ලොව මුළා කරවති. එසේ කරනුවන් බොහෝ සෙයින් ඇත්තේ පැවිද්දන් අතරය. ඔවුහු මිනිසුන් මුළා කරවා ලාභ ලබනු පිණිස පරණ දුර්වල සිවුරු දැරීම්, සුවපහසු නැති අසුන්වල විසීම්, කැපවූ ද ඇතැම් වස්තූන් පරිභෝග නො කිරීම්, අනුන්ගේ අගුණකීම් ආදියෙන් තමන් අන්‍යයන්ට වඩා සිල්වත් බව ලොවට අඟවති. ඇතැමෙක් වඩ වඩා ප්‍ර‍ත්‍යය ලබන අටියෙන් දායකයන් විසින් යම්කිසි දෙයක් පුදන්නට යන විට ඕවා හොඳ වැඩිය, ඕවා සිල් රක්නවුන්ට ඕනෑ නැත. ඕවා ලෝභය වැඩි කරන දේවල්ය යනාදීන් කියා ප්‍ර‍තික්ෂේප කිරීමෙන් තමාගේ ගුණවත් බව අඟවති.
… වංචක ධර්ම ..]

“මහණෙනි,
මෙබඳු අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙදෙනෙක්ද යත්:

“පාපයට ලජ්ජා නැති බවද,
පාපයට භය නැති බවද
යන මේ දෙදෙනයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙක හැරගතයුතු අකුසල ධර්‍මයෝ වෙත්”

[පාපය අසූචිය සේ පිළිකුල් දෙයකි. පව් කිරීම මුහුණෙහි අසූචි තවරා ගැනීම වැනි ලැජ්ජා විය යුතු දෙයකි. එසේ වූ පාපය පිළිකුල් නො කරන පව් කිරීමට ලැජ්ජා නො වන ස්වභාවය අහිරික නම් වේ. පාපය උසස් දෙයක් කොට සැලකීම, පව්කිරීම සම්මානයට සුදුස්සක් කොට සැලකීම අහිරිකය ය. මෙලොව පරලොව දෙක්හි ම අනිෂ්ට විපාක ලැබෙන දෙයක් බැවින් පාපය බිය විය යුත්තකි. පාපයට බිය නො වන ස්වභාවය අනොත්තප්ප නම් වේ. පව් කිරීම වික්‍ර‍මයක් කොට සැලකීම අනොත්තප්පය ය. අහිරික අනොත්තප්ප යන මේ චෛතසික ධර්ම දෙක ඔවුනොවුන්ගෙන් වෙන් නොවූ සැම කල්හි ම එක්ව එක සිතක ඇතිවන ධර්ම දෙකකි. මේ දෙක අකුසලකරණයට ඇති මහා බල දෙක ය. මේ බල දෙක නැතිනම් පිළිකුල් කළ යුතු බිය විය යුතු අකුශලයන් නො කළ හැකි ය. ප්‍රාණවධය ලජ්ජා විය යුතු පාපයෙකි. එය කළ හැකි වන්නේ අහිරික අනොත්තප්පයන්ගේ බලයෙනි. මිනී මැරීම ඉතා භයානක පාපයෙකි. ඇතැමුන් එය කරන්නේ අහිරික අනොත්තප්පයන්ගේ බලයෙනි. මිනීමරුවන් හා මෙපමණ මිනිසුන් මරා ඇත්තේ ය යි ආඩම්බර වන්නේ නිර්භීත භාවය පවසන්නේ අහිරික අනොත්තප්ප බලයෙනි. පිළිකුල් කළ යුතු බිය විය යුතු සොරකම් කරන්නේ ද, පරදාර සේවනය කරන්නේ ද, බොරු කියන්නේ ද, සුරාපානය කරන්නේ ද, අහිරික අනොත්තප්ප බලයෙන් ම ය. අහිරික අනොත්තප්ප දෙකට විරුද්ධ හිරි ඔත්තප්ප නම් වූ කුශල පක්ෂයට අයත් ධර්ම දෙකක් ඇත්තේ ය. “ද්වේ මේ භික්ඛවේ ඡ ධම්මා සුක්කා ලෝකං පාලෙන්ති. කතමේ ද්වේ හිරී ච ඔත්තප්පං ච” යනුවෙන් හිරි ඔත්තප්ප ධර්ම දෙක ලෝකය පාලනය කරන ධර්මයෝ ය යි වදාරා ඇත්තේ ය. ලෝකය රැකෙන්නේ හිරි ඔත්තප්ප දෙකෙනි. මිනිසුන් අතර ඒ ධර්ම දෙක නැති නම් මාපියන් දූදරුවන් සහෝදර සහෝදරියන් වෙනසක් නැතිව හැසිර මිනිස් සමූහයත් තිරිසනුන් වන්නාහ. ඒ දේශනය අනුව අහිරික අනොත්තප්ප යන මේ ධර්ම දෙක ලෝකනාශක ධර්මයයි කිය යුතුය.

හිරිඔත්තප්ප සම්පන්නා – සුක්කධම්ම සමාහිතා.
සන්තෝ සප්පුරිසා ලෝකේ – දේවධම්මානි වුච්චරේ.
(ජාතකපාලි)

යනුවෙන් හිරි ඔතප් දෙක දේවධර්මය යි වදාරා ඇත්තේ ය.
ඒ අනුව අහිරික අනොත්තප්ප දෙක තිරශ්චීන ධර්මය යි කිය යුතු ය.
ඒ ධර්ම දෙක ඇති බැවින් තිරිසනාට වළකින්නට දෙයක් නැත.
කිනම් නීච ක්‍රියාවක් වුවද තිරිසනාට කළ හැකි ය.

අජේගුච්ඡ අහිරිකෝ – පාපා ගූථාව සූකරෝ
අහීරු ච අනොත්තප්පී – සලහෝ විය පාවක.

ගූථය පිළිකුල් නො කරන සූකරයා මෙන් අහිරිකයා පාපය පිළිකුල් නො කරන්නේ ය. පළඟැටියා ගින්නට බිය නො වන්නාක් මෙන් අනොත්තප්පය ඇත්තේ පාපයට බිය නො වන්නේ ය.

අහිරික අනොත්තප්ප නමැති ලෝක නාශක තිරශ්චීන ධර්ම දෙක හිරිඔතප් නමැති ලෝකපාලක බල ධර්ම දෙක ඇති කර ගැනීමෙන් දුර ලිය යුතුය. ජාතිය වයස ශූරභාවය උගත්බව යන මේ කරුණු සලකා අහිරිකය දුරු කළ හැකිය. මේ පව් කිරීම වැදි කෙවුල් සැඩොල් ආදීන්ට මිස මා වැනි ජාතිසම්පන්නයකුට නුසුදුසුය යි සැලකීමෙන් හිරිය ඇතිවී අහිරිකය දුරු වේ. මේ පව් කිරීම කොල්ලන් කෙල්ලන්ට මිස මා වැනි වෘද්ධයකුට නුසුදුසුය යි වයස සැලකීමෙන් හිරිය ඇති වී අහිරිකය දුරු වේ. පව් කිරීම කිසිවකට සමත් කමක් නැති අවාසනාවත් පුද්ගලයන්ට මිස දැහැමින් ජීවත් වීමට සමත් මා වැනියන්ට නුසුදුසුය යි ශූරභාවය සැලකීමෙන් හිරිය ඇති වී අහිරිකය දුරු වේ. පව්කම් කිරීම අඥයන්ගේ ක්‍රියාවෙක, මා වැනි පණ්ඩිතයකු උගතකුට පව් කිරීම නුසුදුසු ය යි උගත් බව සැලකීමෙන් ද හිරිය ඇති වී අහිරිකය දුරු වේ. පව් කිරීමෙන් මෙ ලොව සිදු විය හැකි සත්පුරුෂයන් විසින් බැහැර කරනු ලැබ බොහෝ ජනයාගේ පිළිකුලට භාජනවීම, අපකීර්තිය පැතිරීම, දඬුවම් ලැබීම යන මේවාත් මරණින් මතු අපාගත වීමත් සැලකීමෙන් ඔත්තප්පය ඇති වී අනොත්තප්පය දුරු වේ.

“මහණෙනි,
මෙබඳු කුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“අක්‍රෝධයද,
බද්ධ වෛර නොකිරීමද
යන මේ දෙදෙනයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙකද ඉතා උතුම්
කුසල ධර්‍මයෝ වෙත්.”

[” අක්කොධ නං” යන මේ ධර්ම දේශනය ශාස්තෲන් වහන්සේ වේළු වනාරාමයේ වැඩ සිටියදී සැරියුත් තෙරුන් නිමිති කරගෙන දේශනා කළහ.

එදින සැරියුත් තෙරුණුවෝ පන්සියයක් භික්ෂූන් වහන්සේලා සමග පිඩු පිණිස හැසිරෙමින් නාලක ගමේ මවගේ ගේ දොරට වැඩම කළහ. අනතුරුව ඇය වාඩිකරවා දානය බෙදමින් ආක්‍රෝෂ කළාය. අනුන්ගේ ඉඳුල් බත් කන්නා කැඳ බොන්නා, අනුන්ගේ ගෙවල්වලින් හුනුසහල්වලින් සෑදු කැඳ බොන්නට ඉඳුල් බත් කන්නට අසූ කෝටියක් ධනය අත්හැර පැවිදි වූයේය. ඔබ විසින් පරිභෝග කළ යුතු දෑ නසන ලදී භික්ෂූන්ට ද බත්දෙමින් තොප විසින් මගේ පුතා තමන්ගේ සුළු උපාසක කරන ලදී දැන් අනුභව කරන්නැයි කියයි. තෙරුන් වහන්සේ භික්ෂාව ලබාගෙන විහාරයටම වැඩම කළහ. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් රාහුල තෙරණුවෝ බුදුන් පිණ්ඩපාතයෙන් විමසුහ. අනතුරුව බුදුහු මෙසේ පැවසුහ. රාහුල කොහි ගියේද? ආර්යයන් වහන්සේගේ නිවසට ගියෙමි. ඔබේ ආර්යයන් කවුද? උපාධ්‍යයන් වහන්සේ ගැන කීවෙමි. ආර්ය උපාධ්‍යායන් වහන්සේ කිපුනේ නැත. කුමක් කියාද? මේ දෙය කියන ලදී උපාධ්‍යයන් සමග ඔබ කුමක් කීවේද, කිසිවක් නැත. ස්වාමීනි. මෙය අසා භික්ෂූන් ධර්ම සභාවේ කථාවක් ඇති කළහ. ඇවැත්නි සැරියුත් තෙරුන්ගේ ගුණ මෙලෙස උන්වහන්සේගේ මෑණියන් ආක්‍රෝශ කරන විට ක්‍රෝධ මාත්‍රයක් හෝ නොවීය. බුදුරදුන් පැමිණ කිනම් කථාවකින් යුතුව සිටියේදැයි විමසා මේ පිළිබඳව යයි පැවසුවිට මහණෙනි ! රහතන් වහන්සේලා නම් ක්‍රෝධයෙන් තොර යයි පවසා මෙම ගාථාව පැවසුහ.

දුතඟදර සිල්වත්
නොකිපෙන කෙනා ගුණවත්
දරණ අන්තිම අත්
ඔහුම බමුණෙකුවේය දැනුවත්

නොකිපෙන සුළු වූ ධෘතාඞග වෘත ඇති සිල්වත් වූ. තෘෂ්ණ ස්නේහයෙන් තෙත් නොවු දැමුන තැනැත්තා ශරිර ඇති තැනැත්තා මම බ්‍රාහ්මණයයි කියමි.

