SINHALA TIPITAKA

AN 04-21-01. සික්ඛාපූරක සූත්‍රය
AN 04-21-02. අස්සද්‍ධ සූත්‍රය
AN 04-21-03. සත්තකම්ම සූත්‍රය
AN 04-21-04. දසකම්ම සූත්‍රය
AN 04-21-05. අට්ඨංගික සූත්‍රය
AN 04-21-06. දසංගික සූත්‍රය
AN 04-21-07. පඨම පාපතර සූත්‍රය
AN 04-21-08. දුතිය පාපතර සූත්‍රය
AN 04-21-09. පඨම පාපධම්ම සූත්‍රය
AN 04-21-10. දුතිය පාපධම්ම සූත්‍රය

මහණෙනි,
තොපට අසත්පුරුෂයාද,
අසත්පුරුෂය තරයාද,
සත්පුරුෂයාද,
සත්පුරුෂ තරයාද,
කවුරුන්දැ”යි දේශනා කරන්නෙමි.

එය අසව්.
මනාකොට අවබෝධ කරව්.
කියන්නෙමි.” වදාළ සේක.
“ස්වාමීනි, එසේය” යි ඒ භික්‍ෂූහු පිළිවදන් දුන්හ.
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

“මහණෙනි,
අසත්පුරුෂයා යනු කවරේක්ද?

“යමෙක් සතුන් මරන්නේද,
නුදුන් දේ ගන්නේද,
කාමයන්හි වරදවා හැසිරෙන්නේද,
බොරු කියන්නේද,
රහමෙර බොන්නේද,
“මහණෙනි, මේ මිනිසා ට
අසත්පුරුෂයායයි කියනු ලැබේ.

[මෙම සූත්‍රයෙහි අසප්පුරිසං යනු ලාමක පුද්ගලයායි, හිස් පුද්ගලයායි, මෝඩ පුද්ගලයායි, අවිද්‍යාවෙන් අන්ධ කරන ලද මෝඩයායි, පඤ්ච වෛර වශයෙන් දේසනා කරන ලදි.
1. යමෙක් ප්‍රාණඝාතය කරන්නේ, ප්‍රාණඝාතය හේතුවෙන් මෙලොව දී ද යම් භයක් හා වෛරයක් උපදවා ගනියි, පරලොව දී ද යම් භයක් හා වෛරයක් උපදවා ගනියි, සිතින්ද දුක් දොම්නස් විඳියි, ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකී සිටින තැනැත්තා ඒ මෙලොව දී ලබන භය හා වෛර නොලබයි. පරලොව දී ලබන භය හා වෛර ත් නොලබයි. මානසික දුක් දොම්නසුත් නොවිඳියි. මේ අයුරින් ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකී සිටින්නහුගේ භය හා වෛර සංසිඳුණේ වෙයි.
2 . ගෘහපතිය, නුදුන් දේ සොරකම් කරනා තැනැත්තා ….(පෙ)
…. කාමයන්හි අනාචාරී ව හැසිරෙන්නා ….(පෙ)…
. අසත්‍ය දේ පවසන්නා ….(පෙ)….
ගෘහපතිය, යමෙක් මත් වීමටත්, ප්‍රමාදයටත් හේතුවෙන සුරාමේරය පානය කරන්නේ, මත් වීමටත්, ප්‍රමාදයටත් හේතුවෙන සුරාමේරය හේතුවෙන් මෙලොවදීද භය හා වෛරය උපදවා ගනියි, පරලොවදීද භයක් හා වෛරයක් උපදවා ගනියි, සිතින්ද දුක් දොම්නස් විඳියි,
මත් වීමට ත්, ප්‍රමාදයට ත් හේතුවෙන සුරාමේරයෙන් වැළකී සිටින තැනැත්තා ඒ මෙලොව දී ලබන භය හා වෛර නොලබයි. පරලොව දී ලබන භය හා වෛර ත් නොලබයි. මානසික දුක් දොම්නසුත් නොවිඳියි. මේ අයුරින් මත් වීමට ත්, ප්‍රමාදයට ත් හේතුවෙන සුරාමේරයෙන් වැළකී සිටින්නහුගේ භය හා වෛර සංසිඳුණේ වෙයි. මෙම භය වෛර ඇතිවන පස් කරුණ සංසිඳුණේ වෙයි.]

“මහණෙනි,
අසත්පුරුෂයාටත් වඩා නරක
අසත්පුරුෂ තරයා කවරේද?

[තරයා : පාපියා සහ පාප තරයා ගැන අප අසා ඇත. පව් කරන්නා පාපියාය. ඊටත් වඩා නරක මිනිසා අනුන් ලවාද පව් කරවන්නේ නම් පාපතරයා ය කියා කියන්නෙමු. මේ ලෙසම අසත් පුරුෂයා ට වඩා නරක මිනිසෙකු අසත්පුරුෂ තරයෙකු ලෙසත් සත්පුරුෂයාට වඩා උතුම් සත්පුරුෂ තර කෙනෙකු ගැනත් මෙම සුත්‍රයේ දැක්වේ.]

“මහණෙනි,
ඇතැමෙක් තමන් සතුන් මරමින්,
අනුන් ලවාද සත්ව ඝාතනය කරවයි.
තමන් සොරකම් කරමින්,
අනුන් ලවාත් සොරකම් කරවයි.
තමන් කාමමිත්‍යාචාරයෙහි යෙදෙමින්
අනුන්ද කාමමිත්‍යාචාරයෙහි යොදවයි.
තමන් බොරු කියමින්,,
අනුන්ද බොරුකීමට යොදවයි.
තමන් රහමෙර බොමින්
අනුන්ද රහමෙර බීමට උනන්දු කරවයි.

“මහණෙනි,
මේ අසත්පුරුෂයාටත් වඩා නරක අසත්පුරුෂ තරයාය.

“මහණෙනි,
සත්පුරුෂයා කවරෙක්ද?
“ප්‍රාණඝාත නොකරන,
නුදුන් දේ ගැනීමෙන් වැළකුණ,
කාමයන්හි වරදවා හැසිරීමෙන්ද තොර,
බොරුකීමෙන් වැළකුන,
රහමෙර බීමෙන් වැළැකුණ,
මිනිසාට සත්පුරුෂයායයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි,
සත්පුරුෂයාටත් වඩා උතුම්
සත්පුරුෂ තරයා කවරෙක්ද ?

“මහණෙනි,
යමෙක් තමන් සතුන් මැරීමෙන් වෙන්ව,
අනුන්ද සතුන් මැරීමෙන් වලක්වයි.
තමන් නුදුන් දෙය නොගනීමින්
අනුන්ද නුදුන් දේ ගැනීමෙන් වෙන්කරවයි.
තමන් කාම මිත්‍යාචාරයෙන් වෙන්ව.
අනුන්ද කාමයෙහි වරදවා හැසිරීමෙන් වලක්වයි.
තමන් බොරු කීමෙන් වෙන් ව.
අන්‍යයන්ද බොරු කීමෙන් වලක්වයි.
තමන්ද මදයට හේතුවූ රහමෙර නොබොයි.
අනුන්ද මරහමෙර පීමෙන් වලක්වයි.
“මහණෙනි, මේ සත්පුරුෂයාටත් වඩා උතුම්
සත්පුරුෂ තරයායි.”

තලල්ලේ ධම්මානන්ද මහා නායක ස්වාමින් වහන්සේ ශ්‍රද්ධාව ගැන කල දේසනාව

“මහණෙනි,
තොපටඅසත්පුරුෂයාද,
අසත්පුරුෂය තරයාද,
සත්පුරුෂයාද,
සත්පුරුෂ තරයාද,
කවුරුන්දයි දේශනා කරන්නෙමි.

එය අසව්.
මනාකොට මෙනෙහි කරව්.
කියන්නෙමි.” වදාළ සේක.
“ස්වාමීනි, එසේය” යි ඒ භික්‍ෂූහු පිළිවදන් දුන්හ.
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

“මහණෙනි,
අසත්පුරුෂයා කවරේද?
“ඇතැම් කෙනෙක්ශ්‍රද්‍ධාවෙන් තොරද,
ලජ්ජාව නැත්තේද, භය නැත්තේද,
අල්පශ්‍රුතද,
කුසීතද,
සතිය මුළා වුයේද,
දුෂ්ප්‍රාඥද,
“මහණෙනි,
මේ අසත්පුරුෂයායයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි,
අසත්පුරුෂයාටත් වඩා වඩා පහත්
අසත්පුරුෂය තරයා කවරේකුද?

“මහණෙනි,
ඇතැමෙක් ශ්‍රද්‍ධාවෙන් තොරය,
අනුන්ගේද ශ්‍රද්‍ධාව නැති කරවයි,
තමාට ලජ්ජාව (හිරිය්) නැත්තේය,
අනුන්ගේ පවට ඇති ර්ලජ්ජාව නැති කරවයි,
තමා පවට බිය නැත,
අනුන්ගේද පවට බිය නැති කරවයි,

තමා අල්පශ්‍රුතය,
අනුන්ද අල්පශ්‍රුත බැව්හි සමාදන් කරවයි,
තමා කුසීතය,
අනුන්ද කුසීත බැව්හි සමාදන් කරවයි,

[ලෝකයෙහි මේ පුද්ගලයන් සතර දෙනෙක් ඇත්තාහ. විද්‍යමාන වෙත්.
කවර සතර දෙනෙක්ද යත්?
“ශ්‍රුතයෙන් නූපන් අල්පශ්‍රුතයාය,
ශ්‍රුතයෙන් උපන් අල්පශ්‍රුතයාය,
ශ්‍රුතයෙන් නූපන් බහුශ්‍රුතයාය,
ශ්‍රුතයෙන් උපන් බහුශ්‍රුතයාය යන සතර දෙනයි.
අප්ල්ප්ශ්‍රුත සුත්‍රය.] LINK

තමා සතියෙන් තොරය ,
අනුන්ද අසතිමත් කමෙහි සමාදන් කරවයි,
තමා දුෂ්ප්‍රාඥ ය,
අනුන්ද දුෂ්ප්‍රාඥ බැව්හි සමාදන් කරවයි,

[දුෂ්ප්‍රාඥ :-
දෝෂාරෝපණය කරන සිත් ඇති දුෂ්ප්‍රාඥයා බුදුන්ගේ අනුශාසනය
අසා නමුදු අහසට පොළොව මෙන් පිළිවෙත් සදහමින් දුරු වෙයි. …
…බුදුන්ගේ අනුශාසනය අසා නමුදු අවපසැ සඳ සෙයින්
නවලොව්තුරු දහමින් පිරිහෙයි.
…. දියත්තක මසකු සෙයින් ලොවුතුරුදහම්හි වියැළෙයි.
….. ජිනශාසනය අසා නමුදු කෙතෙහි වපුළ කුණු වූ බිජුවට
සෙයින් නවලොවුතුරු දහම්හි නො වැඩෙයි.
….. යමෙකුත් තුටුසිතින් ජිනශාසනය අසා නම්,
සියලු (කාමාදි) ආස්‍රවයන් ගෙවා අර්හත්ත්වය ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට
පරමශාන්තියට පැමිණ ආශ්‍රව රහිත වූයේ පිරිනිවේ යයි.
මෙසෙයින් ආයුෂ්මත් යසදත්ත ස්ථවිරයන් වහන්සේ ගාථා කීහ.
යසදත්ත ස්ථවිරගාථා]

“මහණෙනි,
මේ අසත්පුරුෂයාටත් වඩා පහත්
“අසත්පුරුෂ තරයා”යයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි, සත්පුරුෂයා කවරේද?

“මහණෙනි,
යමෙක් ශ්‍රද්‍ධාවත්ද,
ලජ්ජාවේද, බිය ඇත්තේ වේද,
බහුශ්‍රුතද, පටන් ගන්නා ලද වීර්‍ය්‍යය ඇත්තේද,
සිහි ඇත්තේ වේද, නුවණැත්තේ වේද,
“මහණෙනි, මේ සත්පුරුෂයායයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි,
සත්පුරුෂයාටත් වඩා උතුම් සත්පුරුෂ තරයා කවරේද?

“මහණෙනි,
යමෙක් ශ්‍රද්‍ධාවන්තද,
අනුන්ද ශ්‍රද්‍ධා සම්පත්තියෙහි පිහිටුවයිද,
තමා ලජ්ජාව ඇත්තේ,
අනුන්ද ලජ්ජා ඇති බවෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමා බිය ඇත්තේද,
අනුන්ද බිය ඇති බැව්හි සමාදන් කරවයිද,
තමා බහුශ්‍රුතද,
අනුන්ද බහුශ්‍රුත බැව්හි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද පටන් ගන්නා ලද වීර්‍ය්‍යය ඇත්තේවේද,
අනුන්ද පටන් ගන්නා ලද වීර්‍ය්‍යයෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමා එළඹ සිටි සිහි ඇත්තේ වේද,
අනුන්ද එළඹ සිටි සිහියෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමා ප්‍රඥා සම්පන්නද,
අනුන්ද ප්‍රඥා සම්පත්තියෙහි සමාදන් කරවයිද,

“මහණෙනි,
මේ සත්පුරුෂයාටත් වඩා උතුම් “සත්පුරුෂ තරයා” යැයි කියනු ලැබේ.”

[ලජ්ජා භය පව්කරන්නට ලජ්ජා ඇති බවය, බිය ඇති බවය.]

ලජ්ජා භය

[හිරි ඔත්තප්ප :
පාපය පිළිකුල් කරන ස්වභාවය හෙවත් පාපයට ලජ්ජා වන ස්වභාවය හිරිය ය.
පාපයට බිය වන පාපය කෙරෙන් තැති ගන්නා ස්වභාවය ඔත්තප්ප ය.
මේ ධර්ම දෙක නිසා සත්පුරුෂයන් ගේ සිත පාපයන් කෙරෙන් හැකිළේ. පසු බසී.
නුවණැත්තෝ මේ ධර්ම දෙක නිසා පාපයෙන් වෙන්ව පාපය දුරලා ස්වසන්තානය රැක ගනිති.
එබැවින් මේ ධර්මයෝ දෙක ලෝක පාලක ධර්ම නමුදු වෙති.
අහිරික අනොත්තප්ප දෙක අකුශල පක්ෂයේ මහා බල දෙකකි.
හිරි ඔත්තප්ප දෙක ඒ අකුශල බල දෙක මැඩීමට සමර්ථ මහා බල දෙකකි.

ලෝකයෙහි අකුශල් කිරීමට ලැජ්ජාව පමණක් නොව කුසල් කිරීමට ලැජ්ජාවක් ද ඇත්තේය. පින් නො කරන සෑම කල්හි ම පාපයේ ඇලී ගැලී සිටින ඇතැමුන්ට පිං කිරීමට ලැජ්ජාවක් තිබේ. සමහරු සිල් සමාදන් වීමට ලජ්ජා වන්නෝ ය. පින් කිරීම පිළිබඳ වූ ඒ ලජ්ජාව කියන ලද හිරිය නො වේ. එය කුශලය පිළිකුල් කිරීම් වශයෙන් පහළ වන්නා වූ ද්වේෂය ය. එසේ ම සමහරු කුශලයට පවා බිය වෙති. පින්කම් කරන තැන්වලට යාමට පවා බිය වෙති. පින් කිරීම පිළිබඳ වූ ඒ බිය, කියන ලද ඔත්තප්පය නොව, භයාකාරයෙන් පහළ වන්නා වූ දෝෂය ම ය. සමහරු බරක් ගෙන යෑමට බර වැඩක් කිරීමට ඇඳුම් පැළඳුම් හොඳ නැති බවට ගෙවල් හොඳ නැති බවට දුප්පත් බවට නූගත් බවට ලජ්ජා ඇත්තෝ ය. එය ද හැකිළෙන ආකාරයෙන් පහළ වන්නා වූ දෝෂය හෝ හීන මානය ය

“මහණෙනි,
තොපට අසත්පුරුෂයාද,
අසත්පුරුෂය තරයාද,
සත්පුරුෂයාද,
සත්පුරුෂ තරයාද,
කවුරුන්දයි දේශනා කරන්නෙමි.

එය අසව්. මනාකොට මෙනෙහි කරව්.
කියන්නෙමි.” වදාළ සේක.
“ස්වාමීනි, එසේය” යි ඒ භික්‍ෂූහු පිළිවදන් දුන්හ.
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

“මහණෙනි,
අසත්පුරුෂයා කවුරුන්ද?

“මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් කෙනෙක්
“සතුන් මරන්නේද,
නුදුන් දේ ගන්නේද,
කාමයේ වරදවා හැසිරෙන්නේද,

බොරු කියන්නේද,
පිසුණු වචන කියන්නේද,
පරුෂ වචන කියන්නේද,
ප්‍රලාප දොඩන්නේද,

“මහණෙනි,
මේ අසත්පුරුෂයායයි කියනු ලැබේ.“

“මහණෙනි,
අසත්පුරුෂයාටත් වඩා නීච
අසත්පුරුෂ තරයා කවූද?

“මහණෙනි,
යමෙක් තමන් සතුන් මරමින්,
අන්‍යයන් ලවා සතුන් මරවන්නේය.
තමන් නුදුන් දේ ගනිමින් ,
අනුන්ද සොරකමෙහි යොදවයි.
තමන් කාමමිත්‍ථ්‍යාචාරයෙහි හැසිරෙමින්,
අනුන්ද එහි යොදවයි.
තමන් බොරු කියමින්,
අනුන් ලවාද බොරු කීයවයි.
තමන්ද පිසුණු කියමින්,
අනුන්ද පිසුණු කීමෙහි සමාදන් කරවයි.
තමන්ද පරුෂ වචන කියමින් ,
අනුන් ලවාද පරුෂ වචන කීයවයි.
තමන්ද ප්‍රලාප දොඩමින්,
අනුන්ද ප්‍රලාප දෙඩීමෙහි යොමු කරයි.

“මහණෙනි,
මේ මිනිසා අසත්පුරුෂයාටත් වඩා නීච
අසත්පුරුෂ තරයා යයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි,
සත්පුරුෂයා කවරෙක්ද?

“සත් පුරුෂයා
ප්‍රාණඝාත නොකරන්නේය,
නුදුන් දේ ගැනීමෙන් වැළකුණේය,
කාමයන්හි වරදවා හැසිරීමෙන් දුරුවූයේය,
බොරුකීමෙන් වැළකුනේය,
පිසුණු බස් කීමෙන් වෙන්වූයේය,
ඵරුෂ වචනයෙන් වෙන්වූයේය,
ප්‍රලාප දෙඩීමෙන් වෙන්වූයේය,

“මහණෙනි, මේ සත්පුරුෂයායයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි,
සත්පුරුෂයාටත් වඩා උතුම්
සත්පුරුෂ තරයා කවරේද?

“ ඇතැම් පුද්ගලයෙක්,
තමන් සතුන් මැරීමෙන් වෙන් වූයේය,
අනුන්ද සතුන් මැරීමෙන් වෙන්වීමෙහි සමාදන් කරවයි.
තමන් නුදුන් දෙය ගැනීමෙන් වෙන් වූයේය
අනුන් නුදුන් දේ ගැනීමෙන් වෙන්වීමෙහි සමාදන් කරවයි.

තමන් කාමමිත්‍යාචාරයෙන් වෙන් වූයේ,.
අනුන් කාමයෙහි වරදවා හැසිරීමෙන්
වෙන්වීමෙහි සමාදන් කරවයි.
තමන් බොරු කීමෙන් වෙන් වූයේ වේ.
අන්‍යයන් බොරු කීමෙන් වෙන් කරවයි.
තමාද පිසුණු කීමෙන් වෙන්ව,
අනුන්ද පිසුණු කීමෙන් වලක්වයිද,
තමන්ද ඵරුෂ වචනයෙන් වෙන්වූයේ වේ,
අනුන්ද ඵරුෂ වචනයෙන් වෙන්වීමෙහි සමාදන් කරවයි,
තමන්ද ප්‍රලාප දෙඩීමෙන් වෙන්වූයේ,
අනුන්ද ප්‍රලාප දෙඩීමෙන් වෙන් කරවයිද,

“මහණෙනි,
මේ සත්පුරුෂයාටත් වඩා අතිශයින්
ගුණවත් සත්පුරුෂයායයි කියනු ලැබේ.

[ පන්සිල් රැකීමේ ආනිසංස:
සිල් රකින පින්වතුන්ට ලැබෙන අනුසස් බොහෝ වෙති. සතුන් මැරීමෙන් වැළකී සිටින්නාට විශේෂ ආනිසංස විසිතුනක් ලැබේ. සොරකම් කිරීමෙන් වැලකී සිටින්නාට විශේෂ ආනිසංස එකොළහක් ලැබෙන්නා හ. කාමය වරදවා හැසිරීමෙන් වැළකී සිටින්නාට විශේෂ ආනිසංස දහනවයක් ලැබේ. බොරු කීමෙන් වැළකී සිටින්නාට විශේෂ ආනිසංස දාහතරක් ලැබේ. මත්පැන් පානයෙන් වැලකී සිටින්නාට විශේෂ ආනිසංස තිහක් ලැබේ. පන්සිල් රැකීමෙන් ම ආනිසංස අනූ හතක් ලැබෙන්නා හ.
එම ආනිසංස මොනවා ද කියා දැන ගැනීමට අති පූජනීය රේරුකානේ චන්ද්විමල ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ පුණ්‍යොපදේශය පොත කියවා බලා දැන ගනිත්වා.

භාවනානිසංස කීමට බෙහෝ ඇත්තේ නමුදු ග්‍රන්ථය දීර්ඝ වන බැවින් ඒවා නො ලියමි. දන් දීමෙන් මෙපමණ අනුසස් ගෙන දේ නම් බුදු සසුනේ කල හැකි ඉහළ ම පිංකම් වූ භාවනාවන් සිදු කලොත් මොන තරම් ආනිසංස ලබා ගත හැක්කේ දැ යිනුවණින් සිතා සතුටින් මේ උතුම් කුසල ධර්මවල යෙදෙත්වා! පින්වතුනි, මා මෙතෙක් ලියූ දීර්ඝ විස්තරයෙන් ඔබට කියන්නට බලාපොරොත්තු වුනේ හිත හදාගෙන සිදු කරන කුඩා නමුදු පිංකම මහත් සැප විපාක ගෙන දෙන බව ය. එබැවින් මේ ධර්ම ග්‍රන්ථය කියවන සත්පුරුෂයන් පැහැදුනු සිතින් ම පින්කම් කරත්වා!

සත්පුරුෂයෙනි!
ඔබ කිසිවෙකු නො වෙහෙසන මුළු ලොවක් සනසන දෑතක් ඇත්තෙකු වන්න. එබඳුම අවිහිංසාවාදි දෙපා යුග්මයක් ඇත්තෙකු වන්න, තම දෙනෙතින් අනුන් නො රවටන්න, අනුන් නො රිදවන්න, මුළු ලොවක් සනසන දෙනෙතක් ඇත්තකු වන්න. ඔබ දෙසවන නො මඟට නො යොදවන්න, සුමඟට යොදවන්න, කය සංවර කරගන්න. නිතරම ඔබ කථා කරන වචන නිවැරදි දැයි සිතන්න. අනුන් රිදවා දුක් දී තමාට කිසිඳු සැපයක් ලැබිය නො හැකි බව සිතන්න. යහපත් වූ සැම සිත් නිවන සනසන වචන ම කථා කරන්න, ඔබ සිත නො මඟට නො යොදන්න, සුමඟට යොදන්න. ශාන්ත වූ සංවර වූ සංසිඳුනා වූ සුවපත් වූ මනසක් ඇත්තකු වන්න. කිසිඳු කිසි දින පහත් සිතුවිලි නො සිතන්න.

පින්වතුනි! මලක් වුනත් පැහැය පමණක් තිබුණාට මදි. දසත පැතිරෙන සුවඳ දතිබීම වැදගත්. එසේම ඔබ ද ලස්සන සුවඳවත් මලක් වගේ ගුණයෙන් නුවණින් හෙබි මිනිසකු වන්න. පින්වතුනි! මේ ලෝකයේ ගස් කොළන් තිබුණට සඳුන් ගස් බොහො ම අඩුයි. එසේ ම නොයෙක් පාෂාණ ඇතත් මැණික් ගල් බොහො ම අඩුයි. ඇතුන් හිටියත් ගජ මුතු තිබෙන ඇතුන් බොහො ම අඩුයි.

පින්වතුනි! මේ වගේ තමයි, ලෝකයේ මිනිසුන් සිටියට කළ ගුණ දන්න පහත් වැඩ නො කරන අනුන්ට දුක් නො දෙන හැදුනු සිතක් ඇති මිනිසුන් බොහො ම අඩුයි. සත්පුරුෂයිනි! ඔබ ගස් අතර සඳුන් ගසක් වගේ, ඇතුන් අතර ගජමුතු තිබෙන ඇතෙක් වගේ, මුවන් අතර කස්තුරි තිබෙන මුවෙක් වගේ, පාෂාණ අතර බැබළෙන මැණිකක් වගේ, ගුණයෙන් නුවණින් යුතු අනුන්ට දුක් නො දෙන සාදු ජනයා ගේ ආදර ගෞරවයට ලක් වූ මානව හිතවාදී දයානුකම්පිත මිනිසකු වන්න අධිෂ්ඨාන කරගන්න.
සැමදෙනාට ම සම්මා සම්බුදු සරණයි.!!!]

““මහණෙනි,
තොපට අසත්පුරුෂයාද,
අසත්පුරුෂය තරයාද,
සත්පුරුෂයාද,
සත්පුරුෂ තරයාද,
කවුරුන්දයි දේශනා කරන්නෙමි.

එය අසව්. මනාකොට මෙනෙහි කරව්.
කියන්නෙමි.” වදාළ සේක.
“ස්වාමීනි, එසේය” යි ඒ භික්‍ෂූහු පිළිවදන් දුන්හ.
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

“මහණෙනි,
අසත්පුරුෂයා කවුරුන්ද?

“ඇතැම් කෙනෙක්
“සතුන් මරන්නේද,
නුදුන් දේ ගන්නේද,
කාමයන්හි වරදවා හැසිරෙන්නේද,

බොරු කියන්නේද,
රහමෙර බොන්නේද,
විපන්න සිත් ඇත්තේද,
මිත්‍යාදෘෂ්ටික වේද,

“මහණෙනි,
මේ අසත්පුරුෂයායයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි,
අසත්පුරුෂයාටත් වඩා අතිශයින්
හීන අසත්පුරුෂ තරයා කවරුද?

“මහණෙනි,
තමන් සතුන් මරමින්,
අන්‍යයන් සතුන් මැරීමෙන් වෙන් නොකරවයි.
තමන් නුදුන් දේ ගනීමින්,
අනුන් සොරකම් නොකිරීමෙහි සමාදන් නොකරවයි.
තමන් කාමමිත්‍යාචාරයෙන් වෙන් නොවූයේ,
අනුන් කාමමිත්‍යාචාරයෙන් වෙන් නොකරවයි.
තමන් බොරු කීමෙන් වෙන් නොවූයේ,
අනුන් බොරුකීමෙන් වෙන්වීමෙහි සමාදන් නොකරවයි.
තමන් මදයට හා ප්‍රමාදයට කාරණවූ රහමෙර බෝමින්,
අනුන් රහමෙර පීමෙන් වෙන් නොකරවයි.
තමාද තෘෂ්ණා බහුලකොට ඇත්තේ,
අනුන් තෘෂ්ණා බහුල භාවයෙහි සමාදන් කරවයි,
තමාද විපන්න සිත් ඇත්තේ,
අනුන් විපන්න සිත් සමාදන් කරවයි,
තමාද මිත්‍යාදෘෂ්ටික වී,
අනුන්ද මිත්‍යාදෘෂ්ටියෙහි සමාදන් කරවයි,

“මහණෙනි,
මේ අසත්පුරුෂයාටත් වඩා අතිශයින් හීන අසත්පුරුෂ තරයා”යයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි, සත්පුරුෂයා කවරෙක්ද?

“යමෙක් ප්‍රාණඝාත නොකරන්නේද,
නුදුන් දේ ගැනීමෙන් වැළකුණේ වේද,
කාමයන්හි වරදවා හැසිරීමෙන් දුරුවූයේ වේද,
බොරුකීමෙන් වැළකුනේ වේද,
රහමෙර බීමෙන් වැළැකුණේද,
සිල්වත්ද, යහපත් ස්වභාව ඇත්තේද,
පහවූ මසුරු මලින් යුත් සිතින් ගෙයි වසයිද,
ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ට ආක්‍රොශ පරිභව නොකරයිද,
තෘෂ්ණා බහුලකොට නැත්තේ වේද,
විපන්න සිත් නැත්තේ වේද,
සම්‍යක් දෘෂ්ටිකද,

“මහණෙනි, මේ මිනිසාට සත්පුරුෂයායයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි,
සත්පුරුෂයාටත් වඩා අතිශයින් උතුම්
සත්පුරුෂ තරයා කවරුන්ද?

“මහණෙනි,
යමේක් .තමන්, සතුන් මැරීමෙන් වෙන් වී,
අනුන්ද සතුන් මැරීමෙන් වෙන් කරවයි.
තමන් නුදුන් දෙය ගැනීමෙන් වෙන් වී.
අනුන්ද නුදුන් දේ නොගැනීමෙහි සමාදන් කරවයි.
තමන් කාම මිත්‍යාචාරයෙන් වෙන් ව.
අනුන් කාමයෙහි වරදවා හැසිරීමෙන් වෙන් කරවයි.
තමන් බොරු කීමෙන් වෙන් වූයේ .
අන්‍යයන් බොරු කීමෙන් වෙන් කරවයි.
තමන්ද රහමෙර පීමෙන් වෙන් වී,
අනුන්ද රහමෙර පීමෙන් වෙන් කරවයි.
තමාද තෘෂ්ණාව හීන කර ගනිමින්,
අනුන්ද තෘෂ්ණාවෙන් නිදහස් කරවන්නට ද,
තමාද විපන්න සිත් නැත්තේ,
අනුන්ද අව්‍යාපාදයෙහි සමාදන් කරවයි,
තමන් සම්‍යක් දෘෂ්ටිකව,
අනුන් සම්‍යක් දෘෂ්ටියෙහි සමාදන් කරවයි,

“මහණෙනි,
මේ සත්පුරුෂයාටත් වඩා අතිශයින් උතුම් සත්පුරුෂ තරයා” යැයි කියනු ලැබේ.”

“මහණෙනි,
මේ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය තරම් මහා සාවද්‍ය වූ අන් එකදු ධර්මයකුදු මගේ සර්වඥතා ඥාණයෙන් නොදකිමි. මහණෙනි, මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය වරදවල් අතරින් සියල්ලට ම මහත් වරද වේ” යනුවෙන් බුදුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙය දේශනා කර තිබෙන්නෙ කර්ම, කර්ම ඵල ප්‍රතික්ෂේප කරන නාස්තික, අහේතුක, අක්‍රිය යන දෘෂ්ටි වලට ය. එම දෘෂ්ටි අතුරින් කුමන දෘෂ්ටියක් ගත් අයෙකු වුවත් එය අත් නො හැරියේ නම් මරණින් පසුව සුගතියකට යෑමක් සිදු නො වේ. නිවන් අවබෝධ කිරීමක් සිදු නො වේ. ඒ දෘෂ්ටි සත්වයාගේ ස්වර්ග මෝක්ෂ දෙක ආවරණය කර තිබේ. ඒ දෘෂ්ටි ගත්තවුන් මරණය දක්වා ම එය අත් නො හැරියේ නම් ඒකාන්තයෙන් ම ඉපදීම සිදුවන්නේ නරකයෙ. එම නිසා මෙය නියත මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය ලෙස හදුන්වනු ලබනවා. මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයෙකු එම දෘෂ්ටිය නිසා නොයෙක් අකුසල් කිරීමට යොමු වේ. ඒවා ද එකතු වී මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය විපාක දීමේ දී ආනන්තරීය කර්ම වලටත් වඩා බලවත් ලෙස විපාක විඳීමට සිදු වේ. ආනන්තරීය කර්ම කළවුන් කල්ප අවසානයේ දී නරකයෙන් මිදෙන නමුදු නියත මිත්‍යා දෘෂ්ටිය ගත්තවුන් ලෝකය විනාශය සිදුවන අවස්ථාවේදී වෙනත් ලෝකයක නරකයක ඉපිද දුක් විපාක විඳීමට සිදු වේ. එමෙන්ම එසේ සිදුවන විපාකවල අවසානය පිළිබඳ නිශ්චිතව කිව නොහැකි ය.

බොහෝ අය මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වීමට හේතුව එවැනි අය ඇසුරු කිරීමයි. එසේ මිසදිටු අය තමන්ගේ දෘෂ්ටිය අන්‍යන්ට රසවත් කොට පෙන්වා දී මෝඩ අයව ඒ දෘෂ්ටියට යොමු කරවා ගන්නවා. සම්‍යක් දෘෂ්ටිය ඇති අයෙකු මිථ්‍ය දෘෂ්ටිකයකු කිරීම තරම් විශාල අකුසල් සිදුවන ක්‍රියාවක් තවත් නැත. ධර්මයෙන් ඈත්ව වාසය කරන පුද්ගලයින් මෙවැනි අය ගේ උගුල්වලට පහසුවෙන් අසු වේ. එයට හේතුව ධර්මය නො දැනීම ම යි. කැරුණු කාරණා ධර්මානුකූලව නොබැලීම, මිසදිටු අයගේ දේශන වලට සවන් දීමෙන් ඔවුන්ගේ පොත්පත්, විද්‍යුත් සටහන් කියවීමෙන් නුවණ මඳ කෙනා මුලාවට පත්වෙලා මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයෙක් වී අකුසල් සිද්ධ කර ගන්නවා.]

““මහණෙනි,
තොපටඅසත්පුරුෂයාද,
අසත්පුරුෂය තරයාද,
සත්පුරුෂයාද,
සත්පුරුෂ තරයාද,
කවුරුන්දයි දේශනා කරන්නෙමි.

එය අසව්. මනාකොට මෙනෙහි කරව්.
කියන්නෙමි.” වදාළ සේක.

“ස්වාමීනි, එසේය” යි ඒ භික්‍ෂූහු පිළිවදන් දුන්හ.
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

“මහණෙනි,
අසත්පුරුෂයා කවුරුන්ද?

“මේ ලෝකයෙහි යමේක්
මිත්‍යා දෘෂ්ටිකද,
මිත්‍යා කල්පනා ඇත්තේද,
මිත්‍යා වචන කියන්නේද,
මිත්‍යා කර්‍මාන්ත කරන්නේ ද,
මිත්‍යා ආජීව ඇත්තේද,
මිත්‍යා ව්‍යායාම ඇත්තේද,
මිත්‍යා සති ඇත්තේද,
මිත්‍යාවෙන් සිත එකඟ කිරීම ඇත්තේ වේද,

“මහණෙනි,
මේ අසත්පුරුෂයායයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි,
අසත්පුරුෂයාටත් වඩා අතිශයින් හීන
අසත්පුරුෂ තරයා කවුරුන්ද?

“මහණෙනි,
ඇතැමෙක් තමා මිත්‍යාදෘෂ්ටිකව ,
අනුන්ද මිත්‍යාදෘෂ්ටියෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද මිත්‍යා කල්පනා ඇත්තේ,
අනුන්ද මිත්‍යා කල්පනාවෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමාද මිත්‍යා වචන ඇත්තේ,
අනුන්ද මිත්‍යා වචනයෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමාද මිත්‍යා කර්‍මාන්ත ඇත්තේ,
අනුන්ද මිත්‍යා කර්‍මාන්තයෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමා මිත්‍යා ජීවිකාව ඇත්තේ ,
අනුන්ද මිත්‍යා ජීවිකාවෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමාද මිත්‍යා ව්‍යායාම ඇත්තේ,
අනුන්ද මිත්‍යා ව්‍යායාමයෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද මිත්‍යා සතිය ඇත්තේ,
අනුන්ද මිත්‍යා සතියෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමාද මිත්‍යාවෙන් සිත එකඟ කරන්නේ,
අනුන්ද මිත්‍යාවෙන් සිත එකඟ කරවයිද,

“මහණෙනි, මේ මිනිසා අසත්පුරුෂයාටත් වඩා
අතිශයින් හීන අසත්පුරුෂ තරයා යැයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි,
සත්පුරුෂයා කවරෙක්ද?

“මහණෙනි,
යමේක් සම්‍යක් කල්පනා ඇත්තේද,
සම්‍යක් වචන ඇත්තේද,
සම්‍යක් කටයුතු ඇත්තේද,
සම්‍යක් ජීවිකාව ඇත්තේ ද,
සම්‍යක් ව්‍යායාම ඇත්තේද,
සම්‍යක් ස්මෘති ඇත්තේද,
සම්‍යක් සමාධි ඇත්තේ වේද,

“මහණෙනි, මේ සත්පුරුෂයායයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි,
සත්පුරුෂයාටත් වඩා අතිශයින් උතුම්
සත්පුරුෂ තරයා කවුරුන්ද?

“මහණෙනි,
යමෙක් තමන්ද යහපත් දැකීම් ඇත්තේ ,
අනුන්ද යහපත් දැකීමෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද යහපත් කල්පනා ඇත්තේ,
අනුන්ද යහපත් කල්පනාවෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද යහපත් වචන ඇත්තේ,
අනුන්ද යහපත් වචනයෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද යහපත් වැඩ ඇත්තේ වේද,
අනුන්ද යහපත් වැඩෙහි යොදවයිද,
තමාද යහපත් දිවි පැවැත්මෙන් යුක්තව,
අනුන්ද යහපත් දිවි පැවැත්මෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද යහපත් ව්‍යායාම කරන්නේ,
අනුන්ද යහපත් ව්‍යායාමයෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද යහපත් සිහි ඇත්තේ,
අනුන්ද යහපත් සිහියෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද යහපත්ව සිත එකඟ කර,
අනුන්ද යහපත්ව සිත එතඟ කිරීමෙහි සමාදන් කරවයිද,

“මහණෙනි, මේ සත්පුරුෂයාටත් වඩා
අතිශයින්ම උතුම් සත්පුරුෂ තරයා”යයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි,
තොපට අසත්පුරුෂයාද,
අසත්පුරුෂය තරයාද,
සත්පුරුෂයාද,
සත්පුරුෂ තරයාද,
කවුරුන්දයි දේශනා කරන්නෙමි.

එය අසව්. මනාකොට මෙනෙහි කරව්.
කියන්නෙමි.” වදාළ සේක.
“ස්වාමීනි, එසේය” යි ඒ භික්‍ෂූහු පිළිවදන් දුන්හ.
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

“මහණෙනි,
අසත්පුරුෂයා කවුරුන්ද?

“මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් කෙනෙක්
“සතුන් මරන්නේද,
නුදුන් දේ ගන්නේද,
කාමයන්හි වරදවා හැසිරෙන්නේද,

බොරු කියන්නේද,
පිසුණු කියන්නේද,
පරුෂ වචන කියන්නේද,
ප්‍රලාප දොඩන්නේද,

“මහණෙනි,
මේ අසත්පුරුෂයායයි කියනු ලැබේ.“

“මහණෙනි, තොපට අසත්පුරුෂයාද, අසත්පුරුෂයන්ගෙන් අතිශයින් අසත්පුරුෂයාද, සත්පුරුෂයාද, සත්පුරුෂයන්ගෙන් අතිශයින් සත්පුරුෂයාද, දේශනා කරන්නෙමි. එය අසව්. මනාකොට මෙනෙහි කරව්. කියන්නෙමි.” වදාළ සේක. “ස්වාමීනි, එසේය” යි ඒ භික්‍ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිවදන් දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

“මහණෙනි, අසත්පුරුෂයා කවරේක්ද?

“මහණෙනි,
යමේක් මිත්‍යාදෘෂ්ටික වේද, මිත්‍යා කල්පනා ඇත්තේ වේද, මිත්‍යා වචන ඇත්තේ වේද, මිත්‍යා කර්‍මාන්ත ඇත්තේ වේද, මිත්‍යා ආජීව ඇත්තේ වේද, මිත්‍යා ව්‍යායාම ඇත්තේ වේද, වැරදි නුවණ ඇත්තේ වේද, වැරදි මිදීම ඇත්තේ වේද,

“මහණෙනි, මේ අසත්පුරුෂයායයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි,
අසත්පුරුෂයාටත් වඩා අතිශයින් හීන
අසත්පුරුෂ තරයා කවුරුන්ද?

“මහණෙනි,
යමේක් තමාද මිත්‍යාදෘෂ්ටිකව,
අනුන්ද මිත්‍යාදෘෂ්ටියෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද මිත්‍යා කල්පනා ඇත්තේ ,
අනුන්ද මිත්‍යා කල්පනාවෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමාද මිත්‍යා වචන ඇත්තේ ,
අනුන්ද මිත්‍යා වචනයෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමා මිත්‍යා කර්‍මාන්ත ඇත්තේ,
අනුන්ද මිත්‍යා කර්‍මාන්තයෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමා මිත්‍යා ජීවිකා ඇත්තේ,
අනුන්ද මිත්‍යා ජීවිකාවෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමාද මිත්‍යා ව්‍යායාම ඇත්තේ,
අනුන්ද මිත්‍යා ව්‍යායාමයෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන් වැරදි ඤාණයෙන් යුක්තවූයේ ,
අනුන්ද වැරදි ඤාණයෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන් වැරදි මිදීමෙන් යුක්තවූයේ වේද,
අනුන්ද වැරදි මිදීමයන්හි සමාදන් කරවයිද,

“මහණෙනි, මේ අසත්පුරුෂයාටත් වඩා අතිශයින් හීන
අසත්පුරුෂ තරයායයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි, සත්පුරුෂයා කවරේද?

“මහණෙනි,
ඇතැම් කෙනෙක් සම්‍යක් කල්පනා ඇත්තේද,
සම්‍යක් වචන ඇත්තේද,
සම්‍යක් කටයුතු ඇත්තේද,
සම්‍යක් ජීවිකාව ඇත්තේ වේද,
සම්‍යක් ව්‍යායාම ඇත්තේ වේද,
යහපත් නුවණ ඇත්තේ වේද,
යහපත් මිදීම ඇත්තේ වේද,

“මහණෙනි, මේ සත්පුරුෂයායයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි,
සත්පුරුෂයාටත් වඩා අතිශයින් උතුම් සත්පුරුෂ තරයා කවරේද?

“මහණෙනි,
කෙනෙක් තමන්ද යහපත් දැකීම් ඇත්තේ,
අනුන්ද යහපත් දැකීමෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද යහපත් කල්පනා ඇත්තේ,
අනුන්ද යහපත් කල්පනාවෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද යහපත් වචන ඇත්තේ,
අනුන්ද යහපත් වචනයෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද යහපත් වැඩ කරන්නේ,
අනුන්ද යහපත් වැඩෙහි යොදවයිද,
තමාද යහපත් දිවි පැවැත්මෙන් යුක්තද,
අනුන්ද යහපත් දිවි පැවැත්මෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද යහපත් ව්‍යායාම කරන්නේ,
අනුන්ද යහපත් ව්‍යායාමයෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද යහපත් නුවණ ඇත්තේ,
අනුන්ද යහපත් නුවණෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද යහපත් මිදීමෙන් යුක්තවූයේ,
අනුන්ද යහපත් මිදීමෙහි සමාදන් කරවයිද,

“මහණෙනි, මේ සත්පුරුෂයාටත් වඩා අතිශයින් උතුම්
සත්පුරුෂ තරයායයි කියනු ලැබේ.”

“මහණෙනි,
තොපට පාපී පුද්ගලයාද,
පාපතර පුද්ගලයයාද
අතිශය පාපතර පුද්ගලයාද,
නිවැරදි පුද්ගලයාද,
නිවැරදි පුද්ගලයින්ගෙන්
අතිශය නිවැරදි පුද්ගලයාද දෙසන්නෙමි.

“එය අසව්. මනාකොට මෙනෙහි කරව්.
කියන්නෙමි” යි වදාළ සේක.
“ස්වාමීනි, එසේය” යි භික්ෂුන්
පිළිවදන් දුන්හ.
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක.

“මහණෙනි,
පාපී පුද්ගලයා කවරේද?

“සතුන් මරන්නේ වේද,
නුදුන් දේ ගන්නේ වේද,
කාමයන්හි වරදවා හැසිරෙන්නේද,
බොරු කියන්නේද,
රහමෙර බොන්නේද,
මිත්‍යා දෘෂ්ටිකද.
මහණෙනි, මේ පාපී පුද්ගලයායයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි,
පාපී පුද්ගලයාටත් වඩා අතිශයින් පාපීවූ පුද්ගලයා කවරේද?

“මහණෙනි,
පුද්ගලයෙක් තමන් සතුන් මැරීමෙන් වෙන් නොවූයේ,
අන්‍යයන් සතුන් මැරීමෙන් වෙන් නොකරවයි.
තමන් නුදුන් දේ ගනීමින්,
අනුන් නුදුන් දේ ගැනීමෙන් වෙන්නොකරවයි.
තමන් කාමමිත්‍යාචාරයෙන් වෙන් නොවූයේ,
අනුන් කාමමිත්‍යාචාරයෙන් වෙන්වීමෙහි සමාදන් නොකරවයි.