එහි වතවත්තං ධුතඞ්ග ගුණවලින් සමන්විත වූ,
සිව්පිරිසිදු ශීලෙන් යුතු සීලවන්තං –
තණ්හා ස්නේහයෙන් තෙත් නොවූ, 
අනුස්සුතං සය ඉඳුරන් දමනය කළ 
දන්නං සසර කෙළවර අන්තිම ආත්මභාවයේ සිටි, 
අනතිමතං සාරීරං තං අහං බ්‍රාහ්මණං 
ඔහු බ්‍රාහ්මණයා යයි මම කියමි. ]

බද්ධ වෛරය
කෝපයක් ඇති වූ කල එය ඉක්මනින් හෝ ටික කලක් ගත වන විට හෝ නිවී යා හැකි ය. එසේ සිත වෙනස් නොවුණොත් එය වෛරයක් බවට හැරේ. වෛරය යනු සිතේ අල්ලා හිටින දෙයකි. බද්ධ වෛරය යනු භවයක් පාසා ගෙන යන වෛරය යි. මේ දෙකම ආරම්භ වන්නේ කෝපයෙනි.
ජීවිතය විනාශ කරන්නට තරම් හේතු වන සිතිවිලි අතර තරහව ප්‍රධානයි. තමන්ට විතරක් නොවෙයි, එය සමාජයීය වශයෙනුත් ඇති කරන්නේ අහිතකර බලපෑමක්. එම ආවේගකාරී හැඟීම් ඇති වූ වහාම පාලනය කර ගත යුතු වන්නේ ඒ නිසයි. තරහ සිතිවිලි පාලනය කර ගැනීමට සම්බුදු දහමෙහි එන ඉගැන්වීම් ඉතා සුවිශේෂී යි. වචනයට සීමා නොකොට ජීවිතයට ප්‍රායෝගික ව ගළපාගත හැකියි.

සිතිවිලි හඳුනාගැනීම
තරහව පාලනය කර ගන්නට නම්, පළමුව තමන්ගේ සිතිවිලි හඳුනාගත යුතුයි. මට මේ ඇවිත් තියෙන්නේ තරහක් ද? ද්වේෂ සිතක් ද? යන්න පළමුව දැන ගන්න. ඉන්පසු එහි ආදීනව, ඵල විපාක ගැන අවබෝධයක් ඇති කරගන්න. (සදෝස චිත්තංති පජානාති)

ඒ අනුව, තරහ නැති කර ගැනීම සඳහා සිතේ කැමැත්තක් ඇති කරන්න ගන්න (ඡන්දං ජනේති)
ඒ සඳහා වෑයම් කරන්න (වායමතී)
වීර්යය ආරම්භ කරන්න (විරියං ආරභතී)
නෑ මං කේන්ති ගන්නෙ නෑ යනුවෙන් සිත තද කර ගන්න (චිත්තං පග්ගන්හාති)

කෝපය හෙවත් තරහව ආකාර දෙකකි.
ඒ සාමාන්‍ය කෝපය සහ ක්ෂණික කෝපය යි. කෝපය පදනම් කරගෙන ඇති වන්නේ වෛරය යි.
වෛරය ද ආකාර දෙකකි.
සාමාන්‍ය වෛරය සහ බද්ධ වෛරය යනුවෙනි.

කෝපයක් ඇති වූ කල එය ඉක්මනින් හෝ ටික කලක් ගත වන විට හෝ නිවී යා හැකි ය. එසේ සිත වෙනස් නොවුණොත් එය වෛරයක් බවට හැරේ. වෛරය යනු සිතේ අල්ලා හිටින දෙයකි. බද්ධ වෛරය යනු භවයක් පාසා ගෙන යන වෛරය යි. මේ දෙකම ආරම්භ වන්නේ කෝපයෙනි.

තරහ දුරු කර ගන්නා ආකාරය පිළිබඳ ව අංගුත්තර නිකායේ එන ආඝාතපටිවිනය සූත්‍රය තුළ විස්තර කෙරේ. ආඝාතය යනු කෝපය යි. පටිවිනය යනු දුරු කිරීම යි. ඒ අනුව ආඝාතය හෙවත් තරහව පුද්ගලයා ඇති කර ගන්නා ආකාර පිළිබඳ ව පළමුව දක්වයි. එනම් යමෙක් මට අනර්ථයක්, අයහපතක් කළා යැයි කෝපය ඇතිකර ගනී. යමෙක් මට අනර්ථයක් කරනවා යැයි වර්තමානය පිළිබඳ කෝපය ඇතිකර ගනී. එසේම අනාගතයේ දී අනර්ථයක් කරන්නේ යැයි සිතා කෝපය ඇතිකර ගනී. මීට අමතර ව තමන්ගේ මිතුරාට සහෘදයාට අහිතක් කළේ යැයි ද තරහව ඇතිකර ගනී.

මේ අනුව කරුණු 5 ක් පදනම් කරගෙන තමන් තුළ ගොඩ නැගුනු ද්වේෂය දුරු කර ගන්නා අන්දම මෙසේ දක්වයි.

(i). ඒ තරහව ඔබ තුළ ඇති කළේ යම් පුද්ගලයකු නම් ඔහුට, ඇයට මෛත්‍රී කරන්න.
ඔහු, ඇය කෙරෙහි කරුණාව ඇති කර ගන්න.
(ii). ඒ පුද්ගලයා පිළිබඳ මැදහත් සිතින් සිතන්න.
(නිදසුනක් ලෙස ඔබ පිළිබඳ ව වැරැදි දෙයක් ඔබේ හිතවතකු විසින් ඔබේ ප්‍රධානියාට පවසා ඇතැයි සිතමු. එවිට ඔබ තුළ තදබල කෝපයක් හට ගැනීම සාමාන්‍ය දෙයකි. එහෙත් මේ විදිහෙ යටිකූට්ටු වැඩ කිරීම, කේලාම් කීම මනුෂ්‍ය ස්වභාවයක්. ඒක ඒ මනුෂ්‍යයාගේ දුර්වල කමක්. ඒ නිසා මං ඒ ගැන කලබල වෙන්න ඕන නෑ යනුවෙන් මැදහත් සිතින් සිතීමට පුරුදු පුහුණු විය යුතු ය.)

(iii). යම් පුද්ගලයකු ඔබ තුළ තරහක් ඇති කළේ නම්, ඒ පුද්ගලයා සහ එම කාරණය පිළිබඳ මෙනෙහි කිරීමෙන් වැළකී හිඳීන්න. බොහෝ විට අප කරන්නේ ඒ ගැන සිත සිතා හීල්ලීම, හිතවතුන්ට පවසමින් කෝපය තව තවත් වර්ධනය කර ගැනීම ආදිය යි. එහෙත් ඔබට ඒ පුද්ගලයා පිළිබඳ යළි යළිත් මෙනෙහි වන්නේ නම්, සහ ඒ හැම විටම කෝපය අලුත් වන්නේ නම් ඔබ කළ යුත්තේ ඒ පුද්ගලයාට මෛත්‍රී කිරීමයි. කරුණාවක් ඇති කර ගැනීම යි. උපේක්ෂාව ඇති කර ගැනීම යි.

(iv). එය ඒ පුද්ගලයාගේ කර්ම ස්වභාවය යැයි සිතා අනුකම්පා කිරීම යි. මේ පුද්ගලයා මෙසේ මා අමනාපකරවන ලෙස හැසිරුනේ ඔහුගේ වරදකින් නොවේ. ඔහුගේ සසර කාරයන්ට අනුව ඔහු හැසිරෙන නිසාය. ඔහු කරන යහපත් කාර්ම නිසා ඔහු අනාගතයේ දිනක යහපත් ලෙස හැසිරෙනු නිසැකය.

(v). මොහු ගැන තරහ ඇතිකරගත්තොත් ඔහුට වන හානියක් නැත. ඔහු ඒ නිසා මින් මතු මට තරහ නොඑන ලෙස හැසිරෙන්නේ නැත. මේ තරහව නිසා හානිවන්නේ මට මය. ගිනිගත් පන්දමින් අනෙකුකට ගසන්නට තැත්කලොත් මගේ අතම පිළිස්සෙයි. එනිසා මා තරහ ගැනීම අනුවණ අන්ධබාල ක්‍රියාවකි.

මේ ආකාරයට කටයුතු කරන විට ඔබ තුළ තරහ හට ගැනීම, කෙන්තිය හටගැනීම වැළකී යයි.

අං.නි. සත්තක නිපාතයේ කොධන සූත්‍රයේ දක්වන පරිදි කේන්තිය, කෝපය නිසා ඇතිවන ආදීනව හතකි. “සත්තිමෙ භික්ඛවෙ, ධම්මා සපත්තකන්තා සපත්තකරණා කොධනං ආගච්ඡන්ති ඉත්ථිං වා පුරිසං වා. කතමෙ සත්ත.

ඉධ භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස එවං ඉච්ඡති. අහො වතායං දුබ්බණ්ණො අස්සාති. තං කිස්ස හේතු. න භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස වණ්ණවතාය නන්දති… (අං.නි. සත්තක නිපාත, දුතිය පණ්ණාසක, අබ්‍යාකතවග්ග, කොධන සුත්ත, (බු. ජ. මු.), 418). එනම්,

යථෝක්ත කරුණු හත යම් පුද්ගලයකුගේ, සතුරන්ගේ සතුටට හේතු වන බව බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ සේක. එබැවින් කෝප වූවකු සමඟ කෝප නොවිය යුතු බව ද වැඩිදුරටත් එම දේශනාවේ දී පැහැදිලි කරයි.

“මහණෙනි,
මෙබඳු කුසල ධර්‍මයෝ
දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

ගුණමකු නොවීමද,
“යුගග්‍රාහයද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි, මේ දෙදෙන වනාහි කුසල ධර්‍මයෝ වෙත්.”

[කෘතඥතාව දිනපතා පුරුදු පුහුණු කරන පහසු මාර්ග කියවන්න ]

“මහණෙනි,
මෙබඳු කුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්::

“ඊර්‍ෂ්‍යයා නොකිරීමද,
නොමසුරු බවද යන මේ දෙදෙනයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි
වටිනා කුසල ධර්‍මයෝ වෙත්.”

[ ඊර්‍ෂ්‍යාව  
අනුන්ට සම්පත් තිබෙනවාට හා ලැබෙනවාට නොකැමති බව විරුද්ධ බව ඊර්‍ෂ්‍යා නමි. එය අනුන්ගේ ධනය, ගරු බුහුමන් ලැබීම, පූජාසත්කාර ලැබීම, පිරිවර, ශිල්පශාස්ත්‍ර‍ දත් බව, කථිකත්වය, පණ්ඩිත බව, සූරත්වය, රූපය, ත්‍යාගවත් බව, පරවැඩ කරන බව, සිල්වත් බව, ශරීර ශක්තිය, ආරෝග්‍ය යනාදි කරුණු සම්බන්ධයෙන් හටගන්නේ ය. එය හටගත් කල්හි සිතට බබලන්නට නො දෙන බැවින් සිත අඳුරු කරන බැවින් චිත්තෝපක්ලේශයෙකි.

එය අනුන්ගේ ධනය සම්බන්ධයෙන් හටගත් කල්හි ධනය හෝ ධනහිමියා නසනු කැමති වෙයි. නැසෙනු දැක්මට කැමති වෙයි. ධනයට හෝ ධනවතාට කිසි හානියක් නො කළ හැකි කල්හි මොහු දැන් පොහොසත්ව සිටින මුත් පෙර නම් සිටියේ මෙසේ ය. මොහුගේ මව්පියන් සිටියේ මෙසේය යනාදීන් ධනවතා පහත් කොට හෝ සිතයි. කියයි. මොවුන්ට මෙපමණ හොඳ ඇඳුම් පැළඳුම් කෑම් බීම් යාන වාහන කුමට ද, මොවුන්ගේ තත්ත්වයට මේවා සුදුසු නො වේ ය කියා ද සිතයි. කියයි. එසේ සිතමින් කියමින් අනුන්ගේ ධනය නිසා ඊර්‍ෂ්‍යාකාරයා තැවෙයි. වෙහෙසෙයි. අනුන්ට ලැබෙන ගරු බුහුමන් පූජාසත්කාර ගැන හා අනුන්හට ඇත්තා වූ ඥාති මිත්‍රාදී පිරිවර ගැන හටගන්නා වූ ඊර්‍ෂ්‍යාව ද ධනය සම්බන්ධයෙන් හටගන්නා ඊර්‍ෂ්‍යාව මෙන්ම පවතී.

අනුන්ගේ ශිල්ප ශාස්ත්‍ර‍ සම්බන්ධයෙන් ඊර්‍ෂ්‍යාව හටගත් කල්හි ඒවා සැහැල්ලු කොට දක්වයි. කථික බව පණ්ඩිත බව පිළිබඳව ඊර්‍ෂ්‍යාව හටගත් කල්හි ඔබඳු කථිකයෝ ඔබඳු පණ්ඩිතයෝ තවත් නැද්ද යනාදීන් ඒ ඒ තැනැත්තාට ගර්හා කරයි. අනුන්ගේ රූපය පිළිබඳ ඊර්‍ෂ්‍යාව හටගත් කල්හි එය පහත් කොට කථා කරයි. අනුන්ගේ ත්‍යාගවත් බව පරවැඩ කිරීම පිළිබඳ ඊර්‍ෂ්‍යාව හටගත් කල්හි ඒවා වළක්වන්නට උත්සාහ කරයි. නො හැකි කල්හි පහත් කොට කථා කරයි. සිල්වත් බව පිළිබඳව ඊර්‍ෂ්‍යාව හටගත් කල්හි සිල්වතා ලවා වරද කරවන්නට උත්සාහ කරයි. සිල්වතා අතින් වරද කරනු දක්නට රිසි වෙයි. සිල්වතා කිලිටි කොට කථා කරයි.

ඊර්‍ෂ්‍යාව සත්ත්වයන් කෙරෙහි බහුලව ඇති වන්නා වූ ක්ලේශයක් වූ නමුත් සත්ත්වයෝ ඒ බව නො දනිති. තමාහට අනුන් ඊර්‍ෂ්‍යා කරන බව නොයෙක් විට කියනු ඇසෙයි. තමා අනෙකකුට ඊර්‍ෂ්‍යා කරන බව තමාගේ සිත්හි ඊර්‍ෂ්‍යාව හට ගත් බව කිසිවකු විසින් කියනු නොඇසෙයි. ඊර්‍ෂ්‍යාව ඉතාමත් අධික පුද්ගලයා පවා කියනුයේ තමා කිසිවකුට ඊර්‍ෂ්‍යා නො කරන බවය. තමාගේ ශුද්ධත්වය දැක්වීමට මේ මනුෂ්‍යයන් විසින් නොයෙක් විට බොරු ද කියන නමුත් ඊර්‍ෂ්‍යා කරමින් ම ඊර්‍ෂ්‍යාව නැති බව කියනුයේ තමාගේ සිතේ හට ගන්නා ඊර්‍ෂ්‍යාව තමාට නො වැටහෙන හෙයිනි. තම තමා තුළ හට ගන්නා ඊර්‍ෂ්‍යාව තම තමාට ම නො වැටහීම මෙය නැවත නැවත හට ගැනීමට, වැඩීමට බලවත් හේතුවකි.

පණ්ඩිතකම යයි සිතාගෙන සිටින මෝඩකම කවදාවත් දුරු නො වන්නාක් මෙන් ද, රෝගියාට තමා කෙරෙහි ඇති බව නොදැනෙන රෝගය දිනෙන් දිනම වර්ධනය වන්නාක් මෙන් ද, තමා කෙරෙහි ඇති බව ඒ ඒ පුද්ගලයාට නොදැනෙන ඊර්‍ෂ්‍යාව වර්ධනය ම වනු මිස සිතින් දුරු නොවේ. එබැවින් ඊර්‍ෂ්‍යාව දුරු කරනු පිණිස තමා තුළ ඊර්‍ෂ්‍යාව ඇති බව නොයෙක් විට හටගන්නා බව නුවණින් නැවත නැවත විමසා තේරුම් ගත යුතු. “ඊර්‍ෂ්‍යාව තමාගේ සිත්හි නැත්තේය. නූපදින්නේය”යි කිසි කලෙක නොසිතිය යුතුයි. මට නම් ඊර්‍ෂ්‍යාවක් නැතය යි සැම දෙනාට ම සිතෙන්නේ, එය නො වැටහෙන හෙයින්ම ය.

ඊර්‍ෂ්‍යාව සත්ත්වයන් කෙරෙහි කොතරම් බහුලව හටගන්නේ ද යතහොත්: දරුවාට මව පමණ හිතවත් කෙනෙක් නැත. මවට දරුවා පමණ හිතවත් කෙනෙක් නැත. එහෙත් සමහර විටෙක සමහර මව්වරුන්ගේ සිත්හි ස්වකීය දරුවා ගැන ද ඊර්‍ෂ්‍යාව හට ගනී. දරුවාගේ සිත්හි ද මව ගැන ඊර්‍ෂ්‍යාව සමහරවිට හටගනී. පුත්‍ර‍යන් කෙරෙහි පවා අන්‍යොන්‍ය ඊර්‍ෂ්‍යාව හටගන්නා කල්හි සෙස්සන් ගැන කියනුම කිම? තමා කරන කාර්‍ය්‍යය ම කරන්නන් සම්බන්ධයෙන් මෙය බොහෝ සෙයින් හටගනී.

ඊර්‍ෂ්‍යාව නිසා ලොවට සිදු වී තිබෙන විපත ඉතා මහත්ය. මුළුලොව ම ඊර්‍ෂ්‍යාවෙන් පෙළනු ලබයි. මෙය ලෝකයෙහි නොවී නම් මේ සත්ත්වයෝ ඔවුනොවුන් හා සමගියෙන් ප්‍රිය චක්ෂුසින් ඔවුනොවුන් දෙස බලමින් මිත්‍ර‍ ලීලාවෙන් කල් යවන්නාහ. එසේ නොව ඔවුනොවුන් ගැන සැකයෙන් බියෙන් මිරිකෙමින් ප්‍රීතියක් නැති ව මේ සත්ත්වයන්ට වාසය කරන්නට සිදුවී තිබීමට එක් හේතුවක් මේ ඊර්‍ෂ්‍යාව ය.

ලෝකයෙහි ඊර්‍ෂ්‍යාව නිසා කරන්නා වූ අපරාධ බොහෝය. සැඟවී සිට මිනී මැරීම, රාත්‍රීකාලයේ අවුත් පහර දී පලා යාම, වස කැවීම, සූනියම් කිරීම, වස්තු සොරා ගැනීම, විනාශ කර දැමීම, කේලාම් කියා ඔවුනොවුන් භේද කිරීම, බොරු නඩු කීම, බොරු සාක්කි දීම, ඔවුනොවුන් බැණ ගැනීම, කෝලාහල කර ගැනීම යන ආදී බොහෝ පව්කම් ඊර්‍ෂ්‍යාව නිසා සිදුවන්නේ ය. එබැවින් ඊර්‍ෂ්‍යාව නිසා ඊර්‍ෂ්‍යා කරන පුද්ගලයා ඇතුළු එයට ලක් වන්නෝ ද මෙලොව මහත් පරිහාණියට, දුකට පැමිණෙත්. මරණින් මතු මේ ඊර්‍ෂ්‍යාව සත්ත්වයා අපයාට ගෙන යන්නේ ය. එබැවින් මෙය සත්ත්වයා දෙලොවින් ම පිරිහෙන්නා වූ දෙලොව ම දුක් උපදවන්නා වූ පාපයක් බව දත යුතු.

මච්චරිය (මසුරුකම)
තමා අයත් දෙයක් අනෙකකුට අයිති වීම නො ඉවසන්නා වූ ද, තමා අයත් දෙයකින් අනෙකකුට ප්‍රයෝජනයක් වීම නො ‍ඉවසන්නා වූ ද, තමාගේ සම්පත්තිය වැනි සම්පත්තියක් අනෙකකුට ඇති වීම නො ඉවසන්නා වූ ද, තමාගේ සම්පත්තිය අන්‍යයන් දැක ගැනීම නො ඉවසන්නා වූ ද ස්වභාවය මාත්සර්‍ය්‍යය යි. අධික මසුරු බව ඇත්තේ තමාට ප්‍රයෝජනයක් නැති නිසා අත් හළ දෙයක් වුව ද අනෙකකු විසින් ගැනීම නො ඉවසයි. තමා අයත් දෙයක් දීම ගැන කියනු කිම? ඇතමෙක් තමන් සතු දෙයක් දීම තබා අනෙකකු ගේ දීම පවා නො ඉවසති. දෙන අන්‍යයන්ට ද ගර්හා කෙරෙති. අනුන් ගේ දීම පවා නො ඉවසන ඒ තද මසුරු බවට කදරියතාවය යි කියනු ලැබේ.

ඇති වීමට හේතු වන වස්තූන් ගේ වශයෙන් ආවාස මච්ඡරිය, කුලමච්ඡරිය, ලාභමච්ඡරිය, වණ්ණමච්ඡරියය, ධම්මමච්ඡරියය යි මාත්සර්‍ය්‍ය පසක් ධම්මසංගණියේ දක්වා තිබේ.

“මහණෙනි,
මෙබඳු කුසල ධර්‍මයෝ දෙකක්ද වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“මායා රහිත බවද,
කෛරාටික නැති බවද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙක උසස් කුසල ධර්‍මයෝ වෙත්.”