තමන් බොරුකීමෙන් වෙන් නොවූයේ,
අනුන් බොරුකීමෙන් වෙන්වීමෙහි සමාදන් නොකරවයි.
තමන් මදයට හා ප්‍රමාදයට කාරණවූ
රහමෙර පීමෙන් වෙන් නොවූයේ,
අනුන් රහමෙර පීමෙන් වෙන්වීමෙහි සමාදන් නොකරවයි.
තමන්ද මිත්‍යා දෘෂ්ටික වේද,
අනුන්ද මිත්‍යා දෘෂ්ටියෙහි සමාදන් කරවයිද,

“මහණෙනි, මේ පාපයාටත් වඩා අතිශයින් පාපයායයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි, නිවැරදි පුද්ගලයා කවරේද?

“යමෙක් ප්‍රාණඝාත නොකරන්නේ වේද, නුදුන් දේ ගැනීමෙන් වැළකුණේ වේද, කාමයන්හි වරදවා හැසිරීමෙන් දුරුවූයේ වේද, බොරුකීමෙන් වැළකුනේ වේද, රහමෙර බීමෙන් වැළැකුණේද, සම්‍යක් දෘෂ්ටික වේද, “මහණෙනි, මේ නිවැරදි පුද්ගලයායයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි, නිවැරදි පුද්ගලයන්ගෙන් අතිශය නිවැරදි පුද්ගලයා කවරේද?

“මහණෙනි,
යමේක් සතුන් මැරීමෙන් වෙන් වූයේ
අනුන්ද සතුන් මැරීමෙන් වෙන්වීමෙහි සමාදන් කරවයි.
තමන් නුදුන් දෙය ගැනීමෙන් වෙන් වූයේ.
අනුන් නුදුන් දේ ගැනීමෙන් වෙන්වීමෙහි සමාදන් කරවයි.

තමන් කාමමිත්‍යාචාරයෙන් වෙන් වූයේ.
අනුන් කාමයෙහි වරදවා හැසිරීමෙන් වෙන් කරවයි.
තමන් බොරු කීමෙන් වෙන් වූයේ වේ,
අන්‍යයන් බොරු කීමෙන් වෙන් කරවයි.

තමන්ද මදයට හා ප්‍රමාදයට කාරණවූ
රහමෙර පීමෙන් වෙන් වූයේ .
අනුන්ද රහමෙර පීමෙන් වෙන් කරවයි.
තමාත් සම්‍යක් දෘෂ්ටික ව,
අන්‍යයාත් සම්‍යක් දෘෂ්ටියෙහි සමාදන් කරවයි,

“මහණෙනි,
මේ නිවැරදි පුද්ගලයාගෙනුත් අතිශය නිවැරදි පුද්ගලයායයි කියනු ලැබේ.”

“මහණෙනි,
තොපට පාපී පුද්ගලයාද, පාපී පුද්ගලයන්ගෙන් අතිශය පාපී පුද්ගලයාද, නිවැරදි පුද්ගලයාද, නිවැරදි පුද්ගලයින්ගෙන් අතිශය නිවැරදි පුද්ගලයාද දෙසන්නෙමි.

“එය අසව්. මනාකොට මෙනෙහි කරව්. කියන්නෙමි” යි වදාළ සේක.
“ස්වාමීනි, එසේය” යි ඒ භික්‍ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිවදන් දුන්හ.
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක.

“මහණෙනි, පාපී පුද්ගලයා කවරේද?

“මහණෙනි,
යමෙක් මිත්‍යාදෘෂ්ටික වේද, මිත්‍යා කල්පනා ඇත්තේ වේද, මිත්‍යා වචන ඇත්තේ වේද, මිත්‍යා කර්‍මාන්ත ඇත්තේ වේද, මිත්‍යා ආජීව ඇත්තේ වේද, මිත්‍යා ව්‍යායාම ඇත්තේ වේද, වැරදි නුවණ ඇත්තේ වේද, වැරදි මිදීම ඇත්තේ වේද,

“මහණෙනි, මේ පාපී පුද්ගලයායයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි, පවිටු පුද්ගලයාටත් වඩා අතිශයින් පවිටු පුද්ගලයා කවරේද?

“මහණෙනි,
ඇතැම් කෙනෙක් තමාද මිත්‍යාදෘෂ්ටිකව,
අනුන්ද මිත්‍යාදෘෂ්ටියෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද මිත්‍යා කල්පනා ඇත්තේ ,
අනුන්ද මිත්‍යා කල්පනාවෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමාද මිත්‍යා වචන ඇත්තේ වේද,
අනුන්ද මිත්‍යා වචනයෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමාද මිත්‍යා කර්‍මාන්තයන්හි යෙදෙමින්,
අනුන්ද මිත්‍යා කර්‍මාන්තයෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමා මිත්‍යා ජීවිකාව ඇත්තේ වේද,
අනුන්ද මිත්‍යා ජීවිකාවෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමාද මිත්‍යා ව්‍යායාම ඇත්තේ වේද,
අනුන්ද මිත්‍යා ව්‍යායාමයෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන් වැරදි ඤාණයෙන් යුක්තවූයේ වේද,
අනුන්ද වැරදි ඤාණයෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන් වැරදි මිදීමෙන් යුක්තවූයේ වේද,
අනුන්ද වැරදි මිදීමෙන් සමාදන් කරවයිද,

“මහණෙනි,
මේ පාපී පුද්ගලයාටත් වඩා අතිශයින් හීන පාපී පුද්ගලයා,
පාපතරයා යැ යි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි, නිවැරදි පුද්ගලයා කවරේද?

“මහණෙනි,
කෙනෙක් සම්‍යක් කල්පනා ඇත්තේද,
සම්‍යක් වචන ඇත්තේද,
සම්‍යක් කටයුතු ඇත්තේද,
සම්‍යක් ජීවිකාව ඇත්තේ වේද,
සම්‍යක් ව්‍යායාම ඇත්තේ වේද,
යහපත් නුවණ ඇත්තේ වේද,
යහපත් මිදීම ඇත්තේ වේද,

“මහණෙනි,
මේ නිවැරදි පුද්ගලයායයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි, නිවැරදි පුද්ගලයාටත් වඩා අතිශයින් උතුම් නිවැරදි පුද්ගලයා කවරේද?

“මහණෙනි,
කෙනෙක් තමන්ද යහපත් දැකීම් ඇත්තේ,
අනුන්ද යහපත් දැකීමෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද යහපත් කල්පනා ඇත්තේ,
අනුන්ද යහපත් කල්පනාවෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද යහපත් වචන ඇත්තේ,
අනුන්ද යහපත් වචනයෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද යහපත් වැඩ ඇත්තේ,
අනුන්ද යහපත් වැඩෙහි යොදවයිද,
තමාද යහපත් දිවි පැවැත්මෙන් යුක්තව,
අනුන්ද යහපත් දිවි පැවැත්මෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද යහපත් ව්‍යායාම කරන්නේද,
අනුන්ද යහපත් ව්‍යායාමයෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද යහපත් නුවණ ඇත්තේ,
අනුන්ද යහපත් නුවණෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද යහපත් මිදීමෙන් යුක්තවූයේ,
අනුන්ද යහපත් මිදීමෙහි සමාදන් කරවයිද,

“මහණෙනි,
මේ නිවැරදි පුද්ගලයාටත් වඩා අතිශයින් නිවැරදි පුද්ගලයායයි කියනු ලැබේ..

“මහණෙනි,
තොපට පාපී ස්වභාව ඇති පුද්ගලයාද, පාපී ස්වභාව ඇත් පුද්ගලයාටත් වඩා අතිශය පාපී පුද්ගලයාද, නිවැරදි ස්වභාව ඇති පුද්ගලයාද, නිවැරදි ස්වභාව ඇති පුද්ගලයාටත් වඩා අතිශය නිවැරදි ස්වභාව ඇති පුද්ගලයාද දේශනා කරන්නෙමි.

“එය අසව්. මනාකොට මෙනෙහි කරව්. කියන්නෙමි” යි වදාළ සේක.
“ස්වාමීනි, එසේය” යි ඒ භික්‍ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිවදන් දුන්හ.
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක.

“මහණෙනි, පාප ස්වභාව ඇති පුද්ගලයා කවරේද?

“සතුන් මරන්නේ වේද, නුදුන් දේ ගන්නේ වේද,
කාමයන්හි වරදවා හැසිරෙන්නේ වේද,
බොරු කියන්නේ වේද, රහමෙර බොන්නේ වේද,
මිත්‍යා දෘෂ්ටි ඇත්තේ වේද,
“මහණෙනි, මේ පාප ස්වභාව ඇති පුද්ගලයායයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි,
පාපයෙනුත් අතිශයින් පාපතර පුද්ගලයා කවරේද?

“මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් තමන් සතුන් මැරීමෙන් වෙන් නොවූයේ වේද, අන්‍යයන් සතුන් මැරීමෙන් වෙන්වීමෙහි සමාදන් නොකරවයි. තමන් නුදුන් දේ ගැනීමෙන් වෙන් නොවූයේ වේ, අනුන් නුදුන් දේ ගැනීමෙන් වෙන්වීමෙහි සමාදන් නොකරවයි. තමන් කාමමිත්‍යාචාරයෙන් වෙන් නොවූයේ වේ, අනුන් කාමමිත්‍යාචාරයෙන් වෙන්වීමෙහි සමාදන් නොකරවයි. තමන් බොරුකීමෙන් වෙන් නොවූයේ වේ, අනුන් බොරුකීමෙන් වෙන්වීමෙහි සමාදන් නොකරවයි. තමන් මදයට හා ප්‍රමාදයට කාරණවූ රහමෙර පීමෙන් වෙන් නොවූයේ වේ, අනුන් මදයට හා ප්‍රමාදයට කාරණවූ රහමෙර පීමෙන් වෙන්වීමෙහි සමාදන් නොකරවයි. තමාද මිත්‍යාදෘෂ්ටික වේද, අනුන්ද මිත්‍යාදෘෂ්ටියෙහි සමාදන් කරවයිද,

“මහණෙනි, මේ පාප ස්වභාව ඇති පුද්ගලයාගෙන් අතිශයින් පාප ස්වභාව ඇති පුද්ගලයායයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි, යහපත් ස්වභාව ඇති පුද්ගලයා කවරේද?

“ප්‍රාණඝාත නොකරන්නේ වේද, නුදුන් දේ ගැනීමෙන් වැළකුණේ වේද, කාමයන්හි වරදවා හැසිරීමෙන් දුරුවූයේ වේද, බොරුකීමෙන් වැළකුනේ වේද, රහමෙර බීමෙන් වැළැකුණේද, සම්‍යක් දෘෂ්ටික වේද,

“මේ යහපත් ස්වභාව ඇති පුද්ගලයායයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි, නිවැරදි පුද්ගලයාටත් වඩා අතිශයින් නිවැරදි ස්වභාවය ඇති පුද්ගලයා කවරේද?

“මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් .තමන්ද සතුන් මැරීමෙන් වෙන් වූයේ අනුන්ද සතුන් මැරීමෙන් වෙන්වීමෙහි සමාදන් කරවයි. තමන් නුදුන් දෙය ගැනීමෙන් වෙන් වූයේ වේ. අනුන් නුදුන් දේ ගැනීමෙන් වෙන්වීමෙහි සමාදන් කරවයි. තමන් කාමමිත්‍යාචාරයෙන් වෙන් වූයේ වේ. අනුන් කාමයෙහි වරදවා හැසිරීමෙන් වෙන්වීමෙහි සමාදන් කරවයි. තමන් බොරු කීමෙන් වෙන් වූයේ වේ. අන්‍යයන් බොරු කීමෙන් වෙන්වීමෙහි සමාදන් කරවයි. තමන්ද මදයට හා ප්‍රමාදයට කාරණවූ රහමෙර පීමෙන් වෙන් වූයේ වේ. අනුන්ද මදයට හා ප්‍රමාදයට කාරණවූ රහමෙර පීමෙන් වෙන්වීමෙහි සමාදන් කරවයි. තමාද සම්‍යක් දෘෂ්ටික වේද, අනුන්ද සම්‍යක් දෘෂ්ටියෙහි සමාදන් කරවයිද.

“මහණෙනි, මේ නිවැරදි පුද්ගලයාටත් වඩා අතිශයින් නිවැරදි ි පුද්ගලයායයි කියනු ලැබේ.”

“මහණෙනි,
තොපට පාපී ස්වභාව ඇති පුද්ගලයාද, පාපී ස්වභාව ඇත් පුද්ගලයාටත් වඩා අතිශය පාපී පුද්ගලයාද, නිවැරදි ස්වභාව ඇති පුද්ගලයාද, නිවැරදි ස්වභාව ඇති පුද්ගලයාටත් වඩා අතිශය නිවැරදි ස්වභාව ඇති පුද්ගලයාද දේශනා කරන්නෙමි.

“එය අසව්. මනාකොට මෙනෙහි කරව්. කියන්නෙමි” යි වදාළ සේක. “ස්වාමීනි, එසේය” යි ඒ භික්‍ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිවදන් දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක.

“මහණෙනි, පාප ස්වභාව ඇති පුද්ගලයා කවරේද?

“මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් කෙනෙක් මිත්‍යාදෘෂ්ටික වේද, මිත්‍යා කල්පනා ඇත්තේ වේද, මිත්‍යා වචන ඇත්තේ වේද, මිත්‍යා කර්‍මාන්ත ඇත්තේ වේද, මිත්‍යා ආජීව ඇත්තේ වේද, මිත්‍යා ව්‍යායාම ඇත්තේ වේද, වැරදි නුවණ ඇත්තේ වේද, වැරදි මිදීම ඇත්තේ වේද,

“මහණෙනි, මේ පාප ස්වභාව ඇති පුද්ගලයාය.

මහණෙනි,
පාප ස්වභාව ඇති පුද්ගලයාටත් වඩා අතිශයින් පාපතර පුද්ගලයා කවරේද?

“මහණෙනි,
ඇතැමෙක් මිත්‍යාදෘෂ්ටික වේ,
අනුන්ද මිත්‍යාදෘෂ්ටියෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද මිත්‍යා කල්පනා ඇත්තේ,
අනුන්ද මිත්‍යා කල්පනාවෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමාද මිත්‍යා වචන ඇත්තේ වේද,
අනුන්ද මිත්‍යා වචනයෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමාද මිත්‍යා කර්‍මාන්ත ඇත්තේ වේද,
අනුන්ද මිත්‍යා කර්‍මාන්තයෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමා මිත්‍යා ජීවිකාව ඇත්තේ වේද,
අනුන්ද මිත්‍යා ජීවිකාවෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමාද මිත්‍යා ව්‍යායාම ඇත්තේ වේද,
අනුන්ද මිත්‍යා ව්‍යායාමයෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන් වැරදි ඤාණයෙන් යුක්තවූයේ වේද,
අනුන්ද වැරදි ඤාණයෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන් වැරදි මිදීමෙන් යුක්තවූයේ වේද,
අනුන්ද වැරදි මිදීමෙන් සමාදන් කරවයිද,
මහණෙනි, මේ පාප ස්වභාව ඇත්තන්ගෙන්
අතිශයින් පාපතර යා යැයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි, යහපත් ස්වභාව ඇත්තේ කවරේද?

“මහණෙනි,
ඇතැම් කෙනෙකුට සම්‍යක් කල්පනා ඇත්තේය,
සම්‍යක් වචන ඇත්තේය, සම්‍යක් කටයුතු ඇත්තේය,
සම්‍යක් ජීවිකාව ඇත්තේය, සම්‍යක් ව්‍යායාම ඇත්තේය,
යහපත් නුවණ ඇත්තේය, යහපත් මිදීම ඇත්තේය. වේද,

“මහණෙනි,
මේ පුද්ගලයා යහපත් ස්වභාව ඇත්තෙකැයි කියමි.

“මහණෙනි,
යහපත් ස්වභාව ඇත්තන්ගෙනුත්
අතිශයින් යහපත් ස්වබාවය ඇත්තා කවරුන්ද?

“මහණෙනි,
මේ ලෝකයෙහි ඇතැමේක් තමන්ද යහපත් දැකීම් ඇත්තේ,
අනුන්ද යහපත් දැකීමෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද යහපත් කල්පනා ඇත්තේ,
අනුන්ද යහපත් කල්පනාවෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද යහපත් වචන ඇත්තේ,
අනුන්ද යහපත් වචනයෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද යහපත් වැඩ ඇත්තේ,
අනුන්ද යහපත් වැඩෙහි යොදවයිද,
තමාද යහපත් දිවි පැවැත්මෙන් යුක්තව,
අනුන්ද යහපත් දිවි පැවැත්මෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද යහපත් ව්‍යායාම කරන්නේ,
අනුන්ද යහපත් ව්‍යායාමයෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද යහපත් නුවණ ඇත්තේ වේද,
අනුන්ද යහපත් නුවණෙහි සමාදන් කරවයිද,
තමන්ද යහපත් මිදීමෙන් යුක්තවූයේ වේද,
අනුන්ද යහපත් මිදීමෙහි සමාදන් කරවයිද,

“මහණෙනි,
මේ යහපත් ස්වභාව ඇත්තාට වඩා අතිශයින් යහපත් ස්වභාව ඇත්තායයි කියනු ලැබේ.

AN 02-14 -01. සන්ථාර සූත්‍රය
AN 02-14 -02. පටිසන්ථාර සූත්‍රය. .
AN 02-14 -03. ඵසනා  සූත්‍රය.
AN 02-14 -04. පරියෙසනා සූත්‍රය
AN 02-14 -05. පරියෙට්ඨි සූත්‍රය.
AN 02-14 -06. පූජා සූත්‍රය
AN 02-14 -07. ආතිථෙය්‍ය  සූත්‍රය.
AN 02-14 -08.ශුද්ධි  සූත්‍රය.
AN 02-14 -09. වුද්ධි  සූත්‍රය
AN 02-14 -10. රතන සූත්‍රය.
AN 02-14 –11. යනනිවය සූත්‍රය.
AN 02-14 -12. වෙපුල්ල සූත්‍රය

“මහණෙනි,
මේ ඇතිරීම් (සඳර) දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්,

ආමිස සන්ථාරයද,
ධර්‍ම සන්ථාරයද
යන දෙකයි..

මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි ඇතිරීම් වෙත්.
මහණෙනි, මේ ඇතිරීම් දෙක අතුරෙන්
ධර්‍ම ඇතිරීම ශ්‍රේෂ්ඨය., අග්‍රය.”

[තමන්ගේද අනුන්ගේද පරතරය වැසීම්වශයෙන් සිවුපසයෙන් ඇතිරීම ආමිස්සන්‍ථාරො නමි.
ධර්‍මයෙන් ඇතිරීම ධම්මසන්‍ථාරො නමි. දෙවැන්නෙහි උපසර්‍ග මාත්‍රය විශේෂයයි.

ආමිස පූජාව නිවන නමැති චූඩාමාණික්‍යය දරා සිටින දාගැබේ පාදම ය. ආමිස පූජාවලින් තොරව ප්‍රතිපත්ති පූජාව පිරීම ඉතා දුෂ්කර ය. ප්‍රතිපත්ති පූජාව යනු බුදුන් වහන්සේ දේශනා කළ නිවන් මාර්ගයේ ගමන් කිරීමයි. වහා කෙලෙස් නැසීමට ක්‍රියා කිරීමයි. නිවන් මාර්ගය වළකන ලෝභ, ද්වේෂ, මෝහ විනාශ කිරීමයි. ශ්‍රද්ධාව පදනම් ව කටයුතු කිරීමයි. බුදු ගුණ හඳුනා ගනිමින් තම මනස තුළ ප්‍රඥාව දියුණු කිරීම ප්‍රතිපත්ති පූජාව නම් වෙයි.”

බෞද්ධයෝ බුදුන් වහන්සේ පිදීමට ආමිස පූජා සහ ප්‍රතිපත්ති පූජා භාවිත කරති. තෙරුවන් සරණ ගිය සෑම බෞද්ධයකු ම මේ වචන අසා ඇත. එයින් ආමිස පූජාවට වඩා ප්‍රතිපත්ති පූජාව වඩා වැදගත් බව ද අසා ඇත. එහෙත් ආමිස පූජා සහ ප්‍රතිපත්ති පූජා අතර වෙනස සහ ඒවායේ අර්ථ පිළිබඳ එතරම් අවබෝධයක් නොමැති බව පෙනේ. උපතින් බෞද්ධ වූ පමණින් බුදු දහමේ ධර්ම කරුණු ඔහුට හෝ ඇයට දායාද වන්නේ නැත. අසා දැනගත යුතු ය. එසේත් නොමැති නම් ධර්ම කරුණු අධ්‍යයනය කිරීමෙන් උගත යුතු ය. මේ දෙකින් එකක්වත් නිසි පරිදි ක්‍රියාවට නො නඟා විවිධ පුද්ගලයින් විසින් අනවබෝධයෙන් පවසන කරුණු නිසා ආමිස පූජාවලට වඩා ප්‍රතිපත්ති පූජාව උතුම් ය. එබැවින් ආමිස පූජා අත්හැර දැමිය යුතු ය. ප්‍රතිපත්ති පූජාව ම ක්‍රියාවට නැඟිය යුතු ය යනුවෙන් පවසන ප්‍රකාශ අසන්නට ලැබේ.

ආමිස පූජාව අත්හැර ප්‍රතිපත්ති පූජාව පමණක් ක්‍රියාවට නැඟිය යුතු බව පවසන අය අසූහාර දහසේ පහන් පූජා පැවැත්වීමෙන් තෙල් සහ පහන් විශාල ප්‍රමාණයක් අපතේ යයි. ඒවාට වියදම් කරන මුදලින් අසරණ දුප්පත් පවුල්වලට සැලකීම වටියි. මල්, පහන්, සුවඳ දුම්, ඖෂධ පූජා, සිවුරු පිරිකර පූජා, තූර්ය නාද පූජා, ධජ පතාක පූජා ඇතුළු පංචේන්ද්‍රියන්ට හසුවන සියලු පූජා, බුද්ධ පූජා ලෙස තැබීමෙන් ප්‍රයෝජන නැත. තොරණ පැවැත්වීමෙන්, පහන් කූඩු සැකසීමෙන්, පෙරහර පැවැත්වීමෙන්, ප්‍රතිමාකරණයෙන්, චෛත්‍ය ගොඩනැඟීමෙන්, වෙසක් සහ පොසොන් පොහොය වෙනුවෙන් දන්සල් පැවැත්වීමෙන් ප්‍රයෝජන නැත. ඒ වෙනුවට එම මුදල් සහ කාලය වෙනත් වැඩකට යෙදීමෙන් ප්‍රයෝජන ලබා ගැනීමට හැකියාව ලැබෙන බව දක්වමින් ආමිස පූජාව ප්‍රතික්ෂේප කර, ප්‍රතිපත්ති පූජාව පමණක් අගයන ඇතැම් පිරිසක් නූතන සමාජයේ බිහි ව ඇත.

ඔවුහු දීමට අකැමැත්තෝ ය. අකුසලය පුරන්නෝ ය. ද්වේෂ සහිත වූවෝ ය. ප්‍රඥාවෙන් හීන වූවෝ ය. ආමිස පූජා පැවැත්වීමෙන් ශ්‍රද්ධාව වැඩේ, තෘෂ්ණාව ක්ෂය වේ, කාය, වාග් සහ මනෝ සුචරිතය ඇති වේ. එය භාවනාමය සිතිවිලි පුහුණු කරන ක්‍රියාවලියකි, යන්න නොහඳුනති.

මෙයින් ලෝභ, ද්වේෂ සහ මෝහ අකුසල මූලයන් තදන්ග වශයෙන් යටපත් කර තබයි. මල් පහන් පූජා කිරීම, ආහාර පාන දන්දීම, චිත්ත සන්තුෂ්ටිය ඇතිවන දේවල් ක්‍රියාවට නැඟීම ප්‍රමුඛ කර ගත් යම් දෙයක් සුළු වශයෙන් හෝ ඉටු කිරීමෙන් සසරේ සැප සම්පත් ලැබූ කතා පුවත් විශාල ප්‍රමාණයක් අපදානපාලි, විමානවත්ථු ආදි ග්‍රන්ථවල සඳහන් වෙයි. එයින් සසර සුගතියත්, බෞද්ධ ප්‍රබෝධයත් මතුවෙයි.

එබැවින් ආමිස පූජාව බෞද්ධ සමාජයේ පැවැතිය යුතු ය. එය නිවන නමැති චූඩාමාණික්‍ය දරා සිටින දාගැබේ පාදම ය. ආමිස පූජාවලින් තොරව ප්‍රතිපත්ති පූජාව පිරීම ඉතා දුෂ්කර ය. ප්‍රතිපත්ති පූජාව යනු බුදුන් වහන්සේ දේශනා කළ නිවන් මාර්ගයේ ගමන් කිරීමයි. වහා කෙලෙස් නැසීමට ක්‍රියා කිරීමයි. නිවන් මාර්ගය වළකන ලෝභ, ද්වේෂ, මෝහ විනාශ කිරීමයි. ශ්‍රද්ධාව පදනම් ව කටයුතු කිරීමයි. බුදු ගුණ හඳුනා ගනිමින් තම මනස තුළ ප්‍රඥාව දියුණු කිරීම ප්‍රතිපත්ති පූජාව නම් වෙයි.]

මහණෙනි,
මේ පිළිසඳර දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්,

සිවුපසය පිළිබඳ පිළිසඳරද,
ධර්‍මය පිළිබඳ පිළිසඳරද
යන දෙකයි.

මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි පිළිසඳර වෙත්.
මහණෙනි,
මේ පිළිසඳර දෙක අතුරෙන්
ධර්මය ගැන කරණු ලබන පිළිසඳරම,
අග්‍රය. ශ්‍රේෂ්ඨය”

[වෙළඳාම් ගොවිකම් ආදිය කොට ධනය සපයා දිවි පැවැත්වීමට පැවිද්දන්ට අවසරයක් නැත. එසේ ජීවත් වත හොත් එය මිථ්‍යාජීවිකාවෙකි. පැවිදි වීමෙන් පසු ජීවත් විය යුත්තේ සැදැහැවතුන් දෙන සිවුපසයෙනි. “මේ පැවිද්දන් වහන්සේලා සිල්වත්හුය, ගුණවත්හු ය. ඔවුහු පූජා සත්කාර කිරීමට සුදුස්සෝ ය.” යි සලකා සැදැහැවත්හු ඩහදිය මහන්සියෙන් ඉතා දුක සේ සපයා ගත් වස්තුව තමන්ගේ ප්‍රයෝජනයට නො ගෙන දූ දරුවන්ට නොදී භික්ෂූන්ට දෙන්නාහ. සමහරවිට තමන් යම්තම් දෙයකින් යැපී ප්‍ර‍ණීතවත් ලෙස දානය පිළියෙළ කොට දෙන්නාහ. සමහර විට තමන් නිරාහාර ව සිට ද පැවිද්දන්ට දන් දෙන්නාහ. එසේ දෙන සිවුපසය ගැන සැලකිල්ලක් නැති ව විනෝදයෙන් පරිභෝග කරනවා නම්, තෘෂ්ණා මානාදිය වඩමින් ඒවායේ ඇලී ගැලී මුළාවට පැමිණ ඒවා පරිභෝග කරනවා නම්, එය බරපතළ කරුණෙකි.

ථෙය්‍යපරිභෝගය ඉණපරිභෝගය දායජ්ජපරිභෝගය සාමිපරි-භෝගය කියා සිවුපස පරිභෝග කිරීම් සතරක් ඇත්තේ ය.
මෙ ශාසනයෙහි භික්ෂුසාමණේරයන්ට චීවරාදි සිවුපසය ලැබෙන්නේ ඒවා පිළිගැනීමට තථාගතයන් වහන්සේ විසින් අනුදැන වදාරා ඇති නිසාය. උන් වහන්සේ නො අනු දැන වදාළ සේක් නම්, මේ සිවුපසය නො ලැබෙන්නේ ය. එබැවින් ඒ සිවුපසය බුදුන් වහන්සේ අයත් ය. උන් වහන්සේ ඒවා අනුදැන වදාළේ දුශ්ශීලයන්ට නොව සිල්වතුන්ට ය. දුශ්ශීලයන්ට ඒවා අයිති නැත. සැදැහැවතුන් ඒවා දෙන්නේ “මේ භික්ෂූහු සිල්වත්හුය” යි සලකා ගෙන ය. ඒ නිසා ද දුශ්ශීලයන්ට ඒවා අයිති නැත. සිල්වතුන්ට ම අනුදැන වදාළ, සිල්වතුන්ට ම දෙන සිවුපසය දුශ්ශීලව හිඳ පරිභෝග කිරීම සොරකමෙකි. එබැවින් එසේ කරන පරිභෝගය “ථෙය්‍ය පරිභෝග” නම් වේ.

සිවුපසය සිල්වතුන් විසින්ද පරිභෝග කළ යුත්තේ ප්‍ර‍ත්‍යවේක්ෂාවෙන් යුක්ත ය. මිනිසුන්ට ප්‍රයෝජන වන ආහාර පාන වස්ත්‍රාදි සියල්ල ම තෘෂ්ණා මාන ඊර්ෂ්‍යා මාත්සර්‍ය්‍යාදි ක්ලේශයන්ට වස්තූහු ය. මේ සිවුර ලස්සන ය සිනිඳුය හොඳය කියා සිවුර ගැන තෘෂ්ණාව උපදී. මේ ආහාරය රසය – ගුණය – හොඳය කියා ආහාර ගැන ද, මේ ආවාසය මේ ඇඳ පුටු කොට්ට – මෙට්ට ඇතිරිලි හොඳය කියා ද එසේ ම තෘෂ්ණාව උපදී. හොඳ සිවුරු දෙස බලා මෙවැනි සිවුරු ලබන මම කොතරම් වාසනාවන්තයෙක් ද, මෙසේ ප්‍ර‍ණීත දානය ලබන හොඳ ආවාසයෙක වෙසෙන හොඳ ඇඳ පුටු ආදිය පරිභෝග කරන මම කොතරම් වාසනා වන්තයෙක් ද කියා, චීවරාදිය ගැන මානය උපදී. තමාට අයත් ව ඇති ප්‍ර‍ත්‍යයෙන් අනිකකු ප්‍රයෝජන ලබනවාට නො කැමැත්ත වූ මාත්සර්‍ය්‍යය ද, අන්‍යයන්ට එවැනි ප්‍ර‍ත්‍යය ලැබෙනවාට විරුද්ධත්වය වූ ඊර්ෂ්‍යාව ද උපදනේ ය. තමාගේ ප්‍ර‍ත්‍යවලට හානියක් වන කල්හි කෝපය ඇති වේ. බාල සිවුරක් ලද හොත් කටුක ආහාරයක් ලද හොත් එකල්හි ද ද්වේෂය උපදී. පැවිද්දන්ට දීම දායකයන්ට මහත්ඵල වන්නේ සිවුපසය නිසා උපදින කෙලෙස් නූපදනා ලෙස පැවිද්දන් විසින් ඒවා පරිභෝග කළ හොත් ය. ඒවා පරිභෝග කිරීමේ දී කෙලෙස් නූපදින්නට ඇත්තා වූ උපාය නම් ප්‍ර‍ත්‍යවේක්ෂා කිරීම ය. ප්‍ර‍ත්‍යවේක්ෂාවෙන් යුක්ත ව කෙලෙස් නූපදනා පරිදි ප්‍ර‍ත්‍ය පරිභෝග කළා ම දායකයන්ට ඒ ප්‍ර‍ත්‍යය දානය මහත් ඵල වේ. ප්‍ර‍ත්‍යවේක්ෂාවෙන් තොර ව තෘෂ්ණා මානාදියෙන් යුක්ත ව ඒවා පරිභෝග කළ හොත් දායකයන්ට මහත් ඵල නො වේ. මහත් ඵලයක් බලාපොරොත්තුවෙන් දෙන සිවුපසය පිළිගෙන දුන්නහුට මහත් ඵල නො වන සැටියට පරිභෝග කිරීම ණයට ගැනීමක් වැනිය. එසේ ඒ සිවුපසය පරිභෝග කළ පැවිද්දාහට අනාගත භවවලදී දායකයන්ට ණය ගෙවන්නට සිදුවේ. ප්‍ර‍ත්‍යවේක්ෂාවෙන් තොරව ණයකාරයකු වන පරිදි කරන සිවුපස පරිභෝගය ඉණපරිභෝග නම් වේ. සිවුපස පරිභෝගයට සුදුස්සකු වීමට ශීලය ම ප්‍ර‍මාණවත් නො වේ. ඉණපරිභෝග භාවයෙන් මිදීමට සිල්වතුන් විසින් ද ප්‍ර‍ත්‍යවේක්ෂා කොට සිවුපසය පරිභෝග කළ යුතුය.

ප්‍ර‍ත්‍යවේක්ෂා නො කොට ප්‍ර‍ත්‍ය පරිභෝග කිරීම සුළු දෙයක් නොව මහත් වරදකි. තථාගතයන් වහන්සේ ප්‍ර‍ත්‍යවේක්ෂාවෙන් තොරව ආහාරයෙහි ගිජු ව එය වළඳන නවක පැවිද්දන් දැක, ඉමහත් සංවේගයට පැමිණ, පස් වන පාරාජිකාවක් පනවත හොත් ප්‍ර‍ත්‍යවේක්ෂා නොකොට ආහාර වැළඳීම පස් වන පාරාජිකාව ලෙස පැනවිය යුතු බවත්, එහෙත් ආහාරය සත්ත්වයන් විසින් සැමදා අනුභව කළ යුත්තක් වන නිසා ඒ ගැන එතරම් මහත් සිකපදයක් පැනවීම නුසුදුසු බවත් සිතා වදාරා,[1] මේ සූත්‍ර‍ය දේශනය කළ කල්හි භික්ෂූහු ප්‍ර‍ත්‍යවේක්ෂා නො කරන ආහාර වැළඳීම මහත් වරදක් බව දැක ප්‍ර‍ත්‍යවේක්ෂා කොට සිවුපසය පරිභෝග කරන්නාහු යි සලකා “පුත්‍ර‍මාංසෝපම සූත්‍ර‍ය” වදාළ බව සංයුක්ත නිකායට්ඨ කථාවෙහි කියා තිබේ. තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ධර්ම දායාද සූත්‍ර‍ය දේශනා කරන ලද්දේ ද මේ කරුණ නිසාමය.

සෝවාන් සකෘදාගාමි අනාගාමි යන ශෛක්ෂ පුද්ගලයන් තිදෙනාගේ ප්‍ර‍ත්‍යය පරිභෝගය දායජ්ජපරිභෝග නම් වේ. ඔවුහු තථාගතයන් වහන්සේගේ පුත්‍රයෝ ය. පුත්‍රයෝ වනාහි පියාගේ දෙයට උරුමක්කාරයෝ ය. ශාසනයට ලැබෙන ප්‍ර‍ත්‍යය තථාගතයන් වහන්සේ අයත් ය. ශෛක්ෂ පුද්ගලයෝ තථාගතයන් වහන්සේගේ පුත්‍ර‍ත්වයට පැමිණ ඒ ප්‍ර‍ත්‍යය තමන්ගේ උරුමය වශයෙන් පරිභෝග කරන්නාහ. උරුම දෙය පරිභෝග කිරීම නිරවද්‍ය පරිභෝගයෙකි.

රහතන් වහන්සේලාගේ ප්‍ර‍ත්‍යයපරිභෝගය සාමිපරිභෝග නම් වේ. උන්වහන්සේලා තෘෂ්ණා දාසත්වයෙන් මිදී හිමියන් වී ප්‍ර‍ත්‍යය පරිභෝග කරති. සකල ක්ලේශයන් ප්‍ර‍හාණය කොට ශුද්ධියට පැමිණ වාසය කරන බැවින් ද දාන මහත් ඵල කිරීමට සමත් වී ඉන්නා බැවින් ද රහතන් වහන්සේලා මහත් ඵලය අපේක්ෂා කොට දෙන දානය පිළිගැනීමට සර්වාකාරයෙන් ම සුදුසු වන්නාහ. එබැවින් ද උන් වහන්සේලා ශාසනයට ලැබෙන ප්‍ර‍ත්‍යයේ ස්වාමිවරු වන්නාහ.

මේ පරිභෝගයන් ගෙන් දායජ්ජපරිභෝග සාමි පරිභෝග දෙක නිරවද්‍ය පරිභෝගයෝ ය. ඉණපරිභෝග ථෙය්‍යපරිභෝග දෙක සාවද්‍ය පරිභෝගයෝ ය. සිල්වත් පැවිද්දන් විසින් ප්‍ර‍ත්‍යවේක්ෂා කොට කරන පරිභෝගය ඉණපරිභෝගයට විරුද්ධ බැවින් අනණ පරිභෝග නම් වේ. ණය ඇති පරිභෝගය යනු එහි තේරුම ය. එයත් දායජ්ජ පරිභෝගයට ඇතුළත් වන බව ද කිය යුතුය. ]

“මහණෙනි,
මේ සෙවීම් දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්,

සිවුපසය සෙවීමද,
ධර්‍මය සෙවීමද
යන දෙකයි.

මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි සෙවීම් වෙත්.

මහණෙනි, මේ සෙවීම් දෙක අතුරෙන් ධර්‍මය සෙවීම අග්‍රය.”

“මහණෙනි,
මේ හාත්පස පවත්නා සෙවීම් දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්,

සිවුපසය පරියෙසනාවද,
ධර්‍ම විමසමින් සෙවීමද
යන දෙකයි.

මහණෙනි,
මේ දෙක සෙවීම් නම් වෙත්.
මහණෙනි, මේ හාත්පස සෙවීම් දෙක
අතුරෙන් ධර්‍ම හාත්පස සෙවීමක් වේද, මෙය අග්‍රය.”

“මහණෙනි,
මේ සම්පූර්‍ණවූ සෙවීම් දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්,

සම්පූර්‍ණ සිවුපසය සෙවීමද,
සම්පූර්‍ණ ධර්‍මය සෙවීමද
යන දෙකයි.

මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි සම්පූර්‍ණවූ සෙවීම් දෙකක් වෙත්.
මහණෙනි, මේ සම්පූර්‍ණ සෙවීම් දෙක අතුරෙන්
මේ සම්පූර්‍ණ ධර්‍මය සෙවීම අග්‍රය. ශ්‍රේෂ්ඨය.

“මහණෙනි,
මේ පූජා දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්,

ආමිස පූජාවද,
ධර්‍ම පූජාවද
(යන දෙකයි.)

මහණෙනි,
මේ පූජා දෙක වෙත්.
මහණෙනි, මේ පූජා දෙක අතුරෙන්
ධර්‍ම පූජාව අග්‍රය.”

[දඹාන මාවරගල ආරණ්‍ය සේනාසනයේ
රාජකීය පණ්ඩිත, ශාස්ත්‍රපති,
අධ්‍යාපනපති
[පදියතලාවේ අමරවංශ හිමි බුදු සරණ සඟරාව ට ලියු ලිපිය ,
“ආමිස පූජාව නිවන නමැති චූඩාමාණික්‍යය දරා සිටින දාගැබේ පාදම ය. ආමිස පූජාවලින් තොරව ප්‍රතිපත්ති පූජාව පිරීම ඉතා දුෂ්කර ය. ප්‍රතිපත්ති පූජාව යනු බුදුන් වහන්සේ දේශනා කළ නිවන් මාර්ගයේ ගමන් කිරීමයි. වහා කෙලෙස් නැසීමට ක්‍රියා කිරීමයි. නිවන් මාර්ගය වළකන ලෝභ, ද්වේෂ, මෝහ විනාශ කිරීමයි. ශ්‍රද්ධාව පදනම් ව කටයුතු කිරීමයි. බුදු ගුණ හඳුනා ගනිමින් තම මනස තුළ ප්‍රඥාව දියුණු කිරීම ප්‍රතිපත්ති පූජාව නම් වෙයි.”

බෞද්ධයෝ බුදුන් වහන්සේ පිදීමට ආමිස පූජා සහ ප්‍රතිපත්ති පූජා භාවිත කරති. තෙරුවන් සරණ ගිය සෑම බෞද්ධයකු ම මේ වචන අසා ඇත. එයින් ආමිස පූජාවට වඩා ප්‍රතිපත්ති පූජාව වඩා වැදගත් බව ද අසා ඇත. එහෙත් ආමිස පූජා සහ ප්‍රතිපත්ති පූජා අතර වෙනස සහ ඒවායේ අර්ථ පිළිබඳ එතරම් අවබෝධයක් නොමැති බව පෙනේ. උපතින් බෞද්ධ වූ පමණින් බුදු දහමේ ධර්ම කරුණු ඔහුට හෝ ඇයට දායාද වන්නේ නැත. අසා දැනගත යුතු ය. එසේත් නොමැති නම් ධර්ම කරුණු අධ්‍යයනය කිරීමෙන් උගත යුතු ය. මේ දෙකින් එකක්වත් නිසි පරිදි ක්‍රියාවට නො නඟා විවිධ පුද්ගලයින් විසින් අනවබෝධයෙන් පවසන කරුණු නිසා ආමිස පූජාවලට වඩා ප්‍රතිපත්ති පූජාව උතුම් ය. එබැවින් ආමිස පූජා අත්හැර දැමිය යුතු ය. ප්‍රතිපත්ති පූජාව ම ක්‍රියාවට නැඟිය යුතු ය යනුවෙන් පවසන ප්‍රකාශ අසන්නට ලැබේ.

ආමිස පූජාව
අත්හැර ප්‍රතිපත්ති පූජාව පමණක් ක්‍රියාවට නැඟිය යුතු බව පවසන අය අසූහාර දහසේ පහන් පූජා පැවැත්වීමෙන් තෙල් සහ පහන් විශාල ප්‍රමාණයක් අපතේ යයි. ඒවාට වියදම් කරන මුදලින් අසරණ දුප්පත් පවුල්වලට සැලකීම වටියි. මල්, පහන්, සුවඳ දුම්, ඖෂධ පූජා, සිවුරු පිරිකර පූජා, තූර්ය නාද පූජා, ධජ පතාක පූජා ඇතුළු පංචේන්ද්‍රියන්ට හසුවන සියලු පූජා, බුද්ධ පූජා ලෙස තැබීමෙන් ප්‍රයෝජන නැත. තොරණ පැවැත්වීමෙන්, පහන් කූඩු සැකසීමෙන්, පෙරහර පැවැත්වීමෙන්, ප්‍රතිමාකරණයෙන්, චෛත්‍ය ගොඩනැඟීමෙන්, වෙසක් සහ පොසොන් පොහොය වෙනුවෙන් දන්සල් පැවැත්වීමෙන් ප්‍රයෝජන නැත. ඒ වෙනුවට එම මුදල් සහ කාලය වෙනත් වැඩකට යෙදීමෙන් ප්‍රයෝජන ලබා ගැනීමට හැකියාව ලැබෙන බව දක්වමින් ආමිස පූජාව ප්‍රතික්ෂේප කර, ප්‍රතිපත්ති පූජාව පමණක් අගයන ඇතැම් පිරිසක් නූතන සමාජයේ බිහි ව ඇත.
ඔවුහු දීමට අකැමැත්තෝ ය. අකුසලය පුරන්නෝ ය. ද්වේෂ සහිත වූවෝ ය. ප්‍රඥාවෙන් හීන වූවෝ ය. ආමිස පූජා පැවැත්වීමෙන් ශ්‍රද්ධාව වැඩේ, තෘෂ්ණාව ක්ෂය වේ, කාය, වාග් සහ මනෝ සුචරිතය ඇති වේ. එය භාවනාමය සිතිවිලි පුහුණු කරන ක්‍රියාවලියකි, යන්න නොහඳුනති. මෙයින් ලෝභ, ද්වේෂ සහ මෝහ අකුසල මූලයන් තදන්ග වශයෙන් යටපත් කර තබයි. මල් පහන් පූජා කිරීම, ආහාර පාන දන්දීම, චිත්ත සන්තුෂ්ටිය ඇතිවන දේවල් ක්‍රියාවට නැඟීම ප්‍රමුඛ කර ගත් යම් දෙයක් සුළු වශයෙන් හෝ ඉටු කිරීමෙන් සසරේ සැප සම්පත් ලැබූ කතා පුවත් විශාල ප්‍රමාණයක් අපදානපාලි, විමානවත්ථු ආදි ග්‍රන්ථවල සඳහන් වෙයි. එයින් සසර සුගතියත්, බෞද්ධ ප්‍රබෝධයත් මතුවෙයි.
එබැවින් ආමිස පූජාව බෞද්ධ සමාජයේ පැවැතිය යුතු ය. එය නිවන නමැති චූඩාමාණික්‍ය දරා සිටින දාගැබේ පාදම ය. ආමිස පූජාවලින් තොරව ප්‍රතිපත්ති පූජාව පිරීම ඉතා දුෂ්කර ය. ප්‍රතිපත්ති පූජාව යනු බුදුන් වහන්සේ දේශනා කළ නිවන් මාර්ගයේ ගමන් කිරීමයි. වහා කෙලෙස් නැසීමට ක්‍රියා කිරීමයි. නිවන් මාර්ගය වළකන ලෝභ, ද්වේෂ, මෝහ විනාශ කිරීමයි. ශ්‍රද්ධාව පදනම් ව කටයුතු කිරීමයි. බුදු ගුණ හඳුනා ගනිමින් තම මනස තුළ ප්‍රඥාව දියුණු කිරීම ප්‍රතිපත්ති පූජාව නම් වෙයි.
බුදුන් වහන්සේ සියලු බුද්ධ කෘත්‍යයන් නිමවා මල්ල රජ දරුවන්ගේ උපවත්තන සල් උයනේ දී පිරිනිවන් පෑමට සූදානම් වූ මොහොතෙහි දෙවියන් සහ බ්‍රහ්මයින් අතුරු සිදුරු නැතිව පිරිවරමින් දිව්‍ය මල් සුවඳින්, දිව්‍ය තූර්ය නාදවලින් පූජා පැවැත්වීමට පටන්ගනියි.