[තමා කෙරෙහි අවිද්‍යමාන ගුණ ඇති සේ දක්වන්නා වූ ද, සමහර භාණ්ඩවල බඩුවල නැති ගුණ, නැති ස්වභාවයන් දක්වන්නා වූ ද, එක් අදහසකින් කරන ක්‍රියාවක් අනිකක් පිණිස කරන්නා වූ දෙයක් සේ දක්වන්නා වූ ද කෛරාටික භාවය සාඨෙය්‍ය නමි. රවටන ස්වභාවයයි ද එයට කියනු ලැබේ. ධර්ම වශයෙන් කෛරාටික බවය යනු පව් කිරීමෙහි උපාය සිතීම් වශයෙන් පවත්නා වූ ප්‍ර‍ඥාවක් නොවූ ප්‍ර‍ඥා ප්‍ර‍තිපරූපක මෝහය යි. මෙය ප්‍ර‍ඥාවට සමාන වන බැවින් පරමාර්ථ ධර්මයන්ගේ විශේෂ විභාග නොදන්නෝ ප්‍ර‍ඥාව යයි කියති. නමුත් කෛරාටික බව ප්‍ර‍ඥාව නොවේ. කිසිවක් ආවරණය කරන ස්වභාවයක් ප්‍ර‍ඥාවෙහි නැත. කෛරාටිකයාට ඒ ඒ පව් සිදු කිරීමේ උපාය පෙනෙනුයේ, වඤ්චාවෙහි හා වඤ්චාවෙන් කරන්නට යන පාප කර්මයාගේ ද ආදීනව වසාගෙනය. ඒ ආදීනව පක්ෂය මුවාවන්ට වන්නට පව් කිරීමේ උපාය වඩ වඩා වැටහෙන්නේ ය. මෙසේ ආදීනව පක්ෂය වැසීම ඇති නිසා කෛරාටික බව ප්‍ර‍ඥාව නොව මෝහය ම යයි දතයුතු. කෛරාටික බව වූ වඤ්චක ස්වභාවය ඒකාන්ත කුශලයකි. කුශල සිත් සියල්ලෙහි ම ඒ ඒ සිත්වල හා සම්ප්‍ර‍යුක්ත චෛතසිකයන්ගේ ද වංක බව දුරු කොට සෘජු බව සිදුකරන්නා වූ කායුජුකතා, චිත්තුජුකතා චෛතසිකයෝ ඇතහ. ඒ දෙකින් වියුක්ත වූ එකද කුශල් සිතක් නැත. කෛරාටික කම වනාහි අවංක බව නොව වංක බවයි. එබැවින් එය කිසි කලෙක කුශලයක් විය නොහේ. අකුශලයක් වුවහොත් එය ඒකාන්තයෙන් මෝහයෙන් යුක්ත වෙයි. මෝහයෙන් වෙන්ව උපදනා අකුශල සිතක් නැති බැවිනි. අන්‍යොන්‍ය විරුද්ධ වූ මෝහ ප්‍ර‍ඥා දෙක කිසිකලෙක එක් සිතෙක නො යෙදේ. එබැවින් කෛරාටික බව අකුසලයක් වීමෙන් ද ප්‍ර‍ඥාන නොව, මෝහය ම බව දත හැකි ය.

කෛරාටි බව වූ මේ මෝහය සිත්හි හටගත් කල්හි සිතට බබළන්නට නො දෙයි. අඳුරු කරයි. එබැවින් එය චිත්තෝපක්ලේශයකි. මෙයින් සිත අඳුරු වීම කොතරම් ද කියතහොත්, මෙය සිත්හි හටගත් කල්හි පාපයෙහි ආදීනවය සම්පූර්ණයෙන් වැසීමෙන් ඒ පුද්ගලයා මම කිසිවකුට නොරැවටෙමිය, කිසිවකුගේ ගැටයකට උගුලකට අසු නො වෙමිය, නමුත් මට නම් අන්‍යයන් රැවටිය හැකි ය. ගැටවලට අසු කළ හැකිය කියා ආඩම්බර ද වෙයි.

නැති ගුණ දක්වන කෛරාටිකයෝ ආඳුන් වැනි වෙති. ආඳුන්ගේ හිස් සර්පයන්ගේ හිස් වැනිය. වල්ගය මසුන්ගේ වැනිය. ඌ සර්පයන් දුටු කල්හි වල්ගය සඟවා හිස දක්වා සර්පයකු බව අඟවන්නේ ය. මසුන් දුටු කල හිස සඟවා ඔවුන්ට වල්ගය දක්වා තමා ද මසකු බව අඟවන්නේ ය. එසේ ම කෛරාටිකයෝ අනිකකුගෙන් යම්කිසි ප්‍රයෝජනයක් ලබනු රිසි වූ කල්හි ඒ තැනැත්තා කරා ගොස් අන්‍යයන්ගේ නුගුණ කියා ඔහුගේ ගුණ කියා තමාගේ නැත්තා වූ පක්ෂ බව හිතවත් බව පවසා සිත් ගෙන ප්‍රයෝගයෙන් තමාගේ කටයුත්ත සිදු කර ගනිති. නැවත පළමු අගුණ කී තැනැත්තා වෙත ගොස් ඔහුගේ ගුණ කියා අනික් තැනැත්තාගේ අගුණ කියා ඔහුට පක්ෂපාත බව හා හිතවත් බව දක්වා එතනින් ද තමාගේ අදහස් සිදු කර ගනී.

ඇතැම් කෛරාටිකයෝ තමා කෙරෙහි නැත්තා වූ සිල්වත්කම් ආදි තමා කෙරෙහි නැති ගුණ දක්වා ලොව මුළා කරවති. එසේ කරනුවන් බොහෝ සෙයින් ඇත්තේ පැවිද්දන් අතරය. ඔවුහු මිනිසුන් මුළා කරවා ලාභ ලබනු පිණිස පරණ දුර්වල සිවුරු දැරීම්, සුවපහසු නැති අසුන්වල විසීම්, කැපවූ ද ඇතැම් වස්තූන් පරිභෝග නො කිරීම්, අනුන්ගේ අගුණකීම් ආදියෙන් තමන් අන්‍යයන්ට වඩා සිල්වත් බව ලොවට අඟවති. ඇතැමෙක් වඩ වඩා ප්‍ර‍ත්‍යය ලබන අටියෙන් දායකයන් විසින් යම්කිසි දෙයක් පුදන්නට යන විට ඕවා හොඳ වැඩිය, ඕවා සිල් රක්නවුන්ට ඕනෑ නැත. ඕවා ලෝභය වැඩි කරන දේවල්ය යනාදීන් කියා ප්‍ර‍තික්ෂේප කිරීමෙන් තමාගේ ගුණවත් බව අඟවති.

“මහණෙනි,
මෙබඳු තවත්කුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්::

“(පාපයට) ලජ්ජාවද (හිරි),
(පාපයට) බයද (ඔත්තප්පය)
යන දෙකය. .

“මහණෙනි,
මේ දෙක උතුම් කුසල ධර්‍මයෝ වෙත්.”

[බුදුරජාණන් වහන්සේ ලෝක පාලක ධර්ම නොහොත් දේව ධර්ම වශයෙන් හඳුන්වා ඇත්තේ හිරි – ඔතප් දෙකය. එනම් ලැජ්ජා – බිය යන්නයි. මේ පිළිබඳ මඳක් විමසා බැලීමෙන් ලෝකයට එය මොන තරම් සාපේක්ෂ ද යන්න අවබෝධ වනු ඇත. MORE..]

[සාවජ්ජ යනු වැරදි නොහොත් අනිසි ඵල ඇතිවන ධර්මයෝය. මේ අකුසල ධර්ම නිසා අයහපත් ප්‍රතිඵල ලැබෙන බව සත්‍යය බව දක්වන්නට මේ විශේෂණ පදය කෝධ, මක්ඛ, ඉච්චා, මායා. මාන හා එක් කොට මේ සුත්‍ර පහ ට සාවජ්ජ … සුත්‍ර ලෙස නම් කර ඇත. ]

“මහණෙනි,
අනිසි, අහිතකර ඵල ඇතිවන
අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“ක්‍රෝධයද,
බද්ධ වෛරයද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙක අහිතකර ධර්‍මයෝ වෙත්.”

“මහණෙනි,
නපුරු ඵල ඇතිවන අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“ගුණමකු බවද,
තමන් උසස් කොට සිතන බව
ද යන මේ දෙදෙනයි.

“මහණෙනි,
“ගුණමකු බවද, (අකෘතඥ බව)
තමන් උසස් කොට සිතන බව
අනිසි ඵල ඇතිකරවන අකුසල ධර්‍මයෝ ධර්‍මයෝ වෙත්.”

[මදය:- අධික ව මත්පැන් පානය කළ අයට ඇත්ත නැත්ත නො දැනෙන, කළ යුත්ත නො කළ යුත්ත නොදැනෙන, ගරු කළ යුත්තන් කීකරු විය යුත්තන් නො දැනෙන, තමා ම ලෝකයේ ශ්‍රේෂ්ඨයා ය, සපනාය උගතාය නැණවතා ය කියා හැඟෙන මහා සම්මෝහයෙන් යුත් උඩඟුවක් ඇති වේ. එයට මතයයි ද කියනු ලැබේ. සුරා මදය දිගු කලක් නො පවතී. පැය ගණනකින් සන්සිඳේ. ලෙහෙසියෙන් නො සන්සිඳෙන බැවින් ද බොහෝ කල් පවත්නා බැවින් ද සුරා මදයට වඩා නපුරු වඩා අනර්ථකර මද සත්විස්සක් ඇත්තේ ය. මේ කෙලෙස් ලැයිස්තුවේ මුලින් ම දැක්වෙන්නේ ඒ මද සත්විස්ස ය.

මනුෂ්‍යයෝ සිංහල දෙමළ මුස්ලිම් බුරුම සියම් චීන ජපන් යනාදි නම්වලින් ද ක්ෂත්‍රිය බ්‍රාහ්මණාදි නම් වලින් ද කොටස් වලට බෙදී සිටිති. ඒ කොටස් ජාති නම් වේ. එක් එක් ජාතියක් ද තවත් නොයෙක් නම් වලින් කුඩා කොටස් වලට බෙදී සිටී. ඒ කොටස් ගෝත්‍ර‍ නම් වේ. ඇතැම් ජාතියක් ඇතැම් ගෝත්‍ර‍යක් උසස් කියා ද ඇතැම් ජාතියක් ගෝත්‍ර‍යක් පහත් ය කියා ද සම්මුති ඇත්තේ ය. තමන්ගේ ජාතිය ගෝත්‍ර‍ය උසස් යයි පිළිගන්නා අයට ඒ නිසා සෙය්‍යමානය ද පහත් යයි පිළිගන්නා අයට හීනමානය ද ඇති වේ.

ජාතියෙන් කුලයෙන් ගෝත්‍රයෙන් තමා උසස් ය කියා ඇති වන මානය මෝහයේ සහාය ලැබීමෙන් ක්‍ර‍මයෙන් දියුණු වේ. මම උසස් ජාතියක උසස් කුලයක කෙනෙක් වෙමි, මම උසස් කෙනෙක් වෙමි, සෙස්සෝ පහත් අය ය, මා ඔවුන්ගෙන් වෙන් ව විසිය යුතුය, ඔවුන් හා එක් ව කටයුතු නො කළ යුතුය, ඔවුන්ගේ වැඩවලට මා සහභාගී නො විය යුතුය, ඔවුන් මට ගරු කළ යුතුය. සැලකිලි කළ යුතුය. කීකරු විය යුතුය යන සම්මෝහයෙන් යුක්ත ව දියුණු වූ මහත් වූ බලවත් වූ මානය ජාති මද නම් වේ. ගෝත්‍ර‍ය නිසා එසේ ඇතිවන මානය ගෝත්‍ර‍මද නම් වේ. මේ මදය එක්තරා සියුම් උමතු බවෙකි.

මේ ජාති කුල ගෝත්‍ර‍ මදවලින් මත් වී සිටින අය බෙහෙවින් ඇත්තේ ඉන්දියාවේ හා ශ්‍රී ලංකාවේ ය. එය මේ දෙරටට බලවත් පිරිහීමේ හේතුවක් ව ඇත්තේ ය. ජාතිමද ගෝත්‍ර‍මද නිසා කෙනෙක් තමා උසස් ය, සෙස්සෝ පහත් යයි සිතා ගෙන සිටියාට සෙස්සෝ එය නො පිළිගනිති. තමා පහත් යයි කීමට කැමති වන කෙනෙක් ද නැත. එබැවින් සෙසු අය තමා උසස් ය කියා ගෙන සිටින තැනැත්තාට සතුරු ය. ඔහුට කිසි කරුණකට සෙස්සන්ගේ සහයෝගය නො ලැබේ. සෙස්සන් ඒ උසස් කම නො පිළිගන්නේ නම් උසස්ය කියා තමා ගැන තමා සිතා ගෙන සිටීමෙන් ඇති යහපතක් නැත. එයින් ඇත්තේ තමා අප්‍රිය කරන සතුරු පිරිසක් ඇති වීම පමණකි. ඇතැම්හු ජාතිමද ගෝත්‍ර‍මදයන් නිසා තුමූ නිර්ධනව සිට පොහොසතුන් අනුකරණය කරන්නට ගොස් රටට ණය වී තමන්ගේ නිවහනට පවා අහිමි වී පරම දරිද්‍ර‍ භාවයට පත් වෙති. ඇතැම්හු මේවා අප විසින් නො කළ යුතු, පහත් අය විසින් කළ යුතු වැඩ යයි තන් විසින් කළ යුතු වැඩ ද නො කර හැර දිළිඳු බවට පත් වෙති. ඇතැම්හු ගරු බුහුමන් කළ යුතු ගුණවතුන්ට අගෞරව කොට අවමන් කොට මරණින් පසු අපායට ද යෙති.

උම්මත්තකයා තමාගේ උමතු බව නොපිළිගන්නාක් මෙන් මදය ඇති තැනැත්තා ද තමා මත් වී ඇති බව නො පිළිගනී. එබැවින් මේ මදය නමැති ක්ලේශය දුරු කරවීම දුෂ්කර ය. එය දුරු වන්නේ සත්‍යය වැටහීමෙනි. එය දුරු කරවීමට දිය යුතු බෙහෙත සත්‍යය අවබෝධ කරවීමය. ජාතිගෝත්‍ර‍ වශයෙන් කියන ඒ ඒ අයගේ උසස් පහත් බවෙහි සත්‍යාසත්‍ය භාවය සෙවිය යුතුය. රන් කාසිය රිදී කාසි තඹ කාසි වලට වඩා උසස් ය. එය සැම දෙන ම පිළිගනිති. එබැවින් එය සත්‍යයෙකි. අන් සැමට ම වඩා ජාතියෙන් බමුණන් උසස්ය යනු ඔවුන්ගේ පිළිගැනීමය. එබැවින් ඇතැම් බමුණෝ බුදුරදුන්ගෙන් පවා ගරු බුහුමන් බලාපොරොත්තු වූහ. ඇතැම්හු ඔවුන්ගේ උසස් බව බුදුරදුන්ටත් පිළිගැන්වීමට උන් වහන්සේ ලවා අනුමත කරවා ගැනීම සඳහා වාදයට ද ආහ. තුමූ අන් හැමට ම වඩා ජාතියෙන් උසස් ය යි බමුණෝ පිළිගනිති. බහුතර සංඛ්‍යාවක් වන සෙස්සෝ එය නො පිළිගනිති. බමුණන්ගේ උසස් බවත් රන්පවුමේ උසස් බව මෙන් සැම දෙනාම පිළිගන්නේ නම් එය සත්‍යයක් විය හැකිය. ලෝකයේ වැඩි ජනකායක් නො පිළිගන්නා බැවින් එය සත්‍යයක් නො විය හැකිය. මේ රටේ ද ඇතැම් කුල ගෝත්‍ර‍වල අය කුලය ගෝත්‍ර‍ය නිසා තුමූ උසස් යයි සිතා ගෙන සිටිති. ඒ උසස් කම ඒ කුලයේ ඒ ගෝත්‍රයේ අය මිස සෙස්සෝ නො පිළිගනිති. නො පිළිගන්නෝ ම ඉතා බොහෝය. එබැවින් එහි සත්‍යයක් නැති බව කිව යුතුය. බ්‍රාහ්මණයා උපදින්නේත් රාජකුමාරයා උපදින්නේත් රදලයා උපදින්නේත් රොඩියා උපදින්නේත් අපවිත්‍ර‍ දෙයින් පිරුණු පරම දුර්ගන්ධයෙන් යුක්ත ස්ත්‍රියකගේ කුසය නමැති අපවිත්‍ර‍ ස්ථානයක ය. උත්පත්තිස්ථානය අනුව ඒ සතර දෙනාගේ වෙනසක් නැත. ඉදින් උසස් ය කියන බ්‍රාහ්මණාදීන් පියුමක හෝ රන් කරඬුවක හෝ රිදීකරඬුවක හෝ සඳුන් කරඬුවක හෝ උපදින්නේ නම් ඔවුන්ගේ වෙනසක් ඇත. සැම දෙන ම ගැහැණුන්ගේ කුස වල ම උපදනා බැවින් උත්පත්තියෙන් ඔවුන්ගේ වෙනසක් නැත. සැඩොල් ගැහැණියකගේ කුසයට වඩා අමුතු පිරිසිදු බවක් බැමිණියගේ කුසයේ හෝ රැජිනගේ කුසයෙහි නැත. ඒ එක් අයකුගේවත් ශරීරයේ චන්දනාදි සුගන්ධ ද්‍ර‍ව්‍යයක් හෝ රන් රිදී ආදි වටිනා දෙයක් හෝ නැත. සැම දෙනාගේ ම ශරීර සෑදී ඇත්තේ කේශාදි කුණප කොට්ඨාසයන්ගෙනි. චණ්ඩාලයාගේ ශරීරයෙන් ද, දහඩිය, කෙළ, සෙම, සොටු මලමුත්‍ර‍ ගලන්නේය. බමුණාගේ, රජුගේ සිරුරෙන් ද ඒවා ම ගලන්නේ ය. කුලවතාගේ ශරීරයෙන් ගලන දහඩිය ආදියෙහි අමුතු සුවඳක් නැත. චණ්ඩාලයාගේ ඇසක් ඇත. බමුණාටත් ඇසක් ඇත. කුලයේ අනුහසින් චණ්ඩාලයාගේ ඇසේ පෙනීමට වැඩි පෙනීමක් බමුණාගේ ඇසෙහි නැත. බමුණාගේ කණට ඇසෙන සියල්ල චණ්ඩාලයාගේ කනටත් ඇසෙන්නේ ය. බමුණාගේ අත් පා වලින් කළ හැකි සියල්ල චණ්ඩාලයාගේ අත් පා වලින් ද කළ හැකිය. බමුණාටත් පින් පව් දෙක ම කළ හැකිය. චණ්ඩාලයාටත් පින් පව් දෙක ම කළ හැකි ය. පව් කළ බමුණා කුලයේ බලයෙන් අපායට නොයන්නේ නොවේ. පින් කළ චණ්ඩාලයාට ස්වර්ගයට යාමට කුලය නිසා බාධාවක් ද නැත. බුදුන් වහන්සේ ජාති කුල ගෝත්‍ර‍ අනුව මිනිසුන්ගේ උසස් පහත් බව නො පිළිගන්නාහ. බුදු සස්නෙහි සැමට ම පැවිද්ද ලැබිය හැකිය. උපසම්පදාව ලැබිය හැකිය. ධ්‍යානාභිඥා මාර්ග ඵල ලැබිය හැකිය. කරුණු මෙසේ හෙයින් ජාති කුල ගෝත්‍ර‍ අනුව මිනිසුන්ගේ උසස් පහත් බවක් නැති බව කිය යුතුය.

න ජච්චා වසලෝ හොති – න ජච්චා හොති බ්‍රාහ්මණො
කම්මනා වසලෝ හොති – කම්මනා හොති බ්‍රාහ්මණො
(වසල සුත්ත)

ජාතිය නිසා වසලයෙක් පහත් පුද්ගලයෙක් නොවේ. ජාතිය නිසා බ්‍රාහ්මණයෙක් උසස් පුද්ගලයෙක් ද නොවේ. ඒ ඒ තැනැත්තාගේ ක්‍රියා අනුව ම පහත් පුද්ගලයෙක් වේ. උසස් පුද්ගලයෙක් ද වේ…
කෙලෙස් එක්දහස් පන්සීය – රේරුකානේ මහා ස්වාමින්වහන්සේ ]

“මහණෙනි,
අයහපත් අනිසි ඵල ඇතිවන
අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“ඊර්‍ෂ්‍යයාවද,
මසුරු බවද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙක අනිසි ඵල ගෙන දෙන
අකුසල ධර්‍මයෝ වෙත්.”

[“ඊර්ෂ්‍යාව සුව කළ නොහැකි රෝගයකි” යන්න පොදු සමාජ ව්‍යවහාරයෙහි පවත්නා ප්‍රකට කියමනකි. මෙම කියමනට අනුව ඊර්ෂ්‍යාව රෝගයකි. බුදු දහම තුළ රෝග වර්ගීකරණය විවිධය. එනම් කායික රෝග සහ මානසික රෝග වශයෙනි. ඊර්ෂ්‍යාව මානසික රෝග ගණයට වැටෙන්නෙකි. එබැවින් ඊර්ෂ්‍යාව සුවකළ හැකිද ? යන්න මෙම ලිපියෙන් විමර්ශනය කෙරේ.

බටහිර දර්ශනයෙහි මනෝවිද්‍යාව බිහිවීමට බොහෝ කාලයකට පෙර බෞද්ධ දර්ශනය තුළ මනස පිළිබඳව අතිශය සියුම් විග්‍රහයක් පැවතුණි, මානවයාගේ මානසික ලක්ෂණ පිළිබඳ ඉතා ගැඹුරින් විග්‍රහ කළ බුදුරජාණන්වහන්සේ, රහතන් වහන්සේලා හැර අන් සියල්ලෝම අසාමාන්‍ය චර්යාවන් (Abnormal behavior) ගෙන් සමන්විත වූවෝයැයි දේශනා කර ඇත. “සබ්බේ පෘථජ්ජනා උම්මන්තකා” සියලුම පෘථග්ජනයෝ උම්මන්තකයෝය යනුවෙන් දැක්වීමෙන් ඒ බැව් සනාථ වේ. මිනිසාට වැළඳෙන කායික රෝගවලින් ආරක්ෂා වී බොහෝ කල් සිටිය හැකි වුවද මානසික රෝග එසේ නොවේ. පුද්ගලයාට වැළඳෙන මානසික රෝගවලින් පීඩා නොවීද එක මොහොතක් හෝ ගත කිරීම දුෂ්කර බැව් බුදුන්වහන්සේ දේශනා කර ඇත. පුද්ගලයා නිරන්තරයෙන් බොහෝ ලෞකික වස්තූන් කෙරෙහි ආශාවෙනේ ඒවා තමන් සතු කර ගැනීමේ උත්සාහයක යෙදී සිටින අතරම කෙතරම් සුඛ විහරණ තිබුණද, ඒවායින් තෘප්තිමත්භාවයට නොපැමිණේ. මෙසේ රූප, ශබ්ද, ගන්ධ,රස, ස්පර්ශ අරමුණු පිළිබදව පිපාසයෙන් පීඩිතව ඒවා පසුපස හඹා යාමේදී අතෘප්තිමත් මනසකින් යුත් පුද්ගලයාගේ දෛනික ජීවන රටාවෙහි විවිධ චර්යා විෂමතා විකෘතිතා ඇතිවේ. එය ස්වාභාවිකය. සංයුක්ත නිකායේ බ්‍රහ්ම සංයුක්තයෙහි භාරද්වාජ සූත්‍රයට අනුව වස්තු කාමයන්ට හා ක්ලේෂ කාමයන්ට වසඟව සාමිස සැප සොයමින් සැරිසැරීම මානසික රෝගී ලක්ෂණය ලෙසත් එම කාමයන්ගෙන් වෙන් වී නිරාමිස සුවයෙන් කල්ගත කිරීම මානසික නිරෝගීභාවයේ ලක්ෂණය ලෙස පැහැදිලි වේ. මානසික රෝග පිළිබඳව බෞද්ධ විග්‍රහයන් සූත්‍ර දේශනා රාශියක දැකගත හැකිවන අතර මජ්ක්‍ධිම නිකායේ සල්ලේඛ සූත්‍රය මානසික රෝග හතළිස් හතරක් පිළිබඳව සඳහන් කරයි. ඒ අතරින් එකකි.