මේ අවස්ථාවෙහි ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ අමතා බුදුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ. “ආනන්දයනි, මල්, සුගන්ධය, තූර්ය නාදය ආදියෙන් තථාගතයන් වහන්සේට සත්කාර කළේ හෝ ගරු කළේ හෝ පූජා කළේ හෝ නො වෙයි. යම් භික්ෂුවක් හෝ භික්ෂුණියක් හෝ උපාසක උපාසිකාවක් හෝ ධර්මානු ධර්ම ප්‍රතිපත්තියෙහි, සම්‍යක් ප්‍රතිපත්තියෙහි හැසිරෙයි ද, එය ට තථාගතයන් වහන්සේට කරන උසස් ම සත්කාරයත්, ගරු කිරීමත්, පූජා කිරීමත් වෙයි.
(දීඝ නිකාය-මහාපරිනිබ්බාන සූත්‍රය)

බුදුන් වහන්සේගේ මේ ප්‍රකාශයෙන් පෙනෙන්නේ ධර්මයෙහි හැසිරීම භෞතික පූජා පැවැත්වීමට වඩා උතුම් බවයි. නිවන් මාර්ගයට පිවිසි පුද්ගලයා කාම සම්පත් පසුපස ම යන්නේ නම් නිවන ලැබීමේ මාර්ගය දිගුවනු ඇත. එබැවින් සසුනට ඇතුළත් වූ සිව්වනක් පිරිස ම අප්‍රමාදී ව කටයුතු කිරීම වැදගත් බව අනුදැන වදාළහ. ආමිස පූජාව සිදු නොකරන ලෙස එයින් ප්‍රකාශ කර නොමැත. ආමිස පූජාව බුදුන් වහන්සේ ම ප්‍රතික්ෂේප කර ඇති බව තහවුරු කිරීමට ආමිස පූජා පළ රහිත බව ප්‍රකාශ කරන්නෝ මෙම කරුණ මතු කර දක්වති.

බුදුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ පසු ආදාහන කෘත්‍ය කෙසේ පැවැත්විය යුතු ද යන ප්‍රශ්නය ඇති වූ කල්හි පෙන්වා දෙන්නේ චක්‍රවර්ති රජ කෙනකුගේ ශරීරය ආදාහනය කරන අයුරින් කළ යුතු බවයි. එහි දී බුදුන් වහන්සේ ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ අමතා “ආනන්දය, ස්තූප තනා වැඳුම්-පිඳුම් කිරීමට සුදුසු පුද්ගලයෝ හතර දෙනෙකි.
එනම් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ, පසේබුදු රජාණන් වහන්සේ, තථාගත ශ්‍රාවක වූ ආර්යයන් වහන්සේ, සක්විති රජු යන මේ සතර දෙනා ය.

ආනන්දයෙනි, කවර කරුණක් නිසා තථාගතයන් වහන්සේ වෙනුවෙන් ස්තූප තනා වැඳුම් පිදුම් කිරීම සුදුසු වන්නේ ද? ආනන්දයෙනි, මේ තථාගත සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ස්තූපයයි. සිත පහදාගෙන බොහෝ දෙනා මරණින් මතු සුගතිගාමී වන හෙයිනි, යනුවෙන් දේශනා කළහ. (දීඝ නිකාය – පරිනිබ්බාන සූත්‍රය)
ආමිසයට වඩා ප්‍රතිපත්තිය උතුම් බව දේශනා කළේ ප්‍රතිපත්තියට මිනිසුන් යොමු කිරිමට ය. ආමිස පූජාව අනුමත කළේ ඒ ඇසුරින් මිනිසුන් ක්‍රමයෙන් ප්‍රතිපත්ති කෙරෙහි යොමු කිරිමට ය. එසේ නොමැති ව ආමිස පූජාව ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට නොවන බව අවබෝධ කර ගත යුතු ය. තථාගතයන් වහන්සේට මල් පහන් පූජා කර වැඳීමටවත් ශ්‍රද්ධාවක් නොමැති නම් ඔහුගේ හෝ ඇයගේ ප්‍රතිපත්ති පූජාව කුමක්දැයි යන ප්‍රශ්නය මතුවෙයි.

බුදුන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයේ වැඩ නොසිටින දිනවල දී එහි පැමිණෙන ශ්‍රද්ධාවත් පිරිස් උදෙසා ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් ආනන්ද බෝධිය රෝපණය කරන්නේ ද ආමිස පූජාව ශ්‍රද්ධාව ඉපදවීමටත්, නිවන් ලැබීමේ මාර්ගයේ ගමන් කිරීමටත් උපකාර වන බැවිනි. බුදුන් වහන්සේ එහි දී ශාරීරික, පාරිභෝගික සහ උද්දේසික යන ත්‍රිවිධ චෛත්‍ය වන්දනාව හඳුන්වා දෙති. ප්‍රතිපත්ති පූජා පූරණය කිරීමට ආමිස පූජාව උපකාර වන බව මෙයින් පෙනෙයි.

ප්‍රතිපත්ති පුජාව:
ලොවුතුරා බුදුබවට පැමිණ පන්සාළිස් වසරක් ලෝ වැඩ කළා වූ තථාගතයන් වහන්සේ පිරිනිවීම සඳහා කුසිනාරා නුවර මල්ල රජුන්ගේ උපවත්තන නම් සල් උයනට වැඩ වදාරා සල් රුක් දෙකක් අතර පනවන ලද මඤ්චකයෙහි මතු නොනැගී සිටින සෙය්‍යාවෙන් ශයනය කළ කල්හි දෙවියෝ මල් සඳුන් සුණුවලින් හා සංගීතයෙන් හා අනේක තූර්යයෙන් ද පූජා පවත්වන්නට වූහ. ඒ මහා පූජාව පවත්වන කල්හි තථාගතයන් වහන්සේ ආනන්ද මහ තෙරුන් වහන්සේ අමතා මෙසේ වදාළ සේක.

“න ඛො ආනන්ද එත්තාවතා තථාගතො සක්කතො වා හොති ගරුකතො වා මානිතො වා පූජිතො වා අපචිතො වා යො ඛො භික්ඛුවා භික්ඛුනී වා උපාසකො වා උපාසිකා වා ධම්මානු ධම්මපටිපන්නො විහරති සාමිචිපටිපන්නො අනු ධම්මචාරි සො තථාගතං සක්කරොති ගරුකරොති මානෙති පූජෙති පරමාය පූජාය තස්මාතිහානන්ද ධම්මානුධම්ම පටිපන්නා විහරිස්සාම සාමිචිපටිපන්නා අනුධම්මචාරිනොති එවඤ්හි වො ආනන්ද සික්ඛිතබ්බන්ති”
(පරිනිබ්බාන සුත්ත)

තේරුම:
“ආනන්දය! මෙතෙකින් තථාගත තෙමේ සත්කාර කරන ලද්දේ හෝ ගරු කරන ලද්දේ හෝ සිතින් ආදරය කරන ලද්දේ හෝ පූජා කරන ලද්දේ හෝ අභිවාදනාදිය කරන ලද්දේ හෝ නොවේ. යම් භික්ෂුවක් හෝ භික්ෂුණියක් හෝ උපාසකයෙක් හෝ උපාසිකාවක් හෝ නවලෝකෝත්තර ධර්මයට පැමිනීමේ පූර්වභාග ප්‍රතිපදාවෙහි යෙදෙමින් වෙසේ නම්, නවලෝකෝත්තර ධර්මයට අනුකූල ප්‍රතිපත්තියෙහි යෙදෙමින් වෙසෙයි නම්, නවලෝකෝත්තර ධර්මයට පැමිණීමේ ප්‍රතිපත්තියෙහි යෙදෙමින් වෙසෙයි නම්, හෙතෙමේ තථාගතයන් වහන්සේට සත්කාර කෙරේ. ගරු කෙරේ. සිතින් ආදරය කෙරේ. අභිවාදනාදිය කෙරේ. ආනන්දය එබැවින් තෙපි නවලෝකෝත්තර ධර්මයට පැමිනීමේ පූර්වභාග ප්‍රතිපදාවෙහි යෙදෙන්නමෝ වෙමු යයි ද නවලෝකෝත්තර ධර්මයට අනුකූල ප්‍රතිපත්තියෙහි යෙදෙන්නෝ වෙමු යයි ද, ධර්මයට අනුව හැසිරෙන්නමෝ වෙමු යයි ද මෙසේ හික්මිය යුතුය.

සැදැහැවත්හු තථාගතයන් වහන්සේට මල් පහන් සුවඳ ආහාර පාන යනාදිය බොහෝ පුදති. එහෙත් ඒවායින් උන්වහන්සේට උවමනාවක් නැත. ඒවා ලැබීමේ බලාපොරොත්තුවක් ද උන්වහන්සේට නැත. උන්වහන්සේ බලාපොරොත්තු වන එක් දෙයක් ඇත. එනම් මහජනයා විසින් ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපත්තියෙහි යෙදීමය. තථාගතයන් වහන්සේ සාරාසංඛ්‍ය කල්ප ලක්ෂයක් බොහෝ දුක් ගෙන පෙරුම් පුරා බුදු බව ලබා ගත්තේ අනුන්ගේ පූජා සත්කාර ලැබීම සඳහා නොව මහජනයා සම්‍යග් ප්‍රතිපදාවෙහි යෙදවීම සඳහා ය. එ බැවින් උන්වහන්සේ බලාපොරොත්තු වන ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපත්තියෙහි යමෙක් යෙදේ නම් එය උන්වහන්සේ තමන් වහන්සේට පූජාවක් කිරීමක් ලෙස සලකති. එබැවින් ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපත්තියෙහි යෙදීම තථාගතයන් වහන්සේට පූජා කිරීමක් ද වේ. සුවඳ මල් ආදී ද්‍රව්‍යන් මෙන් තමන් පුරන ප්‍රතිපත්තිය තවත් කෙනෙකුට පූජා කළ හැකි දෙයක් නො වේ. මෙකල බොහෝ දෙනා “ඉමාය ධම්මනුධම්ම පටිපත්තියා බුද්ධං පූජෙමි” යනාදීන් කියා ප්‍රතිපත්ති පූජාවය කියා එකක් කරතත් එසේ කිරීමෙන් යම්කිසි ප්‍රයෝජනයක් නොපෙනේ. නා නා විධ පූජ කොට ඒවායින් නොයෙක් අනුසස් ලැබූ අයගේ කථා බොහෝ ගණනක් අපදාන විමානවත්ථු ආදී බණ පොත්වල දක්නා ලැබේ. ප්‍රතිපත්ති පූජාවය කියා දෙයක් යම් කිසිවකු විසින් කරන ලද බවක් කියැවෙන කථාවක් කිසිතැනෙක නො දක්නා ලැබේ. ඉහත දැක්වූ දේශනා පාඨයෙන් කියැවෙන්නේ ප්‍රතිපත්තියෙන් පිදීමය කියා අමුතු දෙයක් කිරීමට නොව පිළිවෙත් පිරීම ම පූජාවක් වන බවය.

ප්‍රතිපත්ති පූජාව වරදවා තේරුම් ගත් ඇතැම්හු බුදුරදුන් ආමිස පූජාවට වඩා ප්‍රතිපත්ති පූජාව ශ්‍රේෂ්ඨය යි වදාරා තිබෙනවාය දන්දීම මල් පහන් පිදීම ආදිය ආමිස පූජාය. ඒවා නො කළාට අප ළඟ ප්‍රතිපත්තිය තිබෙනවාය කියමින් නිකම් ම සිටිති. ගිහියාගේ සම්‍යක් ප්‍රතිපදාව (ප්‍රතිපත්ති පූජාව) පරිනිර්වාණ සූත්‍ර අටුවාවෙහි දක්වා ඇත්තේ මෙසේය.

“යො පන තිසු සරණෙසු පඤ්චසු සීලෙසු දසසු සීලෙසු පරිපූරකාරි හොති මාසස්ස අට්ඨ උපොසථෙ කරොති, දානං දෙති, ගන්ධ පූජං මාලා පූජං කරොති, මාතරං උපට්ඨාති, පිතරං උපට්ඨාති, ධම්මිකෙ සමණබ්‍රාහ්මණෙ උපට්ඨාති, අයං ධම්මානුධම්ම පටිපන්නො නාම හොති.”

තේරුම:
යමෙක් තිසරණය පඤ්චශීලය දශශීලය සම්පූර්ණ කෙරේ ද, මාසයෙහි පොහෝ දින අටෙහි පෙහෙවස් වෙසේ ද, දන් දෙයි ද, සුවඳ පූජා කෙරේ ද, මල් පූජා කෙරේ ද, මවට උපස්ථාන කෙරේ ද, පියාට උපස්ථාන කෙරේ ද, ධාර්මික ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ට උපස්ථාන කෙරේ ද, ඒ තැනැත්තා ධර්මය අනුව පිළිපන්නේ නම් වන්නේ ය.

මේ අටුවා පාඨයෙන් දැක්වෙන දන් දීම සුවඳ මල් පිදීම මව්පියන්ට ධාර්මික ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ට උපස්ථාන කිරීම යන මේවා ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපත්ති බවය. ප්‍රතිපත්තිය සම්‍යක් ප්‍රතිපත්ති, මිථ්‍යා ප්‍රතිපත්ති වශයෙන් දෙයාකාර වේ. මේ ප්‍රතිපත්ති පූජා කථාවෙහි අදහස් කරන්නේ සම්‍යක් ප්‍රතිපත්තිය ය. එනම් බුදුරදුන් විසින් නො කළ යුතු යයි වදාළ දේවල් වලින් වැළකීමත් කළ යුතු යයි වදාළ දේවල් කිරීමත්ය. යමෙක් බුදුරදුන් විසින් කළ යුතු යයි වදාරා ඇති දානාදී පින්කම් වලින් කුමක් හෝ කෙරේ නම් එය ප්‍රතිපත්ති පූජාව බව දත යුතුය.

“මහණෙනි,
ආගන්තුක සත්කාර දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්,

ආමිසයෙන් කරණ ආගන්කුක සත්කාරයද,
ධර්‍මයෙන් කරණ ආගන්තුක සත්කාරයද
යන දෙකයි.

මහණෙනි, මේ දෙක වනාහි ආගන්තුක සත්කාර වෙත්.
මහණෙනි, මේ ආගන්තුක සත්කාර දෙක අතුරෙන්
ධර්‍මයෙන් කරණ ආගන්තුක සත්කාරය අග්‍රය.”

[ධර්මයෙන් කරණ ආගන්තුක සත්කාරය යනු බුදු දහමට අනුව ආගන්තුකයෙකුට ආහාර පාන වැනි භෞතික දේ (ආමිස) වෙනුවට, ධර්ම ශ්‍රවණය, ධර්ම සාකච්ඡාව, සදාචාරාත්මක අවවාද සහ මගපෙන්වීම ලබාදීමයි. මෙය ආමිස සත්කාරයට වඩා අග්‍ර (උත්තරීතර) සත්කාරය ලෙස සඳහන් වුනි.
මෙම සත්කාරයේ ප්‍රධාන අරමුණු සහ ස්වභාවය:

සාරාංශයක් ලෙස, ධර්මයෙන් කරණ ආගන්තුක සත්කාරය යනු භෞතික සම්පත්වලට වඩා ආධ්‍යාත්මික ගුණවගාව ඉහළින් සලකන උතුම් පිළිවෙතකි.

“මහණෙනි,
සමෘද්ධිහු දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්,

ආමිස සමෘද්ධියද,
ධර්‍ම සමෘද්ධියද
යන දෙකයි.

මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි සමෘද්ධීහු වෙත්.
මහණෙනි, මේ සමෘද්ධි දෙක අතුරෙන්
ධර්‍ම සමෘද්ධියම අග්‍රය. ශ්‍රේෂ්ඨය ”

“මහණෙනි,
වැඩීම් දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්,
ආමිසයෙන් වැඩීමද,
ධර්‍මයෙන් ඩැඩීමද (යන දෙකයි.)

මහණෙනි,
මේ දෙක වනාහි වැඩීම් වෙත්.

මහණෙනි,
මේ වැඩීම් දෙක අතුරෙන්
ධර්‍මයෙන් වැඩීමම , අග්‍රය.”

“මහණෙනි,
රත්නයෝ (ඇලුම් කරණු ලබන්නෝ)
දෙකක් වෙත්.
මොනවාද යත්,

ආමිස රත්නයද,
ධර්‍ම රත්නයද
යන දෙදෙනයි.
මහණෙනි, මේ දෙක රත්නයෝ වෙත්.

මහණෙනි,
මේ රත්න දෙක අතුරෙන්
ධර්‍ම රත්නය අග්‍රය. ශ්‍රේෂ්ඨ ය ”

[ධම්ම යනු පිටකත්‍රයෙහි ඉතා සුලභ දහස් ගණන් තැන්වල දක්නට ලැබන වචනයකි. එහි අනේකාර්ථ ඇත්තේ ය. බොහෝ අර්ථ ඇත්තේ ය. ධම්ම පදය දුටු කල්හි සැම තැනදී ම එක් අර්ථයක්ම නො ගෙන තැනට සුදුසු අර්ථය ගත යුතු ය. මෙහි අප විසින් විස්තර කරන්නට යන්නේ “ධම්මං සරණං ගච්ඡාමි” යන වැකියෙහි ධම්ම යන වචනයේ අර්ථය ය. ඒ වචනයෙන් කියැවෙන්නේ පර්‍ය්‍යාප්ති ධර්මය හා නව ලෝකෝත්තර ධර්මය ද යන සත්ත්වයනට පිහිට වන දස වැදෑරුම් ධර්මය ය.

සියල්ල දත්තා වූ මහාකාරුණික වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ලෝකානුකම්පාවෙන් පන්සාළිස් වසරක් මුළුල්ලෙහි ඒ ඒ තැන්වලදී වදාළ සුපරිශුද්ධ බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යය දක්වන්නා වූ බුද්ධවචන රාශිය පර්යාප්ති ධර්ම නම් වේ. එය ධර්ම විනය වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ. බුද්ධවචන සමූහයෙන් විනය පිටකය විනය නම් වේ. අන් බුද්ධවචන සියල්ල ධර්ම නම් වේ. තවද ඒ බුද්ධවචන රාශිය ප්‍රථම බුද්ධවචන, මධ්‍යම බුද්ධ වචන, පශ්චිම බුද්ධවචන වශයෙන් ත්‍රිවිධ වේ. අප මහාබෝසතාණන් වහන්සේ වෙසක් මස පුණ්පොහෝ දිනයක සන්ධ්‍යාකාලයේ චතුරංගවීර්‍ය්‍යාධිෂ්ඨානයෙන් මහාබෝධිමූලයේ වැඩ හිඳ යුදයට පැමිණි වසවත් මරු හිරු අවර වන්නට පළමුව ම පරාජය කොට භාවනාවෙහි යෙදෙන සේක්, ඒ රාත්‍රියේ ප්‍රථමයාමයේදී පෙර විසූ අත්බැව් පිළිවෙළ දැකිය හැකි පූර්වේනිවාසානුස්මෘතිඥාන උපදවා මධ්‍යමයාමයෙහි ලෝකයෙහි ඒ ඒ තැන මැරෙන උපදින සත්ත්වයන්ගේ මරණෝත්පත්ති දක්නා දිව්‍යංචක්ෂුරභිඥානය උපදවා, පශ්චිමයාමයෙහි අනුලෝම ප්‍රතිලෝම වශයෙන් ප්‍රතීත්‍යසමුත්පාදය සම්මර්ශනය කොට අනතුරුව ආනාපාන චතුර්ථධ්‍යානය උපදවා, විදර්ශනා කොට මඟපල පිළිවෙළින් අරුණෝද්ගමනයේදී අර්හත්වයට පැමිණ ලොවුතුරා බුදුබව ලබා සියලු බුදුරදුන්ගේ සිරිත පරිදි උදන් ඇනීම් වශයෙන්,

“අනෙකජාතිසංසාරං – සන්ධාවිස්සං අනිබ්බිසං,
ගහකාරකං ගවෙසන්තො – දුක්ඛා ජාති පුනප්පුනං
ගහකාරක දිට්ඨොසි – පුන ගෙහං න කාහසි
සබ්බ තෙ ඵාසුකා භග්ගා – ගහකූටං විසංඛිතං
විසංඛාර ගතං චිත්තං – තණ්හානං ඛයමජ්ඣගා.”
යන දෙ ගය වදාළ සේක. ඒ ප්‍රථම බුද්ධවචනය ය. එතැන් පටන් පන්සාළිස් වසරක් ලෝවැඩ කෙරෙමින් වැඩ වදාළා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් මඤ්චකයෙහි සැතපී භික්ෂූන් අමතා අන්තිමට ම වදාළ “හන්දදානි භික්ඛවෙ ආමන්තයාමි වො, වයධම්මා සංඛාරා අප්පමාදෙන සම්පාදෙථ” යන වදන පශ්චිම බුද්ධවචනය ය. එදෑතුරෙහි වදාළ බුදුවදන් සියල්ල මධ්‍යමබුද්ධවචන නම් වේ.

බුදු වදන් සියල්ල විනය පිටකය, සූත්‍රපිටකය, අභිධර්ම පිටක යයි පිටක වශයෙන් ත්‍රිවිධ වේ. සමාන ලක්ෂණ ඇති බුද්ධ වචන සමූහයෝ පිටක නම් වෙති. ප්‍රාතිමෝක්ෂ දෙකය, විභංග දෙකය, ඛන්ධක දෙවිස්සය, පරිවාර සොළසය යන මෙය විනය පිටකය නම් වේ. දීඝනිකාය, මජ්ඣිම නිකාය, සංයුක්ත නිකාය, අංගුත්තර නිකාය, ඛුද්දකපාඨ – ධම්මපද – උදාන – ඉතිවුත්තක – සුත්ත නිපාත – විමානවත්ථු – පේතවත්ථු – ථෙරගාථා – ථෙරිගාථා – ජාතක – නිද්දේස – පටිසම්භිදා – අපදාන – බුද්ධ වංස – චරියාපිටක යන මොවුන්ගේ වශයෙන් පසළොස් වැදෑරුම් ඛුද්දක නිකාය යන මේ ධර්ම රාශිය සූත්‍රපිටක නම් වේ. ධම්ම සංගණී – විභංග – ධාතු කථා – පුග්ගල පඤ්ඤත්ති – කථාවත්ථු – යමක – පට්ඨාන යන ප්‍රකරණ සත අභිධර්ම පිටකය ය.

තවද පර්‍ය්‍යාප්ති ධර්මය නිකාය වශයෙන් දීඝනිකාය මජ්ඣිමනිකාය සංයුක්තනිකාය අංගුත්තරනිකාය ඛුද්දකනිකාය ය යි පසකට ද බෙදා තිබේ. දීර්ඝ වූ සූත්‍රයන්ගේ සංග්‍රහය දීඝනිකාය නම් වේ. එහි ශීලස්කන්ධ වර්ගය මහාවර්ගය පාථෙය්‍ය වර්ගය යි වර්ගත්‍රයක් හා සූත්‍ර සූතිසක් ඇත්තේය.

“චතුත්තිංසෙව සුත්තන්තා – තිවග්ගො යස්ස සංගහො,
එස දීඝනිකායොති – පඨමො අනුලොමිකො.”
මධ්‍යම ප්‍රමාණ සූත්‍රයන්ගේ සංග්‍රහය මජ්ඣිමනිකාය නම් වේ.
එහි වර්ග පසළොසකින් සංගෘහිත සූත්‍ර එකසිය පනස් දෙකක් ඇත්තේ ය.

“දියඩ්ඪසත සුත්තන්නා – ද්වේව සුත්තානි යත්ථ සො
නිකායො මජ්ඣිමො පඤ්ච – දසවග්ගපරිග්ගහො.”
දේවතා සංයුත්තාදි වශයෙන් සිටි ඕඝතරණ සූත්‍රය ආදි කොට ඇති සත් දහස් සත්සිය සැට දෙකක් සංග්‍රහය සංයුත්තනිකාය නම් වේ.
“සත්ත සුත්ත සහස්සානි – සත්තසුත්ත සතානි ච,
ද්වාසට්ඨි චෙව සුත්තන්තා – එසො සංයුත්තසංගහො
එක් එක් අංගය අතිරේක වශයෙන් සිටියා වූ චිත්තපර්‍ය්‍යාදාන සූත්‍රාදි නව දහස් පන්සිය පනස් සතක් වූ සූත්‍රයන්ගේ සංග්‍රහය අංගුත්තර නිකාය නම් වේ.

නවසුත්ත සහස්සානි – පඤ්චසුත්ත සතානි ච,
සත්තපඤ්ඤාස සුත්තානි – සංඛා අංගුත්තරෙ අයං
දීඝනිකායාදි නිකාය සතර හැර ඉතිරි බුදු වදන් සියල්ල
ඛුද්දක නිකාය නම් වේ. විනය පිටකය හා
අභිධර්ම පිටකය නිකාය වශයෙන් ධර්මය බෙදීමේදී ඛුද්දකනිකායට අයත් වේ.

ඨාපෙත්වා චතුරො පෙතෙ – නිකායෙ දීඝ ආදිකෙ,
තදඤ්ඤං බුද්ධ වචනං – නිකායො ඛුද්දකො මතො,”
(සමන්තපාසාදිකා)

පර්‍ය්‍යාප්ති ධර්ම සංඛ්‍යාත බුද්ධ වචන සමූහය ධර්මස්කන්ධ වශයෙන් සුවාසූ දහසක් වන්නේය. මහාසතිපට්ඨාන සූත්‍රාදි එක් අනුසන්ධියක් ඇත්තා වූ සූත්‍රයක් එක් ධර්මස්කන්ධයකි. “එකායනො අයං භික්ඛවෙ මග්ගො සත්තානං විසුද්ධියා” යනාදීන් සතිපට්ඨානයන් සැකෙවින් දක්වා ඒවාම විභාග කරන බැවින් සතිපට්ඨාන සූත්‍රය ඒකානුසන්ධික සූත්‍රයෙකි. අනේකානුසන්ධික සූත්‍රයන්හි අනුසන්ධික ගණන අනුව ධර්මස්කන්ධ ගණන් ගනු ලැබේ. ගාථාවන්හි ප්‍රශ්න ඇසීම එක් ධර්මස්කන්ධයක් වශයෙන් ද පිළිතුරු දීම අනික් ධර්මස්කන්ධයක් වශයෙන් ද ගණන් ගනු ලැබේ.

“කති ඡින්දෙ කති ජහෙ – කති චුත්තරි භාවයෙ,
කති සංගාතිගො භික්ඛු – ඔඝතිණ්ණොති චුච්චති”
මේ ප්‍රශ්න ගාථාව එක් ධර්මස්කන්ධයෙකි.

“පඤ්ච ඡින්දෙ පඤ්ච ජහෙ – පඤ්ච චුත්තරි භාවයෙ,
පඤ්ච සංගාතිගො භික්ඛු – ඔඝතිණ්ණොති චුච්චති.”
මේ විසර්ජනය එක් ධර්මස්කන්ධයෙකි. අභිධර්මයෙහි
එක් එක් තික දුක විභාගයක් එක් ධර්මස්කන්ධයෙකි.
එක් එක් චිත්තවාර විභාගයක් එක් ධර්මස්කන්ධයෙකි.

කතමෙ ධම්මා කුසලා? තීණි කුසලමූලානි අලොභො අදොසො අමොහො තං සම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සංඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තං සමුට්ඨානං කායකම්මං වචීකම්මං මනොකම්මං ඉමෙ ධම්මා කුසලා, කතමෙ ධම්මා අකුසලා? තීණි අකුසලමූලානි ලොභො දෙසො මොහො තදෙකට්ඨා ච කිලෙසා තං සම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො -පෙ- මනොකම්මං, ඉමෙ ධම්මා අකුසලා, කතමෙ ධම්මා අව්‍යාකතා? කුසලාකුසලානං ධම්මානං විපාකා කාමාවචරා රූපාවචරා අරූපාවචරා අපරියාපන්නා වේදනාක්ඛන්ධො -පෙ- විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, යෙ ච ධම්මා ක්‍රියා නෙව කුසලා නාකුසලා න ච කම්ම විපාකා සබ්බඤ්ච රූපං අසංඛතා ච ධාතු ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

මේ අභිධර්මයෙහි එක් ධර්මස්කන්ධයෙකි.
විනයෙහි සිකපද පිළිබඳ වස්තු ඇත්තේය, මාතිකා ඇත්තේය, පදභාජනිය ඇත්තේය, අන්තරාපන්ති ඇත්තේය, අනාපත්ති ඇත්තේය, ත්‍රිකපරිච්ඡේද ඇත්තේය, ඒ එක් කොට්ඨාසයක් එක් ධර්මස්කන්ධයෙකි. එහි වස්තු නම් ඒ ඒ සිකපද පැනවීමට නිමිත්ත වූ සුදින්නකථාදිය ය. මාතෘකා යනු “යො පන භික්ඛු භික්ඛූනං සික්ඛාසාජීවසමාපන්නො සික්ඛං අපච්චක්ඛාය” යනාදි සිකපදයෝ ය. පදභාජනිය යනු සිකපදයේ වචන විස්තර කිරීමය. අන්තරාපත්ති යනු සිකපද ඇතුළත ම පනවා ඇති කුඩා සිකපදයෝය. අනාපත්ති යනු සිකපදය සම්බන්ධයෙන් ඇවැත් නො වීම දක්වන “අනාපත්ති අජානන්තස්ස අසාදියන්තස්ස උම්මත්තකස්ස ඛිත්තචිත්තස්ස වෙදනට්ඨස්ස ආදිකම්මිකස්ස” යනාදි ඇවැත් නො වීම දක්වන කොටස ය. ත්‍රිකපරිච්ඡේද යනු “දසහාතික්කන්තෙ අනික්කන්තසඤ්ඤී නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං, දසාහාතික්කන්තේ වෙමතිකො නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං, දසාහාතික්කන්තේ අනතික්කන්තසඤ්ඤී නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං” යනාදී ත්‍රිකපාචිත්ති ත්‍රිකදුෂ්කෘතාදි ප්‍රභේදය දක්වන කොටස ය. මෙසේ වූ ධර්මස්කන්ධ විසි එක් දහසක් විනය පිටකයෙහි ඇත්තේය. සූත්‍ර පිටකයෙහි ද විසි එක් දහසක් ඇත්තේය. අභිධර්ම පිටකය විශාලය. එහි ධර්මස්කන්ධ සතළිස් දෙදහසක් ඇත්තේ ය. මුද්‍රිත පොත් බැලුවාම අභිධර්ම පිටකය කුඩා සේ පෙනෙන්නේ එය “පේයාල” යොදා කෙටිකර ඇති බැවිනි.

“මහණෙනි,
මේ රැස්කිරීම් දෙකක් වෙත්.
කවර දෙකක්ද යත්,

සිවුපසය රැස්කිරීමද,
ධර්‍මය රැස්කිරීමද
යන දෙකයි.

මහණෙනි,
මේ රැස්කිරීම් දෙක වෙත්.

මහණෙනි, මේ රැස්කිරීම් දෙක අතුරෙන්
ධර්‍මය රැස්කිරීම අග්‍රය.”

පූජාපිටිය බටුගොඩ ශ්‍රී ජයසුන්දරාරාම මහා විහාරාධිපති,
නාලන්දේ විමලවංශ හිමි

දේශනාවක ප්‍රධාන පරමාර්ථය විය යුත්තේ යහපත් ගුණධර්ම දියුණු කර ගැනීම මඟින් ආධ්‍යාත්මික සංවර්ධනය කරා ළඟාවීමයි. ධර්මය නුවණැත්තන් සඳහාම දේශනා කර ඇතත්, දියුණු නොවූ මනසකින් යුතු පුද්ගලයන්ට ද එයින් ලෞකික සතුටක් වුව ද ලබා ගැම උගහට නොවේ. එහෙයින් අතීත මෙරට ජනතාව ධර්ම දේශනා, පින්කම් සංවිධානය කිරීම අලංකාරවත්ව, උත්සවාකාරයෙන් සංවිධානය කිරීමට වග බලා ගත්හ. අතීත ලංකාවේ ධර්ම දේශනා ක්‍රම පිළිබඳ සිත් සතන් යොමා බැලූ විට ඒ බැව් මැනවින් පසක් වෙයි.

පැරැණි ලක්දිව ධර්ම දේශනා පැවැත්වීම උත්සවාකාරයෙන් කරන ලද්දේ රටෙහි සාමය සහ සමෘද්ධිය පැවති වකවානු වල බව ඉතිහාසය පිරික්සීමේ දී පෙනෙයි. එකල බණ ඇසීමට භික්ෂූන් වහන්සේලා මෙන්ම, ගිහි ජනතාව ද සිව් දිගින් පැමිණෙති. සවස් භාගයේ රැස්වෙන ජනතාව උදෑසන වන තෙක් ධර්ම ශ්‍රවණය කරති. එහිදී ඒකාකාරී බවෙන් මිදෙනු වස්, විවිධ ක්‍රියාමාර්ග අනුගමනය කරන ලදී. දිවාකථික, පද භාණක, ධම්මකථික යනුවෙන් තුන් නමක් සහභාගි වූහ. ඒ අතරතුර හේවිසි ශබ්ද පූජා, මඟුල් බෙර වාදන, ජාම කාසි එකතු කිරීම වැනි කටයුතු ප්‍රධාන තැනක් ගනියි. දිවා කථීක හිමියන් ජනතාව රැස්වන තුරු පොදු අනුශාසනාවන් පවත්වයි. පදභාණක හිමියෝ මාතෘකා සූත්‍ර කිහිපයක් කටපාඩමින් දේශනා කරති. වඩාත් උගත් ධම්මකථික හිමියෝ එම සූත්‍රවල අර්ථ විග්‍රහ කරමින් ධර්ම දේශනා කරති.
ර්ම දේශනා සඳහා ජනපි‍්‍රය සූත්‍ර ගණනාවක් තිබුණු. මහාවංසය වැනි වංස කතාවල සඳහන් පරිදි, දක්ඛිණවිභංග සූත්‍රය, දේවදූත සූත්‍රය, ගිලාන සූත්‍රය, සතිපට්ඨාන සූත්‍රය, අරියවංස සූත්‍රය වැනි සූත්‍ර දේශනා සහ ජාකත කතා දේශනාවන් ප්‍රධාන තැනක් ගන්නා ලදී. මෙම දේශනා උත්සව සඳහා රාජ්‍ය අනුග්‍රහ නොමදව ලැබුණි. වෝහාරතිස්ස, රජතුමා අරියවංස දේශනා උත්සවය සඳහා දානය පිරිනැමීම සම්පූර්ණයෙන් භාර ගන්නා ලදී. තෝනිගල සෙල් ලිපියට අනුව ‘දේව නමැත්තෙක් කාලසුමනක නම් බැංකුවෙහි වී, උඳු, මුං වැනි ධාන්‍ය තැන්පත් කොට එහි පොලියෙන් ‘යහිසපවිය’ විහාරයෙහි අරියවංස සූත්‍ර දේශනාවට ආධාර කරයි.

ලබුඇටබැඳිගල සෙල් ලිපියට අනුව පුද්ගලයන් දෙදෙනෙක් කහවණු සියයක්ද විස්සක් ද, තැන්පත් කර, එම පොලියෙන් දේවගිරි විහාරයෙහි අරියවංස සූත්‍ර දේශනා පින්කමට ආධාර කරයි. පසු කාලෙයහි අතීත ධර්ම දේශනා ක්‍රම වෙනස් වී නව මුහුණුවරකින් එළි දකින්නට විය. ඒ අනුව ‘ආසන ධර්ම දේශනා, යුගාසන ධර්ම දේශනා, ජාතක ධර්ම දේශනා, සඟි ධර්ම දේශනා, අභිධර්ම දේශනා, රත්නාවලී ධර්ම දේශනා, වැනි ක්‍රම ප්‍රධාන තැනක් ගනියි.මෙම ධර්ම දේශනා ක්‍රම ද අභාවයට ගොස්, නාට්‍යානුසාරයෙන් රඟ දක්වන ධර්ම දේශනා ක්‍රම ආරම්භ විය. ඒවා අතරින් ‘සච්චක දමනය, ආලවක දමනය, යමරජුගේ නඩු තීන්දුව, සඳකිඳුරු ජාතකය, වෙස්සන්තර ජාතකය, යන මේවා ප්‍රධාන තැනක් ගනියි.
මෙම ධර්ම දේශනා ක්‍රම පිළිබඳ දැනුමක් තිබෙන දේශකයන් වහන්සේලා ද සොයා ගැනීම අපහසුය. එහෙත් ඇතැම් පිටිසර බද ප්‍රදේශවල අදද මෙම දේශනා ක්‍රම නොනැසී පැවතීම වාසනාවකි.

හුදෙක් ධර්මාවබෝධය ලබා ගැනීම පමණක් මේවා මඟින් අපේක්ෂා නොකළ අතර, දැයෙහි සමගිය, සමාදානය, සහජීවනය වැනි මානුෂික ගුණදම් පෝෂණය වීමද බලාපොරොත්තු වූ බවත් එම චාරිත්‍ර පිළිබඳ විමසීමේ දී පෙනෙයි.
මෙම ධර්ම දේශනා ක්‍රම ජනතාව අතර ජනපි‍්‍රය වන්නටත්, ජනතාව මේවා නොකඩවා ග්‍රහණය කර ගන්නටත් මේවා ඉදිරිපත් කළ දේශකයන් වහන්සේලා අනුගමනය කළ ක්‍රියාමාර්ගයන් බෙහෙවින් බලපා ඇත. වත්මන් ධර්ම දේශනාවක් පැයකට පමණ සීමා වන බව කව්රුත් දනිති. එහෙත් ඉහත සඳහන් ධර්ම දේශනා රැයක් පුරාවට පැවත්වුණි. ගොවිතැන් කර, අස්වනු කපා, අටුකොටු පුරවා ගත් සරු සාර කාලයෙහි ගැමියාගේ සිත්සතන් ප්‍රබෝධයට පත් වෙයි. නිදහසේ මෙවැනි පින්කම්වලට සහභාගි වීමට හැකියාව ලැබුණි. එයින් ඔවුහු අසීමිත ආශ්වාදයක් ලැබූහ. ධර්ම දේශනාවක් පැවැත්වීමට පෙර ඒ ගැන ප්‍රදේශය පුරා ප්‍රචාරයක් ලබා දීමට කටයුතු කරයි. ආලවක දමනය, සච්චක දමනය වැනි නාට්‍යානුසාරයෙන් රඟ දක්වන ධර්ම දේශනා ඇසීමට ද නැරඹීමට ද ජනතාව බෙහෙවින් කැමති විය. එවැනි දේශනාවක් පැවැත්වෙන බව ප්‍රදේශය පුරා කටින් කට පැතිරෙයි. දැන්වීම් පත්‍රිකා මගින් ද ප්‍රචාරය කරයි. මුද්‍රණ කටයුතු පහසුවෙන් කර ගත නොහැකි එදා, අත් අකුරන් ලියන ලද දැන්වීම් මඟින් ද ප්‍රචාරය කරයි.

“සම්බුදු පියා දෙසූ බණ ටික අහගන් න
බිහිසුණු අලව් යකු දමනය කරලන් න
දහ අට වන දිනය අමතක නොකරන් න
පිළිහුඩුගොල්ලෙ පන්සල වෙත පැමිණෙන් න
මෙය අදට වසර හැටකට පමණ පෙර ප්‍රචාරය කරන ලද දැන්වීම් පත්‍රිකාවකින් උපුටා ගත් කවියකි. ධර්ම දේශනාවක් පැවැත්වෙන දින ගෘහණියෝ වේලාසනින් ආහාර පිළියෙළ කරති. අඳුර වැටෙත්ම පන්දම්, හුළු එළි දල්වාගෙන කව්රුත් පන්සලට පැමිණෙති. පන්සලට උචිත ඇඳුමින් සැරසීමට කව්රුත් වග බලා ගත්හ. නොගැළපෙන ඇඳුමෙන් පැමිණීම අන්‍යයන්ගේ විවේචනයට ලක්වීමේ හේතුවක් විය. ධර්ම දේශනාව ආරම්භ වීමට පෙර මූලික කටයුතු රැසක් සිදු විය. බුදුන් උදෙසා මල් පහන් ගිලන්පස පිදීම විශේෂ විය. පංච තූර්ය වාදනය මැද්දේ එම කටයුතු සිදු විය. අනතුරුව මල් බඳුන් වෙන්දේසි ආරම්භ වෙයි.මෙවැනි ක්‍රියා මගින් ගැමියෝ අහිංසක විනෝදාශ්වාදයක් ලැබූහ. මල් බඳුන් අලෙවියෙන් පසු සල්පිල් භාණ්ඩ අලෙවිය සිදු වෙයි. මේ සියල්ල සිදු කරන්නේ විහාරස්ථානයේ දියුණුව වෙනුවෙනි. මේවා අතරට පන්තේරු නැටුමක් වැනි නැටුමක් ඉදිරිපත් කරන්නේ විවිධත්වය අරමුණු කරගෙනය. ඒ සඳහා සුදුසු ශිල්පීන් ගමෙන්ම සොයා ගත හැකි විය. මෙම මූලික කටයුතු වලින් පසුව දේශකයන් වහන්සේ වැඩමවන්නේ හේවිසි හඬ මධ්‍යයේ අත් පුටුවෙන් ය. අත් පුටුව යනු ශක්තිමත් දායකයන් දෙදෙනකු හෝ සිව් දෙනකු ඔවුනොවුන්ගේ බාහු වලින් අල්ලා ගෙන පුටුවක් මෙන් සකස් කර ගත් එම අත් මත දේශකයන් වහන්සේ වාඩි කරවා ගෙන ඔසවාගෙන ධර්මාසනය මතට වැඩම වීමයි. මෙසේ දේශකයන් වහන්සේ ආසනය මත වැඩ හිඳීමෙන් පසු, මංගල හේරි නාදය පවත්වයි. රැස්ව සිටින සියලු දෙනා එකවර සාධු නාද පවත්වයි. අනතුරුව පන්සිල් සමාදන් වීමට සූදානම් වෙති. නිකම්ම පන්සිල් දෙන්නේ නැත. පන්සිල් ඉල්ලිය යුතු ය. පන්සිල් ඉල්ලීමට හැකියාව ඇති හඬ නඟා මිහිරිසරෙන් ගායනා කළ හැකි බොහෝ දෙනකු ගම්මානයේ සිටියද, එක් අයකු දේශකයන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි දොහොත් මුදුන් තබාගෙන,

බුද්ධමානි චිත්‍යපාද පුම්බුපේත රෝරුගම්
නිත්‍ය සත්‍ය සාගරන්තු දේව බ්‍රහ්ම වන්දිතම්
කාමනාථ සග්ග පාද නිබ්බුතේන අන්ත්‍යගම්
නිත්‍ය සත්‍ය සාගරේන පංචශීල දේථමං”
මෙවැනි ගාථා සහ කවි කියමින් පන්සිල් ආයාචනා කරයි.
පන්සිල් ඉල්ලීමෙන් පසු නමස්කාරය කීමට
අවසර ඉල්ලන්නේ මෙසේ ය.

‘පවර විසිතුරු සත්ජනන්ගෙන් සැදුම් ලත් මෙම මන්දි රේ
එවෙනි සව්සත දහම් අසමින් නිවන් පුරයට සන්තො සේ
දිව පුරට ගොස් ඉසුරු විඳිනට සැම සතුන්ටම සිද්ධ වේ
මෙ අපි සැමටම නමස්කාරය කියන්නට දැන් අවස රේ’

මෙලෙස නමස්කාරය කීමට අවසර ඉල්ලා නමස්කාරය කියති. අනතුරුව පන්සිල් දෙති. පන්සිල් සමාදන් වීමෙන් පසුව දහම් දෙසන මෙන් ආරාධනා කරයි. ඒ සඳහා කවි ගාථා රැසක්ම ඇත. මේ එවැනි කවියකි. මෙලෙස ආරාධනා කිරීමෙන් පසු දේශකයන් වහන්සේ ‘සග්ගේ කාමේච රූපෙආදී වශයෙන් වර්තමානයේ ද භාවිතා වන ගාථා කිහිපය දේශනා කිරීමෙන් දේවාරාධනය කරති. අනතුරුව පැරණි තාල අනුව නමස්කාර ගාථා කියයි. එනම්,

“ගගන තල මැද දිලෙන පුන් සඳ ලෙසට බැඳි සොඳ උඩු විය න්
අවට වට තරු විලස බබළන අඳුර දුරු කරලා පහ න්
රුවට වගුරැළ පෙළට මලලොඹු දොරටු වල සැදි පුන් කළ ස්
එමැද වැඩ උන් බණ අසුන් පිට යතිඳු පාවැඳලා කිය ම්

‘සංපීන ලක්ඛණ විරාජිත රූප සාරං
සාරං විචිත්ත නයධාරිත ධම්ම දේහං
දේහං වරක්ිත භවන්තය ඤෙය්‍ය ලෝකං
ලෝකඤ්ඤුතං ජිනවරං සිරසා නමාමී

සන්තින්ද්‍රියං විත පාපමලං විසුද්ධං
සම්බුද්ධ සාසන නහේ විය පුණ්ණ චන්දං
යං අග්ග පුග්ගල පවග්ග මහග්ඝ දානං
ජිනේන්ද්‍ර සංඝ පවරං සිරසා නමාමී’

අනතුරුව දීර්ඝ ‘චූර්ණිකාව‘ කියයි. මෙය අනුප්‍රාස සමාස වලින් සපිරි කියමනක් නිසා උවසු උවැසියෝ සැදැහැයෙන් යුතුව අසාගෙන සිටිති. මෙලෙස චූර්ණිකාව දේශනා කිරීමෙන් පසු ත්‍රිවිධ රත්නයේ ගුණ ඇතුළත් ‘සංග්‍රහවක්’ කියයි. එය දීර්ඝ පාඨයන්ගෙන් සමන්විතය. ‘මෙසේ පූර්ව කටයුතු රැසක් සිදු කිරීමෙන් පසු, මාතෘකා පාඨයක් හෝ සූත්‍රයක් කියයි. ධර්ම අවවාද කරයි. මාතෘකාව ඇසුරෙන් ධර්ම දේශනා කරයි.

‘ආලවක දමනය’ වැනි නාට්‍යානුසාරයෙන් පැවැත්වෙන ධර්ම දේශනා වලදී, බුදු හිමියන් සහ අලව් යකු අතර ඇතිවන සංවාදය මඟින් දහම් කරුණු ලිහිල්ව ඉදිරිපත් කරයි. අකුරු ශාස්ත්‍රය නොදත් බොහෝ දෙනකුට මෙම දේශනා පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය. දහස් ගණන් සෙනඟ රැස්වී පාන්දර ජාමයේ අලව් යකු පැමිණෙන තුරු බලා සිටිති. ඝෝරබිරං හඬ නංවමින් අලව් යකු පැමිණෙන විට නින්දට වැටී සිටි ළමා ළපටියන් බියට පත් වී හඬ නගති. එය ඉතා උණුසුම් අවස්ථාවකි. කෙසේ වෙතත් දේශනාව නිමාවත් සමඟ අලව් යකු දමනයට පත් වෙයි. සුරතල් බිලිඳු අලව් කුමරු අලව් යක්ෂයාට බිලි පිණිස පිළිගැන්වීමත්, යකු විසින් කුමරු බුදු හිමියන්ට පූජා කිරීමත් දකින සංවේදී කාන්තාවන්ගේ දෑසින් කඳුළු කඩා වැටීම අනුවේදනීය දර්ශනයකි.

සියල්ල අවසන් වීමෙන් පසු, ‘මෛත්‍රී වර්ණනාවෙන්’ ධර්ම දේශනාව නිමාවට පත් වෙයි. මෛත්‍රී වර්ණනාව මගින් පැවසෙන්නේ මෛත්‍රී බුදුන් දකින සහ නොදකින අය පිළිබඳවයි. පුණ්‍යානුමෝදනාව කිරීමෙන් පසු, හේවිසි මධ්‍යයේ දේශකයන් වහන්සේ පෙර පරිදිම අත් පුටුවෙහි තබාගෙන පන්සල තුළට වැඩමවනු ලබති. මේ පුරාණ ධර්ම දේශනා ක්‍රම සකස්වී තිබූ ක්‍රමයන්ය. මෙවැනි සද් කාර්යයන්ගෙන් එදා ජනතාව මෙන්ම මහා සංඝරත්නයද බලාපොරොත්තු වුණේ දැයේ සමගිය, සමාදානය, සෞභාග්‍යය වැනි කරුණු මිස යම් යම් ලාභ ප්‍රයෝජන අත්කර ගැනීම නොවන බව පැහැදිලිය. 

SN 05- 01-14-01. බල සූත්‍රය
SN 05- 01-14-02. බීජ සූත්‍රය
SN 05- 01-14-03. නාග සූත්‍රය
SN 05- 01-14-04. රුක්ඛ සූත්‍රය
SN 05- 01-14-05. කුම්භ සූත්‍රය
SN 05- 01-14-06. සූඛ සූත්‍රය
SN 05- 01-14-07. ආකාස සූත්‍රය
SN 05- 01-14-08. මේඝ සූත්‍රය
SN 05- 01-14-09. දුතිය මේඝ සූත්‍රය
SN 05- 01-14-10. නාවා සූත්‍රය
SN 05- 01-14-11. ආගන්තුක සූත්‍රය
SN 05- 01-14-02. නදී සූත්‍රය

සීලය – අති පුජ්‍ය නාඋයනේ අරියධම්ම මහා ස්වාමින් වහන්සේ

§1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසනසේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා ඒ භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

§2. “මහණෙනි,
කයෙන් කල යුක්තක් ඇතිනම්
ඒ සියලු ක්‍රියා මහ පොළොවේ පය ගසා
පොලොව මත සිටම කල යුතුය.

මහණෙනි,
එසේම තොප සීලයේ පිහිටාම,
සීලය නොසිදා,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.

මහණෙනි,
සීලයේ පිහිටාම, සීලයම නොසිදාම,
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

§3. “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ,
නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සිතින්
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
නිවනට නැමුණු සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ
නිරෝධය ඇසුරු කළ
නිවනට නැමුනු සිතින් සම්‍යක් වචනම දොඩව්.
විවේකය , විරාගය, නිරෝධය ඇස, සම්‍යක් කර්මාන්තයේ යෙදෙව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්. විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සතිය වඩව්. විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සමාධිය වඩව්.

[විවේකය : විසුද්ධිමග්ගයෙහි කාය විවේක, චිත්ත විවේක, උපධි විවේක යනුවෙන් විවේකය තෙවැදෑරුම් ලෙස සඳහන් වේ. පංචකාම ලෝකයට අයත් පුද්ගලයන් හා වස්තූන් හා එක්ව වාසය කරන්නෙකුට කාය විවේකයක් අත්දැකිය නොහැකි ය. අකුසල චේතනා හෙවත් කෙලෙස් ධර්මවලින් සිත නිදහස් කර ගැනීම චිත්ත විවේකයයි. උපධි විවේකය යනු උපධි සංඛ්‍යාත ආශ්‍රව ධර්මයන්ගෙන් සිත සම්පූර්ණයෙන් නිදහස් කරගැනීමයි. එය විමුක්තිය සාක්‍ෂාත් කළ පුද්ගලයන්ට ආවේණික විවේකයයි. මේ අනුව සාමාන්‍ය ව්‍යවහාරයේ විවේකය යනුවෙන් අදහස් කෙරෙන දෙයට වඩා අතිශයින් ම වැඩි යමක් එයින් අදහස් කොට ඇති බව පැහැදිලි ය.

බුදු සමයට අනුව විවේකය යනු භෞතික ව පමණක් නොව, ආධ්‍යාත්මික වශයෙන් ද හුදුකලාව වාසය කිරීමයි. භෞතික ලෝකය හා සමාජය සමඟ මෙන් ම අකුසල සිතිවිලි හා සම්බන්ධ කෙලෙස් බැදීම් ද සිඳ දැමීම සැබෑ විවේකයයි.

රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස, ස්පර්ශ යන අරමුණු මූලික කරගත් භෞතික වස්තු එක් රැස්කොට, ගොඩ ගසාගත් තරමට ම කායික විවේකය අහිමි වේ. කායික වශයෙන් ඒ සියල්ල නඩත්තු කරමින්, පාලනය කරමින්, ඒ ගැන සොයා බලමින් කටයුතු කිරීමට සිදුවන නිසා කායික විවේකයට එයින් බාධා පැමිණේ. චිත්ත විවේකයට බාධා පමුණුවන්නේ සන්තානගත අකුසල චේතනාවන් ය. සිත විවිධ අරමුණු ඔස්සේ හඹා යමින් සංකල්ප, සිතිවිලි, විතර්ක අදහස් ප්‍රතිනිර්මාණය වන විට චිත්ත විවේකයට බාධා පැමිණේ. සිතිවිලි සංකීර්ණ වන තරමට ම මානසික අසහනය හා ආතතිය වර්ධනය වේ.

වර්තමාන මිනිසා ද්‍රව්‍ය එක්රැස් කිරීමේ තරගයේ නිරත ව සිටී. එයින් ඔහු හෝ ඇය කෙතෙක් අවිවේක වී ඇත්ද යනු තම ආහාරය පවා අනුභව කිරීමට අවශ්‍ය විවේකය අහිමි කරගෙන තිබේ. එයට සාපේක්‍ෂ වශයෙන් ආතතිය, අසහනය, කළකිරීම, නින්ද නොයාම ආදී මනසික පීඩාවන්ට ද වර්තමාන මිනිසා ගොදුරු වී සිටී. තම අවිවේකය හා ආතතිය සමනය කරගැනීම සඳහා මත්පැන් මත්ද්‍රව්‍ය ආදියට යොමුවීම හේතුවෙන් ඇතමෙකු මහත් ව්‍යසනයකට පත්ව සිටිති….]

§ 4. “මහණෙනි,
සීලය රකිමින්ම සීලයෙහි පිහිටාම
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්.
ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය
නැවත නැවත වඩව්යයි” වදාළසේක.

[බල කරණීය වර්ගයෙහි – පාදබල හා බාහුබලයෙන් කළයුතු දිවීම් පැනීම් තැවීම් උසුලාගෙන යාම් ආදී කර්මාන්ත 
සීලෙ පතිට්ඨාය = (පාතිමොක්ඛ සංවර, ඉන්‍ද්‍රිය සංවර, ආජීව පාරිසුද්ධි, පච්චය සන්නිසිත යන) චතු පාරිසුද්ධි සීලයෙහි පිහිටා 
අට්ඨංගිකං මග්ගං = විදර්ශනාව සහිත ආර්ය මාර්ගය.]

අතිපුජ්‍ය මහෝත්තම මාතර ශ්‍රී  ඥාණාරාම ලොකු ස්වාමින් වහන්සේ 

§1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසනසේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා ඒ භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක..

§2. මහණෙනි,
ලොව ඇති සියලු ගස්වැල් ජාතීහු පැල වී ,
වැඩී, මහත් බවට පැමිණේ.
ඒ සියළු ගස්වැල් පොළොව නිසාම
පොළොවෙහි පිහිටාම එසේ වැඩෙත්.

මහණෙනි,
එසේම තෙපිද සීලය නිසාම, සීලයෙහි පිහිටාම,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්!
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩව්!
එසේ පටිපදාවේ හැසිරෙන තොපගේ කුසල ධර්මයන් වැඩේ.
නැඟීමට මහත් බවට පැමිණෙයි.

මහණෙනි,
කෙසේ සීලයේ පිහිටා . ශුද්ධිසීලයෙහි පිහිටා
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන විට
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩන විට
කුසල ධර්මයන්හි වැඩීම, නැඟීම, දියුණුවීම සිදු වේද?

§ 3 “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සිතින්
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
නිවනට නැමුණු සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් වචනම දොඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් කර්මාන්තයේ වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සතිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සමාධිය වඩව්.]

[විරාගය:– තථාගත ධර්මය කුමක් සඳහාද කියා යම් කෙනෙක් ප්‍රශ්න කළොත් කියන්න තිබෙන සරලම පිළිතුර වන්නේ රාග විරාගය පිණිස බවයි. රාග යනු කැමැත්ත, ආශාවය. විරාගය යනු අකැමැත්ත නොව ආශාව දුරු කිරීමය. කැමැත්ත, ආශාව නැතිකර දැමීමය. වෙනත් ආකාරයකින් කියතොත් අප සියලු දෙනා මූලිකව ලැබුණු ගොඩවල් පහක් තිබේ. එය පඤ්චස්කන්ධය කියා හඳුන්වයි. මිනිසුන්, බ්‍රහ්මයෝ, දෙවියෝ, පේ‍්‍රතයෝ, පිචාසයෝ, තිරිසන්නු යන සියලු දෙනාටම මේ පඤ්ස්කන්ධයක් ඇත. මේ පඤ්චස්කන්ධයට ඇති කැමැත්ත රාගය යනුවෙන්න්න නම් කල හැක.
මේ පඤ්චස්කධයට ඇති කැමැත්ත නිසා පඤ්චස්කන්ධයක් ලැබෙන ආකාරයට සත්ත්වයා කර්ම රැස්කර ගනී. එවිට ඒ කර්මානුරූපව පඤ්චස්කන්ධයක් ලැබෙයි. එසේ ලැබුණ කය ජාති, ජරා, ව්‍යාධි, මරණ ආදී දුක්වලට ගොදුරු වීම නියතය. සංඛිත්තේන පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා දුක්ඛා යනු එයය. සැකෙවින් කියනවා නම් මේ පඤ්ච උපාධානස්කන්ධයම දුකයි.
මෙහි ජාති යනු පඤ්චස්කන්ධයේ පහළ වීමයි. ජරා යනු එය කැඩී බිඳී යාම, ව්‍යාධි යනු ලෙඩ රෝගවලට ගොදුරුවීම, මරණ යනු පඤ්චස්කන්ධය බිඳීයාමය. මේ සියලුම දේ දුකට හේතුය. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මය දේ සත්ත්වයා දුකෙන් මුදවාගනු පිණිසය. සත්ත්වයා දුකට පත්වුණේ මේ පඤ්චස්කන්ධය නිසා නම්, ආසාව, රාගය නිසා නම් ඒ පංචසකන්ධයට ඇති රාගය නැතිකර ගැනීම සඳහා, පඤ්චස්කන්ධය ඒ තුළ විරාගය ඇතිකර ගැනීම සඳහා බුදුරජාණන් වහන්සේ ධර්ම දේශනා මග පෙන්වයි. මේ සදධර්මයේ හරය මූලික ඉලක්කය වන්නේ මේ රාගය හෙවත් ආශාව නැතිකර ගැනීමයි.
ශ්‍රාස්ත්‍රපති, රාජකීය පණ්ඩිත තලල්ලේ චන්දකිත්ති හිමි]

“මහණෙනි,
මෙසේ තොප සීලය නිසා සීලයෙහි පිහිටා
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩීමෙන්,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩීමෙන්,
කුසල ධර්මයන්හි වැඩීම සිදුවේ. ඒවායේ නැඟීමට
මහත් බවට පැමිනීම සිදුවේ”යයි, වදාළසේක.

ජගාම භූතගාම = මෙහි (මූල බීජ, ඛන්‍ධබීජ, අග්ගබීජ, ඵලබීජ, බීජබීජ යන) පස් වැදෑරුම් බීජ “බීජගාම” නම් වේ. එයම පත්‍රවලින් සම්පූර්ණ වූයේ නිල් පැහැති ස්වභාවයෙන් පටන්ගෙන වෘක්ෂ ලතා දක්වා වේ යයි දතයුතු වේ.

– අති පුජ්‍ය නාඋයනේ අරියධම්ම මහා ස්වාමින් වහන්සේ

[නාගයෝ :- සෙනෙවිරත්න මහලේකම් මහත්මා බුදුසරණ 2009 ක් වූ ජනවාරි මස 04 වන දා ඉරිදා ට ලියු ලිපියෙන්
ආචාර්ය මන් භූරිදත්ත නමැති විසිවන සියවසේ ජීවත් වූ තෙරුන් වහන්සේ කෙනෙකුගේ යැයි සලකනු ලබන ජීවන චරිතයේ .මන්භූරිදත්ත තෙරුන්වහන්සේ දෙවියන්, බඹුන් ආදීන් පමණක් නොව නාගයින්ද ඇසුරු කොට ඔවුනට දහම් දෙසූ බව අපට අසන්නට ලැබේ. (ඉහත සඳහන් ග්‍රන්ථයේ පිටු, 79, 84 හා 262).
ඓතිහාසික යුගයට පෙර ලංකාවේ ද යක්‍ෂයන් හා නාගයන් විසූ බවක් කියනු ලැබේ. එකළ නාගයන් ලෙස සලකනු ලැබුවේ මුහුදුබඩ හා ගංගා දෝණිවල විසූ මනුෂ්‍යයන් කොටසක් බව ද කියනු ලැබේ.
මන් භූරිදත්ත තෙරුන් වහන්සේ ඇසුරු කළ නාගයින් සාමාන්‍ය මිනිස් ඇසට නොපෙනෙන, දෙවියන්ට මෙන් නොපෙනී සිටීමට හැකියාවක් ඇති, සත්ත්ව කොට්ඨාසයකි. මනුෂ්‍යයන්ටත් භාවනාවේ උපචාර සමාධියට පත් වුවහොත්, දේවතාවුන්, නාගයින් හා භූතයින් ඒ ඒ ලෝක තලවලදී දක්නට හැකිවෙනු ඇතැයි කියනු ලැබේ. (83 පිටුව)

[බුද්ධ චරිතයේ එන සමහර සිද්ධි අපට මේ තොරතුරු හා සංසන්දනය කළ හැකි ය. බුද්ධත්වය ලබා හය වන සතියේ දී ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ මුචලින්ද (මිදෙල්ල) වෘක්‍ෂයක් යට සතියක් විවේක සුවයෙන් ගත කළ බව කියනු ලැබේ. ධාරානිපාත වැස්සක් වසිනු ලැබූ ඒ සතිය තුළ දී එක්තරා නාගයෙක් ඔහුගේ දරණ මත බුදුරදුන් වඩා හිඳුවා, ඔහුගේ පෙණයෙන් වැසි සුළං නොවදින සේ බුදුරදුන් ආවරණය කර සිටි බව පාසලේ හා දහම් පාසලේ දී බුද්ධ ධර්ම පාඩම්වලදී අපට ඉගෙනීමට ලැබී ඇත. මා ඇතුළු අප බොහෝ දෙනකු සිතාගෙන ඇත්තේ මුචලින්ද විලෙන් පැමිණි නයෙක් බුදුරජාණන් වහන්සේට ආරක්‍ෂාව සපයා දුන් වග ය.මේ සිද්ධිය ඛුද්දක නිකායේ උදාන පාලියේ මුචලින්ද වග්ගයේ දැක්වෙන පාඨයේ අදහස මෙසේ ය. මෙය මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් සමයෙක බුද්ධත්වයට පත් බුදුන් වහන්සේ උරුවෙල් දනව්වේ නේරංජරා නදී තීරයේ මිදෙල්ල ගසක් මුල විමුක්ති සුවයෙන් විසූ සේක. එකළ සත්දිනක අකල් වැස්සක් ඇති විය. එවිට මුචලින්ද නා රජ තම වාස භවනයෙන් පිටව
“භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සීතලක් නොවේවා. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උෂ්ණයක් නොවේවා!, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මැසි මදුරුවන්ගෙන්, සුළඟින්, අව්වෙන්, සර්පයන්ගෙන් කරදරයක් නොවේවා යි සිතමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීරය සන්දරණ පටකින් වෙලාගෙන මහත් වූ පෙණයක් කොට ගෙන සිටියේ ය. සතිය අවසන බුදුන් වහන්සේ සමාධියෙන් නැගී සිටි සේක. වැස්ස නැවතුණු පසු නා රජ, තමන්ගේ දරණ වැල ඉවත් කොටැ, තරුණයෙකුගේ වෙසක් මවාගෙන බුදුරදුන්ට ඇඳිලි බැඳ නමස්කාර කරමින් සිටියේ ය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිවන් සුවය, නොකිපෙන බව, අවිහිංසාව, කාමයන්ගෙන් ඉවත් වීම හා අස්මිමානයෙන් දුරුවීම සැපයක් බව පිළිබඳ ගාථාවන් දේශනා කළ සේක.”

ඉහත සඳහන් පාඨයෙන් දැක්වෙන නාගයා තිරිසන් නයෙක් නොව විවිධ වෙස් ගැනීමට හැකි දිව්‍යමය ස්වභාවයක් ඇති නාගරාජයකු බව පෙනේ. අපේ බොහෝ බෞද්ධ විහාර බිතු සිතුවම්වල නම් සත්දරණ පටකින් වෙලාගත් පෙණය නගාගත් මුචලින්ද නාග රාජයා දැවැන්ත නාගයකු සේ පෙනේ. මොහු වෙනත් මිනිස් ඇසකට දක්නට ලැබුණේ ද යන්න පිළිබඳව අපට අවබෝධයක් නැත.මිනිස් වෙසින් සිටින නාගයන් මිනිසුන්ට දකින්නට ලැබුණු අවස්ථාවක් බුදුරජාණන් වහන්සේ පළමුවන වර්ෂා සෘතුව බරණැස ඉසිපතනයේ ගත කළ කාලයේ දී අපට දක්නට ලැබේ. ඒ ඒරක පත්‍ර නාගරාජ සමාගමය සිදු වූ අවස්ථාවේදී යි. බුදු රජාණන් වහන්සේ නමක් ලොව පහළ වූ වග මිනිසුන්ගෙන් අසා දැන ගැනීම සඳහා ඒරකපත්‍ර නා රජ උපක්‍රමයක් යෙදී ය. හේ අභිරූපී සිය දියණියට ගාථාවක් උගන්වා බරණැස ගංගා නදිය අසළ ඇය සිටුවා, ඇය ලවා ඒ ගාථාව ගයන්නට සැලැස් විය. ඇය ගයන ගීයට ප්‍රතිගීතයක් ගයන කෙනකුට මහත් වස්තුව සමග ඇය පාවාදෙන බවද ප්‍රසිද්ධ කරවීය. සෑම අඩමසක් පාසාම පොහෝ දිනයන්හී ඇය මේ ගීය ගැයූ අතර බොහෝ කලක් ඉක්ම ගියේ ය.බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රථම වස් කාලය ගෙවද්දී එක් පොහෝ දිනක නා රජ දියණිය ගීය ගයන දින උදා විය. තමාගේ ගමනින් යහපතක් සිදුවන බව දුටු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එදින බරණැස ගංගා ඉවුරෙහි රිටිගස්හත පිහිටි තැනට වැඩි සේක. එදා ගීයක් ගයන්නට යන උත්තර නමැති මානවකයා දුටු බුදුන් වහන්සේ ඔහු කැඳවා ඔහුගේ ගීය අසා, එය වැරැදි බැවින් ඔහුට නිවැරැදි ගීයක් හා තවත් ප්‍රතිගීයකුත් ඉගැන් වූ සේක. ගීයෙහි අරුත මෙහි නොදැක් වේ. (එය බලන්ගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රීය හිමියන්ගේ ගෞතම බුද්ධ චරිතය නමැති ග්‍රන්ථයේ 52 – 54 පිටු)

එම ගීතය හා ප්‍රතිගීතය ඇසූ උත්තර මානවකයා සෝවාන් විය.අනතුරුව උත්තර මානවකයා නාග කුමරිය වෙත ගොස් ඇය ඇසූ ප්‍රශ්නවලට අදාළ ගීත ගායනා කෙළේ ය. ඒරකපත්‍ර නාග රාජයා ඒ ගාථාව බුදුවරයකුගේ විසර්ජනයක් බව දැන, උත්තර මානවකයා සමඟම බුදුන් දක්නට ගොස් දහම් ඇසූහ. ඒරකපත්‍ර නාග රාජයාත් ඔහුගේ දියණියත් මිනිස් වෙසින් සිටි නාගයෝ ය. බුදු කෙනෙකුගේ ලොව පහළ වී ඇති බව නාගයන් දැන ගත්තේ ද මිනිසුන්ගෙනි.මිසදිටු ගත් නන්දෝපනන්ද නම් නාග රාජයකු බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දමනය කළ බවක් බෞද්ධ සාහිත්‍යයෙහි දැක්වේ. ඔහු දමනය කරන ලද්දේ මුගලන් මහරහතන් වහන්සේ විසින් බව කියනු ලැබේ. (අමාවතුරේ නාග දමනය)ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ ලංකාවට වැඩම වීමේ දී ද නාගයන්ගේ අභිවාදනයට ලක් වූ බව කියනු ලැබේ. තාමුලිප්තියේ සිට දඹකොළ පටුනට සමුදායේ නැවෙන් ගමන් ගනිද්දී නාගයෝ ශ්‍රී මහා බෝධිය ලබා ගැනීමට උත්සාහ කළහ. එහිදී බෝ රජුන් භාරව ගමන් ගත් සංඝමිත්තා මහ රහත් තෙරණින් වහන්සේ ගුරුළු වෙසක් ගෙන නයින් බිය ගැන්වූහ. අන්තිමේ දී නාගයෝ මහතෙරණියන්ට යාඥා කොට ශ්‍රී මහා බෝධිය ලබා ගෙන එය නාග භවනයට ගෙන ගොස් සතියක් ගෞරව පූජා පවත්වා දඹකොළ පටුනට ගෙන යන දිනයේ එය නැවෙහි තැන්පත් කළහ. (මහාවංශය, 19 වෙනි පරිච්ඡේදය)මණිකණ්ඨ, චම්පෙය්‍ය, පණ්ඩරනාග, භූරිදත්ත හා විදුර වැනි ජාතක කථාවල ද නාගයන් පිළිබඳ තොරතුරු රැඳී ඇත්තේ පැරැන්නන් තුළ ප්‍රබල නාග සංකල්පයක් තිබු නිසා විය හැකි ය.බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අත්දැකීම් මගින් ද, බෝධි ආගමනයේ ස¼ඳහන් නාගයන්ගේ ශ්‍රී මහා බෝධි ප්‍රණාමය මගින්ද, ආචාර්ය මන් භූරිදත්ත තෙරුන් වහන්සේගේ අත්දැකීම් ඇසුරෙන්ද ‘නාගයෝ’ යන සත්ව කොට්ඨාසයක් ඇති බව අපට සිතා ගත හැකි ය. අප දකින්නේ අපගේ ලෝකතලය පමණි. සීමිත රටාවක සිටින බැවින්, අපට නොපෙනන නිසා වෙනත් ජීවීන් නැතැයි සිතා ගැනීම වැරැදිය. මිනිස් ඇසට පෙනෙන දේවල් පමණක් සත්‍යයයි සිතා ගැනීම මුළාවකි.]

§1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසනසේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා ඒ භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

§ 2. මහණෙනි,
හිමවත් පර්වතය නිසා නාගයෝ කය වඩා ගනිත්. බල ගන්වත්.
ඔව්හු එහිදී කය වඩාගෙන බලගන්වා කුඩා වලවල්වලට බසිත්.
කුඩා වලවල්වලට බැස මහ වලවල්වලට බසිත්.
මහවලවල්වලට බැස කුඩා ගංගාවලට බසිත්.
කුඩා ගංගාවලට බැස මහ ගංගාවලට බසිත්.
මහ ගංගාවලට බැස මහ මුහුදට මහා සාගරයට බසිත්.
ඔව්හු එහිදී කයින් මහත් බවට විශාල බවට පැමිණෙත්.

[බලං ගාගෙන්ති = බලය ගනිත්, ගන්නා ලද ශක්තීන් ස්ථිර ශරීර බවට පත් වේ. 
කුස්සුබ්හෙ ඔතරන්තී යන ආදියෙහි මේ අනු පිළිවෙළ කථාවයි.
නාග ස්ත්‍රීහු වනාහී ගැබ් ගන්නා සමයෙහි ගැබ් පිහිටියාහු මෙසේ සිතත්
“ඉදින් අපි මෙහි දරුවන් වදන්නෙමු නම් දියෙහි රළ වේගයටද,
ගුරුළන් හට ද (බියෙන්) දුව පැන පැමිණෙන අපගේ දරුවෝ තම වේගය ඉවසා දරා ගැනීමට නො හැක්කෝ වෙති.”
ඒ නාග ස්ත්‍රීහු මුහුදෙහි ගිලී ගංමෝය සඳහා බිඳුණ ගංමුව දොරට පැමිණ පංච මහා ගංගාවනට පිවිස හිමවතට යති. එහි ගුරුළන් හට නො පැමිණිය හැකි රන් රිදී මැණික් ගුහාවන්හි වසමින් දරුවන් වදා නාග පෝතකයන් (ඔවුන්ගේ) වළලුකර ඇටචල මට්ටම පමණ වූ දියට බස්වා ජල තරණය පුහුණු කරවත්.
ඉක්බිති යම් කලෙක පිළිවෙළින් ඒ නාගයන් හට ගංගා ආදී නදීන්හි මෙතෙරින් එතෙරටද, ඒ තෙරින් මෙතෙරටද එතෙර මෙතෙර යාමට හැකිවේද, එකල්හි “දැන් අපගේ දරුවෝ දිය රළෙහි වේගය ද, ගුරුළන් ගේ වේගය ද ඉවසා දරා ගැනීමට සමත් වන්නාහ යි දැන තම ආනුභාවයෙන් මහා වර්ෂාවක් ඇති කරවා මුළු හිමවතම එකම ජලාශයක් කරමින් වැසි වස්වා රනින් හා රිදියෙන් කළ නැව් මවා මතුයෙහි රන් තරුවලින් විසිතුරු වූ, එක් තැන් කළ ගඳ මල් දම් හා රෙදි වියන් බඳවා සුරා, බත්, ගඳමල් ආදිය ගෙන්වා ගෙන එම නැව්වලින් මහා ගංගා පහ ඉක්මවා ක්‍රමයෙන් මහා සමුද්‍රයට පැමිණෙත්. එහි වෙසෙන්නාවූ ඒ නාගයෝ බඹ සියය, බඹ දහස, බඹ ලක්ෂය යන ප්‍රමාණයන්ට වැඩෙන්නාහු මහත් බවට, විශාල බවට පැමිණෙත්.]

§3. මහණෙනි,
එසේම තොපද සීලය සරන කොටගෙන සීලයෙහි පිහිටා
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන්නේද,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩන්නේද,
ධර්මයන්හි මහත් බවට හා විශාල බවට පැමිණේ.

මහණෙනි,
කෙසේ සීලය නිසා සීලයෙහි පිහිටා
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන්නේද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩන්නේද?
කුසල ධර්මයන් මහත් හා විශාල කර ගන්ණේද?

§ 3. “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ
නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සිතින්
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
නිවනට නැමුණු සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් වචනම දොඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් කර්මාන්තයේ වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සතිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සමාධිය වඩව්.]

[නිරෝධය:- තෘෂ්ණාව ප්‍රහීණ කිරීම නිර්වාණය ලෙස කෙටියෙන් දැක්වුව ද අවිජ්ජා, සංඛාර ආදි හේතු ප්‍රත්‍යයන් ගේ නිරෝධය ද ඊට අදාළ වන බව සැලකිය යුතුය. නිර්වාණය නම් කුමක්දැයි පරිබ්‍රාජකයකු සැරියුත් හිමියන්ගෙන් විමසූ විට උන්වහන්සේගේ පිළිතුර වූයේ බුදුරදුන් පැවසු පරිදි ‘රාගය නැතිවීම, ද්වේශය නැතිවීම හා මෝහය නැතිවීම නිර්වාණයයි’ යනුවෙනි
චතුරාර්ය සත්‍යයේ තෙවැනි සත්‍ය දුක්ඛ නිරෝධ ආර්ය සත්‍යයි. අනන්ත කාලයක් සසර දුක්විඳින සත්වයාට සසර දුකෙන් මිදීමට හැකියාවක් ද සසර දුකෙන් මිදීමේ ක්‍රමයක්ද ඇති බව පෙන්වා දුන් බැවින් බුදුන් වහන්සේ මිනිසා අනාථ අසරණ තත්ත්වයෙන් මුදාගෙන ඇත. ලෝකයේ දුක්ඛ ස්වභාව ගැන හෙළිකිරීම කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමුකොට ඇති නිසා බුදුදහම කෙනකු සර්ව අශුභවාදයක් ලෙස හැඳින්වුවද දුක්ඛ නිරෝධයක් හෙවත් දුක නැතිකිරීමක් ඇති බව පෙන්වා දෙන බැවින්, බුදුදහම සර්ව අශුභවාදයක් නොවන බව වටහාගත යුතුය.
චතුරාර්ය සත්‍ය හෙවත් සත්වයාගේ සංසාර දුක පිළිබඳ සත්‍යය ලොවට පැහැදිලි කෙරෙන්නේ පටිච්ච සමුප්පාදය නම් වූ, බෞද්ධ දර්ශනයේ කේන්ද්‍රීය ඉගැන්වීම වන හේතුඵලවාදය පදනම් කරගනිමිනි.
ඒ අනුව, සියල්ල පවතින්නේද බිහිවන්නේද පවතින දෙය වෙනස් වන්නේද හේතු ප්‍රත්‍ය ධර්මයන්ට අනුකූලව නිසා මිනිසාට එය වටහාගැනීමට ද ඒ ගැන ක්‍රියාත්මක වීමටද හැකියාවක් ඇත්තේය. දුක පිළිබඳ ගැටලුව විසඳා ගැනීමේ හැකියාවක් මිනිසාට ඇත්තේ දුක ප්‍රතීත්‍ය සමුත්පන්න නිසාය. එනම් හේතුඵල ධර්මයට අනුව පවත්නා නිසාය.
මෙසේ මිනිසාට හේතු ප්‍රත්‍ය ධර්ම අනුව දුක්ඛ නිරෝධයක්ද ඇති බව පනවන බැවින් මිනිසා අනාථ අසරණ සත්වයෙකු නොවන බවත්, දුකෙන් නිදහස් වන්නේ මිනිසා තුළින්ම හටගත් හේතු මිනිසා විසින්ම වටහාගනු ලැබ ඒ හේතු ඉවත්කිරීමෙන් පමණක් බවත් බුදුදහම අවධාරණය කරයි.]

§ 4. “මහණෙනි,
මෙසේ තොප සීලය නිසා සීලයෙහි පිහිටා
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩීමෙන්,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩීමෙන්,
කුසල ධර්මයන්හි වැඩීම සිදුවේ. ඒවායේ නැඟීමට
වැඩි දියුණුවීම සිදුවේ”යයි” වදාළසේක.

[එවමෙව ඛො = මෙහි හිමාලය පර්වතය මෙන් චතුපාරිශුද්ධි ශීලය දැක්විය යුතුය. නාග පෝතකයන් මෙන් යෝගාවචරයන් ද, කුඩා විල්මෙන් ආර්ය මාර්ගය ද, මහා සමුද්‍රය මෙන් නිර්වාණය ද දැක්විය යුතුය. යම් සේ නාගපෝතකයෝ හිමවතෙහි පිහිටා කුඩා විල් ආදියෙන් මහ සමුදුරට පැමිණ ශාරීරිකව මහත් බවට පැමිණෙත් ද, එසේම යෝගීහු සීලය ආධාර කොට ගෙන, සීලයෙහි පිහිටා ආර්ය මාර්ගයෙන් නිවනට පැමිණ අර්හත් මාර්ගයෙන්ම පැමිණි අභිඥධර්මයන් ඇති කල්හි ගුණශරීර වශයෙන් මහත් බවට පැමිණෙත්.

අතිපුජ්‍ය මහෝත්තම මාතර ශ්‍රී  ඥාණාරාම ලොකු ස්වාමින් වහන්සේ 

§1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසනසේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා ඒ භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

§ 2. මහණෙනි,
පෙරදිගට නැමුනු පෙරදිගට හැරුණු,
පෙරදිගට බරවූ වෘක්ෂයයක්,
මුල් කැපූ කල කිනම් පැත්තකට වැටෙන්නේද?
“ස්වාමීනි, යම් දිසාවකට නැමුනේද?
යම් දිගකට හැරුණේද යම් දිගකට බරව පවත්නේද?
ඒ දිසාව ට වැටෙයි.”

“මහණෙනි,
එසේම යමෙක් ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන්නේ නම්,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩන්නේ නම්,
නිවනට නැමුන සිත් ඇතිව ප්රතිපදාවේ හැසිරේනම් ,
සිත නිවනටම හැරුණේනම් ඔහුගේ අරමුණ ඉටුවේ..

මහණෙනි,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩන
තොප කෙසේ නිවනට නැමෙන්නේද?
නිවනට හැරෙන්ණේද? නිවනට බර වේද?

§ 3. “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සිතින්
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
නිවනට නැමුණු සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් වචනම දොඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් කර්මාන්තයේ වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සතිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සමාධිය වඩව්.]

“මහණෙනි,
මෙසේ තොප ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
එවිට තොප නිවනට නැමුණේ වෙයි.
නිවනට හැරුණේ වෙයි.
නිවනට බරවූයේ වේයයි” වදාළසේක.

[නිවනට යොමු කල සිත:
නිවනට පැමිණීමට කළ යුතු එක ම දෙය නම් සත්ත්වයා හට නැවත නැවත ස්කන්ධ ලබා දෙන ඒ තෘෂ්ණාව නැති කිරීමය. තෘෂ්ණාව ද යම්කිසි හේතුවක් නැතිව ඉබේ ම ඇති වන්නක් නොව යම් කිසි හේතුවක් නිසා ම ඇති වන දෙයකි. ඒ හේතුව සොයා එය නැති කිරීමෙන් ම මිස අන් ක්‍රමයකින් එය නැති කළ නොහැකිය. දන් නොදීම වත් සිල් නොරැකීම වත් තෘෂ්ණාව ඇති වීමේ හේතු නොවන බැවින් දන් දීමෙන් හෝ සිල් රැකීමෙන් හෝ ඒ තෘෂ්ණාව දුරු කළ නොහේ. දන් දීමෙන් ද එක්තරා විදියක තෘෂ්ණාවක් දුරු වන බව නම් සත්‍යයකි. එහෙත් මතු ඉපදීමට හේතු වන ප්‍රධාන තෘෂ්ණාව ඉන් දුරු නොවේ. ඉන් දුරු වන්නේ දෙන වස්තුව පිළිබඳ තෘෂ්ණාව පමණකි. දීම කර්මයක් වන හෙයින් එය මතු භවයෙහි උපදවන ප්‍රධාන තෘෂ්ණාවට මරණින් මතු දෙවන ජාතියකට පැමිණ වීමට උපකාර වන දෙයක් ම වේ.

තෘෂ්ණාව ඉපැදීමේ හේතුව නම් පඤ්චස්කන්ධයා ගේ සැබෑ තත්ත්වය වසන්නා වූ ඒ සත්ත්වයා හට දැන ගන්නට නොදෙන්නා වූ බොහෝ සෙයින් ඒ තෘෂ්ණාව හා එක්ව පවතින්නා වූ මෝහයයි. පඤ්චස්කන්ධයෙහි මඳ ආස්වාදයක් ද මහා ආදීනවයක් ද ඇත. පඤ්චස්කන්ධයෙහි ඇත්තා වූ ප්‍රීතියට හා සොම්නසට හේතුවන ස්වභාවය එහි ආස්වාදයයි. උපදවා ගැනීමට දුක්විය යුතු බව, දුකින් ම උපදනා බව, උපන් පසු බොහෝ දුක් ගෙන රක්ෂා කළ යුතු බව, කොතෙක් උත්සාහ කොට කොතෙක් වෙහෙසී කොතෙක් දුක් ගෙන ආරක්ෂා කළත් දිරන බිඳෙන බව, අනේක දුඃඛයන්ට වස්තු වන බව, එය පවත්නා තාක් නිදහසක් නොලැබිය හැකි බව යන ආදිය පංචස්කන්ධයා ගේ මහා ආදීනව රාශියයි. තවත් ක්‍රමයකින් කියතහොත් සංස්කාර දුඃඛ, විපරිණාම දුඃඛ, දුඃඛ දුඃඛ සංඛ්‍යාත ත්‍රිවිධ දුඛයෙන් නිරන්තරයෙන් ම පෙළෙන බව, සත්ත්වයන් විසින් ඇතය යි සිතන නිත්‍ය සුඛ සුහ ආත්ම ස්වභාවයන් එහි නැති බව, පඤ්චස්කන්ධයාගේ ආදීනව රාශියයි.

පඤ්චස්කන්ධය මෙසේ මහා ආදීනව රාශියකින් යුක්ත බැවින් ඇලුම් කළ යුත්තක් නොව බිය විය යුත්තකි. සතුටු විය යුත්තක් නොව පිළිකුල් කටයුත්තකි. බිය විය යුතු පිළිකුල් කළ යුතු වූ පඤ්චස්කන්ධයට සත්ත්වයන් බිය නොවී ඇලුම් කරන්නේ නො කලකිරෙන්නේ, බිය යුතු බව පිළිකුල් කළ යුතු බව වූ එහි සැබෑ තත්ත්වය වසා ගෙන සිටින මෝහය නිසාය. පඤ්චස්කන්ධයාගේ සැබෑ තත්ත්වය මෝහයෙන් වසා සිටින බැවින් සත්ත්වයා හට පඤ්චස්කන්ධය පඤ්චස්කන්ධයක් හැටියට නොව සත්වයකු පුද්ගලයකු හැටියට පෙනෙන්නේය. ප්‍රීති විය යුතු දෙයක් ඇලුම් කළ යුත්තක් සැටියට පෙනෙන්නේය. මෝහයෙන් පඤ්චස්කන්ධ තත්ත්වය වසා සිටින තාක් ම සත්ත්වයා කෙරෙහි ඒ වැරදි වැටහීම, වැරදි හැඟීම පවතින්නේය……more]

§1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසනසේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා ඒ භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

§ 2. “මහණෙනි,
යටිකුරුකල කළය ජලය වගුරුවයි. එහි ජලය නොරඳයි.
මහණෙනි,
යමෙක් ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන්නේනම්,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩන්නේනම්,
ලාමක අකුසල ධර්මයන් ඔහුගේ සිත නොරඳයි.

මහණෙනි,
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන විට,
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩනවිට,
තොප කෙසේ ලාමක අකුසල ධර්මයන් වමාරාද,
ලාමක අකුසල ධර්මයන් සිත නොරඳාද?

§ 3. “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සිතින්
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
නිවනට නැමුණු සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් වචනම දොඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් කර්මාන්තයේ වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සතිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සමාධිය වඩව්.]

§ 4. “මහණෙනි,
තොප එසේ අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන්නේනම්,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩන්නේනම්,
ලාමක අකුසල ධර්මයන් වැමැරෙයි.
සන්තානයේ ලාමක අකුසල ධර්මයන් නොරඳයි”යි වදාළසේක.

[කුම්හො = දිය කළය. නො පච්චාවමති = ආපසු නො හැරෙයි, ඇතුළට නොපිවිසෙයි යන අර්ථයි.]

අතිපුජ්‍ය මහෝත්තම මාතර ශ්‍රී  ඥාණාරාම ලොකු ස්වාමින් වහන්සේ 

§1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසනසේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා ඒ භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

§2. “මහණෙනි,
මනාව කෙළින් තැබූ හැල් වී නණ්ඩුවක් හෝ
යව වී නණ්ඩුවක් අතින් ඇල්ලුකල හෝ
පයින් පෑගුන කල අත හෝ පය කැපෙයි.
ලේ ගලයි. ඊට හේතු කවරේද?

මහණෙනි,
නණ්ඩුව මනාකොට තබන ලද හෙයිනි.

එමෙන්ම ඒකාන්තයෙන් යමෙක්
තම දෘෂ්ටිය නිවැරදි කර ගනීද,
මනාකොට තබනලද මාර්ග භාවනාවෙන්
අවිද්‍යාව සිඳියි. විද්‍යාව උපදවයි.
නිවන ප්‍රත්‍යක්ෂ කරයි.
ඊට හේතු කවරේද යත්.
මහණෙනි, දෘෂ්ටිය මනාකොට සෘජු කරගත් හෙයිනි.

මහණෙනි,
මනාකොට පිහිටුවන ලද දෘෂ්ටියෙන්
මනාකොට පිහිටුවනලද මාර්ග භාවනාවෙන්
තොප කෙසේ අවිද්‍යාව සිඳීද? විද්‍යාව උපදවයිද?
නිර්වාණය ප්‍රත්‍යක්ෂ කෙරේද?