ඊර්ෂ්‍යාව:ඉස්සා යන පාලි භාෂා ගත වචනය ඊර්ෂ්‍යාව ලෙස සිංහල භාෂාවෙහි යෙදේ. (Jealousy, Envy) අභිධර්ම විග්‍රහයට අනුව ඊර්ෂ්‍යාව අකුසල චෛතසික ගණයට වැටෙන්නකි. එසේම අනුන්ගේ සැප , යස ඉසුරු , නොඉවසන සුළු ස්වභාවය ඉස්සා නම් වේ. චුල්ලකම්මවිභංග සූත්‍රයට අනුව අල්පේ ශාක්‍ය බව පිණිස ඊර්ෂ්‍යාවක් මහේශාක්‍ය බව පිණිස ඊර්ෂ්‍යා නොකිරීමත් හේතු වේ. අනුන්ගේ ලාබ සත්කාර, ගරු කිරීම් , පූජා වන්දනා ආදියෙහි ඊර්ෂ්‍යා කරන්නා මරණින් මතු නිරයට නොපැමිණ මිනිස් බවට පත් වන්නේ නම් හෙතෙම අල්පේශාක්‍ය වේ. ඊර්ෂ්‍යා සහගත සිත් ඇති තැනැත්තෙක් වේ. එපරිද්දෙන්ම අනුන්ගේ ලාබ සත්කාර ආදියෙහි ඊර්ෂ්‍යා නොකරන තැනැත්තා මරණින් මතු ස්වර්ගයට නොපැමිණ මිනිස් ලොව උපදින්නේ වේ නම් හෙතෙම මහේශාක්‍ය වන බවද එම සූත්‍රය පැහැදිලි කරයි.

ඊර්ෂ්‍යා කිරීම නිසා දුකට පත් වූවන් පිළිබඳ කතා පුවත් බෞද්ධ පිටක සාහිත්‍යයේ සුලබය. ඒ අතර දේවදත්ත හිමි සුවිශේෂී චරිතයක් වේ. තිලෝගුරු බුදුරජාණන් වහන්සේට හා මහා ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලාට ලැබෙන ලාබ සත්කාර, ගරුකාර, මානන, පූජාදියෙහි බොහෝ සෙයින් ඊර්ෂ්‍යා පරවශ වූහ.බොහෝ උපාසක උපාසිකාවන්, රජ සිටුමැතිවරුන් වෙහෙරට පැමිණ අසූ මහා ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලාගේ ගුණ කියමින් උන්වහන්සේලා සොයති. තමන් වහන්සේ හමුවීමට කිසිවෙකු නොපැමිණේයැයි සිතා බුද්ධ ප්‍රමුඛ මහා ශ්‍රාවකයන් කෙරෙහි ඊර්ෂ්‍යා කරන්නට වූහ. කෙසේ හෝ තමාටද එම ලාබ සත්කාර ගරුකාර, මානන, පූජාදිය ලබා ගන්නේයැයි සිතා බුදුන් කෙරෙහි ඊර්ෂ්‍යාවෙන් වෛර බැන්දෝය.

අනතුරුව ඒ සඳහා යෝග්‍ය පරිසරයක් සකසා ගනු පිණිස අජාසත්ත කුමාරයා වෙත ගොස් ඔහු පහදවාගෙන ඔහු පීතෘගාතකයෙක් කරවීය. තමා කෙසේ හෝ බුදුන් මරා බුද්ධ රාජ්‍යය අත්පත් කර ගන්නා බවට ප්‍රතිඥා දුන්හ. කෙසේ හෝ රජුන්ගේ සහාය ඇතිව දුනුවායන් යොදවා බුදුන් වහන්සේ මරණයට පත් කිරීමට උත්සාහ ගත් අතර බුදුන් වහන්සේ තුළ පැවති මහා කරුණා ගුණය හේතුකොටගෙන ඔවුහු දහම් අසා පැවිදිව මාර්ගඵල අවබෝධයට පත්වූහ. එම කාර්යය සඵල නොවුයෙන් ගිජුකුළු පව්ව පාමුල සක්මනෙන් වැඩහුන් බුදුන්ගේ සිරසට ගල් පෙරලා ලෝහිතුප්පාදක ආනන්තර්ය මහා අකුසල කර්මය සිදුකර ගත්හ.

එයිනුත් නොනැවතී නාලාගිරි (ධනපාල) හස්ති රාජයා රා කල දහසයකින් මත් කොට බුදුන් වඩින මඟට යවා බුදුන් මරවන්ට තැත් කළද බුදුන් වහන්සේගේ මහා මෛත්‍රිය හමුවේ ඇතුන් දණ නැමීය. තවද සංඝභේදක අකුසල කර්මයද සිදුකර ගත්හ. ඒ සියල්ල සිදුවූයේ දේවදත්ත හිමියන් තුළ පැවති ඊර්ෂ්‍යාව නම් වූ බලවත් අකුසල චෛතසිකය පූර්වාංගම කොටගෙනය. ඊර්ෂ්‍යාව කල් පවතින විට එය වෛරයක් බවට පෙරළේ. එම වෛරී සිත අනුන් නැසීම දක්වා වර්ධනය වන බවට ඉහත කතාව මනා උදාහරණයකි.

ඊර්ෂ්‍යාව යනු දෙපණස් චෛතසිකයන්හි අකුසල චෛතසිකයකි. මෙම අකුසල චෛතසිකය හට ගැනීම කෙරෙහි ත්‍රිවිධ අකුසල මූලයන්ගෙන් ද්වේශය ඍජුවම බල පැවැත්වේ. සමාජය තුළ ද්වේශය , වෛරය ආදී අකුසල චේතනාවන් නිසා ස්ත්‍රී දූෂණ, මිනීමැරීම්පහරදීම්, මංකොල්ල කෑම් සුලබව දක්නට ලැබේ.

එම තත්ත්වයන් සඳහා ඊර්ෂ්‍යාව නම් වූ මානසික රෝග කාරකය ඍජුවම බලපැවැත්වෙන බව බෞද්ධ දර්ශනයට අනුව පෙනී යන කරුණකි. එහෙත් සමාජය තුළ පවතින මතය නම් ඊර්ෂ්‍යාව සුව කළ නොහැකි රෝගයක් බවය. කෙසේ නමුත් වඩා වැදගත් වන්නේ ඊර්ෂ්‍යාව රෝගයක් ලෙස සමාජය පිළිගෙන තිබීමයි. එම නිසා රෝගයට පිළියම් සෙවීම පහසු වී තිබේ.

සෑම දෙයක්ම හට ගැනීම සඳහා යම් යම් හේතු සාධක ඉදිරිපත් කිරීම බුදු දහමේ කැපී පෙනෙන ලක්ෂණයකි. පුද්ගල මනස ස්වාභාවයෙන්ම ප්‍රභාෂ්වර එකක්වුවද ඇස, කන, නාසය, දිව, ශරීරය, නිසා රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස, ස්පර්ශ ආදි අරමුණුවල ගැටීමෙන් වහ වහා අපවිත්‍ර වේ. මහා නිධාන සූත්‍රයට අනුව ඇලීම (ලෝභය) ගැටීම (ද්වේශය) නිසා පුද්ගලයා තුළ මෙන්ම සමාජය තුළද විවිධ ගැටලු පැන නගී.

මෙම තත්ත්වයන් පාලනය කරගැනීම සඳහා අවබෝධය ඉතා වැදගත්වේ. පළමුව තමා පවතින ස්වභාවය වටහා ගත යුතුය. මෙනම් වූ ආස්‍රවයක් තම සිත පාලනය කරන බව දත යුතුය. ඒවා සිතෙන් පළවා හැරීමෙන් සමතුලිත මනසක් ඇති කර ගැනීමේ හැකියාව පවතී. මජ්ක්‍ධිම නිකායේ සබ්බාසව සූත්‍රයේ මෙම ආස්‍රවයන් දුරුකර ගැනීම සඳහා සත් වැදෑරුම් පිළිවෙතක් දේශනා කරනු ලැබ ඇත.

දස්සනා කාමාදි ආශ්‍රවයන්ගේ ආදීනව දැකීම, සංවරා (ඉන්ද්‍රියයන්ට ගෝචර වන අරමුණු හොඳයි, මැනවිය ගණන් නොගැනීම) පටිසේවනා (සිවුපසය , ජීවිතය පවත්වා ගැනීමට පමණක්ය යනුවෙන් නුවණින් කල්පනා කොට පරිභෝග කිරීම) අධිවාසනා (සීත , උෂ්ණ, කුසගිනි, මැසි මදුරු, ආදි කරදර ඉවසීම හෙවත් විඳ දරා ගැනීම) පරිවජ්ජනා (කෙලෙස් ප්‍රකෝප කරන කාරණවලින් ඈත්ව සිටීම) විනෝදනා (කාමුක හැඟීම්, ද්වේශසහගත හැගීම් ආදී ලාමක අදහස් දුරු කිරීම) භාවනා (සතර සතිපට්ඨානය, සප්ත බොජ්ඣංග ආදි ධර්ම පිළිබඳ සිත දියුණු කිරීම) එම ක්‍රියා පිළිවෙතයි.

එමෙන්ම මජ්ක්‍ධිම නිකායේ විතක්ක සන්ඨාන සූත්‍රයට අනුව කිසියම් වැරදි හැඟීමක් සිතෙහි ඇතිවන විට ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධ හැඟීම් මෙනෙහි කිරීම, ප්‍රස්තුත හැඟීමෙහි ආදීනව මෙනෙහි කිරීම, වෙනත් අරමුණකට සිත යොමු කොට වැරදි හැඟීම අමතක කොට දැමීම, එහි හැගීමෙහි මූලික හේතුව කුමක්දැයි සොයා බලා එය දුරු කිරීම, කායික හා මානසික යොදා ආවේග පාලනය කිරීම යනු කරුණු ප්‍රායෝගික ක්‍රියාවෙහි නැංවීම මඟින් ඊර්ෂ්‍යාව නම් වූ මානසික රෝගී තත්ත්වය ප්‍රත්‍යක්ෂ වශයෙන් සුවකර ගත හැක.

“මහණෙනි,
අයහපත් අනිසි ඵල ඇතිවන
අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“මායාවද,
කෛරාටික බවද
යන මේ දෙදෙනයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙදෙන වනාහි වැරදි සහිත ධර්‍මයෝ වෙත්.”

[තමාට වඩා ගුණයෙන් උසස් අය හා තමා සම කොට ගන්නා ස්වභාවය පලාස නම් වේ. සිල්වත්හු ය, ආරණ්‍යකයෝ ය, පිණ්ඩපාතිකයෝ ය, පණ්ඩිතයෝ ය, කාරුණිකයේ ය, ශාසන සේවකයෝ ය, ශාසන ශෝධකයෝ ය යි කියමින් සිටින අයගේත් අපගේත් ඇති වෙනසක් නැත. ඔවුන්ට කළ හැකි හැම දෙයක් ම අපටත් කළ හැකිය. ඔවුහු ද අප මෙන් මැරෙන්නෝ ය. මරණින් පසු ඔවුනට යාමට අමුතු ලෝකයක් නැත යනාදීන් පලාසය ඇතියෝ ගුණවතුන් හා තමා සම කොට සිතති. සම කොට කථා කරති. එද ඒ ආකාරයෙන් පවත්නා මානය ම ය.

“මහණෙනි,
අයහපත් අනිසි ඵල ඇතිවන
අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්::

“(පාපයට) ලජ්ජා නැති බවද,
(පාපයට) භය නැති බවද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
“(පාපයට) ලජ්ජා නැති බවද,
(පාපයට) භය නැති බවද
අයහපත් අනිසි ඵල ඇතිවන
අකුසල ධර්‍මයෝ වෙත්. ”

“මහණෙනි,
යහපත් ප්‍රතිඵල ඇතිවන
කුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“අක්‍රෝධයද,
බද්ධ වෛර නොකිරීමද
යන මේ ධර්ම දෙකයි.

“මහණෙනි,
ක්‍රෝධ නොකිරීම ද,
වෛර නොකිරීමද
නිරවද්‍ය ධර්‍මයෝ වෙත්.”

[අනවජ්ජ : වැරදි, අකමැති, අයහපත් ඵල නොලැබෙන ලෙස සලකා ඊළඟ සුත්‍ර

“මහණෙනි,
යහපත් ප්‍රතිඵල ඇතිවන
කුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“ගුණමකු නොවීමද,
තමන් උසස් කොට නොසිතීමද
යන මේ දෙකයි. “මහණෙනි, මේ දෙදෙන වනාහි නිරවද්‍ය ධර්‍මයෝ වෙත්.”

[ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ
දක්ෂිණ ලංකාවේ ප්‍රධාන සංඝනායක
ආචාර්ය
ඕමල්පේ සෝභිත නා හිමි ලියු ලිපියක් :

මේ ලෝකයේ මිනිසා තිරිසන් සතුන්ගෙන් වෙන්කොට දැක්විය හැකි සුවිශේෂීම සාධකය වන්නේ උත්තුංග වූ සදාචාර හා අධ්‍යාත්මික ගුණයයි.
‘මනස්ස උස්සන්නත්තා මනුස්සා’
මනං උස්සතීති මනුස්සෝ’
ආදි වශයෙන් මනසේ උසස් බව නිසා මනුෂ්‍යයා වන්නේය.

මනුෂ්‍යයාට ඇති මානව ධර්ම අතර ඉතා උසස්, වැදගත් මනුෂ්‍ය ධර්මය කළගුණ සැලකීමයි. කෘතවේදී බවයි. එය උතුම් මිනිස් ගුණධර්මයක් බව බුදුරජාණන් වහන්සේ නිරන්තරයෙන් දේශනා කළහ. තමන් වහන්සේගේ සම්බුද්ධ චරිතාදර්ශයෙන් එය ප්‍රායෝගිකවම පෙන්වා වදාළහ. සාරා සංඛ්‍ය කල්ප ලක්ෂයක් කල් අප්‍රමාණ වෙහෙස විඳ පාරමී දම් පුරා ලැබූ උත්තරීතර පදවිය, ශ්‍රී සම්බෝධිය ලද පසු උන්වහන්සේ ක්‍රියා කළේ උණගසක ස්වරූපයෙනි. කොතරම් උසට වැඩුණත් උණ ගසේ දල්ලෙහි ස්වභාවය බිමට නැමී තිබීමය. උන්වහන්සේ ද උතුම් සම්බුදු පදවිය ලද පසු පහළ බැලූ සේක. උද්දාමයට පත් නොවී මේ අති දුෂ්කර ගමනේ දී තමන් වහන්සේට උදව් කළේ කවුදැයි විමසා බැලු සේක. සජීවි ,අජීවි මිත්‍රයන් අතර ආසන්නවම උන්වහන්සේට උදව් කළේ අජීවි වෘක්ෂයකි. ශ්‍රී සම්බෝධිය ලබන්නට තමන් වහන්සේට සෙවණ දුන් ඇසතු වෘක්ෂයට, ‘දුතියංච අනිම්මිසං’ දෙවන සතියේදී අනිමිස ලෝචන පූජාවෙන් කළගුණ දක්වමින් මුළු ලෝකයටම ඒ ආදර්ශ සම්පන්න පාඩම කියා දුන් සේක. ඉන්පසු ගුරුවරුන් ගැන, යහළු මිත්‍රයන් ගැන කල්පනා කළහ. පස්වග තවුසන් සොයා උන්වහන්සේ බරණැස ඉසිපතනාරාමයට වැඩම කළහ.

කෘතගුණ, කෘතඥතාව යනු අප අතර තිබිය යුතු ගුණ යහපත්කම් අතර ප්‍රධානතම ගුණාංගයකි.
එහෙත්, “කතඤ්ඤු කතවේදී පුග්ගලෝ දුල්ලභො ලෝකස්මිං’ කළගුණ දන්නා, කළගුණ සලකන මිනිසුන් මේ ලෝකයෙහි ඉතා දුර්ලභ ය. උසස් ගුණධර්ම ගැන සිතන, බුද්ධිමත්ව කල්පනා කරන, මනුෂ්‍ය ධර්ම සහිත පුද්ගලයන් අඩුය. බොහෝ දුරාචාර නිතර ඇස ගැටේ. අම්මට තාත්තට නොසලකන, ගුරුවරුන්ට ගරු නොකරන, යහළු මිත්‍රයන් නොසලකා හරින බොහෝ අය වෙත්. තමන්ට උදවු උපකාර කරන අයට ආරක්ෂාව සපයන අයට, කෙටියෙන් කියනවා නම් රජයට පවා සැලකීම අත්‍යවශ්‍යය. රජයට සලකනවා කියන්නේ එක් පැත්තකින් රාජ්‍ය නීතියට ගරු කිරීමය. තමන්ට නියමිත බදු මුදල්, ගෙවීම ‘රාජබලි’ ආගන්තුක සත්කාරය ‘අතිතිබලි’ ,ඥාතීන්ට සැලකීම ‘ඥාතිබලි’ ආදි වෙසෙස් ගුණධර්ම පුරුදු පුහුණු කළ යුතුමය. තවත් පැත්තකින් සැලකීම යනු දුබල වු විට රැක ගැනීමය. එහෙත් ඇතැම් පිරිසකට තමන්ට යම් තැනකට එන්නට අතදුන් අය, උදවු උපකාර කළ අය ඉහළට ආ සැනින් අමතක ය. සරලම උදාහරණය වැඩිහිටි නිවාසයන් හි දුකසේ කල් ගෙවන මවුපියන් ය.අත පය නොකඩා, කවා පොවා ආදරයෙන් ඇති දැඩි කළ, ශිල්ප දැනුම දී සමාජයේ වඩාත් ඉහළින් ජීවත් වෙන්නට දරුවන් වෙනුවෙන් මුළු ජීවිත කාලයම කැපකළ මවුපියවරු එහි අපමණ වෙති. එහෙත් අබල දුබල වු දා ඒ අම්මා, තාත්තා බරක් ලෙස සලකමින් ඔවුන් නොසිටිය යුතු තැනෙක සිරකර අසරණ කරන්නට තරම් අකෘතඥ දරුවන් අප අතර සුලභ ය. ගහකොළ වනසා දමමින්, බොහෝ අපවිත්‍ර දෑ පරිසරයට මුදා හරිමින්, සත්ත්ව ඝාතන කරමින් තමන් ගැන පමණක් සිතන, පරිසරය වෙනුවෙන්, සොබාදහම වෙනුවෙන් කෘතවේදි නොවන පිරිස් අපමණ ය. එහෙත් බෞද්ධයකු ගේ ස්වරූපය විය යුතු කෘතඥතාවයයි. සිතින්, කයින්, වචනයෙන් යන තුන් දොරින්ම ඒ බව විද්‍යමාන විය යුතු ය. එහිදී පහසුම දෙය වන්නේත්, මුල්තැනට එන්නේත් කෘතඥතාව වචනයෙන් පළ කිරීම ය.

බෞද්ධ පරිසරයක් ඔස්සේ සංස්කෘතිය ගොඩනඟාගත් ජපානයේ දි අපූර්ව දර්ශනයක් දුටුවෙමි. සාමාන්‍යයෙන් මාර්ගයේ ඇති කහ ඉරකින් පාර මාරුවන මගියා පවා තමන් වෙනුවෙන් වාහනය නවතා ඉඩදුන් කවරෙකුට වුව ආපසු හැරී සිය හිසනමා ආචාර කිරීම ඔවුන්ගේ සිරිතකි. කහ ඉර අසල වාහන නවතා මගියාට ඉඩ දීම නීතියකි. එහෙත් නීතයට ගරු කළ පුද්ගලයාට පවා හිස නමා ආචාර කරන්නට තරම් ආචාරශීලිත්වයක්, කෘතවේදි බවක් ඔවුන් සතු ය. එය මොන තරම් සිත් ඇදගන්නා, සිතට සතුට ගෙන එන දර්ශනයක් ද? ඒ ගෞරවය, කෘතවේදී බව ලබන්නාට දැනෙන පහන් සිතිවිලි තවත් නීතිගරුක වන්නට, අනුන් වෙනුවෙන් උදවු උපකාර කරන්නට උත්තේජනයක්, පෙළඹවීමක් ම වන්නේ ය. සමහර අය වචනයෙන් කෘතවේදී බව පළකරන්නට මැළිවෙති. එහෙත් සිතින් ඒබව පළකරති. එහෙත් එය ලෝකයට නොපෙනේ. අදාළ පුද්ගලයාට නොදැනේ.

උදව්වක දී, උපකාරයක දී ‘ස්තුතියි’ කියන වචනය පළ නොකිරීම වරදකි. සුළු උපකාරයක දී වුව කෘතවේදි බව පළ කරමින් අපගේ බාල පරපුරට ආදර්ශයක් වීම කළ යුතුම ය. අද බොහෝ විට පාසලක, අධ්‍යාපන ආයතනයකදී පවා දරුවෙකුට ත්‍යාගයක්, සහතික පත්‍රයක් පිරිනමන අවස්ථාවක පිරිනමන්නා වෙත යාන්තමට හෝ දරුවන්ගේ හිස නැමෙන්නේ නැත. ‘ස්තුතියි’ කියන වචනය කියැවෙන්නේ නැත. එයින් ගම්‍ය වන්නේ අපේ සදාචාර පරිහානියයි.

භික්ෂු සමාජයේ දී කෘතවේදී බව නිරන්තරයෙන් දැකිය හැකි ය.කෙනෙක් වන්දනා කළ මොහොතක පවා ‘සුවපත් වේවා’ යි ප්‍රකාශ කරන්නේ කෘතවේදී බව පළකිරීමටය. යම් පූජාවක් කළ විට පින් ලැබේවායි ප්‍රාර්ථනා කරන්නේ කෘතඥතාව පළ කිරීමටය.