[දශවස්තුක සම්‍යග් දෘෂ්ටිය
සම්මා දිට්ඨිකො හොති අවිපරීත දස්සනො, අත්ථි දීන්නං, අත්තියිට්ඨං, අත්ථි හුතං, අත්ථි සුකටදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, අත්ථි අයං ලොකො, අත්ථි පරොලොකො, අත්ථි මාතා, අත්ථි පිතා, අත්ථි සත්තා ඕපපාතිකා, අත්ථි ලොකෙ සමණ බ්‍රාහ්මණා සමග්ගතා සම්මා පටිපන්නා යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී”ති.
යනුවෙන් දශවස්තුක සම්‍යග්දෘෂ්ටිය ප්‍ර‍කාශිතය. මෙයින් දන්දීමේ විපාක ඇති බවය, පූජා කිරීමේ විපාක ඇති බවය, ගුණවතුන්ට පුද පඬුරු යැවීමේ විපාක ඇති බවය, කරන හොඳ නරක ක්‍රියාවල විපාක ඇති බවය, පරලොව සිටින්නන් නැවත මෙලොව ඉපදීම් වශයෙන් පැමිණෙන බවය, මෙලොව සිටින්නන් ඉපදීම් වශයෙන් පරලොවට පැමිණෙන බවය, මවට කරන හොඳ නරක දෙක්හි විපාක ඇති බවය, පියාට කරන හොඳ නරක දෙක්හි විපාක ඇති බවය, මරණින් මතු නැවත උපදින සත්ත්වයන් ඇති බවය, යහපත් මාර්ගයෙහි ගියා වූ යහපත් පිළිවෙත්හි පිළිපන්නා වූ මෙලොව පරලොව දෙක තෙමේ ම ප්‍ර‍ඥාවෙන් ප්‍ර‍ත්‍යක්ෂ කරගෙන මෙලොව පරලොව දෙක ලොවට ප්‍ර‍කාශ කරන්නා වූ ශ්‍ර‍මණ බ්‍රාහ්මණයන් ලෝකයෙහි ඇති බවය යන කරුණු දසය පිළිබඳ නිවැරදි දැනීම සම්‍යග්දෘෂ්ටිය බව දක්වන ලදි.
සාමාන්‍ය මනුෂ්‍යයන්ගේ සිහිනුවණට වඩා විශිෂ්ට වූ සිහි නුවණ හා ‍කොතරම් අමාරු දෙයකට වුවත් නො පසුබස්නා වීර්‍ය්‍යය ද කොතරම් දුකක් වුවත් ඉවසන්නා වූ ස්වභාවය ද, උත්පත්තියෙන් ම පිහිටන්නා වූ උත්තම පුරුෂයෝ ලෝකයෙහි කලාතුරකින් උපදනාහු ය. එබඳු උත්තම පුරුෂයන්ගෙන් සමහර කෙනෙක් පැවිදිව මහත් වූ උත්සාහයෙන් ධ්‍යාන වඩා සාමාන්‍ය මනුෂ්‍යයන් විසින් ඇසේ උපකාරයෙන් දක්නා දේවල් ඇසේ උපකාරය නොමැතිව දැකිය හැකි වන්නා වූ ද, සාමාන්‍ය මනුෂ්‍යයන් විසින් කනින් අසා දැන ගන්නා වූ දේවල් කනින් නො අසා ම දත හැකි වන්නා වූ ද, පෙර ජාති වල දී පවා සිටි සැටි හා කළ කී දේ සිහි කළ හැකි වන්නා වූ ද, මැරෙන්නා වූ සත්ත්වයන්ගේ ඒ ඒ තැන්වල ඉපදීව කිය හැකි වන්නා වූ ද අභිඥාව ය යි කියනු ලබන විශිෂ්ට ඥානය උපදවා ගනිති.
ඒ ඥානය උපදවා ගත්තා වූ මහෝත්තමයෝ එයින් මිනිසුන්ගේ ප්‍ර‍කෘති ඇසින් නො දැකිය හැකි සූක්ෂ්ම ශරීර ඇත්තා වූ දිව්‍ය බ්‍ර‍හ්මාදි සත්ත්වයන් ඇසින් දක්නාක් මෙන් ම දක්නාහු ය. අපගේ ලෝකයට ඉතා දුරින් පිහිටි අපාය ලෝක හා දිව්‍ය ලෝක බ්‍ර‍හ්ම ලෝක ද ඒ තැන්වලට පැමිණ බලන්නකු විසින් දක්නා පරිද්දෙන් පිරිසිදුව දක්නාහු ය. නොයෙක් ආකාර සැප දුක් ඇති ඒ ඒ ලෝකවල ඉපිද සිටින සත්ත්වයන්ගේ උත්පත්තියට හේතු වූ කර්ම ද දක්නාහු ය. එසේ දක්නා වූ ඒ මහෝත්තමයෝ තමාගේ දැකීම පරිදි දිව්‍ය බ්‍ර‍හ්මයන් ඇති බව ද ප්‍රේතයන් හා නේරයික සත්ත්වයන් ඇති බව ද ඔවුන්ගේ සැටි හා ඔවුන් විඳිනා සැප දුක් ද ඔවුන්ගේ වාසස්ථාන වූ ලෝක ද ප්‍ර‍කාශ කරන්නා හ. පින් පව් ඇති බව ද පින් පව්වල ඵල-විපාක ඇති බව ද ප්‍ර‍කාශ කරන්නාහු ය.

ලෝකයෙහි ඉතා දීර්ඝ කාලයකින් පහළ වන්නා වූ සමහර උත්තම පුද්ගලයෝ ඒ අභිඥා සංඛ්‍යාත ඥානය අර්හත්වයත් සමග සියල්ල දක්නා ඥානයත් සමග ද උපදවා ගන්නාහු ය. එබඳු පුද්ගලයන්ට බුදුවරයෝ ය යි කියනු ලැබේ. බුදුවරයෝ වනාහි අභිඥාව පමණක් උපදවා ගත්තවුන්ට නො පෙනෙන්නා වූ ඉතා දුර පිහිටි ලෝකයන් හා නිර්වාණයත් නිර්වාණ මාර්ගයත් සියල්ල දැන විශිෂ්ට වූ ධර්මයක් දේශනා කරන්නාහු ය. ඒ විශිෂ්ට ඥානය ඇති කරගෙන සිටින්නා වූ මහෝත්තමයන්ට එබඳු ඥානයක් ඇති බව පිළිගැනීම ද, උන් වහන්සේලා විසින් පවසන පරිදි තවත් ලෝක ඇති බව පිළිගැනීම ද, දිව්‍ය බ්‍ර‍හ්මාදි වූ මිනිස් ඇසින් දැකිය නොහෙන ඕපපාතික සත්ත්වයන් ඇති බව පිළිගැනීම ද සතර මාර්ග සතර ඵල නිර්වාණ සංඛ්‍යාත නවලෝකෝත්තර ධර්මය ඇති බව පිළිගැනීම ද නිර්වාණයට පැමිණිය හැකි ප්‍ර‍තිපත්ති හා ඒ ප්‍ර‍තිපත්තියෙන් නිවනට පැමිණිය හැකි බව පිළිගැනීම ද අත්ථි ලොකෙ සමණ බ්‍රාහ්මණා-පෙ-පවෙදෙන්ති යනුවෙන් දැක්වෙන සම්‍යක් දෘෂ්ටිය යි.
අත්ථි දින්නං අත්ති යිට්ඨං යනාදීන් දක්වන ලද පූර්ව සම්‍යක් දෘෂ්ටි නවය ද අත්ථි ලොකෙ සමණ බ්‍රාහ්මණා යනාදීන් දක්වන මේ දසවන සම්‍යග්දෘෂ්ටියට ඇතුළත් වේ. එබැවින් මේ අන්තිම සම්‍යක් දෘෂ්ටිය කියන ලද සම්‍යග්දෘෂ්ටි වශයෙන් ප්‍ර‍ධාන සම්‍යග්දෘෂ්ටිය වන්නේය. පින් පව් හා ඒවායේ ඵල විපාක ඇති බව ද මතු ඉපදීමක් ඇති බව ද, අපාය හා දිව්‍ය බ්‍ර‍හ්ම ලෝක ඇති බව ද, උගන්වන්නා වූ ඇතැම් අන්‍යාගම්වල ද මේ දශවස්තුක සම්‍යග් දෘෂ්ටිය ඇත්තේ ය. එහෙත් බුද්ධාගමෙහි තිබෙන දශවස්තුක සම්‍යග් දෘෂ්ටිය සේ අන්‍යාගම්වල තිබෙන ඒ සම්‍යග්දෘෂ්ටිය පිරිසිදු ද නැත. සම්පූර්ණ ද නැත. බුදුසස්නෙන් පිටත පවත්නා වූ ඒ සම්‍යග් දෘෂ්ටිය ස්වර්ගයට පැමිණීමට මිස නිවනට පැමිණීමට උපකාරක නො වේ. ඒ ආගම්වල නිවනක් නො දක්වන බැවිනි. බුද්ධාගම වනාහි දිව්‍ය ලෝක බ්‍ර‍හ්ම ලෝකයන් හා නිර්වාණය ද දක්වන්නා වූ ධර්මයක් බැවින් බුද්ධාගමෙහි ඇති දශවස්තුක සම්‍යග් දෘෂ්ටිය ස්වර්ග මෝක්ෂ දෙක ම ලබා ගැනීමට උපකාර වන්නේ ය.
දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී ප්‍ර‍තිපදාර්‍ය්‍ය සත්‍යය යි කියන ලද ආර්‍ය්‍ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයේ පළමුවන අංගය වූ සම්‍යග් දෘෂ්ටිය මේ දශවස්තුක සම්‍යග් දෘෂ්ටිය නො වේ. එයට චතුස්සත්‍යය සම්‍යග් දෘෂ්ටිය යි කියනු ලැබේ. එය මේ දස වස්තුක සම්‍යග් දෘෂ්ටියට වඩා බොහෝ උසස් සම්‍යග් දෘෂ්ටියකි. දශ වස්තුක සම්‍යග් දෘෂ්ටිය මෙහි දක්වන ලදුයේ පළමුව එහි නො පිහිටා චතුස්සත්‍යය සම්‍යග් දෘෂ්ටිය උපදවා ගන්නට හෝ නිවනට පැමිණෙන්නට ද නුපුළුවන් බැවින් එය ද වුවමනා බැවිනි. සසර දුකින් මිදී නිවනට පැමිණෙනු කැමති තැනැත්තන් විසින් පළමු කොට ශාසනික දශ වස්තුක සම්‍යග් දෘෂ්ටියෙහි පිහිටිය යුතු ය. බුද්ධාගමට එන්නා වූ තැනැත්තන් පළමුකොට ම තිසරණයෙහි පිහිටුවන්නේ ඔවුනට තිසරණය සමාදන් කරවන්නේ ඔවුන් මේ ශාසනික දශ වස්තුක සම්‍යග් දෘෂ්ටියෙහි පිහිටුවීම පිණිස ය. යමෙක් ත්‍රිවිධ රත්නය සරණ යෑමෙන් දශ වස්තුක සම්‍යක් දෘෂ්ටියෙහි පිහිටියේ නම් එයට බැස ගන්නේ වේ නම් එය නිර්වාණ ගාමිනී මාර්ගයට පළමු පියවර තැබීම වන්නේය.
පළමුව දශ වස්තුක සම්‍යග් දෘෂ්ටියෙහි නො පිහිටා මාර්ග ඵලාධිගමනය කොට නිවන් ගිය කෙනෙක් නැත්තේ ය. යමෙක් පෙර සසර දුකින් මිදී නිවනට පැමිණියාහු නම් ඒ සියල්ලෙන් ම නිවනට පැමිණියේ පළමු දශවස්තුක සම්‍යග් දෘෂ්ටියෙහි පිහිටා පිළිවෙත් පිරීමෙන් ය. අනාගතයෙහි යමකුට නිවනට පැමිණිය හැකි වන්නේ නම් එසේ හැකි වන්නේ ද මේ සම්‍යග් දෘෂ්ටියෙහි පිහිටා පිළිවෙත් පිරීමෙන් ය. එබැවින් සසර දුකින් මිදෙනු කැමති සෑම දෙනා විසින් ම සම්‍යග් දෘෂ්ටිය පිරිසිදු කර ගත යුතුය. අපායක් නැත, දෙව්ලොවක් නැත යනාදීන් ඇතමුන් පවසන මිථ්‍යා මතවලට මුළා නොවිය යුතුය. යම් යම් කරුණක් ගැන සැක ඇති වුවහොත් එය සිඳීමට තරම් බණ දහම් දැනුම ඇති නියම සම්‍යග් දෘෂ්ටියෙහි පිහිටා සිටින උතුමකු වෙත එළඹ කරුණු විචාරා සැක දුරු කර ගෙන දෘෂ්ටිය පිරිසිදු කරගත යුතු ය. මෙකල ගිහියන් අතර පමණක් නොව බෞද්ධ භික්ෂූන් අතර ද මිථ්‍යාමතධාරීන් නැත්තේ නො වේ. ඔවුන්ගෙන් පරෙස්සම් වෙත්වා. අපාය භයින් මිදීමට ස්වර්ග මෝක්ෂ සම්පත් ලබා ගැනීමට සම්‍යග් දෘෂ්ටිය සේ උපකාරක අන්‍ය ධර්මයක් නැත.
“නාහං භික්ඛවෙ! අඤ්ඤං එක ධම්මම්පි සමනුපස්සාමි, යෙන අනුප්පන්නා වා කුසලා ධම්මා උප්පජ්ජන්ති, උප්පන්නා වා කුසලා ධම්මා භීය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තන්ති. යථයිදං භික්ඛවෙ සම්මාදිට්ඨි. සම්මාදිට්ඨිකස්ස භික්ඛවෙ! අනුප්පන්නා චෙව කුසලා ධම්මා උප්පජ්ජන්ති; උප්පන්නා ච කුශලා ධම්මා භීය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තන්ති”
“මහණෙනි, සම්‍යග් දෘෂ්ටිය පමණ නූපන්නා වූ කුශල ධර්මයන් ඉපදීමට හේතුවන්නා වූ ද උපන් කුශල ධර්මයන් වැඩීමට හේතු වන්නා වූ ද අන් ධර්මයක් නො දනිමි. මහණෙනි, සම්‍යක් දෘෂ්ටිකයා හට නූපන් කුශලයෝ ද උපදනාහ. උපන් කුශලයෝ ද වැඩෙන්නාහු ය” යනු මෙහි තේරුමයි.
… චතුරාර්ය සත්‍යය – මහෝපාධ්‍යාය රේරුකානේ චන්දවිමල මහා ස්වාමින්වහන්සේ]

§ 3. “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය
ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සිතින්
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
නිවනට නැමුණු සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් වචනම දොඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් කර්මාන්තයේ වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සතිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සමාධිය වඩව්.]

§4. “මහණෙනි,
මෙසේ මනාකොට තොපගේ දෘෂ්ටිය ඍජු කර ගනිව්.
මනාකොට මාර්ග භාවනාව කරමින් අවිද්‍යාව සිඳලව්.
විද්‍යාව උපදවා ගනිව්.
නිර්වාණය ප්‍රත්‍යක්ෂ කරගනිව්”.යයි වදාළසේක.

§1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසනසේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා ඒ භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

§2. “මහණෙනි,
අහසෙහි නොයෙක් දෙසින් සුලන් හමත්,
පෙරදිගින්ද සුලන් හමත්, බටහිරෙන් සුලන් හමත්,
උතුරුදිගින්ද සුලන් හමත්. දකුණු දිගින්ද සුලන් හමත්.
දූලි සහිත සුලන්ද හමත්. දූලි රහිත සුලන්ද හමත්.
සීත සුලන්ද හමත්. උෂ්ණ සුලන්ද හමත්.
මද සුලන්ද හමත්. මහත් කුනාටු සුළි සුලන්ද හමත්.

මහණෙනි,
එසේම ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩන තොපට
සතර සතිපඨානයෝ වැඩීමට සම්පූර්ණ කරගැනීමට හැකිවෙත්.
සතර සම්‍යක් ප්‍රධාන වීර්යයද…සම්පූර්ණකරගැනීමට හැකිවෙත්.
සතර සෘද්ධිපාදයෝද වැඩීමට සම්පූර්ණකරගැනීමට හැකිවෙත්.
පඤ්චින්ද්‍රියෝද වැඩීමට කරගැනීමට හැකිවෙත්.
පඤ්ච බලයෝ .. සම්පුර්ණ කරගැනීමට හැකිවෙත්.
සත්තබොජ්ඣංගයෝද සම්පූර්ණවීමට පැමිණෙත්.

ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩන
තොප කෙසේ සතර සතිපඨානයෝද, සතර සම්‍යක් ප්‍රධානයෝද, සතර ඍද්ධිපාදයෝද, පඤ්චින්ද්‍රියයෝද, පඤ්චබලයෝද, සත්තබොජ්ඣංගයෝද වැඩීමට සම්පූර්ණවීමට පැමිණෙත්ද?

§3. “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ
නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සිතින්
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
නිවනට නැමුණු සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් වචනම දොඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් කර්මාන්තයේ වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සතිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සමාධිය වඩව්.]

§ 4. “මහණෙනි,
මෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩන මහණකුට
සතර සතිපඨානයෝද, සතර සම්‍යක් ප්‍රධානයෝද,
සතර සෘද්ධිපාදයෝද, පඤ්චින්ද්‍රියයෝද,
පඤ්ච බලයෝද, සත්තබොජ්ඣංගයෝද
වැඩේ. සම්පූර්ණ වේ.”යැයි වදාළසේක.

[පුරත්‍ථිමා = නැගෙනහිර දෙසින් පැමිණි වාතය පච්ඡිම ආදියෙහි ද මේ පිළිවෙළම වේ. චත්තාරොපි සතිපට්ඨානා = යම් සේ වනාහී පෙරදිග ආදී වශයෙන් වෙන්වූ මෙම වාතයන්ගේ එක්වීම අහසෙහිදී සිදු වේද, එසේම මෙහිද සතර සතිපට්ඨානයන්ය යන ආදී වශයෙන් කියන ලදී. බෝධිපාක්ෂික ධර්මයෝ විදර්ශනාව සහිත ආර්ය මාර්ගයාගේ භාවනාව සඳහා වර්ධනය වෙති. ඒ නිසා මෙය කියන ලදී.]

§1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසනසේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා ඒ භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

§ 2, මහණෙනි,
ගිම්හාන ඍතුවෙහි අවසාන (ඇසළ) මාසයෙහි
රත්වූ පොළොවෙන් දූවිලි කඳන් අහසට නඟින්නේය.
අකලට වැස්සක් වැස්සොත් ඒ දූවිලි කඳන්
නැතිව යයි. අතුරුදහන් වේ, සංසිඳවයි,

මහණෙනි,
එමෙන්ම ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩන
තොපගේ සන්තානයේ උපන් උපන්
ලාමක අකුසල ධර්මයන් සම්පූර්ණයෙන් නැති වේයි.
සංසිදී යයි..

මහණෙනි,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩනවිට
කෙසේ උපන් උපන් ලාමක අකුසල ධර්මයන්
සම්පූර්ණයෙන් අතුරුදහන් වේද? සංසිඳේද?

§3. “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සිතින්
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
නිවනට නැමුණු සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් වචනම දොඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් කර්මාන්තයේ වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සතිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සමාධිය වඩව්.]

§ 4. “මහණෙනි,
මෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩනවිට
මෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩනවිට,
තොප සිත උපන් උපන් ලාමක අකුසල ධර්මයන්
සම්පූර්ණයෙන් අතුරුදහන් වේයි. සංසිඳවේ”යැයි වදාළසේක.

[ගිම්හානං පච්ඡිමෙ මාසෙ = ඇසළ මාසයෙහි. උපහතං = දෙපාවුන්ගේ හා සිවුපාවුන්ගේ පා පහරින් පොළෝ තලයෙහි නැඟී සිට ඉහළට යොමු වී (පහන්) වැටී ආකාරයට පත් වී අහසෙහි විහිදෙන රජොජල්ලං = (ඇඟේ තැවරී ඇති) පස් දුවිලි තට්ටුව.

§1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසනසේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා ඒ භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

§2. “මහණෙනි,
මහ වැස්සක් ඇතිකරන්නට තරම් විසාල කළු වැහි වලාකුලක්,
හදිසියේ ඇතිවෙන සැඩ සුළඟක් නිසා නැති වේ..
සංසිඳවයි,

මහණෙනි,
එසේම ආර්ය අෂ්ටාඞ්ගික මාර්ගය වඩනවිට
ආර්ය අෂ්ටාඞ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩනවිට
තොප සන්තානයේ උපන් උපන්
ලාමක අකුසල ධර්මයන් අතරතුරදීම
අතුරුදහන් කරයි. සංසිඳවයි.

මහණෙනි,
ආර්ය අෂ්ටාඞ්ගික මාර්ගය වඩන විට
ආර්ය අෂ්ටාඞ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩනවිට,

උපන් උපන් ලාමක අකුසල ධර්මයන්
කෙසේ අතුරුදන් වේද, සංසිඳුවේද?

§3. “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සිතින්
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
නිවනට නැමුණු සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් වචනම දොඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් කර්මාන්තයේ වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සතිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සමාධිය වඩව්.]

§ 4. “මහණෙනි,
මෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඞ්ගික මාර්ගය වඩමින්
ආර්ය අෂ්ටාඞ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩමින්
උපදින ලාමක අකුසල ධර්මයන් අතුරුදන් කර ගනිව්යයි,
සංසිඳවා ගනිව්යයි” වදාළසේක.

§1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසනසේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා ඒ භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

§ 2. “මහණෙනි,
ලී දඬු යොදා තැනු සය මාසයක්ම මහ මුදේ ගිය
රුවල් නැවක් හේමන්ත කාලයෙහි ගොඩට ඇද
ගොඩබිම තැබුවහොත් අවුවෙන් සුළඟින්
වියලීගිය බැමි මහා වැස්සෙන් ලෙහෙසියෙන් ලිහී යන්නේය,
ලනු බැමි දිරා යන්නේය.

මහණෙනි,
එසේම ආර්ය අෂ්ටාඞ්ගික මාර්ගය වඩන විට
ආර්ය අෂ්ටාඞ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩන විට,
තොපගේ සංයෝජනයෝ ලෙහෙසියෙන්ම සංසිඳේ.
ඒ දිරා යත්.

මහණෙනි,
ආර්ය අෂ්ටාඞ්ගික මාර්ගය වඩනවිට
ආර්ය අෂ්ටාඞ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩනවිට
සංයෝජනයෝ කෙසේ සංසිඳී යත්ද, දිරා යත්ද?

§3. “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සිතින්
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
නිවනට නැමුණු සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් වචනම දොඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් කර්මාන්තයේ වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සතිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සමාධිය වඩව්.]

§ 4. “මහණෙනි,
මෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඞ්ගික මාර්ගය වඩනවිට,
ආර්ය අෂ්ටාඞ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩනවිට,
මහණහුගේ සංයෝජනයෝ පහසුවෙන් සංසිඳීමට යත් දිරීමටයත්යයි” වදාළසේක.

§1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසනසේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා ඒ භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

§ 2. “මහණෙනි,
යම් නගරයක තානායමක් ඇත.
බස්නාහිර පළාතින් එන ආගන්තුකයෝද එහි ලැගුම් ගනී. නැගෙනහිර පළාතින්. උතුරු පළාතින්, දකුණු .පළාතින් එන ආගන්තුකයෝද එහි ලැගුම් ගනී.
ක්ෂත්‍රියය වංශයේ ආගන්තුකයෝද එහි ලැගුම් ගනී. බ්‍රාහ්මණ වංශයේ, වෛශ්‍යය වංශයේ, ශුද්‍ර වංශයේ ආගන්තුකයෝද එහි ලැගුම් ගනී.

§3. “මහණෙනි,
එසේම ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන්නා වූ භික්ෂුව
මේ මාර්ගය නිරතුරුව වඩන්නේ නම්
යම් ධර්මයක් විශේෂ ඥානයෙන් පිරිසිඳ දැනගත යුතුද
ඒ ධර්මයන් විශේෂ ඥානයෙන් පිරිසිඳ දැනගනී.

යම් ධර්මයක් විශේෂ ඥානයෙන් දැන පහකළ යුතුද,
ඒ ධර්මයන් විශේෂ ඥානයෙන් දැන පහකරයි.

යම් ධර්මයක් විශේෂ ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කළ යුතුද,
ඒ ධර්මයන් විශේෂ ඥානයෙන් දැන ප්‍රත්‍යක්ෂ කරයි.

යම් ධර්මයක් විශේෂ ඥානයෙන් දැන වැඩිය යුතුද,
ඒ ධර්මයන් විශේෂ ඥානයෙන් දැන වඩයි.

§ 4

. “මහණෙනි,
කවර ධර්මයක් විශේෂ ඥානයෙන් පිරිසිඳ දැනගතයුතුද,
පංච උපාදානස්කන්ධයෝය. .
කවර පසෙක්ද?

.රූප උපාදානස්කන්ධය,
වේදනා උපාදානස්කන්ධය,
සඤ්ඤා උපාදානස්කන්ධය,
සංඛාර උපාදානස්කන්ධය,
විඤ්ඤාණ උපාදානස්කන්ධය යන ධර්ම පහය.

“මහණෙනි,
මේ ධර්මයෝ විශේෂ ඥානයෙන් පිරිසිඳ දැනගතයුත්තාහුය.

[උපාදන ස්කන්ධ පඤ්චකය, එයට ඇලුම් කරන්නවුන්ට යට දුඃඛ සත්‍ය කතාවෙහි දැක්වුණු පරිදි අනේකාකාරයෙන් පීඩා කරන්නා වූ ද රාග ද්වේෂ මෝහ ජාති ජරා මරණාදි ගිනිවලින් දැවෙන්නා වූ ද මහා දුඃඛස්කන්ධයක් වේ නම් සත්ත්වයනට එපා විය යුතුය. එයට බියක් මිස කලකිරීමක් මිස ඇල්මක් සතුටක් ඇති නොවිය යුතුය. එසේ නොවී සත්ත්වයන් තුළ මේ උපාදාන ස්කන්ධ පඤ්චකය ගැන දෘඪ තෘෂ්ණාවක් හටගන්නේ කවර හේතුවකින් ද? සත්‍ය වශයෙන් එහි දුක් බවෙක් නැති නිසා ද? යන බව මෙහිදී කල්පනා කළ යුතු කරුණෙකි.
මේ උපාදානස්කන්ධ පඤ්චකයෙහි ආස්වාදයක් ඇත්තේ ය. ආදීනවයකුත් ඇත්තේ ය. යමක යම්කිසි සුවයක් හෝ සතුටක් හට ගනී නම් එය එහි ආශ්වාදය යි. යමකින් යම්කිසි නපුරක් වේ නම් එය එහි ආදීනවය යි. සත්ත්වයන් උපාදානස්කන්ධ පඤ්චකයට මෙපමණ ඇලුම් කරන්නේ එහි ආශ්වාදයක් ඇති නිසා ය. එහි ඇත්තේ ආශ්වාදය පමණක් ම නම් එයට කිසිවෙක් නො කලකිරෙන්නේ ය. එය කිසිවකුට එපා නො වන්නේ ය. ඒ ගැන හට ගන්නා තෘෂ්ණාව කිසිවකුට නැසිය හැකි නො වන්නේ ය. ස්කන්ධ පඤ්චකය ගැන කලකිරී ස්කන්ධ පඤ්චකය එපා වී, ඒ ගැන සතුටු වන්නා වූ එහි ඇලෙන්නා වූ තෘෂ්ණාව සිඳ ස්කන්ධ පඤ්චකය හැර නිවනට පැමිණියා වූ බුද්ධාදි උත්තමයෝ ද බොහෝ ය. ඒ උත්තමයන්ට තෘෂ්ණාව නැසිය හැකි වූයේ ද ස්කන්ධයන්හි සත්‍ය වශයෙන් මහත් වූ ආදීනවයකුත් ඇති නිසා ම ය.
මේ ස්කන්ධ පඤ්චකය විෂ මිශ්‍ර‍ කේක් ගෙඩියක් වැනි ය. විෂ මිශ්‍ර‍ වූ කේක් ගෙඩිය දකින කල්හි සිතට සුවයක් හා සතුටක් වන්නේ ය. සුවඳ ආඝ්‍රාණය කරන කල්හි ද රසය ආශ්වාදනය කරන කල්හි ද එසේ ම සිතට සුවයක් හා සතුටක් වන්නේ ය. එය එහි ආශ්වාදය යි. යමෙක් එය වැළඳුවහොත් ඔහුට මරණය හෝ වන්නේ ය. නො එසේ වී නම් ඔහු මාස ගණනක් මුළුල්ලෙහි හෝ වර්ෂ ගණනක් මුළුල්ලෙහි හෝ විඳිය යුතු මහත් දුකකට භාජනය වන්නේය. එබැවින් එය ඇලුම් නො කළ යුතු වූ දුරින් ම දුරු කළ යුතු වූ බිය විය යුතු වූ දෙයකි. දුර ගෙන ගොස් පොළොවෙහි වළලා දැමිය යුතු දෙයකි. මෙය විෂ මිශ්‍ර‍ කේක් ගෙඩියෙහි ඇති ආදීනවය යි. විෂ මිශ්‍ර‍ කේක් ගෙඩියෙහි ඇති මේ ආශ්වාදාදීනව දෙකින් ආදීනවය කොතෙක් මහත් වුව ද එය වැසී පවතී. එය ඒ ගැන පරීක්ෂණයක් පවත්වන ශාස්ත්‍ර‍ඥයකුට මිස අනිකකුට නො දත හැක්කේ ය. ආශ්වාදය ඉතා මඳ වුව ද එය මතු වී පවතී. බලන බලන බැල්මට කාට වුව ද පෙනෙනුයේ එහි මතු වී තිබෙන ආශ්වාදයම ය. එබැවින් විෂ මිශ්‍ර‍ වූ කේක් ගෙඩිය දක්නවුන්ට ඒ ගැන බියක් නො හට ගෙන තෘෂ්ණාවෙන් ඔවුහු එය වළඳා මරණයට හෝ මහා දුඃඛයට හෝ පැමිණෙති.
විෂ මිශ්‍ර‍ කේක් ගෙඩියෙහි මෙන් පඤ්චස්කන්ධයෙහි ද ආශ්වාදාදීනව දෙක ම ඇත්තේ ය. පඤ්චස්කන්ධය නිසා වරින් වර ඇතිවන මඳ වූ ද ඇසිල්ලකින් ම නැති වී යන්නා වූ ද සැපය හා සතුට එහි ආශ්වාදය යි. එහි ආදීනවය ඉතා මහත් ය. නිතර නිතර ගෙවි ගෙවී යන බැවින් ආහාර පානාදියෙන් නැවත නැවත අනුබල දිය යුතු බව එහි එක් ආදීනවයකි. නිතර ම දිරන බව එක් ආදීනවයකි මැරෙන බව එක් ආදීනවයකි. නොයෙක් රෝග හටගන්නා බව එක් ආදීනවයකි. නොයෙක් විට නොයෙක් දෙයින් නොයෙක් රිදුම් වන බව එක් ආදීනවයකි. ප්‍රිය වස්තූන්ගේ විනාශයෙන් ශෝක කරන්නට හඬන්නට වන බව ය, ඕනෑ කරන දේවල් නො ලැබීමෙන් ශෝක කරන්නට හඬන්නට සිදුවන බවය යන ආදිය ද එහි ආදීනවයෝ ය.
තව ද මේ පඤ්චස්කන්ධය ඒ ඒ පුද්ගලයා නොයෙක් වාරයෙහිදී තිරිසන් බවට පමුණුවා බොහෝ දුක් ගෙන දීමට සමර්ථ වූ ද, ප්‍රේත බවට පමුණුවා වර්ෂ දහස් ගණන් ලක්ෂ ගණන් මුළුල්ලෙහි දුක් ගෙන දීමට සමර්ථ වූ ද, සඤ්ජීව කාලසූත්‍රාදී මහා නරකයන්ට පමුණුවා වර්ෂ ලක්ෂ කෝටි ගණන් මුළුල්ලෙහි මහ දුක් ගෙන දීමට සමර්ථ වූ ද සත්කායදෘෂ්ටි ලෝභ මානාදි විෂ බීජයෝ: දුඃඛ බීජයෝ යට වී පවත්නාහ. ඒ නිසා භවාග්‍ර‍යට ද පැමිණ සිටින්නා වූ සත්ත්වයා සිටිනුයේ නැවත තිරිසන් බවට ප්‍රේත බවට නරකයට පැමිණෙන ස්වභාවය ඇතිවය. මේ සත්කාය දෘෂ්ටි ලෝභ මානාදී විෂයෝ කේක් ගෙඩියේ විෂයට වඩා සියක් දහස් වාරයෙන් උග්‍ර‍ වූ විෂයෝ ය.
මෙබඳු උග්‍ර‍ විෂ සහිත බව ද මේ පඤ්චස්කන්ධයාගේ මහත් වූ ආදීනවයකි.
පඤ්චස්කන්ධයෙහි ආදීනව රාශියක් ඇත ද කේක් ගෙඩියෙහි විෂය මෙන් එය වැසී යටව පවත්නේ ය. එය පෙනෙනුයේ ස්කන්ධයන්ගේ ඇතුළ විනිවිද දැකිය හැකි ධර්මඥාන චක්ෂුස ලබා ගත්තවුන්ට පමණෙකි. සෙස්සන්ට නො පෙනේ. එබැවින් සත්ත්වයෝ කොතෙක් ආදීනව ඇතත් ස්කන්ධයන් ගැන නො කලකිරෙති. ස්කන්ධ ඔවුනට එපා නොවෙති. විෂ මිශ්‍ර‍ කේක් ගෙඩියේ මෙන් ස්කන්ධයන්ගේ ආශ්වාදය නිතර ම මතු ව පවතී. එබැවින් එය ම සත්ත්වයාට මහත් මහත් ව පෙනේ. එබැවින් ඒ ආශ්වාදයෙහි ස්කන්ධයන් ගැන තෘෂ්ණාව උපදී. සත්ත්වයෝ මෙය මාගේ ය යි ගෙන එයට අතිශයින් ඇලුම් කරති. මේ ආදීනව සහිත වූ ස්කන්ධ පඤ්චකය ගැන තෘෂ්ණාව ඉපදෙන ආකාරයයි.

ලෝකයෙහි එක ම හේතුවකින් හටගන්නා වූ කිසිවක් නැත. උපාදානස්කන්ධ සංඛ්‍යාත සත්ත්වයාගේ උත්පත්තියට හෙවත් ස්කන්ධ සංඛ්‍යාත දුඃඛස්කන්ධයාගේ නැවත නැවත හටගැනීමට ද බොහෝ හේතූහු ඇත්තාහ. එයින් ප්‍ර‍ධාන හේතුව වනුයේ තෘෂ්ණාවය. තෘෂ්ණාව නමැති මේ එක ම ධර්මය නැසුවහොත් කර්මාදි අවශේෂ හේතූන් කොතෙක් ඇතත් දුඃඛස්කන්ධයා ගේ නිරෝධය වන්නේය. තෘෂ්ණාව තිබෙන තාක් දුක්වල නිවීමෙක් ද නො වන්නේ ය. තෘෂ්ණාව තිබිය දී මතු උත්පත්තියට හේතුවන කර්මාදිය නැසිය නො හැකිය. කර්‍මාදි හේතූන් තිබියදී ම තෘෂ්ණාව නැසිය නොහැකි ය. තෘෂ්ණාව නැසෙනු සමග ම කර්මාදි හේතූන් ද සමග ඒ භවයෙන් මත්තට තිබෙන දුඃඛස්කන්ධය නිවී යන්නේය. එබැවින් දුඃඛෝත්පත්තියේ හේතුව දක්වන්නා වූ තථාගතයන් වහන්සේ මේ ආර්‍ය්‍ය සත්‍ය දේශනාවෙහි දී කර්මාදි හේතූන් ගණනට නොගෙන තෘෂ්ණාව වූ එක ධර්මයක් පමණක් දුඃඛ සමුදයාර්‍ය්‍ය සත්‍යය කොට වදාළ සේක.
තෘෂ්ණාව දුකට හේතුවන සැටි මෙසේය :- වැසිකිලි වල උපදින පණුවාගේ පටන් අවීචි මහා නරකයෙහි උපදින නිරිසතාගේ පටන් සෑම සත්ත්වයකුට ම සෑම මිනිසකුට ම සෑම දෙවියකුට ම ස්කන්ධ පඤ්චක සංඛ්‍යාත තමාගේ ආත්ම භාවය ලෝකයෙහි ඇති උසස් ම දෙය සැටියට පෙනෙන්නේ ය. ඒ ආත්ම භාවයට මාරු කළ හැකි කිසි ම දෙයක් ඔහුට තුන් ලොවෙහි ම නැත්තේය. මේ ස්කන්ධ පඤ්චකය ගැන පළමුව තෘෂ්ණාව උපදනා ආකාරය යි. ඉක්බිති ඒ ආත්ම භාව සංඛ්‍යාත ස්කන්ධ පඤ්චකය නැසෙන්නට නොදී ආරක්ෂා කරන්නට පවත්වන්නට ඕනෑය යන දෘඪ තෘෂ්ණාව පහළ වේ. ඔහුගේ චක්ෂු-සෝත-ඝාණ-ජිව්හා-කාය-මන යන ආයතන සයෙහි රූප ශබ්දාදි ආරම්මණයන් ගැටුණු කල්හි ඒවා ද හොඳය කියා ප්‍ර‍ථම තෘෂ්ණාව පහළ වන්නේ ය. පසුව ඒවා නැවත නැවතත් ලබා ගන්නට ඕනෑය යන දෘඪ තෘෂ්ණාව පහළ වේ. ආහාරාදි නොයෙක් දේ එළවමින් අමාරුවෙන් පැවැත්විය යුතු වූ නිතර ඇද වැටෙන සුළු වූ ස්කන්ධ පඤ්චකය, පවතිනවාට කැමැත්ත තිබූ පමණින් නිකම් ම නො පවත්නේය. ආහාර පානාදිය එළවමින් එය පැවැත්විය යුතුය. ආශා කරන්නා වූ ඉෂ්ට රූප ශබ්දාදිය ද ඔහුට ආශාව තිබූ පමණින් නිකම්ම නො ලැබෙන්නේ ය. නො ලැබෙන කල්හි ආත්ම භාවය පවත්වා ගන්නට ඕනෑ ය යන තෘෂ්ණාව විසින් ද, ඉෂ්ට රූප ශබ්දාදීන් ලබන්නට ඕනෑය යන තෘෂ්ණාව විසින් ද ඒ ඒ දේ සෙවීමෙහි සත්ත්වයා මෙහෙයවනු ලබන්නේ ය. තෘෂ්ණාවෙන් මෙහෙයවනු ලැබූ සත්ත්ව තෙමේ දිවි පැවැත්මට ඕනෑ කරන උපකරණ සෙවීම සඳහා ද ජීවිතයට අහිත දෑ දුරු කිරීම සඳහා ද ආශ්වාදනීය රූප-ශබ්ද-ගන්ධ-රස-ස්පර්ශයන් ලබනු සඳහා ද ක්‍රියා කරන්නට පටන් ගන්නේය.
මනුෂ්‍යයකුට එක බත් පිඟානක් ලබනු සඳහා කරන්නට තිබෙන වැඩ අපමණ ය. ඒ සඳහා කුඹුරු කොටන්නට සිදු වන්නේය. සී සාන්නට සිදු වන්නේය. වී වපුරන්නට සිදු වන්නේය. වපුළ ගොයම මාස ගණනක් රැක බලා ගන්නට ද, ගොයම කපන්නට ද, ගොයම මඩවන්නට ද, වී වියළා පිරිසිදු කර්නනට ද, ගෙවල් වලට ගෙන ගොස් ආරක්ෂා කර තබා ගන්නට ද, වී තම්බන්නට ද වියළන්නට ද, කොටන්නට ද, පොළන්නට ද, පැන් ගෙනෙන්නට ද, සහල් සෝදන්නට ද, ගරන්නට ද, ගිනි මොළවන්නට ද සිදු වන්නේ ය. කවරකු විසින් වුව ද මේ වැඩ සමූහය නො කළ හොත් බතක් ඇති නො වන්නේය.
ඇඳුමක් පැළඳුමක් ඇති වීමට ද මෙසේ ම වැඩ රාශියක් කරන්නට සිදු වන්නේ ය. වාසයට ගෙයක් ඇති කර ගැනීමට ගිය කල්හි කරන්නට තිබෙන වැඩ මෙයට වඩා දහස් ගුණයකි. මේ එක එක වැඩකට ම වෙහෙසීම දුකෙකි. බොහෝ වෙහෙසෙන්නට සිදු වීමෙන් සිත-කය දෙකට බොහෝ රිදුම් ද වන්නේ ය.
ඒ ඒ දේ ලැබීම සඳහා කරන්නා වූ ක්‍රියා සෑම කල්හි ම සාර්ථක නො වන්නේ ය. නොයෙක් විට ඒවා ව්‍යර්ථ වන්නේ ය. කරන වැඩ ව්‍යර්ථ වීමෙන් වන්නා වූ සිත් රිදුම් ද ඉතා බොහෝය. වෙහෙසී සපයා ගත් දේවල් නොයෙක් විට විනාශ වන්නේ ය. සොරුන් විසින් සතුරන් විසින් හෝ පැහැර ගන්නේ ය. එසේ වීමෙන් බොහෝ සෙයින් රිදුම් ද වන්නේ ය.

“මහණෙනි,
කවර ධර්මයක් විශේෂ ඥානයෙන් පහකළ යුතු ද?
මහණෙනි,
අවිද්‍යාවද,
භව තෘෂ්ණාවද යන මේ දෙකයි.
මහණෙනි,
මේ ධර්මයෝ විශේෂ ඥානයෙන් පහකළ යුත්තාහුය.

[අවිද්‍යාව,
සත්‍යය වසන්නා වූ ස්වභාවයෙන් අවිද්‍යාව අන්ධකාරයක් වැනි ය. කාරණය වරදවා දක්වන්නා වූ ස්වභාවයෙන් පාට කන්නාඩියක් වැනි ය. නිල් කන්නාඩියකින් ලෝකය බලන්නා හට හැම දෙයක් ම නිල් පැහැයට පෙනේ. එමෙන් අවිද්‍යාසහගත සිතින් තමාගේ පඤ්චස්කන්ධය හා බාහිර ලෝකයත් බලන්නා වූ හෙවත් සිතන්නා වූ තැනැත්තාට ඇති සැටියට නොව අවිද්‍යාපටලයේ සැටියට ඒවා අන් ආකාරයකට පෙනේ. දුඃඛ සත්‍යය වසන අවිද්‍යාවෙන් යුක්ත වූ සිතින් තමා ගේ හා අනුන් ගේ ස්කන්ධයන් බලන්නා වූ තැනැත්තා හට, ජාති ජරා ව්‍යාධි මරණාදි ගිනිවලින් වෙළී ඒ ගිනිදැල් මැද ගිනි පෙනෙල්ලක් සේ පවත්නා වූ, කිසිම හරයක් නැත්තා වූ, නිතර ම දුක් ගෙන දෙන්නා වූ පඤ්චස්කන්ධය, පරම සුන්දර දෙයක් ලෙස පෙනෙන්නේ ය. ලෝකයෙහි ඇති ඉතා ම උතුම් දෙය ඉතා ම වටිනා දෙය සැටියට පෙනෙන්නේ ය. එසේ පෙනීමෙන් ඔහුට ස්වකීය පඤ්චස්කන්ධය කෙරෙහි මහත් ඇල්මක් ඇති වේ. අන්‍ය ඇතැම් පුද්ගලයන්ගේ පඤ්චස්කන්ධයන් පිළිබඳව ද එයට දෙවැනි තරමේ හෝ ඒ තරමේ ම හේ ඇල්මක් ඇති වේ.
සමුදය සත්‍ය වසන මෝහය අප්‍ර‍හීණ බැවින් ඔහුට ඒ ඇල්ම දුක් ඇතිවීමේ හේතුව බව නො පෙනෙන්නේ ය. ඔහුට පෙනෙන්නේ ඒ ඇලම සැපයට හේතුවක් ලෙසය. ඒ ඇල්ම උතුම් කොට ගන්නා වූ තැනැත්තේ සමහරවිට එයින්, “මම දරුවන්ට ආලය ඇත්තා වූ නෑයන්ට – මිතුරන්ට – රටට – ජාතියට ආලය ඇත්තා වූ කෙනෙක් වෙමිය” යි තමා ගැන ආඩම්බර ද වෙයි. ආලයක් නැතියවුන් පහත් කොට ද සිතයි. දුඃඛ නිරෝධාර්‍ය්‍ය සත්‍යය ප්‍ර‍තිච්ඡාදනය කරන අවිද්‍යාවෙන් වැසීම නිසා සත්ත්වයා හට ඒ දුක් ගොඩක් වූ පඤ්චස්කන්ධයාගේ පැවැත්ම ම සුවයක් සැටියට පෙනේ.