පැවිදි සමාජයෙහි පමණක් නොව ලාංකීය ගිහි සමාජයෙහිත් ඒ අගනා ගුණධර්ම වර්ධනය කරගත යුතුවේ. අම්මා, තාත්තා බොහෝ දුක් මහන්සි වි සරිකරන බත්පතෙන් පළමු බත් පිඬ මුවට ගන්නට පෙර මගේ අම්මට තාත්තට පින් සිදුවේවායි කියන්නට දරුවන්ට හුරු පුරුදු කළ යුතුය. ඒ තැන සිට කෘතවේදි බව ඉගැන්විය යුතු ය. නැතිනම් අනාගත සමාජය තුළින් මේ වටිනා ගුණධර්ම දුරු වී යාම වැළැක්විය නොහැකි ය. අද ද අප එවැනි බොහෝ දේ අත් විඳිමු. දුම්රියක දී බස්රියක දී ගැබිනි මවකට වුව අසුනක්, පිරිනැමුවේ නම් ස්තුතියි කියන වචනය හෝ සමහර මව්වරුන්ගේ මුවින් පිට නොවේ. බසයෙන් බැස යන මොහොතේ පිරිනැමූ ආසනය ආපසු බාර ගන්නා ලෙසට දැන්වීමට හෝ සමහර අයට හැඟීමක් නොවේ. ඇයගේ කුසෙන් බිහිවන දරුවාට ඇය ආදර්ශවත් මවක් වන්නී කෙලෙසද? මේ දොස් නැඟීමක් නොවේ. මනුෂ්‍ය ධර්මයත් හුරු පුරුදු කරනු පිණිස, සාමජය තුළ ඇසෙන දකින දේ පිළිබදව කළ දැන්වීමකි. තමන් පිළිබඳව ගැඹුරින් සිතාබලා ස්වයං විවේචනාත්මකව දුර්වලතා හඳුනාගෙන ඉතා ඉක්මනින් නිවැරැදි විය යුතුව තිබේ. අපගේ බාල පරපුරට ඒ ආදර්ශය දිය යුතුව තිබේ. ගුරු, මවුපියවරු මෙය හොඳින් අවබෝධ කොට දරුවන්ට ඒ ගුණධර්ම පුරුදු පුහුණූු කළ යුතුවේ. මේ වැදගත් සිරිත ජාතික චරිතාවලියට වහාම ඇතුළත් කරගත යුතුව තිබේ. අපගේ බොදු හැදියාව සිතින් සේ ම කයින්, වචනයෙන්ද ලෝකයට පෙන්විය යුතුවේ. එවිට ලෝකයේ ගෞරවය නිතැතින්ම අප වෙත හිමිවනු ඇත.
බුදුසරණ- 2018-06-27]

“මහණෙනි,
යහපත් ප්‍රතිඵල ඇතිවන
කුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“ඊර්‍ෂ්‍යා නොකිරීමද,
නොමසුරු බවද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ “ඊර්‍ෂ්‍යා නොකිරීමද,
නොමසුරු බවද නිරවද්‍ය කුසල ධර්‍මයෝ වෙත්.”

[පූජා වශයෙන් හෝ අනුග්‍ර‍හ වශයෙන් හෝ තමා අයත් වස්තුවක් පරහට පරිත්‍යාග කිරීම දානය යි. දෙන වස්තුව ය, දීම ය යන දෙකට ම දාන යන වචනය ව්‍යවහාර කරනු ලැබේ. දානමය කුශලය වනුයේ දෙන වස්තුව නො ව, දීමය. තවත් ක්‍ර‍මයකින් කියත හොත් දීම සිදු කරන්නා වූ චේතනාව ය. ත්‍යාග යනු ද දක්ෂිණා යනු ද යාග යනු ද එයට ව්‍යවහාර කරන්නා වූ නාමයෝ ය.

දීම සාමාන්‍යයෙන් එකක් වුව ද දානය ය, පූජාව ය යන මොවුන් ගේ වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ. ගුණයෙන් තමා හා සම වූ ද තමාට හීන වූ ද තැනැත්තන් හට අනුග්‍ර‍හ වශයෙන් දීම දාන නම් වේ. ගුණයෙන් තමාට උසස් වූ බුද්ධාදි උත්තමයන් වහන්සේලාට දීම පූජා නම් වේ. දාන, පූජා දෙකට අයත් නොවන්නා වූ කුලිය දීම අඹුදරුවන්ට දීම යනාදිය පුණ්‍ය සංඛ්‍යාවට නො ගනු ලැබේ.]

“මහණෙනි,
යහපත් ප්‍රතිඵල ඇතිවන
කුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“මායා රහිත බවද,
කෛරාටික නැති බවද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ “මායා රහිත බවද,
කෛරාටික නැති බවද
මෙලොවද එලොවද සැප ගෙන දෙන කුසල ධර්‍මයෝ වෙත්.”

“මහණෙනි,
යහපත් ප්‍රතිඵල ඇතිවන
කුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“(පාපයට) ලජ්ජාවද,
(පාපයට) භයද යන
මේ දෙදෙනයි.

“මහණෙනි,
මේ ලජ්ජා බය සැප සලසන කුසල ධර්‍මයෝ වෙත්.”

“මහණෙනි,
අයහපත් ප්‍රතිඵල ඇතිවන
අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“ක්‍රෝධයද,
බද්ධ වෛරයද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි දුක් වඩන්නාවූ ධර්‍මයෝ වෙත්.”

“මහණෙනි,
අයහපත් ප්‍රතිඵල ඇතිවන
අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“ගුණමකුවීමද,
තමන් උසස් ට සිතන බවද
යන මේ දෙදෙනයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙදෙන වනාහි දුක් වඩන්නාවූ ධර්‍මයෝ වෙත්.”

“මහණෙනි,
අයහපත් ප්‍රතිඵල ඇතිවන
අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“ඊර්‍ෂ්‍යයාවද,
මසුරු බවද
යන මේ දෙදෙනයි.

“මහණෙනි,
“ඊර්‍ෂ්‍යයාවද, මසුරු බවද අයහපත් ප්‍රතිඵල ඇතිවන
අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.”

“මහණෙනි,
අයහපත් ප්‍රතිඵල ඇතිවන
අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“මායාවද,
කෛරාටික බවද
යන මේ දෙකයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙදෙන වනාහි දුක් වඩන්නාවූ ධර්‍මයෝ වෙත්.”

“මහණෙනි,
අයහපත් ප්‍රතිඵල ඇතිවන
අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“(පාපයට) ලජ්ජා නැති බවද,
(පාපයට) භය නැති බවද
යන මේ දෙදෙනයි.

“මහණෙනි,
මේ දෙදෙන වනාහි දුක් වඩන්නාවූ ධර්‍මයෝ වෙත්.”

“මහණෙනි,
යහපත් ප්‍රතිඵල ඇතිවන
කුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“අක්‍රෝධයද,
බද්ධ වෛර නොකිරීමද
යන මේ දෙකයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙදෙන වනාහි, සැප වඩන්නාවූ ධර්මයෝ වෙත්.”

“මහණෙනි,
යහපත් ප්‍රතිඵල ඇතිවන
කුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“ගුණමකු නොවීමද,
තමන් උතුම් කොට නොසිතන බවද
යන මේ දෙදෙනයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙදෙන වනාහි, සැප වඩන්නාවූ ධර්මයෝ වෙත්.”

“මහණෙනි,
යහපත් ප්‍රතිඵල ඇතිවන
කුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“ඊර්‍ෂ්‍යයා නොකිරීමද,
නොමසුරු බවද
යන මේ දෙදෙනයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙදෙන වනාහි, සැප වඩන්නාවූ ධර්මයෝ වෙත්.”

“මහණෙනි,
යහපත් ප්‍රතිඵල ඇතිවන
කුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“මායා රහිත බවද,
අකෛරාටික බවද
යන මේ දෙකයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙදෙන වනාහි, සැප වඩන්නාවූ ධර්මයෝ වෙත්.”

“මහණෙනි,
යහපත් ප්‍රතිඵල ඇතිවන
කුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“(පාපයට) ලජ්ජාවද,
(පාපයට) භයද
යන මේ දෙදෙනයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙදෙන වනාහි, සැප වඩන්නාවූ ධර්මයෝ වෙත්.”

“මහණෙනි,
අයහපත් ප්‍රතිඵල ඇතිවන
අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“ක්‍රෝධයද,
බද්ධ වෛරයද
යන මේ දෙදෙනයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙදෙන වනාහි, දුක් විපාක ඇති ධර්මයෝ වෙත්.”

“මහණෙනි,
අයහපත් ප්‍රතිඵල ඇතිවන
අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“ගුණමකු වීමද,
තමන් උතුම්කොට සිතන බවද
යන මේ දෙදෙනයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙදෙන වනාහි, දුක් විපාක ඇති ධර්මයෝ වෙත්.”

“මහණෙනි,
අයහපත් ප්‍රතිඵල ඇතිවන
අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“ඊර්‍ෂ්‍යයාවද,
මසුරු බවද
යන මේ දෙකයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙදෙන වනාහි, දුක් විපාක ඇති ධර්මයෝ වෙත්.”

“මහණෙනි,
අයහපත් ප්‍රතිඵල ඇතිවන
අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“මායාවද,
කෛරාටික බවද
යන මේ දෙදෙනයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙදෙන වනාහි, දුක් විපාක ඇති ධර්මයෝ වෙත්.”

“මහණෙනි,
අයහපත් ප්‍රතිඵල ඇතිවන
අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“(පාපයට) ලජ්ජා නැති බවද,
(පාපයට) භය නැති බවද
යන මේ දෙදෙනයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙදෙන වනාහි, දුක් විපාක ඇති ධර්මයෝ වෙත්.”

“මහණෙනි,
සැප විපාක ඇති කරන කුසල ධර්මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙදෙනෙක්ද යත්,

“අක්‍රෝධයද,
බද්ධ වෛරනොකිරීමද
යන මේ දෙදෙනයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙදෙන වනාහි, සැප විපාක ඇති ධර්මයෝ වෙත්.”

“මහණෙනි,
යහපත් ප්‍රතිඵල ඇතිවන
කුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“ගුණමකු නොවීමද,
තමන් උතුම්කොට නොසිතන බවද
යන මේ දෙකයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙදෙන වනාහි, සැප විපාක ඇති ධර්මයෝ වෙත්.”

“මහණෙනි,
යහපත් ප්‍රතිඵල ඇතිවන
කුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“ඊර්‍ෂ්‍යයා නොකිරීමද,
නොමසුරු බවද
යන මේ දෙදෙනයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි, සැප විපාක ඇති ධර්මයෝ වෙත්.”

“මහණෙනි,
යහපත් ප්‍රතිඵල ඇතිවන
කුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“මායා රහිත බවද,
කෛරාටික නැති
යන මේ දෙදෙනයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි,
සැප විපාක ඇති කුසලධර්මයෝ වෙත්.”

“මහණෙනි,
යහපත් ප්‍රතිඵල ඇතිවන
කුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“(පාපයට) ලජ්ජාවද,
(පාපයට) භයද
යන මේ දෙදෙනයි.”

“මහණෙනි,
මේ දෙදෙන වනාහි, සැප විපාක ඇති ධර්මයෝ වෙත්.”

“මහණෙනි,
අයහපත් ප්‍රතිඵල ඇතිවන
අකුසල ධර්‍මයෝ දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්:

“ක්‍රෝධයද,
බද්ධ වෛරයද
යන මේ දෙදෙනයි.”