දුඃඛ නිරෝධ ගාමිනී ප්‍ර‍තිපදා ආර්‍ය්‍යසත්‍යය වසන අවිද්‍යාව නිසා සත්ත්වයා හට, ඒ පඤ්චස්කන්ධ සංඛ්‍යාත දුඃඛස්කන්ධය පවත්වා ගැනීම සඳහා ද, සුවපත් කරනු සඳහා ද, මතු මතු ද, පඤ්චස්කන්ධය ලැබීම සඳහා ද, කරන්නා වූ ක්‍රියා රාශිය, සැපය ඇතිකර ගැනීමේ මාර්ගය සැටියට පෙනෙන්නේ ය. අවිද්‍යාව නිසා සිදුවන මේ වැරදි හැඟීම් නිසා සත්ත්ව තෙමේ වර්තමාන ස්කන්ධ පඤ්චකය පෝෂණය කිරීම සඳහා ද ආරක්‍ෂා කිරීම සඳහා ද ක්‍රියා කරන්නට වන්නේය. ඒ ක්‍රියා අවිද්‍යාව නිසා ඇතිවන සංස්කාරයෝ ය.

[භව තෘෂ්ණාව :- කාමරාග රස,ආශ්වාදනය වශයෙන් ගනු ලබන එම අරමුණම යම් කලෙක ධූවය එක්නාතය සැපය නිත්‍ය සදාකාලිකයයි කියන ලද ශාස්වතාදෘෂ්ටිය සමඟ පවතින්නේද එකල්හි භව තෘෂ්ණාව නම් වේ. භවය පැතීම වශයෙන් නැසීමත් විනාශවීමක් නැතිව නිත්‍ය සුඛ ආත්ම වශයෙන් පවත්නේ නම් මැනැවැයි සිතාගෙන දැඩි ලෙස අල්වාගෙන ආශාවෙන් එල්බ , භවයම ප්‍රාර්ථනා කරයි නම් එයම භවතෘෂ්ණාව නම් වන්නේය.]

“මහණෙනි,
කවර ධර්ම විශේෂ ඥානයෙන් දැන
ප්‍රත්‍යක්ෂ කළයුතුද?

මහණෙනි.
මාර්ග ඵල, නිර්වාණ යන මේවාය.
මේ ධර්මයෝ විශේෂ ඥානයෙන් දැන
ප්‍රරත්‍යක්ෂ කළ යුත්තාහුය.

[මාර්ග ඵල, නිර්වාණ:-සෝවාන් මාර්ගඵල ලාභී වීම යනු සීලය සම්පූර්ණ වීමයි. සීල, සමාධි, ප්‍රඥා යන ත්‍රිත්වයෙන් සීලය සම්පූර්ණ වීමයි. සෝවාන් ඵලයේදී සීලය සම්පූර්ණ වුවද සමාධිය හා ප්‍රඥාව වැඩෙමින් පවතී. සෝවාන් වූ මාර්ගඵල ලාභීන්ට ගිහි ජීවිතයේ බිරිඳ හා දරුවන් සමග එකට ජීවත් වීමේ හැකියාවක් ඇත. එම සෝවාන් වූ අය ගිහි ජීවිතයේ රැඳුණද නිරන්තරයෙන් සිතට පැමිණෙනුයේ සියල්ල අස්ථීර බව හා මේ ලෝකයේ අස්ථිර බවයි. සෝවාන් වූ අයගෙන් වැරදි වීමට ඉඩ තිබුණ ද ඒ අයගේ වරද තමන්ගේ වරදක් බව අවබෝධකර ගෙන නැවත එම වරද නොකර සිටී. මෙහිදී වැරදි ලෙස හඳුන්වනු ලැබුවේ ආනන්තරීය පාපකර්ම හා අමනුෂ්‍යය ගති ඇති මිනිසුන් කරනා වැරදි ක්‍රියා නොවෙති. නිදසුනක් ලෙස සෝවාන් වූ පුද්ගලයෙකු සපාකෑමට සුනඛයෙකු දිව පැමිණේ. එවිට එම සෝවාන් පුද්ගලයා සුනඛයා ගෙන් බේරීමට ගලකින් ගසයි. එය සිදුවිය හැක්කකි. මන්ද සෝවාන් වීමේදී සීලය සම්පූර්ණ වූවා මිස භය, භීතිය නැතිකරේ නැත. ජීවිතයට ඇති ආසාව නැතිකරේද නැත. ජීවිතයට ඇති ආසාව නැතිවනුයේ වේදනාව (පංචස්කන්දයට අයත් වේදනාව) නැතිකර දැමූ විටය. එය නැතිවනුයේ අරහත් බවයේදීය. එතෙක් කුමන මාර්ගඵලයේ සිටිය ද වේදනාවන් දැනෙනු ලබයි. සීලය සම්පූර්ණ වුවද බිය, ශරීරය රැකගැනීමේ ආසාව නැති නොවූ එහෙත් එම සෝවාන් මාර්ගඵලලාභී උතුමන් අතින් එම වරද සිදුවනුයේ එක් අවස්ථාවකි. නැවත ඔහු ජීවිතයට හානියක් වුවද එම වරද නොකරනු ලබයි. සෝවාන් මාර්ගඵලලාභී උතුමන් සීලය සම්පූර්ණ කළද රාගය 100% ක් පමණි. නමුත් එම රාගය පරපුරුෂ සේවනයකට හෝ පර ස්ත්‍රී සේවනයකට අදාළ රාගයක් නොවෙති. අසම්මත රාගයක් ද නොවෙති. එම නිසාවෙන් ගිහි ජීවිතයේ දරුවන්, ස්වාමිපුරුෂයා, භාර්යාව සමග වාසය කළ හැකිය. සෝවාන් වුවද රාගය, භීතිය, වේදනාව ආදිය ප්‍රහීණ වී නැත. සිදුවී ඇත්තේ සීලය පමණක් සම්පූර්ණ වීමය. තමන් සෝවාන් වුවාද කියා පහසුවෙන් බලාගත හැකි ක්‍රමයක් වේ. තමන් සේවාන් වූ විට එය කිසිවෙකු ගෙන් අසා දැනගත යුතු නොවේ. තමන්ටම සොයාගත හැකිය. තමා සෝවාන්ද යන්න බලා ගැනීමේ ක්‍රමවේදය ඉතා පහසුය. නමුත් එය කළ හැක්කේ භාවනා කර සිත දියුණු කළ අයට පමණි. එම ක්‍රමවේදය නම් තමන් භාවනා කරන විට තම සිත බැලීමට පුරුදු වීමයි. තමන් සෝවාන් වී නම් තමාගේ සිත සමාධියේ පවතින විට බලා ගත හැකිය. සෝවාන් වීමේදී තම සිත සිතුවිලි පැමිණෙන. එම සිතුවිලි 03 සදාකාලිකවම සිත තුළ නතර වන සිතුවිලිය. එම සිතුවිලි 03 මොනවාද යන්න මෙහි නොදක්වනු ලබයි. මන්ද එවිට සෝවාන් නොවූ අයද එය තම වාසියට හරවා ගන්නා නිසාය. සමාධියේ සිට තමන් සොවාන්ද යන්න බැලීමේදී සිතෙහි ඉතිරි වී ඇති කෙලෙස් ප්‍රමාණය හා බිඳී ගිය කෙලෙස් ප්‍රමාණය පෙනී යයි. මෙය භාවනා නොකර බලාගැනීමේ හැකියාවක් නොමැත. සෝවාන්ද යන්න බැලීමේදී නිමිත්තක් සිතට දක්නට ලැබේ. එය යමක් මත යමක් තැබුවා වැනි නිමිත්තකි. ඒ පිළිබඳවද මෙහි නොදක්වනු ලබයි.  

සිත බලනවා යැයි කියනුයේ තමන්ගේ ජීවිතයේ සිදුකළ සියලු දේ නැවත මතක ශක්තියෙන් මතක්කර බැලීමක් හෝ මතකය අවුස්සා බැලීමක් නොවන බව කරුණාවෙන් සිහිපත් කරමි. මෙම ක්‍රමවේදයේ තමන් රහත් ඵලයට යාම දක්වා සිත බලා, තමන් ධර්ම මාර්ගයේ සිටිනා තැන හා භාවනා කර සිත දියුණු කළ ප්‍රමාණය ද සොයාගත හැකිය. මෙලෙස සිත බලා සිය නිවන් මාර්ගයේ අඩුපාඩු සකසා ගැනීම ‘දහම් කැඩපත’ යැයි කියනු ලබයි. කැඩ පතකින් සිදුවනුයේ සිය අඩුපාඩු බලා සකසා ගැනීමය. එලෙසම දහම් කැඩපත තුළින් සිය ලෝකෝත්තර අංශයේ අඩු-පාඩු සකසා ගත හැකිය.

මාර්ගඵලවල දෙවැනි මාර්ග ඵලය සකෘදාගාමී මාර්ගඵලයයි. මෙම මාර්ගඵලයේදී සීලය තව තවත් සම්පූර්ණ වන අතර (සෝවාන් මාර්ගඵලයේදී සම්පූර්ණ වූ සීලය තව තවත් ශක්තිමත් වෙමින් වැඩි දියුණු වීම) මෙම සකෘදාගාමී මාර්ග ඵලයේදී සමාධිය 60% ක් දක්වා වැඩිවන අතර ප්‍රඥාව පෙරපරිදි වැඩෙමින් පවතී. මෙම සකෘදාගාමී මාර්ගඵලය වන විට රාගය 50% දක්වා අඩු වී ඇති අතර ආසාවල් අතහැරී නැත. මෙම දෙවැනි මාර්ගඵලය තමන්ට ලැබී ඇත්දැයි දැනගත හැක්කේ තමන්ගේ සිත බලා බිඳීගිය කෙලෙස් ප්‍රමාණය හා ඉතිරි වී ඇති කෙලෙස් ප්‍රමාණය දැකීමෙනි. මෙය ද කළ හැක්කේ භාවනා කර ධර්මය අවබෝධ කිරීමෙන් පමණි. පළමු හා දෙවැනි මාර්ගඵල දෙක එක ළඟින් පිහිටයි.

මෙම දෙවැනි මාර්ගඵලයට මදක් දුරස්ථව තුන්වන මාර්ග ඵලය වන අනාගාමී මාර්ගඵලය පවතී. මෙම අනාගාමී මාර්ගඵලයේදී තමන්ගේ සිතුවිලි බොහෝමයක් වෙනස්වෙයි. එම මාර්ග ඵලයේදී සමාධිය 100% වන අතර ආශාවල් 15% දක්වා අඩුවෙයි. රාග සිතුවිලි 0% කි. 0.% වෙති වටිනාකමක් නැති වුවද අරහත් ඵලයේදී 0% ද ගුණයේ වෙයි. ප්‍රඥාව මේ වන විට හොඳින් පවතින අතර ජීවිතයේ ගෙවන සෑම නිමේෂයක්ම සංසාරෙන් මිදීම සඳහා යොදාගනු ලබයි. මෙම තෙවැනි මාර්ගඵලයේදී ගිහි ජිවිතය පිළිකුල් කරනා අතර ගිහිගෙදරින් මිදී භාවනා කිරීමට සුදුසු ස්ථානයක් වෙත ගමන් කරනු ලබයි. බුදුන් වහන්සේ දේශණා කොට වදාළ නිවන් මාර්ගය අසන පිංවතුන්ට පමණක් කියා දීම අනාගාමී උතුමන්ගේ ලක්ෂණයකි. මෙම තෙවැනි මාර්ගඵලය ලැබීමේදී සිතුවිලි කිහිපයක් සිතට සදාකාලිකවම පැමිණ නතර වීමක් ද නිමිත්තක් පහළ වීමක් ද සිදුවේ. එම සිතුවිලි හෝ නිමිත්තද මෙහි නොදක්වනු ලබයි.

මහා රහතන් වහන්සේලා සහ රහතන් වහන්සේලා යනුවෙන් උතුමන් වහන්සේලා වේ. මහා රහතන් වහන්සේ නමකට සෘද්ධියෙන් ගමන් කළ හැකිය. ප්‍රාතිහාර පෑමේ හැකියාවක් ඇත. මහා රහතන් වහන්සේ නමක් සෘද්ධියෙන් වඩිනා විට එය මිනිසුන්ට නොපෙනේ. සෙමින්ද නොවඩී. ක්ෂණයකින් එක් ස්ථානයක සිට තවත් ස්ථානයකට යා හැකිය. අහසින් පෙනෙන සේ සෙමින් සෙමින් පාවී නොයයි. සෑම රහතන් වහන්සේ නමකටම සෘද්ධි බලය හා ප්‍රාතිහාර පෑමේ හැකියාව නොමැත. එය එක් එක් රහතන් වහන්සේලා සංසාර ගමන තුළ සිදුකළ කුසල කර්මවල ඵල විපාකය මහා රහතන් වහන්සේලා යනු පංචාඅභිඥා ඇති උතුමන්ය. රහතන් වහන්සේලා යනු අභිඥාවක් හෝ අධික ප්‍රඥාවක් ඇති උතුමන්ය. මහා රහතන් වහන්සේලා දැනට වැඩ වාසය කරනුයේ ඉහත සඳහන් කළ පරිදි බෙරගල කන්දේ සමන් දෙවියන්ගේ පළතුරු උයන තුළ පිහිටි පන්සල තුළය. එම උතුමන් වහන්සේලා පස්නම හැර 31 තලය තුළ දැනට කිසිදු රහතන් වහන්සේ නමක් නොමවේ. රහතන් වහන්සේ නමක් බවට පත්වීමේදී ද සිතුවිලි 20 ක් එකවර පහළ වේ. එම සිතුවිලි පහළ වීමත් සමඟම සියලු කෙලෙස් නසා භව ගමන අවසන් කරලයි. එනම් නිවන් අවබෝධ කරගනු ලබයි. රහත්බාවයට පත්වීමේදී ගෙවන් කර්මද, කරන්න කර්ම ද නොමවේය. 

සියලු කර්ම අවසන් කරනු ලබයි. රහත් වීමෙන් පසු කිසිදු කර්මයක් ඵල නොදෙති. කර්ම ඵල දෙනු ලබන්නේ නම් රහත් වී නොමැත. එමෙන්ම ආනන්තරීය පාපකර්මයක් ගෙවා අවසන් වන තෙක් රහත්වීමට මෙන්ම සමාදියක් ඇතිවීමවත් සිදුනොවෙති. ආනන්තරීය පාපකර්මයක් පූර්ණ වශයෙන් ගෙවා අවසන් වන තුරු මාර්ගඵල නොලැබෙති. ඇතමුන් මෙලෙස පවසයි. ආනන්තරිය පාපකර්මය ඒ අවස්ථාවේදී ඵල නොදෙන්නේ නම් මාර්ගඵල ලබන බවය. එය වැරදි අදහසකි. ආනන්තරිය පාපකර්ම කඩින් කඩ ඵල නොදෙයි. ඵල දීම එකවර සිදුවේ. ආනන්තරිය පාප කර්මයෙන් කොටසක් ගෙවා ඉතිරි කොටස ගෙවීමට පෙර මාර්ගඵල හෝ අරහත්වයට පත් නොවෙති. එය තවත් පැහැදිලි ලෙස පෙන්වා දෙන්නේ නම්, ආනන්තරියය පාපකර්මයක විපාකය 100% ක් යැයි උපකල්පනය කළහොත් එම කර්මයෙන් 50% ගෙවා අවසන් වීමෙන් හෝ 75%ක් ගෙවා අවසන් වීමෙන් හෝ 99% ක් ගෙවා අවසන් වීමෙන් හේ 99.99% ක් ගෙවා අවසන් වීමෙන් හෝ මාර්ගඵල අරහත්බාවය නොලැබෙයි. ආනන්තරිය පාපකර්මය 100% ම පූර්ණන වශයෙන් ගෙවා අවසන් නම් පමණක් සිය උත්සාහය, වීර්යය හා කුසල ශක්තිය මත අරහත්වයට පත්වෙයි. ප්‍රබල කුසල කර්මයන් කර තිබුණ ද ආනන්තරිය පාපකර්මය ගෙවා අවසන් වන තෙක් එම ප්‍රබල කුසල කර්ම විපාකයට නොපැමිණෙයි. ආනන්තරිය පාප කර්මයන් දිට්ඨ ධම්මවේදණීය වශයෙන් ඵල දීම නිසා එය කළ මොහොතේ සිට පළ දීමක් සිදුවන බව දතයුතුය.]

“මහණෙනි,
කවර ධර්මයක් විශේෂ ඥානයෙන් දැන වැඩියයුතුද?
ඒ, සමථයද, විදර්ශනාවද වෙයි.
මහණෙනි, මේ සමථයද, විදර්ශනාවද
විශේෂ ඥානයෙන් දැන වැඩිය යුතුය.

[සමථ භාවනා හා විදර්ශනා භාවනා :-. චිත්තපාදාදි යට පරිච්ඡෙද අටින් නාමරූපාදීන් පිළිබඳ විශේෂ විස්තර දක්වන ලද්දේ ය. ධ්‍යාන අභිඥා ලබා සමෘද්ධිමත් වනු කැමැත්තවුන් විසින් ද මාර්ග ඵල ලබා සමාධිමත් වනු කැමැත්තවුන් විසින් ද මාර්ග ඵල ලබා නිවන් අවබෝධ කරනු කැමැත්තවුන් විසින් ද ඒ නාමරූපාදීන් අතුරෙන් කිසිවක් අරමුණු කොට ගෙනැ භාවනා කළ යුතු ය. භාවනා නම් වැඩීඹය-නැවත නැවත සිහිකිරීම ය. ඒ භාවනා පිළිබඳ විශේෂ විභාග කර්මස්ථාන පාදය යන නමින් මෙහි දක්වනු ලැබේ.

භාවනා වනාහි සමථ භාවනා විදර්ශනා භාවනා ය යි ද්විවිධ වේ. සමථ භාවනා නම් කාමච්ඡන්‍දාදි කෙලෙස් හෝ විතර්කාදි ඖදාරික ධර්ම හෝ සන්සිඳුවන භාවනා ය. සමථ යන්නෙන් එකාග්‍රතා සංඛ්‍යාත සමාධිය කියවෙන බව දත යුතු. ඒ සමථ භාවනායෙන් ධ්‍යාන අභිඥා ලද හැකි ය. විදර්ශනා භාවනා නම් විශේෂයෙන් බලන භාවනා ය. විශේෂයෙන් බැලීම නම් සාමාන්‍ය ලෝකයා සේ පඤ්ච ස්කන්ධාදිය ස්ත්‍රී පුරුෂාදි වශයෙන් හෝ නිත්‍ය, සුඛ, ආත්ම වශයෙන් හෝ නො බලා ස්කන්ධාදි වශයෙන් ද, අනිත්‍ය, දුඃඛ, අනාත්ම වශයෙන් ද බැලීම ය. විදර්ශනා යන්නෙන් ප්‍රඥාව කියවෙන බව දත යුතු. ඒ විදර්ශනා භාවනායෙන් නිවන් ලද හැකිය.

සමථ හෝ විදර්ශනා භාවනා කරන්නේ යෝගී හෙවත් යෝගාවචර ය යි කියනු ලැබේ. භාවනාවට බස්නා යෝගි ත්‍රිහේතුක ප්‍රතිසන්‍ධිකයකු විය යුතුය. පිරිසිදු සිල්වතකු විය යුතුය. ආවාසාදි දස විධ පළිබෝධයෙන් දුරු විය යුතු ය. කර්මස්ථාන දෙන කල්‍යාණ මිත්‍රයකු වෙත එළඹිය යුතු ය. භාවනාවට නුසුදුසු විහාර හැරැ පියා සුදුසු විහාරයෙක විසිය යුතු ය. කුඩා පළිබෝධ සිඳැ ලිය යුතු ය. නියමිත භාවනා විධි නොපිරිහෙළා භාවනා කළ යුතු ය…. more.]

මහණෙනි,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩන තොප
කෙසේ විශේෂ ඥානයෙන් දැන යම් ධර්ම පිරිසිඳ දැනගන්නේද ? ,
යම් ධර්ම පහ කරන්නේද, ප්‍රත්‍යක්ෂ කරන්නේද?
වඩන්නේද?

[3] “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සිතින්
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
නිවනට නැමුණු සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් වචනම දොඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් කර්මාන්තයේ වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සතිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සමාධිය වඩව්.]

§4. “මෙසේ තොප ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන විට
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩන විට
පිරිසිඳ දතයුතු ධර්මයන් විශේෂ ඥානයෙන් පිරිසිඳ දැනගනී.
යම් ධර්මයක් විශේෂ ඥානයෙන් පහකළ යුත්තාහුද?
ඒ ධර්මයන් විශේෂ ඥානයෙන් පහකරයි.
යම් ධර්මයන් විශේෂ ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කළයුතුද,
ඒ ධර්මයන් විශේෂ ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කරයි.

යම් ධර්මයක් වැඩිය යුත්තාහුද,
ඒ ධර්මයන් විශේෂ ඥානයෙන් වැඩේන්නේ යයි” වදාළසේක,

§1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසනසේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා ඒ භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

§ 2. “මහණෙනි,
ගංගා ගඟ නැගෙනහිර දෙසට හැරෙමින්, නැගෙනහිර දෙසට නැමෙමින්, නැගෙනහිර දෙසටම ගලායයි. මෙසේ පවත්නා කල්හි මිනිසුන් පිරිසක් උදලු හා කූඩා රැගෙන ‘අපි මේ ගංගා නදිය බ්ස්නාහිර දිශාවට ගලන්නට හරවන්නෙමු’ එන්නේය.

“මහණෙනි,
ඒ ගැන නුඹලා කුමක් සිතව්ද?
ඒ මිනිසුන්ට ගංගා නම් මහ නදිය නැගෙනහිර පැත්තට නොව
බටහිර පැත්තට හරවන්නට හැකි වේද?”
“ස්වාමීනි, එය එසේ කල හැකි නොවේ.”

“ඊට හේතුව කවරේද?”
“ස්වාමීනි, ගංගා නදිය පෙරදිගට නැමී,
පෙරදිගට හැරී, පෙරදිගට බරව ගලන්නේය
එය පශ්චිම දිසාවට නැමී පශ්චිම දෙසට හැරී,
පශ්චිම දිසාවට බරව ගැලීම සිදුකිරීම ලෙහෙසි නැත.
ඒ කරන්හුනට වෙහෙස ක්ලාන්තවීම පමණක් වන්නේය.”

“මහණෙනි,
එසේම යමෙකු ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන්නේනම්
එය බහුලීකත කරන්නේ නම්,
රජවරු හෝ රජමහ ඇමතියෝ හෝ
මිත්‍රයෝ හෝ අසල්වැස්සෝ හෝ
නෑයෝ හෝ සහලේ නෑයෝ හෝ
‘පින්වත් පුරුෂය,
මෙසේ කුමක් හෙයින් නුඹ කසා වස්ත්‍ර දරන්නෙහිද?
කුමක් හෙයින් හිස මුඩුකොට කබලක් ගෙන සිඟමින් හැසිරෙන්නෙහිද?
එව, ගිහියෙක්ව, භෝග සම්පත්ද අනුභව කරව. පිංද කරවයි’
කියන්නාහු නම්
මහණෙනි,
ඒකාන්තයෙන් ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන්නාවූ
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩන්නාවූ
ඒ භික්ෂුව ශික්ෂාව (උපසම්පදාව) ප්‍රතික්ෂේපකොට
ගිහි බවට පෙරළෙන්නේය යන්න සිදු නොවෙයි.
ඊට හේතුව කවරේද?

මහණෙනි,
ඔහුගේ සිත බොහෝ කලක් මුළුල්ලෙහි
විවේකයට නැමුණු විවේකයට හැරුණු
විවේකයට බරවූ, නිවනම අරමුණු කල සිතක් නිසාය.

මහණෙනි,
තොප කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත මාර්ගය වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සිතින්
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
නිවනට නැමුණු සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් වචනම දොඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් කර්මාන්තයේ වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සතිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සමාධිය වඩව්.]

“මහණෙනි,
මෙසේ තොපද ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩව් යයි” වදාළසේක.

SN 05-01-13-01. පඨම අප්පමාද සූත්‍රය
SN 05-01-13-02. දුතිය අප්පමාද සූත්‍රය
SN 05-01-13-03-තතිය අප්පමාද සූත්‍රය
SN 05-01-13-04. චතුත්ථ අප්පමාද සූත්‍රය
SN 05-01-13-05. පංචම අප්පමාද සූත්‍රය
SN 05-01-13-06 ඡට්ඨ අප්පමාද සූත්‍රය
SN 05-01-13-07. සත්ත අප්පමාද සූත්‍රය
SN 05-01-13-08. අට්ඨම අප්පමාද සූත්‍රය
SN 05-01-13-09. නවම අප්පමාද සූත්‍රය
SN 05-01-13-10 දසම අප්පමාද සූත්‍රය

අප්පමාදය යන පදයෙන් කියැවෙන්නේ
ප්‍රමාද නොවීමය.
අපේ අරමුණ විය යුත්තේ සසරින් එතෙර වීමය.
යලි යලිත් උපතක් නොලැබීමය.
ඒ පිණිස කලයුත්තක් ඇත.
යලි යලි ඉපදීම ගැන විස්වාස නොකරන්නාට සහ
මේ උපත නිසා විඳින සැප මෙන් දස දහස්
කෝටි ප්‍රකෝටි දුක්ඛ වේදනා අප විඳිනවාය
කියා නොදන්නා මිනිසා ප්‍රමාද වෙන මිනිසාය.
සසරින් ගැලවීමට කළයුත්ත භාග්‍යවතුන් වහන්සේ
ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගය ලෙස නම් කොට,
පන් සාලිස් වසරක් පා ගමනින් ගමින් ගමට ගොස්
කියා දුන් සේක.
ඒ ධර්මය නොඅසන , ඒ ඇසුවත් පිළිපදින්නේ නැති
මනුෂ්‍යයා ප්‍රමාද වූ වෙක්ය.

අතිපූජ්‍ය නාඋයනේ අරියධම්ම මහා ස්වාමින්වහන්සේ ගේ දේසනාව

§ 1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එහිදී දිනක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනියි’ කියා ඒ භික්ෂුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

§ 2. “මහණෙනි,
පා නැත්තාවූ හෝ දෙපා ඇත්තාවූ හෝ
සිව්පාවූ හෝ බොහෝ පා ඇත්තාවූ හෝ
රූපීවූ හෝ අරූපී හෝ
සඤ්ඤිවූ හෝ අසඤ්ඤිවූ හෝ
නෙවසඤ්ඤි නාසඤ්ඤිවූ හෝ
යම් පමණ සත්වයෝ වෙද්ද,
ඔවුන් අතුරෙන් අර්හත්වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධවූ
තථාගතයන්ම ශ්‍රේෂ්ඨ වෙයි.

[එවමෙව ඛො = මෙහි යම් සේ සකල සත්ත්වයන්හට සම්මා සම්බුද්ධයන් වහන්සේ අග්‍රවෙත් ,
එසේ සකල කුසල ධර්මයන්හට ද ඒවා කරවන්නා වූ අප්‍රමාදය (නම් තැනැත්තා) අග්‍රයයි දැක්විය යුතුය. ]

මහණෙනි,
එසේම යම් කිසි කුසල ධර්මයෝ වෙද්ද,
ඒ සියල්ල අප්‍රමාදය මුල්කොට ඇත්තාහ.
අප්‍රමාදයෙහි ඇතුළත් වෙත්.
ඒ සියලු කුසල ධර්මයන්ට අප්‍රමාදය අග්‍රවෙයි.

[ ලෞකික කුශල ධර්ම ලෝකෝත්තර නොවේ ද?
මේ කාමාවචර කුශල ධර්ම පවා කාමාවචර, රූපාවචර, අරූපාවචර, ලෝකෝත්තර වශයෙන් චාතුර්භූමික වේ.
මෙය කෙසේ නම් ඒවා අතරේ අග්‍ර වේද?
ලැබෙන පමණින් අප්‍රමාදව ඔව්හු ප්‍රතිලාභ ලබත්.
එහෙයින් අප්පමාදය ඒ ඔවුන් අතරෙහි අග්‍ර වේ.
එබැවින් “ඒ සියල්ල අප්‍රමාදය මුල් කොට ඇත” යන ආදිය කියන ලදී.]

මහණෙනි,
අප්‍රමාද වෙව්. ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩව්.

මහණෙනි
අප්‍රමාදයෙන් යුක්තව තෙපි
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

§ 3. “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ
නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ ..
.. නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු ……
සම්‍යක් වචනය වඩව්.
……සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩව්.
…… සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
….. සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
……සම්‍යක් සතිය වඩව්.
….. සම්‍යක් සමාධිය වඩව්..

§ 4. “මහණෙනි,
අප්‍රමාදයෙන් යුතුව තෙපිද ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩව්” යි වදාළ සේක.

§ 1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එහිදී දිනක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනියි’ කියා ඒ භික්ෂුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

§ 2.“මහණෙනි,
ගොඩ ඇවිදින සත්වයන්ගේ පාදයෝ
සියල්ල ඇත්පියවරෙහි ඇතුළත් කල හැක.
ඒ සියලු පාදයන් අතුරෙන් ඇත්පිය අග්‍ර වෙයි.

මහණෙනි,
එසේ යම් කිසී කුසල ධර්මයෝ වෙද්ද?
ඒ සියල්ල අප්‍රමාදය මුල්කොට ඇත්තාහ.
අප්‍රමාදයෙහි සංග්‍රහ වෙත්.
ඒ සියලු කුසල ධර්මයන්ට අප්‍රමාදය අග්‍ර වෙයි.

මහණෙනි,
අප්‍රමාද වව්. අප්‍රමාදව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩව්.

මහණෙනි
අප්‍රමාදව තෙපි කෙසේ
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

§ 3. “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ
නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ ..
.. නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු ……
සම්‍යක් වචනය වඩව්.
……සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩව්.
…… සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
….. සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
……සම්‍යක් සතිය වඩව්.
….. සම්‍යක් සමාධිය වඩව්..

§ 4. “මහණෙනි,
අප්‍රමාදයෙන් යුතුව තෙපිද ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩව්” යි වදාළ සේක.

§ 1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එහිදී දිනක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනියි’ කියා ඒ භික්ෂුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

§ 2.“මහණෙනි,
කූටාගාරයක වහලේ පරාලවෙද්ද
ඒ සියල්ල මුදුන් ලීය අනුව ගියාහු වෙත්.
මුදුන් ලීයට නැමුණාහු වෙත්.
මුදුන් ලීයට සංග්‍රහ වේ.
ඒ සියලු පරාලවලට මුදුන් ලීය අග්‍ර වෙයි.

මහණෙනි,
එසේම ලොව යම් කුසල ධර්මයෝ වෙද්ද,
ඒ සියල්ල අප්‍රමාදය මුල්කොට ඇත්තාහ.
අප්‍රමාදයෙහි සංග්‍රහ වෙත්.
කුසලය්න්ට අප්‍රමාදය අග්‍ර වෙයි.

මහණෙනි,
අප්‍රමාද වව්.
අප්‍රමාදව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නිබඳවම වඩව්.

මහණෙනි
අප්‍රමාදයෙන් යුක්තව තෙපි
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

§ 3. “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ
නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ ..
.. නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු ……
සම්‍යක් වචනය වඩව්.
……සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩව්.
…… සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
….. සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
……සම්‍යක් සතිය වඩව්.
….. සම්‍යක් සමාධිය වඩව්..

§ 4. “මහණෙනි,
අප්‍රමාදයෙන් යුතුව තෙපිද ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩව්” යි වදාළ සේක.

§ 1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එහිදී දිනක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනියි’ කියා ඒ භික්ෂුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

§ 2. “මහණෙනි,
ලොව සුවඳැති මුල් වර්ග වෙද්ද,
ඔවුන් අතුරෙන් කලුවැල් මුල් අග්‍ර වෙයි.

මහණෙනි,
එමෙන්ම ලොව යම් කුසල ධර්මයෝ වෙද්ද?
ඒ සියල්ල අප්‍රමාදය මුල්කොට ඇත්තාහ.
ඒ සියල්ල අප්‍රමාදයෙහි ඇතුළත් වෙත්.
අප්‍රමාදය ඒ කුසල ධර්මයන්ට අග්‍රයයි කියයි.

මහණෙනි,
අප්‍රමාද වව්. අප්‍රමාදව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩව්.

මහණෙනි
අප්‍රමාදව යුක්තව තෙපි,
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

§ 3. “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ
නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ ..
.. නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු ……
සම්‍යක් වචනය වඩව්.
……සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩව්.
…… සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
….. සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
……සම්‍යක් සතිය වඩව්.
….. සම්‍යක් සමාධිය වඩව්..

§ 4. “මහණෙනි,
අප්‍රමාද වව්. අප්‍රමාදව තෙපි ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩව්” යි වදාළ සේක.

§ 1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එහිදී දිනක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනියි’ කියා ඒ භික්ෂුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

§ 2. “මහණෙනි,
යම්සේ යම්කිසි සුවඳැති අරටු වෙත්ද
ඔවුන් අතුරෙන් රත් සඳුන් අග්‍රයයි කියයි.

මහණෙනි,
එමෙන්ම ලොව යම් කුසල ධර්මයෝ වෙත්ද?
ඒ සියල්ල අප්‍රමාදය මුල්කොට ඇත්තාහ.
ඒ සියල්ල අප්‍රමාදයෙහි ඇතුළත් වෙත්.
ඒ ධර්මයන්ට අප්‍රමාදය අග්‍රයයි කියයි.

මහණෙනි,
අප්‍රමාද වව්. අප්‍රමාදව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩව්.

මහණෙනි
අප්‍රමාදව තෙපි කෙසේ
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

§ 3. “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ
නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ ..
.. නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු ……
සම්‍යක් වචනය වඩව්.
……සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩව්.
…… සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
….. සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
……සම්‍යක් සතිය වඩව්.
….. සම්‍යක් සමාධිය වඩව්..

§ 4. “මහණෙනි,
අප්‍රමාද වව්. අප්‍රමාදව තෙපිද ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩව්” යි වදාළ සේක.

ජඞ්ගමානං = පෘථුවි තලයෙහි හැසිරෙන්නවුන්ගේ පාණානං = පාද සහිත ප්‍රාණීන්ගේ පද ජාතානි පියවරවල් සමොධානං ගච්ඡන්ති = එක් අරමුණකට, එක් තැනකට යති. අග්ගමක්‍ඛායති = ශ්‍රේෂ්ඨ යයි කියති. 
යදිදං මහන්තත්තෙන = මහත් බැවින් අග්‍රයයි කියති, ගුණ වශයෙන් නොවේය යන අර්ථයි.

§ 1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එහිදී දිනක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනියි’ කියා ඒ භික්ෂුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

§ 2. “මහණෙනි,
යම්සේ වනාහි යම් ඒ සුවඳ මල් ජාතීහු වෙත්ද?
ඒ සියලු සුවඳ මල් අතුරෙන් දෑසමන් මල් අග්‍රයයි කියයි.

මහණෙනි,
එසේම යම් කුසල ධර්මයෝ වෙත්ද?
ඒ සියල්ල අප්‍රමාදය මුල්කොට ඇත්තාහ.
අප්‍රමාදයෙහි ඒ සියල්ල ඇතුළත් වෙත්.
අප්‍රමාදය ඒ සියලු කුසල ධර්මයන්ට අග්‍ර වෙයි.

මහණෙනි,
අප්‍රමාද වව්. අප්‍රමාදව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩව්.

මහණෙනි
අප්‍රමාදව තොප කෙසේ
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

§ 3. “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ
නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ ..
.. නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු ……
සම්‍යක් වචනය වඩව්.
……සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩව්.
…… සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
….. සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
……සම්‍යක් සතිය වඩව්.
….. සම්‍යක් සමාධිය වඩව්..

§ 4. “මහණෙනි,
අප්‍රමාද වව්. අප්‍රමාදව තෙපිද ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩව්” යි වදාළ සේක.

§ 1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එහිදී දිනක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනියි’ කියා ඒ භික්ෂුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

§ 2. “මහණෙනි,
යම් සේ උප රජවූ, කුඩා රජවරු වෙද්ද?
ඒ සියලුදෙනා සක්විති රජුට යටත් වන්නෝය.
ඔවුන් අතුරෙන් සක්විති රජ අග්‍ර වෙයි.

“මහණෙනි,
එසේම ලොව යම් කුසල ධර්මයෝ වෙද්ද,
ඒ සියල්ල අප්‍රමාදය මුල් කොට ඇත්තාහ.
අප්‍රමාදයෙහි ඒ සියල්ල ඇතුළත් වෙත්.
අප්‍රමාදය ඒ සියලු කුසල ධර්මයන්ට අග්‍රයයි කියයි.

මහණෙනි,
අප්‍රමාද වව්. අප්‍රමාදව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩව්.

මහණෙනි
අප්‍රමාදව තෙපි කෙසේ
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

§ 3. “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ
නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ ..
.. නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු ……
සම්‍යක් වචනය වඩව්.
……සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩව්.
…… සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
….. සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
……සම්‍යක් සතිය වඩව්.
….. සම්‍යක් සමාධිය වඩව්..

§ 4. “මහණෙනි,
අප්‍රමාද වව්. අප්‍රමාදව තෙපිද ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩව්” යි වදාළ සේක.

§ 1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එහිදී දිනක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනියි’ කියා ඒ භික්ෂුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
අහසේ ඇති තාරකාවන්ගේ ආලෝකය
චන්ද්‍රාලෝකයෙන් සොළොස්වැනි කලාවකටද නොඅගී.
චන්ද්‍රාලෝකය ඒ සියල්ල අතරෙන් අග්‍ර වෙයි.

මහණෙනි,
එසේම ලොව යම් කුසල ධර්මයෝ වෙද්ද,
ඒ සියලු කුසල අප්‍රමාදය මුල්කොට ඇත්තාහ.
අප්‍රමාදයෙහි ඒ සියල්ල ඇතුළත් වෙත්.
අප්‍රමාදය ඒ සියලු කුසල ධර්මයන්ට අග්‍ර වෙයි.

මහණෙනි,
අප්‍රමාද වව්. අප්‍රමාදව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩව්.

මහණෙනි
අප්‍රමාදව තොප කෙසේ
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

§ 3. “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ
නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ ..
.. නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු ……
සම්‍යක් වචනය වඩව්.
……සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩව්.
…… සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
….. සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
……සම්‍යක් සතිය වඩව්.
….. සම්‍යක් සමාධිය වඩව්..

§ 4. “මහණෙනි,
අප්‍රමාද වව්. අප්‍රමාදව තෙපිද ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩව්” යි වදාළ සේක.

§ 1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එහිදී දිනක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනියි’ කියා ඒ භික්ෂුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
යම්සේ සරත් කාලයෙහි වළාකුල් හා වර්ෂාව නැති
පිරිසිදු අහසට නැඟී සූර්යයා අහසේ අන්ධකාරය
පහකොට ආලෝක කරන්නේය. දිලිසෙන්නේය.
බබලන්නේය.

මහණෙනි,
එමෙන්ම යම් කුසල ධර්මයෝ වෙද්ද?
ඒ සියල්ල අප්‍රමාදය මුල් කොට ඇත්තාහ.
අප්‍රමාදයෙහි ඒ සියල්ල ඇතුළත් වෙත්.
අප්‍රමාදය ඒ සියලු කුසල ධර්මයන්ට අග්‍රය.

මහණෙනි,
අප්‍රමාද වව්. අප්‍රමාදව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩව්.

මහණෙනි
අප්‍රමාදයෙන් යුක්තව තෙපි කෙසේ
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

§ 3. “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ
නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ ..
.. නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු ……
සම්‍යක් වචනය වඩව්.
……සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩව්.
…… සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
….. සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
……සම්‍යක් සතිය වඩව්.
….. සම්‍යක් සමාධිය වඩව්..

§ 4. “මහණෙනි,
අප්‍රමාද වව්. අප්‍රමාදව තෙපිද ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩව්” යි වදාළ සේක.

§ 1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එහිදී දිනක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනියි’ කියා ඒ භික්ෂුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
නූල්වලින් වියන සළු අතුරෙන් කසී සළු අග්‍ර වෙයි.

මහණෙනි,
එසේම ලොව කුසල ධර්මයෝ වෙද්ද?
ඒ සියල්ල අප්‍රමාදය මුල්කොට ඇත්තාහ.
ඒ සියල්ල අප්‍රමාදයෙහි ඇතුළත් වෙත්.
අප්‍රමාදය ඒ කුසල ධර්මයන්ට අග්‍රය වෙයි.

මහණෙනි,
අප්‍රමාදයෙන් යුක්තව අප්‍රමාද වව්. අප්‍රමාදව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩව්.

මහණෙනි
අප්‍රමාදව තෙපි කෙසේ
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

§ 3. “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ
නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ ..
.. නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු ……
සම්‍යක් වචනය වඩව්.
……සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩව්.
…… සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
….. සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
……සම්‍යක් සතිය වඩව්.
….. සම්‍යක් සමාධිය වඩව්..

§ 4. “මහණෙනි,
අප්‍රමාද වව්. අප්‍රමාදව තෙපිද ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩව්” යි වදාළ සේක.

SN 05-01-10-01 පාචීනනින්න සූත්‍රය
SN 05-01-10-02 දුතිය පාචීනනින්න සූත්‍රය
SN 05-01-10-03. තතිය පාචීනනින්න සූත්‍රය
SN 05-01-10-04. චතුර්ථ පාචීනනින්න සූත්‍රය.
SN 05-01-10-05. පංචම පාචීනනින්න සූත්‍රය
SN 05-01-10-06. චට්ට පාචීනනින්න සූත්‍රය
SN 05-01-10-07. පඨම සමුද්දනින්න සූත්‍රය
SN 05-01-10-08. දුතිය සමුද්දනින්න සූත්‍රය
SN 05-01-10-09. තතිය සමුද්දනින්න සූත්‍රය
SN 05-01-10-10. සමුද්දනින්න සූත්‍රය

මහණෙනි,
ගංගා නදිය පෙර දිගට නැමී පෙරදිගට හැරී
පෙරදිගට බරව පෙරදිගටම ගලන්නේය.

මහණෙනි,
ඒ ලෙසම ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩන
තොප නිවනට නැමී නිවනට හැරී
නිවනට බරව යන්නෝය.

[ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය
නිවනට පැමිණීමේ නො වරදින මාර්ගය වූ ලෝකෝත්තර ඥානයට හුදකලාව ම නිවන් දක්නටත් තෘෂ්ණාව නසන්නටත් නො පිළිවන. එයට විශේෂයෙන් උපකාර වෙමින් එය හා බැඳී පවත්නා වූ එක්ව උපදින්නා වූ තවත් ධර්ම සතක් ඇත්තේ ය. ඒ ධර්ම සත ද මේ මාර්ග සත්‍යයට ඇතුළත් වන්නාහ. එබැවින් සර්වාකාර පරිපූර්ණ කොට මාර්ග සත්‍යය දක්වා වදාරන්නා වූ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් –

“කතමඤ්ච භික්ඛවෙ, දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදා අරිය සච්චං?
අයමෙව අරියො අට්ඨංගිකො මග්ගො. සෙය්‍යථිදං?
සම්මාදිට්ඨි, සම්මාසංකප්පො, සම්මාවාචා, සම්මා කම්මන්තො,
සම්මාආජීවො, සම්මා වායාමො, සම්මාසති, සම්මාසමාධි,
ඉදං වුච්චති භික්ඛවෙ, දුක්ඛ නිරොධගාමිනී පටිපදා අරිය සච්චං” යි
වදාරන ලද්දේ ය.
“මහණෙනි, දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිනී ප්‍ර‍තිපදාර්‍ය්‍ය සත්‍යය කවරේද යත්? මේ ආර්‍ය්‍ය වූ අංග අටක් ඇත්තා වූ මාර්ගය යි. හේ කවරේද යත්? සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පය, සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් ස්මෘතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන මොහු ය. මහණෙනි, මෙය දුඃඛ නිරෝධගාමිනී ප්‍ර‍තිපදාර්‍ය්‍ය සත්‍ය යයි කියනු ලැබේ” ය යනු එහි තේරුම යි. මේ දේශනාවෙන් “ආර්‍ය්‍ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය” යි කියනු ලබන-

යන මේ චෛතසික ධර්ම අට දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදා අරිය සච්ච යයි දක්වන ලද්දේ ය. මෙහි සම්මා දිට්ඨි යනුවෙන් දක්වා තිබෙන්නේ යට කී තෘෂ්ණාව නසන්නා වූ ප්‍ර‍ඥාවය ය. සම්මා සංකප්පො යනාදීන් දක්වන ලදුයේ ඒ ප්‍ර‍ඥාව හා බැඳී පවත්නා වූ එයට උපකාර ධර්ම සත ය.

මේ චෛතසික ධර්ම අට පෘථග්ජන පුද්ගලයන් තුළ ද උපදනාහු ය. එහෙත් මේ අට ම එක සිතක් සමග එකවර පෘථග්ජන චිත්ත සන්තානයෙහි නූපදිති. පෘථග්ජන සන්තානයෙහි උපදිනුයේ එක් එක් වරකට එයින් කීපයක් කීපයක් බැගිනි. කීපය බැගින් උපදනා වූ ඒ ධර්මයන්ට මාර්ගාංග යන නාමය ද මාර්ග යන නාමය ද ලැබෙන නමුත් තෘෂ්ණා නාශක ශක්තිය ඒවාට නැති බැවින් ඒවා නිරෝධ ගාමිනී පටිපදා අරිය සච්ච නො වෙති. මාර්ග සත්‍යය වනුයේ අටම එකවර කෙලෙස් නැසිය හැකි ශක්තියෙන් යුක්තව උපන් කල්හිය.

ක්ලේශ නාශක ශක්තියෙන් යුක්තව ලෝකෝත්තර භාවයට පැමිණ අට ම එකවර එක චිත්තයක උපදනා කල්හි ඒ ධර්මයන්ට පළමු වර පහළවීමේ දී සෝවාන් මාර්ග ය යි ද, දෙවන වර එසේ පහළවීමේ දී සකෘදාගාමී මාර්ග ය යි ද, තුන්වන වාරයේ දී අනාගාමී මාර්ග ය යි ද, සතරවන වාරයේ දී අර්හත් මාර්ග ය යි ද කියනු ලැබේ. මේ ධර්ම අට ලෝකෝත්තර වශයෙන් එකවර චිත්ත සන්තානයෙහි උපදවා ගත හැකි වන්නේ ඒ ධර්ම වෙන් වෙන් වශයෙන් ම සිය සිත් සතන්හි පෘථග්ජන කාලයේ දී දියුණු කළ තැනැත්තාට ය..

එබැවින් ලෝකෝත්තර මාර්ගය උපදවා නිවන් පසක් කරනු කැමති සත් පුරුෂයන් විසින් සම්‍යග්දෘෂ්ට්‍යාදි ධර්ම වෙන වෙන ම සිය සිත් සතන්හි දියුණු කළ යුතුය. එසේ දියුණු කරන්නා වූ තැනැත්තාට කවදා නමුත් එහි අවසානය වූ ලෝකෝත්තර මාර්ගය පහළ වන අවස්ථාවක් එළඹෙන්නේ ය. එසේ නො කරන්නා වූ තැනැත්තන්ට ඒ අගනා මොහොත කිසි කලෙක නො එළඹෙන්නේ ය. පූර්වභාගයෙහි ඒ ධර්ම වෙන් වෙන්ව දියුණු කර ගත හැකි වීමට ද ඒ ධර්ම අට මනා කොට දත යුතුය. එබැවින් මෙතැන් පටන් එකින් එක ඒවා විස්තර වශයෙන් දක්වනු ලැබේ.
[චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යය, නමින් -අතිපූජනීය රේරුකානේ චන්දවිමල නාහිමිපාණන් වහන්සේ රචිත ග්‍රන්ථ රත්නයෙන් උපුටා ගැනින]

මහණෙනි,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික
මාර්ගය නැවත නැවත වඩන භික්ෂුව කෙසේ
නිවනට නැමී නිවනට හැරී නිවනට බරවන්නේද?

“මහණෙනි,
රාගය දුරු කිරීම අරමුණු කොට ඇති,
දෝසය දුරුකිරීම අරමුණු කොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම අරමුණු කොට ඇති
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.

[සම්‍යක් දෘෂ්ටිය :-
දැනීම වනාහි වැරදි දැනීමය, නිවැරදි දැනීමය යි දෙවැදෑරුම් වේ. වීදුරු කැබැල්ලක් මැණිකක් ය කියා හෝ මැණිකක් ම වීදුරු කැබැල්ලක් ය කියා හෝ සිතන්නහු ගේ දැනීම බඳු දැනීම් වලට වැරදි දැනීම යයි කියනු ලැබේ. සියල්ල නො දන්නා වූ තැනැත්තන් තුළ නොයෙක් විට නොයෙක් කරුණු පිළිබඳ වැරදි දැනීම් හෙවත් වැරදි හැඟීම් ඇති වේ. ඒ වැරදි හැඟීම් අතර එය එසේ ම යයි පිළිගෙන සිටින්නා වූ සත්ත්වයා මරණින් මතු අපායට පමුණුවන්නා වූ ද, ඔහුට ස්වර්ග මාර්ගය හා මෝක්ෂ මාර්ගය ආවරණය කරන්නා වූ ද, වැරදි දැනීම් කොටසක් ඇත්තේ ය. ඒ කොටස ආගම ධර්මයෙහි මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය යන නමින් හඳුන්වනු ලැබේ.

පින් ය, පව් ය කියා දෙයක් නැත – ඒවා ලොව රවටා ලාභ ලැබීමට ඇතමුන් කියන දේවල් ය, දන් දීමෙන් වස්තු හීනවීම මිස මතු ලබන ඵලයක් නැත. ප්‍රාණඝාතාදියෙන් වැළකීම මෙලොව කරදර වීම හැර මතු වන ශුභ සිද්ධියක් නැත, අපායක් කියා හෝ දෙව්ලොව බඹලොවක් කියා තැනක් නැත, මරණින් මතු නැවත ඉපදීමකුත් නැත. බුදුවරුය, රහතුන්ය කියා විශේෂ පුද්ගල කොටසක් නැත යනාදි වැරදි දැනීම් මිථ්‍යා වලින් සමහරෙකි.

ඒ ඒ දේවල් පිළිබඳව ඇති සැටියට ම ඇතිවන්නා වූ දැනීමට නිවැරදි දැනීම යයි කියනු ලැබේ. ඒ නිවැරදි දැනීම් අතර ද මිථ්‍යා දෘෂ්ටි යයි කියන ලද වැරදි දැනීම දුරු කරන්නා වූ ද, සත්ත්වයා හට අපා දුකින් මිදී සුගතියෙහි ඉපදීමට උපකාර වන්නා වූ ද, සසර දුකින් මිදී නිවනට පැමිණීමට උපකාර වන්නා වූ ද, විශිෂ්ඨ දැනීම් කොටසක් ඇත්තේ ය. ඒ කොටසට සම්‍යග් දෘෂ්ටිය යි කියනු ලැබේ. පින් පව් ඇති බව දැනීම, පින් පව් වල ඵල ඇති බව දැනීම, මරණින් මතු ඉපදීමක් ඇති බව දැනීම යනාදිය ඒ කොටසට අයත් දැනීම්වලින් සමහරෙකි.

“සම්මාදිට්ඨි – සම්‍යග්දෘෂ්ටි යන වචන වල තේරුම නම් නිවැරදි දැනීම ය හෙවත් නුවණ ය යනුයි. සම්‍යග් දෘෂ්ටිය එකක් වුව ද දැනගනු ලබන කාරණයන්ගේ වශයෙන් අනේක ප්‍රභේද වන්නේ ය. එබැවින් නොයෙක් සූත්‍ර‍ ධර්මයන්හි නොයෙක් ආකාරයෙන් සම්‍යග් දෘෂ්ටිය දක්වා තිබේ. කෙටි ක්‍ර‍මයකින් කියතහොත් –
(a) දශවස්තුක සම්‍යග්දෘෂ්ටිය.
(b). චතුස්සත්‍ය සම්‍යග්දෘෂ්ටිය“
යයි, දෙවැදෑරුම් වන බව කිය යුතු ය.
එහි දශවස්තුක සම්‍යග්දෘෂ්ටිය යනු කරුණු දසයක් සම්බන්ධයෙන් පවත්නා වූ සම්‍යග්දෘෂ්ටියයි.

[චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යය, නමින් -අතිපූජනීය රේරුකානේ චන්දවිමල නාහිමිපාණන් වහන්සේ රචිත ග්‍රන්ථ රත්නයෙන් උපුටා ගැනින]

(a) දශවස්තුක සම්‍යග්දෘෂ්ටිය.
සම්මා දිට්ඨිකො හොති අවිපරීත දස්සනො, අත්ථි දීන්නං, අත්තියිට්ඨං, අත්ථි හුතං, අත්ථි සුකටදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, අත්ථි අයං ලොකො, අත්ථි පරොලොකො, අත්ථි මාතා, අත්ථි පිතා, අත්ථි සත්තා ඕපපාතිකා, අත්ථි ලොකෙ සමණ බ්‍රාහ්මණා සමග්ගතා සම්මා පටිපන්නා යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී”ති

යනුවෙන් දශවස්තුක සම්‍යග්දෘෂ්ටිය ප්‍ර‍කාශිතය.
මෙයින් දන්දීමේ විපාක ඇති බවය, පූජා කිරීමේ විපාක ඇති බවය, ගුණවතුන්ට පුද පඬුරු යැවීමේ විපාක ඇති බවය, කරන හොඳ නරක ක්‍රියාවල විපාක ඇති බවය, පරලොව සිටින්නන් නැවත මෙලොව ඉපදීම් වශයෙන් පැමිණෙන බවය, මෙලොව සිටින්නන් ඉපදීම් වශයෙන් පරලොවට පැමිණෙන බවය, මවට කරන හොඳ නරක දෙක්හි විපාක ඇති බවය, පියාට කරන හොඳ නරක දෙක්හි විපාක ඇති බවය, මරණින් මතු නැවත උපදින සත්ත්වයන් ඇති බවය, යහපත් මාර්ගයෙහි ගියා වූ යහපත් පිළිවෙත්හි පිළිපන්නා වූ මෙලොව පරලොව දෙක තෙමේ ම ප්‍ර‍ඥාවෙන් ප්‍ර‍ත්‍යක්ෂ කරගෙන මෙලොව පරලොව දෙක ලොවට ප්‍ර‍කාශ කරන්නා වූ ශ්‍ර‍මණ බ්‍රාහ්මණයන් ලෝකයෙහි ඇති බවය යන කරුණු දසය පිළිබඳ නිවැරදි දැනීම සම්‍යග්දෘෂ්ටිය බව දක්වන ලදි.

1. අත්ථි දින්නං

ශ්‍ර‍මණබ්‍රාහ්මණ දුගී මගී යාචකාදීන්ට පින් සලකා පූජා වශයෙන් හෝ අනුග්‍ර‍හ වශයෙන් හෝ ආහාර පාන වස්ත්‍රාදි වස්තූන් පරිත්‍යාග කිරීමෙන් එසේ කරන්නා වූ තැනැත්තා හට අනාගතයෙහි බොහෝ සැප සම්පත් ලැබෙන බව ස්වශක්තියෙන් ම හෝ අන්‍යයන්ගෙන් ඇසීමෙන් හෝ දැන ඒ බව විශ්වාස කිරීම අත්ථිදින්නං යනුවෙන් දැක්වෙන්නා වූ සම්‍යග්දෘෂ්ටිය යි. දන් දීමෙන් දෙන තැනැත්තාගේ වස්තුව නැතිවීම මිස එයින් මතු ලැබෙන ඵලයක් නැතය යි වරදවා පිළිගැනීම මිථ්‍යා දෘෂ්ටියකි.

2. අත්ථි යිට්ඨං

“යිට්ඨ” යනු මහා පූජා මහා දානයන්ට නමෙකි. බොහෝ මල් පහන් ආහාර පාන වස්ත්‍රාදිය ගෙන පවත්වන්නා වූ මහා පූජාවන්ගෙන් ද සිය ගණන් දහස් ගණන් ප්‍ර‍තිග්‍රාහකයන් විෂයෙහි පවත්වන්නා වූ මහා දානයන්ගෙන් ද ඒවා කරන්නවුන්ට මතු දිව්‍ය මනුෂ්‍ය ලෝක දෙක්හි බොහෝ සම්පත් ලැබෙන බව දැනගැනීම පිළිගැනීම අත්ථි යිට්ඨ යනුවෙන් දැක්වෙන සම්‍යග් දෘෂ්ටිය යි. ඇතැම්හු බොහෝ මල් පිදීමෙන් වනුයේ විහාරවල කසළ ගොඩ වීම පමණකැයි ද, බොහෝ පහන් පිදීමෙන් වනුයේ තෙල් විනාශ වීම පමණකැයි ද, විහාරවලට චෛත්‍යවලට ආහාරපාන පිදීමෙන් වනුයේ ආහාරපාන රාශියක් විනාශවීම පමණකැයි ද, මහා දන් දීමෙන් වනුයේ වස්තු රාශියක් විනාශ වීම පමණකැයි ද, ඒවායින් පූජා කරන්නවුන්ට මතු වන වැඩෙක් නැතැයි ද වරදවා පිළිගනිති. එය මිථ්‍යාදෘෂ්ටියකි.

3. අත්ථි හුතං

පින් සලකා ගුණවතුන් වෙත ආහාර පානාදි වස්තූන් පඬුරු කොට යැවීම මරණින් මතු ඉෂ්ට ඵල විපාක ගෙන දෙන්නා වූ පුණ්‍ය කර්මයක් බව පිළිගැනීම අත්ථි හුතං යනුවෙන් දැක්වෙන සම්‍යග් දෘෂ්ටිය යි. එයින් මතු ලැබෙන ඵලයක් නැතැ යි ගැනීම මිථ්‍යා දෘෂ්ටියකි.

4. අත්ථි සුකටදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො

යහපත් ක්‍රියාවෝ ය යි කියනු ලබන විහාර දාගැබ් දහම් හල් පොත්ගුල් කිරීම කරවීම පින් සලකා අන්‍යයන්ගේ ප්‍රයෝජනය පිණිස ළිං පොකුණු අම්බලම් කිරීම, කරවීම, අන්‍යයන් ගේ ප්‍රයෝජනය පිණිස මල් ඵල හට ගන්නා ගස් වැල් රෝපණය කිරීම, කරවීම, ගිලනුන්ට, දුබලයන්ට, මහල්ලන්ට, දිළිඳුන්ට උපකාර කිරීම, බණ කීම, බණ කියවීම, බණ ඇසීම, ඇස්වීම, පන්සිල් රැකීම, පොහොය අටසිල් රැකීම, දසසිල් රැකීම, පැවිදිවීම, භාවනා කිරීම යනාදියෙන් ඒවා කරන්නවුන්ට මතු භවයන්හි ලැබෙන්නා වූ ඉෂ්ට විපාකයන් ඒකාන්තයෙන් ඇත්තේ ය. එසේ ම නො මනා ක්‍රියාවෝ යයි කියනු ලබන ප්‍රාණඝාතාදි කර්මයන්ගෙන් ද, ඒවා කරන්නවුන්ට ඒවායින් මතු භවයන්හි ලැබෙන අනිෂ්ට විපාකයන් ද ඒකාන්තයෙන් ඇත්තේ ය. මෙසේ යහපත් වූ ද, අයහපත් වූ ද, කර්මයන්ගෙන් මතු ලබන ඵල-විපාක ඇති බව දැන ගැනීම විශ්වාස කිරීම අත්ථි සුකට දුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො යනුවෙන් දැක්වෙන සම්‍යක්දෘෂ්ටිය යි. මෙලොව දී කුමක් කළත් ඒවායින් මරණින් මතු පරලොව දී ලබන ඵල-විපාකයක් නැත ය යන පිළිගැනීම මිථ්‍යාදෘෂ්ටිය කි.

5. අත්ථි අයං ලොකො

අප වාසය කරන්නා වූ මේ ලෝකය හැර අපේ ලෝකයට සම වූ සැප දුක් ඇත්තා වූ අපේ ලෝකයට බොහෝ වෙනස් වූ සැප දුක් ඇත්තා වූ, තවත් බොහෝ ලෝකයෝ ඇත්තාහු ය. ලෝකවල වෙසෙන සත්ත්වයෝ වනාහි සෑම කල්හි ම එක ලෝකයක ම වාසය කරන්නෝ නොවෙති. ඔවුහු නොයෙක් වර තම තමා සිටින ලෝකවලින් චුත ව තමා වසන ලෝකයෙන් ඉතා දුර පිහිටි ලෝකයන්ට ද පැමිණෙන්නාහු ය. එබැවින් අපේ ලෝකයෙන් පිටත අන්‍ය ලෝකයන්හි වෙසෙන්නා වූ සත්ත්වයෝ ඒ ලෝකවලින් චුතව අප වාසය කරන්නා වූ මේ ලෝකයට එන්නාහු ය. එසේ අපේ ලෝකයෙන් ඈත ලෝකයෙහි සිටින සත්ත්වයන් හට ඉපදීම් වශයෙන් පැමිණීමට අපේ ලෝකය ද ඇති බව කියනු ලැබේ. එය එසේ දැන ගැනීම, පිළිගැනීම, අත්ථි අයං ලෝකෝ යනුවෙන් දැක්වෙන සම්‍යග් දෘෂ්ටිය යි. එක ලෝකයක සිටින සත්ත්වයෙක් තවත් ලෝකයකට නො යන්නේ ය. අපේ ලෝකයෙන් පිටත ලෝකවල සත්ත්වයෝ ඒ ඒ ලෝකවලට ම වාසය කරන්නාහු මිස මේ ලෝකයට නො එන්නාහු ය යි ගැනීම මිථ්‍යාදෘෂ්ටියකි.

6. අත්ති පරො ලොකො

මෙලොව වාසය කරන්නා වූ සත්ත්වයා ද මෙලොවින් චුතව මේ ලෝකයට ඉතා දුරින් පිහිටි අපාය ලෝකාදි අන්‍ය ලෝකයන්ට ඉපදීම් වශයෙන් පැමිණෙන්නේ ය. එබැවින් මෙලොව සිටින්නා වූ සත්ත්වයාට ද ඉපදීම් වශයෙන් පැමිණෙන්නට පරලොවක් ඒකාන්තයෙන් ඇති බව අත්ථි පරො ලොකො යනුවෙන් දැක්වෙන සම්‍යග්දෘෂ්ටියයි. ඇතැම්හු මෙලොව සිටින්නා වූ සත්ත්වයෝ මෙලොව ම උපදනාහු නමුත් මේ ලෝකයෙන් අන්‍ය ලෝකයකට නො යන්නාහු ය. එසේ ඉපදීම් වශයෙන් පැමිණීමට මෙලොවින් පිටත තවත් ලෝකයක් නැත. අපායත් මේ ලෝකයේ ම ය, දෙව්ලොවත් මේ ලෝකයේ ම ය, බඹලොවත් මේ ලෝකයේ ම යයි වරදවා පිළිගනිති. එය මිථ්‍යාදෘෂ්ටියකි.

7. අත්ථි මාතා

මව්වරුන්ට කරන්නා වූ උපකාරාපකාරයන් නිසා දරුවන්ට අනාගතයෙහි ඉෂ්ට වූ ද අනිෂ්ට වූ ද විපාක කොටසක් ඒකාන්තයෙන් ලැබෙන්නේ ය. ඒ බව එසේ ම දැන ගැනීම පිළිගැනීම අත්ථිමාතා යනුවෙන් දැක්වෙන සම්‍යක් දෘෂ්ටියයි. මව්වරුන්ට කරන දේවලට ඵල-විපාකයක් නැත ය යි ගැනීම මිථ්‍යා දෘෂ්ටියකි.

8. අත්ථි පිතා

පියවරුන්ට කරන උපකාරාපකාරයන් නිසා මතු භවයන්හි දරුවන්ට ලැබෙන්නා වූ ඉෂ්ට වූ ද අනිෂ්ට වූ ද, ඵල-විපාකයන් ඇති බව පිළිගැනීම අත්ථි පිතා යනුවෙන් දැක්වෙන සම්‍යක් දෘෂ්ටියයි. පියවරුන්ට කරන උපකාරාපකාරයන්ට ලැබෙන ඵල විපාකයන් නැතය යි ගැනීම මිථ්‍යාදෘෂ්ටියකි.

9. අත්ථි සත්තා ඕපපාතිකා

මැරෙන සත්ත්වයන් එයින් කෙළවර නො වී තෘෂ්ණාව ප්‍ර‍හාණය කරන තුරු කර්මානුරූපව සසර නැවත නැවතත් උපදනා බව පිළිගැනීම අත්ථි සත්තා ඕපපාතිකා යනුවෙන් දැක්වෙන සම්‍යග් දෘෂ්ටිය යි. තවත් ක්‍ර‍මයකින් කියත හොත් ලෝකයෙහි මවක පියකු නොමැතිව කර්ම ශක්තියෙන් සර්වාංග ප්‍ර‍ත්‍යංග පරිපූර්ණත්වයෙන් පහළවීම් වශයෙන් උපදනා වූ සත්ත්ව කොටසක් ඇත්තේ ය. ඔවුන්ට ඕපපාතික සත්ත්වයෝ යයි කියනු ලැබේ. නරකයන්හි හා දිව්‍යලෝක බ්‍ර‍හ්ම ලෝකයන්හි ඇත්තේ ඒ වර්ගයට අයත් සත්ත්වයෝ ය. ඕපපාතික නම් වූ එබඳු කොටසක් ඇති බව දැන ගැනීම පිළිගැනීම සම්‍යක් දෘෂ්ටිය යි.

“ඇතැම්හු දෙවියෝ ය, බ්‍ර‍හ්මයෝ ය කියා සත්ත්ව කොටසක් සත්‍ය වශයෙන් නැත. ඔවුහු මනුෂ්‍යයන් විසින් සිතින් මවා, ඇති සේ ප්‍ර‍කාශ කරනු ලබන සත්ත්ව කොටසක් ය. ඔවුන් ඇත්තේ මෝඩ මිනිසුන්ගේ සිත්වල පමණක් ය යි කියමින් ද, තවත් සමහරු දිව්‍ය බ්‍ර‍හ්මයෝ නම් පෙර ඒ නම් වලින් විසුවා වූ මනුෂ්‍යයෝ ම ය, මනුෂ්‍යයන් හැර අමුතු ලෝකයක වෙසෙන දිව්‍ය බ්‍ර‍හ්මාදීහු ය යි කියනු ලබන අමුතු ආනුභාවයක් ඇති මිනිසුන්ට නො පෙනෙන අමුතු සත්ත්ව කොටසක් නැත ය යි කියමින් ද ඕපපාතික සත්ත්වයන් නැත” ය යි වරදවා පිළිගනිති. එය මිථ්‍යාදෘෂ්ටියකි.

10. අත්ථි ලොකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සමග්ගතා
සම්මා පටිපන්නා යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච
ලෝකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්ති.

සාමාන්‍ය මනුෂ්‍යයන්ගේ සිහිනුවණට වඩා විශිෂ්ට වූ සිහි නුවණ හා ‍කොතරම් අමාරු දෙයකට වුවත් නො පසුබස්නා වීර්‍ය්‍යය ද කොතරම් දුකක් වුවත් ඉවසන්නා වූ ස්වභාවය ද, උත්පත්තියෙන් ම පිහිටන්නා වූ උත්තම පුරුෂයෝ ලෝකයෙහි කලාතුරකින් උපදනාහු ය. එබඳු උත්තම පුරුෂයන්ගෙන් සමහර කෙනෙක් පැවිදිව මහත් වූ උත්සාහයෙන් ධ්‍යාන වඩා සාමාන්‍ය මනුෂ්‍යයන් විසින් ඇසේ උපකාරයෙන් දක්නා දේවල් ඇසේ උපකාරය නොමැතිව දැකිය හැකි වන්නා වූ ද, සාමාන්‍ය මනුෂ්‍යයන් විසින් කනින් අසා දැන ගන්නා වූ දේවල් කනින් නො අසා ම දත හැකි වන්නා වූ ද, පෙර ජාති වල දී පවා සිටි සැටි හා කළ කී දේ සිහි කළ හැකි වන්නා වූ ද, මැරෙන්නා වූ සත්ත්වයන්ගේ ඒ ඒ තැන්වල ඉපදීව කිය හැකි වන්නා වූ ද අභිඥාව ය යි කියනු ලබන විශිෂ්ට ඥානය උපදවා ගනිති.

ඒ ඥානය උපදවා ගත්තා වූ මහෝත්තමයෝ එයින් මිනිසුන්ගේ ප්‍ර‍කෘති ඇසින් නො දැකිය හැකි සූක්ෂ්ම ශරීර ඇත්තා වූ දිව්‍ය බ්‍ර‍හ්මාදි සත්ත්වයන් ඇසින් දක්නාක් මෙන් ම දක්නාහු ය. අපගේ ලෝකයට ඉතා දුරින් පිහිටි අපාය ලෝක හා දිව්‍ය ලෝක බ්‍ර‍හ්ම ලෝක ද ඒ තැන්වලට පැමිණ බලන්නකු විසින් දක්නා පරිද්දෙන් පිරිසිදුව දක්නාහු ය. නොයෙක් ආකාර සැප දුක් ඇති ඒ ඒ ලෝකවල ඉපිද සිටින සත්ත්වයන්ගේ උත්පත්තියට හේතු වූ කර්ම ද දක්නාහු ය. එසේ දක්නා වූ ඒ මහෝත්තමයෝ තමාගේ දැකීම පරිදි දිව්‍ය බ්‍ර‍හ්මයන් ඇති බව ද ප්‍රේතයන් හා නේරයික සත්ත්වයන් ඇති බව ද ඔවුන්ගේ සැටි හා ඔවුන් විඳිනා සැප දුක් ද ඔවුන්ගේ වාසස්ථාන වූ ලෝක ද ප්‍ර‍කාශ කරන්නා හ. පින් පව් ඇති බව ද පින් පව්වල ඵල-විපාක ඇති බව ද ප්‍ර‍කාශ කරන්නාහු ය.

ලෝකයෙහි ඉතා දීර්ඝ කාලයකින් පහළ වන්නා වූ සමහර උත්තම පුද්ගලයෝ ඒ අභිඥා සංඛ්‍යාත ඥානය අර්හත්වයත් සමග සියල්ල දක්නා ඥානයත් සමග ද උපදවා ගන්නාහු ය. එබඳු පුද්ගලයන්ට බුදුවරයෝ ය යි කියනු ලැබේ. බුදුවරයෝ වනාහි අභිඥාව පමණක් උපදවා ගත්තවුන්ට නො පෙනෙන්නා වූ ඉතා දුර පිහිටි ලෝකයන් හා නිර්වාණයත් නිර්වාණ මාර්ගයත් සියල්ල දැන විශිෂ්ට වූ ධර්මයක් දේශනා කරන්නාහු ය. ඒ විශිෂ්ට ඥානය ඇති කරගෙන සිටින්නා වූ මහෝත්තමයන්ට එබඳු ඥානයක් ඇති බව පිළිගැනීම ද, උන් වහන්සේලා විසින් පවසන පරිදි තවත් ලෝක ඇති බව පිළිගැනීම ද, දිව්‍ය බ්‍ර‍හ්මාදි වූ මිනිස් ඇසින් දැකිය නොහෙන ඕපපාතික සත්ත්වයන් ඇති බව පිළිගැනීම ද සතර මාර්ග සතර ඵල නිර්වාණ සංඛ්‍යාත නවලෝකෝත්තර ධර්මය ඇති බව පිළිගැනීම ද නිර්වාණයට පැමිණිය හැකි ප්‍ර‍තිපත්ති හා ඒ ප්‍ර‍තිපත්තියෙන් නිවනට පැමිණිය හැකි බව පිළිගැනීම ද අත්ථි ලොකෙ සමණ බ්‍රාහ්මණා-පෙ-පවෙදෙන්ති යනුවෙන් දැක්වෙන සම්‍යක් දෘෂ්ටිය යි.

අත්ථි දින්නං අත්ති යිට්ඨං යනාදීන් දක්වන ලද පූර්ව සම්‍යක් දෘෂ්ටි නවය ද අත්ථි ලොකෙ සමණ බ්‍රාහ්මණා යනාදීන් දක්වන මේ දසවන සම්‍යග්දෘෂ්ටියට ඇතුළත් වේ. එබැවින් මේ අන්තිම සම්‍යක් දෘෂ්ටිය කියන ලද සම්‍යග්දෘෂ්ටි වශයෙන් ප්‍ර‍ධාන සම්‍යග්දෘෂ්ටිය වන්නේය. පින් පව් හා ඒවායේ ඵල විපාක ඇති බව ද මතු ඉපදීමක් ඇති බව ද, අපාය හා දිව්‍ය බ්‍ර‍හ්ම ලෝක ඇති බව ද, උගන්වන්නා වූ ඇතැම් අන්‍යාගම්වල ද මේ දශවස්තුක සම්‍යග් දෘෂ්ටිය ඇත්තේ ය. එහෙත් බුද්ධාගමෙහි තිබෙන දශවස්තුක සම්‍යග් දෘෂ්ටිය සේ අන්‍යාගම්වල තිබෙන ඒ සම්‍යග්දෘෂ්ටිය පිරිසිදු ද නැත. සම්පූර්ණ ද නැත. බුදුසස්නෙන් පිටත පවත්නා වූ ඒ සම්‍යග් දෘෂ්ටිය ස්වර්ගයට පැමිණීමට මිස නිවනට පැමිණීමට උපකාරක නො වේ. ඒ ආගම්වල නිවනක් නො දක්වන බැවිනි. බුද්ධාගම වනාහි දිව්‍ය ලෝක බ්‍ර‍හ්ම ලෝකයන් හා නිර්වාණය ද දක්වන්නා වූ ධර්මයක් බැවින් බුද්ධාගමෙහි ඇති දශවස්තුක සම්‍යග් දෘෂ්ටිය ස්වර්ග මෝක්ෂ දෙක ම ලබා ගැනීමට උපකාර වන්නේ ය.

දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී ප්‍ර‍තිපදාර්‍ය්‍ය සත්‍යය යි කියන ලද ආර්‍ය්‍ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයේ පළමුවන අංගය වූ සම්‍යග් දෘෂ්ටිය මේ දශවස්තුක සම්‍යග් දෘෂ්ටිය නො වේ. එයට චතුස්සත්‍යය සම්‍යග් දෘෂ්ටිය යි කියනු ලැබේ. එය මේ දස වස්තුක සම්‍යග් දෘෂ්ටියට වඩා බොහෝ උසස් සම්‍යග් දෘෂ්ටියකි. දශ වස්තුක සම්‍යග් දෘෂ්ටිය මෙහි දක්වන ලදුයේ පළමුව එහි නො පිහිටා චතුස්සත්‍යය සම්‍යග් දෘෂ්ටිය උපදවා ගන්නට හෝ නිවනට පැමිණෙන්නට ද නුපුළුවන් බැවින් එය ද වුවමනා බැවිනි. සසර දුකින් මිදී නිවනට පැමිණෙනු කැමති තැනැත්තන් විසින් පළමු කොට ශාසනික දශ වස්තුක සම්‍යග් දෘෂ්ටියෙහි පිහිටිය යුතු ය. බුද්ධාගමට එන්නා වූ තැනැත්තන් පළමුකොට ම තිසරණයෙහි පිහිටුවන්නේ ඔවුනට තිසරණය සමාදන් කරවන්නේ ඔවුන් මේ ශාසනික දශ වස්තුක සම්‍යග් දෘෂ්ටියෙහි පිහිටුවීම පිණිස ය. යමෙක් ත්‍රිවිධ රත්නය සරණ යෑමෙන් දශ වස්තුක සම්‍යක් දෘෂ්ටියෙහි පිහිටියේ නම් එයට බැස ගන්නේ වේ නම් එය නිර්වාණ ගාමිනී මාර්ගයට පළමු පියවර තැබීම වන්නේ ය.

පළමුව දශ වස්තුක සම්‍යග් දෘෂ්ටියෙහි නො පිහිටා මාර්ග ඵලාධිගමනය කොට නිවන් ගිය කෙනෙක් නැත්තේ ය. යමෙක් පෙර සසර දුකින් මිදී නිවනට පැමිණියාහු නම් ඒ සියල්ලෙන් ම නිවනට පැමිණියේ පළමු දශවස්තුක සම්‍යග් දෘෂ්ටියෙහි පිහිටා පිළිවෙත් පිරීමෙන් ය. අනාගතයෙහි යමකුට නිවනට පැමිණිය හැකි වන්නේ නම් එසේ හැකි වන්නේ ද මේ සම්‍යග් දෘෂ්ටියෙහි පිහිටා පිළිවෙත් පිරීමෙන් ය. එබැවින් සසර දුකින් මිදෙනු කැමති සෑම දෙනා විසින් ම සම්‍යග් දෘෂ්ටිය පිරිසිදු කර ගත යුතුය. අපායක් නැත, දෙව්ලොවක් නැත යනාදීන් ඇතමුන් පවසන මිථ්‍යා මතවලට මුළා නොවිය යුතුය. යම් යම් කරුණක් ගැන සැක ඇති වුවහොත් එය සිඳීමට තරම් බණ දහම් දැනුම ඇති නියම සම්‍යග් දෘෂ්ටියෙහි පිහිටා සිටින උතුමකු වෙත එළඹ කරුණු විචාරා සැක දුරු කර ගෙන දෘෂ්ටිය පිරිසිදු කරගත යුතු ය. මෙකල ගිහියන් අතර පමණක් නොව බෞද්ධ භික්ෂූන් අතර ද මිථ්‍යාමතධාරීන් නැත්තේ නො වේ. ඔවුන්ගෙන් පරෙස්සම් වෙත්වා. අපාය භයින් මිදීමට ස්වර්ග මෝක්ෂ සම්පත් ලබා ගැනීමට සම්‍යග් දෘෂ්ටිය සේ උපකාරක අන්‍ය ධර්මයක් නැත.

“නාහං භික්ඛවෙ! අඤ්ඤං එක ධම්මම්පි සමනුපස්සාමි,
යෙන අනුප්පන්නා වා කුසලා ධම්මා උප්පජ්ජන්ති,
උප්පන්නා වා කුසලා ධම්මා භීය්‍යොභාවාය
වෙපුල්ලාය සංවත්තන්ති. යථයිදං භික්ඛවෙ සම්මාදිට්ඨි.
සම්මාදිට්ඨිකස්ස භික්ඛවෙ! අනුප්පන්නා චෙව
කුසලා ධම්මා උප්පජ්ජන්ති;
උප්පන්නා ච කුශලා ධම්මා භීය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තන්ති”

“මහණෙනි, සම්‍යග් දෘෂ්ටිය පමණ නූපන්නා වූ කුශල ධර්මයන් ඉපදීමට හේතුවන්නා වූ ද උපන් කුශල ධර්මයන් වැඩීමට හේතු වන්නා වූ ද අන් ධර්මයක් නො දනිමි. මහණෙනි, සම්‍යක් දෘෂ්ටිකයා හට නූපන් කුශලයෝ ද උපදනාහ. උපන් කුශලයෝ ද වැඩෙන්නාහු ය” යනු මෙහි තේරුමයි.

තත්ථ කතමා සම්මාදිට්ඨි?
දුක්ඛෙ ඤාණං, දුක්ඛ සමුදයෙ ඤාණං,
දුක්ඛ නිරොධෙ ඤාණං, දුක්ඛ නිරොධ ගාමිනියා පටිපදාය ඤාණං,
අයං වුච්චති සම්මා දිට්ඨි”

මේ චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍ය ධර්මය විස්තර කර තිබෙන්නා වූ සිය ගණනක් සූත්‍ර‍ ධර්මවල හා අභිධර්ම පිටකයෙහිත් මාර්ග සත්‍යයට අයත් සම්මාදිට්ඨිය දේශනා කර තිබෙන ආකාරයයි. දුක්ඛ සත්‍ය දන්නා ඥානය, සමුදය සත්‍ය දන්නා ඥානය, නිරෝධ සත්‍ය දන්නා ඥානය, මාර්ග සත්‍ය දන්නා ඥානය යන මේ සතර, සම්‍යග් දෘෂ්ටියයි මෙයින් දක්වන ලදි. චතුස්සත්‍ය සම්බන්ධයෙන් පවත්වා බැවින් මේ ඥානයට චතුස්සත්‍ය සම්‍යග් දෘෂ්ටියයි කියනු ලැබේ.

මෙයට පළමුවෙන් දැක් වූ දශ වස්තුක සම්‍යග් දෘෂ්ටිය වනාහි බුද්ධාගමෙන් අන්‍ය වූ ආගම් වල ද ඇත්තේ ය. මේ චතුස්සත්‍ය සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වනාහි බුද්ධාගමෙහි ම මිස අන් කිසි ම ආගමක නැත්තේ ය. බුද්ධෝත්පාද කාලවලදී මිස අබුද්ධෝත්පාද කාලවලදී මෙය ලෝකයෙහි නැත්තේ ය. එබැවින් මෙය දුර්ලභ වූ සම්‍යක් දෘෂ්ටියෙකි. අනේකාකාර සම්‍යක් දෘෂ්ටීන් අතුරෙන් ශ්‍රේෂ්ඨ සම්‍යක් දෘෂ්ටිය ද මෙය ම ය. මේ ශ්‍රේෂ්ඨ සම්‍යක් දෘෂ්ටිය ඇති කර ගැනීම සඳහා චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍ය ධර්මය මැනවින් උගත යුතු ය. මෙය කියවන්නා වූ සමහරුන්ට “පෙර කී දශ වස්තුක සම්‍යක් දෘෂ්ටිය ඕනෑ නැත. චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යය ධර්මය දැන උගෙන චතුස්සත්‍ය සම්‍යක් දෘෂ්ටිය පමණක් ඇති කර ගත්තාම ඇත” යයි සිතෙන්නට පුළුවන. එසේ සිතුන හොත් එය වැරදීමකි.

මේ චතුස්සත්‍ය සම්‍යක් දෘෂ්ටිය ඉතා පුළුල් සම්‍යග් දෘෂ්ටියකි. දශ වස්තුක සම්‍යග් දෘෂ්ටිය ද මෙයට ඇතුළත් වේ. චතුස්සත්‍ය දත් තැනැත්තෙක් වුවහොත් හෙතෙම ඒකාන්තයෙන් පින් පව් ඇති බව, පින් පව් වල ඵල විපාක ඇති බව, පරලොව ඇති බව යනාදිය පිළිගන්නෙක් වේ. ඒවා නො පිළිගන්නකු වුවහොත් ඔහු චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍ය දත් තැනැත්තෙක් හෙවත් චතුස්සත්‍ය සම්‍යග් දෘෂ්ටියෙන් සම්‍යග් දෘෂ්ටික වූවෙක් නො වන්නේ ය. එහෙත් දශ වස්තුක සම්‍යග් දෘෂ්ටියෙන් සම්‍යග් දෘෂ්ටික වූ පමණින් චතුස්සත්‍ය සම්‍යග් දෘෂ්ටියෙන් සම්‍යග් දෘෂ්ටික නොවන්නේ ය.

මේ චතුස්සත්‍ය සම්‍යග් දෘෂ්ටිය සාමාන්‍යයෙන් එකක් කොට කියනු ලබන නමුත් දුක්ඛ සත්‍ය සම්‍යග් දෘෂ්ටිය, සමුදය සත්‍ය සම්‍යග් දෘෂ්ටිය, නිරෝධ සත්‍ය සම්‍යග් දෘෂ්ටිය, මාර්ග සත්‍ය සම්‍යග් දෘෂ්ටිය යි සත්‍යයන්ගේ වශයෙන් සතරක් වේ.

එයින් දුඃඛ සත්‍ය සම්‍යග් දෘෂ්ටිය ඇති වූ කල්හි පඤ්චස්කන්ධය දුක් රැසක් මිස සත්ත්වයෙක් පුද්ගලයෙක් ආත්මයක් නො වන බව පෙනීමෙන් සත්කාය දෘෂ්ටිය දුරුවේ. සමුදය සත්‍ය සම්‍යග් දෘෂ්ටිය ඇති වූ කල්හි තෘෂ්ණා හේතුවෙන් සත්ත්වයා මතු භවයෙහි උපදවන බව දැකීමෙන් මරණින් මතු ඉපදීමක් නැතය යන උච්ඡේද දෘෂ්ටිය දුරු වේ. නිරෝධ සත්‍ය සම්‍යග් දෘෂ්ටිය ඇති වූ කල්හි හේතු ධර්මයන්ගේ නිරෝධයෙන් ඵල ධර්මයන්ගේ නිරෝධය වන බව දැකීමෙන් ආත්මය නිත්‍යය යි ගන්නා වූ ශාශ්වත දෘෂ්ටිය දුරු වේ. මාර්ග සත්‍ය සම්‍යග් දෘෂ්ටිය ඇති වූ කල්හි ප්‍ර‍තිපත්තිය කරණ කොට ගෙන නිවනට පැමිණෙන බව අවබෝධ වීමෙන් සත්ත්වයන්ගේ ඒ ඒ ජාතිවල ඉපදීම හා විශුද්ධියට පැමිණීම, ඉබේම සිදුවනවා මිස තමා විසින් කරන්නා වූ හෝ ශ්‍ර‍මණ බ්‍රාහ්මණාදි අනිකකු විසින් කරන්නා වූ හෝ ක්‍රියාවකින් ප්‍ර‍තිපත්තියකින් සිදු නො වේය යන “නත්ථි අත්තකාරො නත්ථි පරකාරෙ නත්ථි පුරිසකාරෙ” යනාදීන් දැක්වෙන අක්‍රිය දෘෂ්ටිය ද කිසි ම හේතුවක් ප්‍ර‍ත්‍යයක් නැතිව ඉබේ ම සත්ත්වයන්ගේ කෙලෙසීම හා පිරිසිදු වීමත් සිදු වන්නේ ය යන අහේතුක දෘෂ්ටිය ද දුරු වේ.

තවද දුඃඛ සත්‍යය දැනීම හේතු කොට ගෙන සමුදය සත්‍යයාගේ ඵලය වූ නිත්‍ය-සුභ-සුඛ-ආත්ම ස්වභාවයන්ගෙන් විරහිත වූ පංචස්කන්ධය සම්බන්ධයෙන් පවත්නා වූ පංචස්කන්ධය නිත්‍යය, යහපත් ය, සුවයක් ය, ආත්මයක්ය යන වැරදි හැඟීම් දුරුවන්නේ ය. සමුදය සත්‍යය තත්ත්වාකාරයෙන් නො දැනීම හේතු කොට ගෙන ලොව විසූ නොයෙක් ශාස්තෘවරයන් විසින් ඇති කරන ලද දෘෂ්ටි බොහෝ ය.

(1) සර්වබලධාරී වූ යම්කිසි දෙවියෙක් හෝ බ්‍ර‍හ්මයෙක් හෝ මේ ලෝකය ද මවන්නේ ය. මවා ඔහුගේ කැමැත්ත පරිදි ලෝකය පවත්වන්නේ ය, විනාශ කරන්නේ ය යනු එක් දෘෂ්ටියකි. එයට ඊශ්වර නිර්මාණ වාදය යයි කියනු ලැබේ.
(2) ප්‍ර‍කෘතිය යි කියන ලද අව්‍යක්ත හේතුවක් ඇත්තේ ය. ලෝකයත් ලොව ඇති සියල්ලත් එයින් හට ගන්නේය: සත්ත්වයෝ ද එයින් ම පහළ වන්නෝය: විනාශය පැමිණි කල්හි නැවත සියල්ල ම ඒ ප්‍ර‍කෘති ස්වභාවයට පැමිණ සැඟවෙන්නේ ය: ලොව මවන්නා වූ, මවා පාලනය කරන්නා වූ, ප්‍ර‍කෘති ස්වභාවයෙන් අන්‍ය වූ ඊශ්වරාදි කිසිවෙක් නැත යනු එක් දෘෂ්ටියෙකි. එයට ‘ප්‍ර‍ධාන වාදය’ යි ද ‘ප්‍ර‍කෘති වාදය’ යි ද කියනු ලැබේ.
(3) දිව්‍ය බ්‍ර‍හ්මාදි කිසි ම කෙනකුගේ බලයකින් නොව කාලය හේතු කොට ම ලෝකයේ ද සත්ත්වයන් ගේ පහළ වීමත් විනාශයක් වන්නේ ය: ලොව මවන්නාත් නසන්නාත් කාලය ම ය යනු එක් දෘෂ්ටියකි. එයට “කාලවාදය” යි කියනු ලැබේ.
(4) උල් කරන්නා වූ කෙනකු නො මැති ව ගස්වල කටු උල් වීම ය, වට කරන්නකු නොමැතිව බෙලි දිවුල් ආදි ගෙඩි වටවීම ය, විසිතුරු කොට සරසන කෙනකු නොමැතිව මෘග පාක්ෂීන්ගේ ශරීර නොයෙක් වර්ණවලීන් සැරසීම ය යනාදිය ස්වභාව ශක්තියෙන් ම සිදුවන්නාක් මෙන්, ස්වභාව ශක්තියෙන් ම ලෝකය මැවී ස්වභාව ශක්තියෙන් ම ලෝකය නැසේ ය යනු එක් දෘෂ්ටියකි. එයට ‘ස්වභාව වාදය’ යි කියනු ලැබේ.

සමුදය සත්‍යය නො දැකීමෙන් නැගී තිබෙන්නා වූ තවත් මෙබඳු මිථ්‍යාවාද සියල්ල ම සමුදය සත්‍යය අවබෝධ කරන්නා වූ තැනැත්තාට සම්‍යග්දෘෂ්ටිය නිසා දුරු වන්නේ ය. ඇතැමෙක් සත්‍ය වූ නිර්වාණය නො දැනීම නිසා අසංඥතල අරූපතලාදි ස්ථානයන් නිර්වාණයයි වරදවා ගෙන ඒවාට පැමිණෙනු සඳහා උත්සාහ කරන්නාහු ය. නිරෝධ සත්‍යාවබෝධක ඥානය එබඳු හැඟීම් දුරු කරන්නේ ය. මාර්ග සත්‍යාවබෝධක ඥානය කාමසුඛල්ලිකානුයෝග අත්තකිලමථානුයෝගාදි වූ අවිශුද්ධ මාර්ගයන් විශුද්ධි මාර්ගය යි වරදවා ගෙන පිළිපදින්නවුන්ගේ ඒ වැරදි හැඟීම් දුරු කරන්නේ ය.

මේ සම්‍යග් දෘෂ්ටි සංඛ්‍යාත මාර්ගාංගය ස්වසන්තානයෙහි උපදවනු කැමතියන් විසින් ලබනු කැමතියන් විසින් දුඃඛාදි ආර්‍ය්‍ය සත්‍යයන් වෙන වෙන ම ගුරුන් වෙතින් උගෙන නැවත නැවත පුරුදු පුහුණු කළ යුතු ය. එසේ කරන කල්හි ඒ ඒ සත්‍යයන් දන්නා වූ සම්‍යග් දෘෂ්ටිය ඔවුන් තුළ පහළ වන්නේ ය. ඒ ඥානය ලෞකික ය. එය දියුණු කර ගෙන යන කල්හි යම් කිසි දිනයක දී ආර්‍ය්‍ය සත්‍ය සතර ම එක් වර දැක කෙලෙසුන් නසා නිවනට පමුණුවන්නා වූ ලෝකෝත්තර සම්‍යග් දෘෂ්ටිය මාර්ග චිත්තයන් සමග පහළ වන්නේය.
[උපුටා ගැනීම -අතිපූජනීය රේරුකානේ චන්දවිමල නාහිමිපාණන් වහන්සේ රචනා කල චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යය, ග්‍රන්ථ රත්නයෙනි.]

රාගය දුරුකිරීම අරමුණු කොට ඇති,
දෝසය දුරු කිරීම අරමුණු කොට ඇති.
මෝහය දුරුකිරීම අරමුණු කොට ඇති
සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.

[සම්‍යක් සංකල්පය
අන්ධකාරයෙහි සිට තමා අවට තිබෙන දේවල් අතගා බලා දැනගන්නා කෙනකුට දත හැකි වන්නේ තමා අවට තිබෙන දේවල් අතුරෙන් යම් යම් දෙයකට තමාගේ අත පැමිණියේ නම් ඒ ඒ දේවල් පමණකි. යමකට අත නො පැමිණියේ නම් ඒ දේවල් ඇති බව ඔහුට නො දැනෙන්නේ ය. එමෙන් යම් යම් අරමුණකට සිත පැමිණියේ නම් ඒ සිත පැමිණියා වූ දේවල් පමණක් අපට දැනෙන්නේ ය. සිත නො පැමිණි දේවල් නො දැනෙන්නේ ය. සිත ඉබේට ම පැමිණෙන්නේ චක්ෂුරාදි ඉන්ද්‍රියයන් හා ගැටීමට පැමිණියා වූ රූප-ශබ්ද-ගන්ධ-රස-ස්ප්‍ර‍ෂ්ටව්‍යයන් කරා පමණෙකි. ඉතිරි සියලු ම අරමුණු කරා සිත උත්සාහයෙන් පමුණුවා ගත යුතු ය. නො පැමිණියා වූ අරමුණු කරා සිත පැමිණවීමට හෙවත් නො දත් දෙය දෙසට සිත යොමු කිරීමට – යැවීමට කල්පනා කිරීම යයි කියනු ලැබේ. නො පැමිණියා වූ අරමුණු කරා සිත යොමු කරනුයේ සිත හා උපදනා එක්තරා චෛතසික ධර්මයකින් ය. එයට විතර්ක චෛතසික ය යි ද ‘සංකප්ප’ ය යි ද කියනු ලැබේ. මේ චෛතසික ධර්මයට බොහෝ සෙයින් කියනු ලබන්නේ කල්පනා කිරීමය කියා ය.

කල්පනාවන් අතර ද තමා හට හා ලෝකයා හට ද අහිත පිණිස අනර්ථය පිණිස පවත්නා වූ කල්පනාවෝ ද ඇත්තාහු ය. යහපත පිණිස පවත්නා වූ කල්පනාවෝ ද ඇත්තාහු ය. එයින් අයහපත පිණිස පවත්නා වූ කල්පනාවන්ට මිථ්‍යා කල්පනාය යි ද යහපත පිණිස පවත්නා කල්පනාවන්ට සම්‍යක් කල්පනාය යි ද කියනු ලැබේ. මෙයින් සම්‍යක් සංකල්පය යි කියනු ලබනුයේ ඒ යහපත් කල්පනාවන්ට ය. යහපත් කල්පනාවෝ බොහෝ වන්නාහ. එයින් මේ මාර්ග සත්‍යයෙහි ගනු ලබන්නේ තුනෙකි. එබැවින් මෙහි අදහස් කරන සම්‍යක් සංකල්පය දක්වනු පිණිස-
“තත්ථ කතමො සම්මාසංකප්පො? නෙක්ඛම්ම සංකප්පො,
අව්‍යාපාද සංකප්පො, අවිහිංසා සංකප්පො,
අයං වුච්චති සම්මාසංකප්පො.” යනු වදාරන ලදි.
නෛෂ්ක්‍ර‍ම්‍ය සංකල්පය, අව්‍යාපාද සංකල්පය, අවිහිංසා සංකල්පය
යන මේ තුන මෙහි අදහස් කරන සම්‍යග් සංකල්පය බව මෙයින් දක්වන ලදි.

1.නෛෂ්ක්‍ර‍ම්‍ය සංකල්පය
යමකින් නික්මීමට-පිටවීමට-මිදීමට-අස්වීමට නෛෂ්ක්‍ර‍ම්‍ය ය යි කියනු ලැබේ. සත්ත්වයෝ වනාහි ඉෂ්ට රූප-ශබ්ද-ගන්ධ-රස-ස්ප්‍ර‍ෂ්ටව්‍ය සංඛ්‍යාත පඤ්ච කාමයෙහි ඇලී සිටින්නෝ ය, ගැලී සිටින්නෝ ය, බැඳී සිටින්නෝ ය. පඤ්චකාමයෙහි බැඳී සිටින්නා වූ සත්ත්වයන්ගේ පඤ්චකාමයෙන් මිදී ඉන් බැහැරට යාමට, පඤ්චකාම සංඛ්‍යාත සිරගෙයින් පිට වී යාමට මෙහි නෛෂ්ක්‍ර‍ම්‍ය ය යි කියනු ලැබේ. යම් කල්පනාවකින් සත්ත්වයෝ පඤ්චකාමය හැර ඉන් බැහැරට යෙත් ද හෙවත් පඤ්චකාමයෙහි බැඳී තිබෙන්නා වූ සත්ත්වයාගේ සිත ඉන් බැහැරට යේද, ඒ කල්පනාවට මෙහි නෛෂ්ක්‍ර‍ම්‍ය සංකල්පය යි කියනු ලැබේ. පඤ්චකාමයට සිත පමුණුවන්නා වූ තෘෂ්ණා සහගත කල්පනාව කාම සංකල්ප නමි. නෛෂ්ක්‍ර‍ම්‍ය සංකල්පය කාම සංකල්පයට විරුද්ධ ධර්මයයි. එය කාම සංකල්පයාගේ උත්පත්ති හේතුව නසමින් උපදනේ ය.

මෙය පූර්ව භාගයෙහි පෙහෙවස් විසීම ය, පැවිදි වීම ය, ධූතාංග පිරීම ය, සමථ විදර්ශනා භාවනාවන්හි යෙදීම ය යන මේවායින් ලෞකික චිත්තයෙහි උපදවා ගත යුතු ය. පොහොය සිල් සමාදන් වීම ද එක්තරා ප්‍ර‍මාණයකින් කාමයන් හැර දැමීමකි. එබැවින් එය ද නෛෂ්ක්‍ර‍ම්‍යයකි. පැවිදිවීම ධූතාංග රක්ෂා කිරීම හා භාවනාවෙහි යෙදීම ද බොහෝ කාමයන්ගෙන් නික්මීමකි. මේ සඳහා කාම විතර්කයාගේ දොස් මෙනෙහි කිරීම ද මැනවි. මෙසේ කරගෙන යන්නා වූ තැනැත්තා තුළ තදංග වශයෙන් කාම විතර්කයන් ප්‍ර‍හාණය කරන්නා වූ ලෞකික නෛෂ්ක්‍ර‍ම්‍ය සංකල්පය උපදී. විදර්ශනා වැඩීමෙන් මෙය දියුණු තියුණු වීමෙන් මාර්ග චිත්තය පහළ වන්නේ ය. ඒ සමයෙහි මෙය ලෝකෝත්තර බවට පැමිණ මතු නූපදනාකාරයෙන් කාම විතර්කයාගේ උත්පත්ති හේතු නසමින් මාර්ග චිත්තය සමග උපදනේ ය.

චතුරාර්ය සත්‍යයේ සිව්වැනි පදය අපේ ජීවිතවල ඔපරේටින් සිස්ටම් එක ලෙස පවත්වා ගත යුතුය. සසරින් ගැලවීමේ ක්‍රම වේදය එය නිසාය. අංග අටකින් යුතු මේ මාර්ගයේ අංග අට, කාණ්ඩ අටකට බෙදා දැන ගත හැකිය.
සීල සමාධි ප්‍රඥා ලෙස සාමාන්‍යයෙන් උගන්වන මේ ක්‍රම වේදය ගැන විමසීමෙන් බැලුවොත්. මෙසේ කිව හැක.
ප්‍රඥා කාන්ඩයට ඇති දිට්ඨිය හා සංකප්ප යනු අපට ඇතිවිය යුතු ඕනෑකම ය. අප කර්ම ඵල ගැන විස්වාස කරනවානම් යලි යලි ඉපිදෙනවාය කියන්නේ ඇත්ත බව විස්වාස කරනවා නම්, මේ ඉපදෙන කොතැනකවත් දුක් මිස සැප නැති බව, අසහනය මිස සැනසීමක් නැතිබව නිවැරදි දැකීමයි. ඒ ඉපදීම නවතා ලන්නට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉගැන්වූ මේ ක්‍රමය ගැන විශ්වාස කරගෙන එහි යාමට ඉටා ගැනීම සම්මා සංකප්පයයි. ඒ දෙකොටස නැත්නම් මේ අරි අටඟ මගේ යන්නට කිසි ඕනෑකමක් ඇති වෙන්නේ නැත.
මේ ජීවිත්වන සුළු කාලයේ දී කයෙන්, වචනයෙන් සංවරවී අකුසල් සංස්කාර නොහදා ගැනීම සීල කොටසයි. අකුසල නොකිරීම , දන් දීම්, පුද පුජා කිරීම ආදී කුසල් කිරීමෙන් නොනැවතී භාවනාව ජීවත්වීම කරගෙන , ජීවත්වීම භාවනාව කරගෙන හැසිරීම තුන් වනුව දැක්වෙන කාණ්ඩයයි. මේ අට අංගය එකකින් පසුව ඊළඟ එක ලෙස නොව සියල්ල එකවරම වඩා ගත යුතු ගුණයන්ය.

. Link

2. අව්‍යාපාද සංකල්පය
මනුෂ්‍ය තිරශ්චීනාදි අන්‍ය සත්ත්වයන් හට යහපතක් සැපතක් වනු කැමති බව වූ ද, සැපයක් සලසනු කැමති බව වූ ද, මෛත්‍රිය හා යුක්ත වූ කල්පනාව අව්‍යාපාද සංකල්ප නමි. මෙය අනුනට නපුරක් වනු කැමති බව වූ ද, නපුරක් කරන බව වූ ද ද්වේෂයෙන් යුක්ත කල්පනාව වූ ව්‍යාපාද සංකල්පයට විරුද්ධ වූ ධර්මයකි. ව්‍යාපාද විතර්කයාගේ ආදීනව සැලකීමෙන් ද මෛත්‍රිය වැඩීමෙන් ද අව්‍යාපාද සංකල්පය, මාර්ගයට පූර්වයෙහි ලෞකික වශයෙන් ඇති කරමින් දියුණු කළ යුතු ය. දියුණු වූ කල්හි මාර්ග චිත්තය සමග ලෝකෝත්තර භාවයට පැමිණ ඉපිද ව්‍යාපාද විතර්කයාගේ උත්පත්ති හේතූන් සමුච්ඡේද වශයෙන් නසන්නේ ය.

3. අවිහිංසා සංකල්පය

දුඃඛිත සත්ත්වයන් දුකින් මුදවනු කැමති බව වූ කරුණාව හා යුක්ත වූ කල්පනාව අවිහිංසා සංකල්ප නමි. මෙය අන්‍ය සත්ත්ව පුද්ගලයන්ට හිංසා කරන ස්වභාවය වූ ද්වේෂය හා යුක්ත වූ විහිංසා විතර්කයට ප්‍ර‍තිවිරුද්ධ වූවකි. මෙය උපදනා කල්හි තදංග වශයෙන් හෝ සමුච්ඡේද වශයෙන් හෝ විහිංසා විතර්කයාගේ හේතුව නසමින් උපදනේ ය. මෙය දුඃඛිතයනට උපකාර කිරීම ය, කරුණා භාවනාවෙහි යෙදීම ය, විහිංසාවෙහි ආදීනව සැලකීම ය යනාදියෙන් සන්තානයෙහි නැවත නැවත උපදවා දියුණු කොට ලෝකෝත්තරත්වයට පමුණුවා ගත යුතුය.
නෛෂ්ක්‍ර‍ම්‍ය සංකල්පය, අව්‍යාපාද සංකල්පය, අවිහිංසා සංකල්පය යන මේ තුන ලෞකික අවස්ථාවෙහි වෙන් වෙන් වූ සිත් සමඟ, වෙන් වෙන් වූ කෘත්‍ය තුනක් සිදු කරමින් වෙන් වෙන් වූ අවස්ථාවල ධර්ම තුනක් වශයෙන් උපදින නමුත් මාර්ගක්ෂණයෙහි ලෝකෝත්තර භාවයට පැමිණ උපදිනුයේ සම්‍යක් සංකල්පය නමැති එක ම ධර්මයක් වීමෙනි. එයින් නෛෂ්ක්‍ර‍ම්‍ය සංකල්පාදි සංකල්ප තුනෙන් ම සිදුවන්නා වූ කෘත්‍යයෝ සිදු වන්නාහ. එබැවින් මාර්ග චිත්ත සම්ප්‍ර‍යුක්ත වූ එකක් ම වූ සම්‍යක් සංකල්පය ධර්ම තුනක් සේ වර්ණනා කරනු ලැබේ.

[චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යය, නමින් -අතිපූජනීය රේරුකානේ චන්දවිමල නාහිමිපාණන් වහන්සේ රචිත ග්‍රන්ථ රත්නයෙන් උපුටා ගැනින]

රාගය දුරුකිරීම අරමුණු කොට ඇති,
දෝසය දුරුකිරීම අරමුණු කොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම අරමුණු කොට ඇති
සම්‍යක් වචන දොඩව්.

[සම්‍යක් වචන
ලෝකයෙහි අර්ථ ධර්ම ප්‍ර‍තිසංයුක්ත වූ නිරවද්‍ය වචනයට සම්‍යග් වචනය යි ද, සම්මාවාචා ය යි ද කියනු ලැබේ. මාර්ග සත්‍යයට අයත් වූ සම්‍යක් වචනය වනාහි එය නො වේ. මාර්ග සත්‍යයට ගනු ලබන සම්‍යක් වචනය-

“තත්ථ කතමා සම්මා වාචා?
මුසාවාදා වෙරමණී, පිසුණා වාචා වෙරමණී,
ඵරුස වාචා වෙරමණී, සම්ඵප්පලාපා වෙරමණී
අයං වුච්චති සම්මා වාචා” යි විභංග පාළියෙහි වදාරා තිබේ. “එහි සම්මා වාචා නම් කවරීද යත්? මුසාවාදයෙන් වැළකීම ය, පිසුණාවාචයෙන් වැළකීම ය, ඵරුසාවාචයෙන් වැළකීම ය, සම්ඵප්‍ර‍ලාපයෙන් වැළකීම ය යන මෙය සම්මා වාචා නම් වේ ය යනු එහි තේරුම යි.

“මුසාවාදා වේරමණී සික්ඛාපදං සමාදියාමි” යනාදීන් සිකපද සමාදන් වන්නා වූ ද, සිකපද සමාදානයක් නො කොට “මෘෂාවාදාදියෙන් වළකිමි” යි ඉටන්නා වූ ද මුසාවාදාදි වූ නො මනා වචන කියයුතු අවස්ථා පැමිණි කල්හි ඒවා කීමෙන් වැළකී යහපත් වචන කියන්නා වූ ද, තැනැත්තා ගේ ඒ ක්‍රියා සිදුකිරීම් වශයෙන් උපන්නා වූ සිත්වල මෘෂාවාදාදියෙන් වලක්නා වූ එක්තරා ශක්ති විශේෂයක් ඇත්තේ ය. එය දෙපණස් චෛතසික ධර්මයන්ට අයත් වූ සම්මා වාචා නම් වූ චෛතසිකය යි. ඒ චෛතසික ධර්මය බොරු කීමෙන් වළක්නා ආකාරයෙන් ද, කේලාම් කීමෙන් වළක්නා ආකාරයෙන් ද, ඵරුෂ වචන කීමෙන් වළක්නා ආකාරයෙන් ද, සම්ඵප්‍ර‍ලාපයෙන් වළක්නා ආකාරයෙන් ද පවත්නේ ය. මුසාවාදයෙන් වැළකීම් ආදි කරුණු සතර සම්මාවාචා ය යි දක්වන ලද්දේ එහෙයිනි.

සසර දුකින් මිදෙනු කැමති සත්පුරුෂයන් විසින් බොරු ආදිය කීමෙහි ආදීනව මෙනෙහි කිරීමෙන් ද මහා සුතසෝම රාජ චරිතය, සානු සාමණේර චරිතාදිය මෙනෙහි කිරීමෙන් ද, සත්‍යයෙහි අගය සැලකීමෙන් ද, බොරු කීමෙන් වැළකී සත්‍යය කීමෙන් ද, කේලාම් නමැති ඔවුනොවුන් බිඳුවන වචන නො කියා එයින් වැළකී අන්‍යයන්ගේ සමගිය දියුණු වන වචන කීමෙන් ද, පරුෂ වචන නම් වූ අනුන්ගේ සිත් රිදවන නපුරු වචන නො කියා, තමහට එබඳු වචනයෙන් අන්‍යයන් බණින කල්හි පවා මෘදු යහපත් වචන කීමෙන් ද, සම්ඵප්‍ර‍ලාප නම් වූ තමාගේ හා අන්‍යයන්ගේ ද දෙලොව වැඩ නසන නිෂ්ඵල වචන කීමෙන් වැළකී සෑම කල්හි ම අර්ථ ධර්ම ප්‍ර‍තිසංයුක්ත වූ යහපත් වචන ම කීමෙන් ද සම්මා වාචාව පුරුදු පුහුණු කළ යුතු ය. වැඩිය යුතු ය.

මෙසේ සම්‍යග් වචනය නමැති මාර්ගාංගය පුරුදු පුහුණු කරන්නවුන්ගේ සිත් සතන්හි මෘෂාවාදාදියෙන් වළකින අවස්ථාවන්හි උපදනා වූ සම්මා වාචාව වනාහි ලෞකික ය. එය මෘෂාවාදාදියට කරුණු වන පුද්ගලයන් හා වස්තූන් අරමුණු කොට පවත්නේය. මෘෂාවාදයෙන් වැළකීම් වශයෙන් සත්‍යය කියන කල්හි එය මෘෂාවාදය ප්‍ර‍හාණය කිරීම් වශයෙන් පවත්නේය. කේළාම් කීමෙන් වැළකීම් වශයෙන් යහපත් වචන කියන කල්හි පිසුණාවාචය ප්‍ර‍හාණය කිරීම් වශයෙන් පවත්නේය. පරුෂ වචනයෙන් හා සම්ඵප්‍ර‍ලාපයෙන් වැළකීම් වශයෙන් යහපත් වචන කියන කල්හි ඵරුෂාවාචය හා සම්ඵප්‍ර‍ලාපය ප්‍ර‍හාණය කිරීම් වශයෙන් පවත්නේය.

සම්‍යග් වචනය පුරුදු පුහුණු කරමින් දුශ්චරිතයෙන් වැළකී සිටින්නා වූ තැනැත්තා හට යම් කලෙක විදර්ශනා වැඩීමෙන් මාර්ග චිත්තය උපදී ද, එ කල්හි ලෞකික වශයෙන් පුරුදු පුහුණු කළ සම්මා වාචාව මාර්ගයාගේ එක් අවයවයක් ව ලෝකෝත්තරත්වයෙන් පහළ වන්නේය. ලෝකෝත්තර වූ ඒ සම්මා වාචාව ලෞකික චිත්තයන්හි වූ සම්මාවාචාව මෙන් මෘෂාවාදාදියට කරුණු වන වස්තු හා පුද්ගලයන් නොව නිර්වාණය අරමුණු කොට පවත්නේය. එයින් එක් එක් වාග් දුශ්චරිතයක් බැගින් නොව වාග් දුශ්චරිත සතර ම සමුච්ඡේද ප්‍ර‍හාණයෙන් එකවර ම ප්‍ර‍හාණය කරනු ලබන්නේය.
[චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යය, නමින් -අතිපූජනීය රේරුකානේ චන්දවිමල නාහිමිපාණන් වහන්සේ රචිත ග්‍රන්ථ රත්නයෙන් උපුටා ගැනින]

රාගය දුරුකිරීම අරමුණු කොට ඇති,
දෝසය දුරුකිරීම අරමුණු කොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම අරමුණු කොට ඇති,
සම්‍යක් කර්මාන්ත කරව්.

[ සම්‍යක් කර්මාන්ත:-
ආත්මාර්ථ සාධක වූ ද, පරාර්ථ සාධක වූ ද, උභයාර්ථ සාධක වූ ද, නිරවද්‍ය කායික ක්‍රියාවන්ට ලෝකයෙහි සම්‍යක් කර්මාන්තය යි කියනු ලැබේ. මේ මාර්ග සත්‍යයෙහි “සම්මා කම්මන්ත” යනුවෙන් දක්වන සම්‍යක් කර්මාන්තය වනාහි අනිකකි. එය :-

“තත්ථ කතමො සම්මා කම්මන්තො?
පාණාතිපාතා වෙරමණී, අදින්නාදානා වෙරමණී,
කාමෙසු මිච්ඡාචාරා වෙරමණී,
අයං වුච්චති සම්මා කම්මන්තො” ය-

විභංග පාළියෙහි වදාරා තිබේ.
“එහි සම්මා කම්මන්තය නම් කවරේද?
ප්‍රාණඝාතයෙන් වෙන්වීම ය, අදත්තාදානයෙන් වෙන් වීම ය, කාමයෙහි වරදවා හැසිරීමෙන් වෙන් වීම ය යන මෙය සම්මා කම්මන්ත නම් වේ” ය යනු එහි තේරුම යි.

ප්‍රාණඝාතාදි පාපයන්ගෙන් වළක්නා අදහසින් “පාණාතිපාතා වේරමණී සික්ඛාපදං සමාදියාමි” යනාදීන් සිකපද සමාදන් වන්නා වූ ද, ප්‍රාණඝාතාදිය නො කිරීමට ඉටන්නා වූ ද, ප්‍රාණඝාතාදිය කිරීමට අවස්ථාව පැමිණි කල්හි ආදීනව සලකා ඒවා අත්හරින්නා වූ ද තැනැත්තන්ගේ සිත්හි එසේ කරන්නා වූ අවස්ථාවන්හි ප්‍රාණඝාතාදියෙන් වළකින්නා වූ ප්‍රාණඝාතාදිය දුරු කරන්නා වූ ප්‍රාණඝාතාදියට විරුද්ධ වූ එක්තරා ශක්ති විශේෂයක් හට ගන්නේ ය. මේ මාර්ග සත්‍යයෙහි සම්‍යක් කර්මාන්ත යයි කියනු ලබන්නේ ඒ ශක්ති විශේෂයට ය. එය දෙපනස් චෛතසිකයන් අතුරෙන් සම්මා කම්මන්ත නම් වූ චෛතසිකය යි.

එය ප්‍රාණඝාතාදි අකුශල කාය කර්ම තුනෙන් වළක්නා ආකාරයෙන් පවත්නා බැවින් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් “පාණාතිපාතා වේරමණී” යනාදීන් ප්‍රාණඝාතාදියෙන් වැළකීම ය, අදත්තාදානයෙන් වැළකීම ය, පරදාරසේවනයෙන් වැළකීම ය යන මේ තුන සම්‍යක් කර්මාන්තය යි වදාරන ලදි. එය ප්‍රාණඝාතාදීන්ගේ ආදීනව සලකා ඒවායින් වැළකීමෙන් පුරුදු කළ යුතු ය. එසේ පුරුදු කළ තැනැත්තාට ලෝකෝත්තර මාර්ග චිත්තය පහළ වන අවස්ථාවෙහි දී ලෝකෝත්තරත්වයට පැමිණ මාර්ගයාගේ අංගයක් ව පහළ වන්නේ ය. එයින් කායික දුශ්චරිත තුන සමුච්ඡේද ප්‍ර‍හාණයෙන් ඒකක්ෂණයෙහි ම ප්‍ර‍හාණය කරනු ලැබේ.
[චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යය, නමින් -අතිපූජනීය රේරුකානේ චන්දවිමල නාහිමිපාණන් වහන්සේ රචිත ග්‍රන්ථ රත්නයෙන් උපුටා ගැනින]

රාගය දුරුකිරීම අරමුණු කොට ඇති,
දෝසය දුරුකිරීම අරමුණු කොට ඇති,
මෝහය දුරු කිරීම අරමුණු කොට ඇති,
සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.

[සම්‍යක් ආජීවය..
“තත්ථ කතමො සම්මා ආජීවො?
ඉධ අරිය සාවකො මිච්ඡා ආජීවං පහාය
සම්මා ආජීවෙන ජීවිකං කප්පෙති,
අයං වුච්චති සම්මා ආජීවො.”

“මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයෙහි සම්‍යගාජීවය නම් කවරේද යත්?
මේ ශාසනයෙහි ආර්ය ශ්‍රාවක තෙමේ මිථ්‍යා ආජීවය අත්හැර සම්‍යගාජීවයෙන් ජීවත් වේ ද, මෙය සම්‍යගාජීවය යි කියනු ලැබේ” ය යනු එහි තේරුමයි.

ප්‍රාණඝාතාදි කාය වාක් දුශ්චරිතයෝ වනාහි ඇතමකු විසින් විනෝදය පිණිස කරනු ලැබෙත්. ඇතමකු විසින් ක්‍රෝධ ඊර්‍ෂ්‍යාදිය නිසා කරනු ලැබෙත්. ඇතමකු විසින් දිවි පැවැත්ම සඳහා කරනු ලැබෙත්. මෙසේ නොයෙක් හේතූන් නිසා කරන්නා වූ දුශ්චරිතයන් අතුරෙන් දිවි පවත්වා ගැනීම වූ හේතුවෙන් අන්‍ය හේතූන් නිසා කරන්නා වූ ප්‍රාණඝාතාදි කාය දුශ්චරිතයන්ගෙන් වෙන් වන්නා වූ ස්වභාවය, ඒ දුශ්චරිතයන් අත්හරින්නා වූ ස්වභාවය, යට කී සම්‍යක් කර්මාන්ත නම් වූ මාර්ගාංගය යි. දිවි පවත්වා ගැනීම වූ හේතුවෙන් අන්‍ය හේතූන් උදෙසා කරන්නා වූ මෘෂාවාදාදි වාග් දුශ්චරිතයන්ගෙන් වෙන් වන්නා වූ ස්වභාවය, ඒවා අත්හරින්නා වූ ස්වභාවය යට දැක් වූ සම්‍යක් වචනය නම් වූ මාර්ගාංගයයි. දිවි පැවැත්මට ආධාර කර ගනු පිණිස කරන්නා වූ කාය වාග් දුශ්චරිතයන්ගෙන් වෙන් වන්නා වූ ස්වභාවය ඒවා අත් හරින්නා වූ ස්වභාවය සම්‍යගාජීවය නම් වූ මාර්ගාංගයයි.

නිවන් පසක් කරනු පිණිස පූර්වභාගයෙහි ම ආජීව පාරිශුද්ධිය ද වුවමනා ය. ආජීව පාරිශුද්ධිය ඇති කරගනු සඳහා ගිහියන් විසින් දිවි පැවැත්ම සඳහා කරන ප්‍රාණඝාතාදි කාය වාග් දුශ්චරිතයන් හා ගිහියන් විසින් නො කළ යුතු ය යි දක්වා තිබෙන ආයුධ වෙළඳාමය, වහල් වෙළඳාමය, මස් වෙළඳාමය, මත්පැන් වෙළඳාමය, විෂ වෙළඳාමය යන අධාර්මික වෙළඳාම් පසින් ද වැළකී ගොවිකම් වෙළඳාම් ආදි ධාර්මික දෙයකින් දිවි පැවැත්ම කළ යුතුය. ගොවිකම් වෙළඳාම් ආදියෙන් ජීවත්වන කල්හි ගෘහස්ථ ජීවිතය ධාර්මික වුව ද ප්‍ර‍ව්‍ර‍ජිත ජීවිතය ධාර්මික නො වේ. එබැවින් ආජීව පාරිශුද්ධිය පිණිස පැවිද්දන් ගොවිකම් වෙළඳාම් ආදිය ද හැර විනයෙහි නියමිත පරිදි ජීවත් විය යුතු ය. මාර්ගයට පැමිණීමට ප්‍ර‍ථමයෙන් ආජීව පාරිශුද්ධිය සඳහා ප්‍රාණඝාතාදි ආජීවය කරන්නා වූ කරුණු දුරු කරන්නා වූ තැනැත්තන්ට ඒ ඒ අවස්ථාවල දී මේ සම්‍යගාජීවය ලෞකික වශයෙන් ඇති වේ. ආජීව පාරිශුද්ධියෙහි පිහිටා විදර්ශනා වඩන්නා වූ යෝගාවචරයා හට මාර්ග චිත්තය උපදනා කල්හි මෙය ලෝකෝත්තර මාර්ගයා ගේ අංගයක් වන්නේ ය.
[චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යය, නමින් -අතිපූජනීය රේරුකානේ චන්දවිමල නාහිමිපාණන් වහන්සේ රචිත ග්‍රන්ථ රත්නයෙන් උපුටා ගැනින]

රාගය දුරුකිරීම අරමුණු කොට ඇති,
දෝසය දුරුකිරීම අරමුණු කොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම අරමුණු කොට ඇති,
සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.

[“තත්ථ කතමො සම්මා වායාමො?
ඉධ භික්ඛු අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදාය
ඡන්දං ජනෙති, වායමති, විරිය ආරභති, චිත්තං පග්ගණ්හාති, පදහති.
උප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය
ඡන්දං ජනෙති, වායමති, වීරියං ආරභති, චිත්තං පග්ගණ්හාති, පදහති,
අනුප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං උප්පාදාය
ඡන්දං ජනෙති. වායමති, වීරියං ආරභති, චිත්තං පග්ගණ්හාති, පදහති,
උප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං ඨිතියා අසම්මොසාය
භීය්‍යෝ භාවාය වේපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා ඡන්දං ජනෙති,
වායමති, විරියං ආරභති, චිත්තං පග්ගණ්හාති, පදහති
අයං වුච්චති සම්මා වායාමො”

“එහි සම්‍යග් ව්‍යායාමය නම් කවරේද?
මේ ශාසනයෙහි මහණ තෙම එම ජාතියෙහි දී තමා අතින් නො කෙරුණා වූ ලාමක වූ අකුශල ධර්මයන් තමා අතින් නො කෙරෙනු පිණිස ඕනෑකම ඇති කර ගනී ද, උත්සාහ කෙරේ ද? සිත කය දෙකින් වීර්ය කෙරේද? සිත ඔසවා තබා ද, මහත් කොට වීර්ය කෙරේ ද? තමා අතින් කැරුණා වූ ලාමක වූ අකුශල ධර්මයන් දුරු කරනු පිණිස ඕනෑකම ඇති කර ගනී ද, උත්සාහ කෙරේ ද, සිත කය දෙකින් ම වීර්ය කෙරේ ද, සිත ඔසවා තබා ද, මහත් කොට වීර්ය කෙරේ ද: තමා විසින් නො කළා වූ කුශල ධර්මයන් උපදනු පිණිස ඕනෑකම ඇතිකර ගනී ද, උත්සාහ කෙරේ ද, සිත කය දෙකින් ම වීර්ය කෙරේ ද, සිත ඔසවා තබා ද, මහත් කොට වීර්ය කෙරේ ද: උපන් කුශල ධර්මයන් පවත්නා පිණිස නො නස්නා පිණිස වැඩිවනු පිණිස වැඩෙනු පිණිස බෝවනු පිණිස පිරෙනු පිණිස ඕනෑකම ඇති කෙරේ ද, උත්සාහ කෙරේ ද, සිත කය දෙකින් වීර්ය කෙරේ ද සිත ඔසවා තබා ද මහත් කොට වීර්ය කෙරේ ද මෙය සම්‍යග් ව්‍යායාමය යි කියනු ලැබේ ය” යනු එහි තේරුම යි.

එම ජාතියෙහි ස්වසන්තානයෙහි නූපන්නා වූ හෙවත් තම අතින් සිදු නො වූ අකුශලයන් සිදු නො වීම පිණිස කරන්නා වූ වීර්‍ය්‍යය, ස්වසන්තානයෙහි උපන්නා වූ අකුශලයන් නැති කරනු පිණිස කරන්නා වූ වීර්‍ය්‍යය, තමා විසින් පෙර නො කළා වූ කුශල් උපදවා ගනු පිණිස කරන්නා වූ වීර්‍ය්‍යය, කළ කුසල් දියුණු කරනු සඳහා කරන්නා වූ වීර්‍ය්‍යය යන මේ වීර්‍ය්‍ය සතර “සම්‍යග් ව්‍යායාමය” යන මාර්ගාංගය බව මෙයින් ප්‍ර‍කාශිත ය.
සිත කය වචනය යන ද්වාරත්‍ර‍ය ආරක්ෂා කර නො ගෙන ප්‍ර‍මාදව වාසය කරන්නා වූ පෘථග්ජන සත්ත්වයාගේ සන්තානයෙහි නූපදිය හැකි අකුශලයක් නැත්තේ ය.

ඒ තාක් තමා විසින් නො කළා වූ අනාගතයෙහි සිදු වන්නට ඉඩ තිබෙන්නා වූ අකුශල ධර්ම සමූහයට ස්වසන්තානයෙහි උපදින්නට අවකාශ නො තබන අටියෙන් ශීල පරිපූර්ණයෙහි හා ශමත විදර්ශනා භාවනාවන්හි ද යෙදෙන්නට වූ සත් පුරුෂයා නූපන් අකුශල් සිදු නොවීම පිණිස, දුරු කිරීම පිණිස, වීර්ය කිරීමය යි කියන ලද ප්‍ර‍ථම සම්‍යග් ව්‍යායාමය වඩන්නේ ය.

වර්තමාන භවයෙහි ස්වසන්තානයෙහි යම් අකුශලයක් උපන්නේ ද හෙවත් තමා අතින් යම් අකුශලයක් කැරුණේ ද තමාගේ සන්තානයෙහි එබඳු අකුශල් මතු සිදු වීමට ඉඩ නො තබමිය යන අදහසින් සිල් පිරිසිදු කිරීමෙහි හා භාවනාවෙහි යෙදෙන තැනැත්තේ උපන් අකුශල් දුරු කිරීමට වීර්ය කිරීමය යි කියනු ලබන දෙවෙනි සම්‍යග් ව්‍යායාමය වඩන්නේ ය.

අකුසල් සිත් අනායාසයෙන් ඇති වන මුත් කුශල චේතනා එසේ ඉබේ ඇති වන්නේ නොවේ. ඒවා ආයාසයෙන් කුශලයන්හි යෙදීමෙන් ඇති කර ගත යුතුය. අකුසලයන්ට මතුවන්නට ඉඩ නො තබා දාන ශීලාදියෙහි හා සමථ විදර්ශනා භාවනාවන්හි යෙදීමෙන් නූපන් කුසල් ඇති කර ගැනීමට වීර්‍ය්‍ය කිරීමය යි කියන ලද තුන්වන සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩන්නේ ය.

පෘථග්ජන පුද්ගලයාගේ පඤ්චශීල ආජිවාෂ්ටමක ශීලාදි ශීලයෝ බිදෙන සුළුය හ. සමහර විට අද සිල්වතෙක් ව සිටින්නා වූ පෘථග්ජන පුද්ගලයා හෙට දුශ්ශීලයෙක් වන්නේ ය. ඔහුගේ සමාධි ප්‍ර‍ඥාවෝ ද නැසෙන සුළුය හ. යම් කිසිවෙක් තමාගේ සන්තානයෙහි ඇති කරගෙන තිබෙන ශීලාදි ධර්මයන්, මාර්ගයට ඵලයට පැමිණ නිවනට පැමිණීම දක්වා නො නස්නා ස්වභාවයට පමුණුවු ගනු පිණිස මාර්ග භාවනා කරන්නේ වේ නම් හෙතෙමේ උපදවා ගත් කුශලයන් දියුණු කිරීමට වීර්ය කිරීම ය” යි කියන ලද සතරවන සම්‍යග් ව්‍යායාමය වඩන්නේ ය.

මෙසේ සම්‍යග් ව්‍යායාමය වඩන්නවුන් තුළ ඒ ඒ අවස්ථාවන්හි උපදනා වූ සම්‍යග්ව්‍යායාමය ලෞකික ය. මාර්ග භාවනාව කරන්නා වූ තැනැත්තන් තුළ පූර්ව භාගයෙහි මෙසේ නොයෙක් අවස්ථාවල දී ඒ ඒ කෘත්‍යයන් සිදු කරමින් උපදනා සම්‍යග්ව්‍යායාමය මාර්ග චිත්තය පහළ වන කල්හි කියන ලද කෘත්‍යයන් සතර ම එකවර සිදු කරමින් ලොකෝත්තරත්වයෙන් උපදනේය.
[චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යය, නමින් -අතිපූජනීය රේරුකානේ චන්දවිමල නාහිමිපාණන් වහන්සේ රචිත ග්‍රන්ථ රත්නයෙන් උපුටා ගැනින]

රාගය දුරුකිරීම අරමුණු කොට ඇති,
දෝසය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම අරමුණු කොට ඇති,
සම්‍යක් සතිය වඩව්.

[සම්‍යක් සතිය

“තත්ථ කතමා සම්මා සති?
ඉධ භික්ඛු කායෙ කායානුපස්සී විහරති ආතාපි සම්පජානො
සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣා දොමනස්සං,
වෙදනාසු වෙදනානුපස්සී විහරති ආතාපි සම්පජානො
සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣා දොමනස්සං,
චිත්තෙ චිත්තානුපස්සී විහරති ආතාපි සම්පජානො
සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣා දොමනස්සං,
ධම්මේසු ධම්මානුපස්සී විහරති ආතාපි සම්පජානො
සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣා දොමනස්සං,
අයං වුච්චති සම්මා සති”
“සම්‍යග් ස්මෘතිය කවරී ද යත්?
මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂු තෙම කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුක්ත වූයේ සම්‍යක් ප්‍ර‍ඥාවෙන් යුක්ත වූයේ සිහියෙන් යුක්ත වූයේ මේ මහා භූත කයෙහි කය අනුව අනිත්‍යාදි වශයෙන් බලමින් වෙසේ ද? පඤ්චෝපාදානස්කන්ධ සංඛ්‍යාත ලෝකයෙහි ඇලෙන්නා වූ ලෝභය හා දෞර්මනස්‍යය දුරු කෙරේ ද, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුක්ත වූයේ සම්‍යග් ප්‍ර‍ඥාවෙන් යුක්ත වූයේ සිහියෙන් යුක්ත වූයේ ත්‍රිවිධ වේදනාවන්හි වේදනාව අනුව අනිත්‍යාදි වශයෙන් බලා ද උපාදාන ස්කන්ධ සංඛ්‍යාත ලෝකයෙහි ඇල්ම හා දෞර්මනස්‍යය දුරු කෙරේ ද කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුක්ත වූයේ මනා නුවණින් යුක්ත වූයේ සිහියෙන් යුක්ත වූයේ සරාගාදි චිත්තයෙහි සිතට අනුව අනිත්‍යාදි වශයෙන් බලා ද උපාදානස්කන්ධ සංඛ්‍යාත ලෝකයෙහි ඇල්ම හා දෞර්මනස්‍ය දුරු කෙරේ ද, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුක්ත වූයේ මනා නුවණින් යුක්ත වූයේ සිහියෙන් යුක්ත වූයේ නීවරණාදි ධර්ම විෂයෙහි ඒ ධර්මයන්ට අනුව අනිත්‍යාදි වශයෙන් බලා ද උපාදානස්කන්ධ සංඛ්‍යාත ලෝකයෙහි ඇල්ම හා දෞර්මනස්‍යය දුරු කෙරේ ද මෙය සම්‍යක් ස්මෘතිය යි කියනු ලැබේ.” ය යනු මෙහි තේරුම යි.

නිවන් පසක් කරනු පිණිස භාවනාවෙහි යෙදෙන්නා වූ යෝගාවචරයාගේ සිත භාවනාවට අරමුණු වන කාය, වේදනා, චිත්ත, ධර්ම යන මේවායින් බැහැරට පැන යන්නට නො දී ඒවායේ ම නැවත නැවත පවත්වන්නා වූ බැඳ තබන්නා වූ යහපත් සිහිය මේ ආර්‍ය්‍ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයෙහි සම්‍යග් ස්මෘතිය බව මේ දේශනාවෙන් දක්වන ලදි. ස්වකීය සිතට අරමුණෙන් අරමුණට පැන යන්නට නොදී තමා කැමති අරමුණක බොහෝ වේලාවක් රඳවා ගත හැකි වන පරිදි සිත සකස් කරගෙන නැත්තා වූ පුද්ගලයාගේ සිත වනාහි වහ වහා අරමුණෙන් අරමුණට යන වික්ෂිප්ත සිතකි. එබඳු සිතින් මාර්ගයකට ඵලයකට පැමිණෙන්නට නුපුළුවන. එබැවින් නිවනට පැමිණෙනු කැමති තැනැත්තා විසින් කාය කොට්ඨාසාදි යම් කිසි අරමුණක් ගෙන එහි ම සිත පිහිටවා භාවනාවෙහි නැවත නැවත යෙදීමෙන් එක අරමුණක බොහෝ වේලා තැබිය හැකි වන සේ සිත සකස් කිරීමේ දී ඒ සිත සමග උපදනා වූ සිහිය ලෞකික සම්‍යක් ස්මෘතිය යි. එය ම එසේ භාවනාවෙහි යෙදෙන්නා වූ තැනැත්තා හට මාර්ග චිත්තය උපදනා කල්හි මාර්ගාංගයක්ව ලෝකෝත්තරත්වයෙන් ද පහළ වන්නේ ය.
[චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යය, නමින් -අතිපූජනීය රේරුකානේ චන්දවිමල නාහිමිපාණන් වහන්සේ රචිත ග්‍රන්ථ රත්නයෙන් උපුටා ගැනින]

රාගය දුරුකිරීම අරමුණු කොට ඇති,
දෝසය දුරුකිරීම අරමුණු කොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම අරමුණු කොට ඇති,
සම්‍යක් සමාධිය වඩව්.

[“තත්ථ කතමා සම්මා සමාධි?
ඉධ භික්ඛු විචිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි
සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පිතිසුඛං පඨමජ්ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති,
විතක්ක විචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං
අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීති සුඛං දුතියජ්ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති,
පීතියාච විරාගා උපෙක්ඛකොව විහරති සතොව සම්පජානො.
සුඛංච කායෙන පටිසංවෙදෙති යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති
උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරිති තතියජ්ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති,
සුඛස්ස ච පහාණා දුක්ඛස්ස ච පහාණා පුබ්බේච
සොමනස්ස දොමනස්සානං අත්තංගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛා සති
පාරිසුද්ධිං චතුත්ථජ්ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති,
අයං වුච්චති සම්මා සමාධි.”

මෙයින් ප්‍ර‍ථමධ්‍යාන සමාධිය, ද්විතීයධ්‍යාන සමාධිය, තෘතීයධ්‍යාන සමාධිය, චතුර්ථධ්‍යාන සමාධිය යන සමාධි සතර සම්‍යක් සමාධිය යි ප්‍ර‍කාශිත ය. වික්ෂිප්ත නො වන පරිද්දෙන් නො සැලෙන පරිද්දෙන් සිත මනා කොට ස්ථිර වශයෙන් ආරම්මණයෙහි පිහිටවමින් සිත හා බැඳී පවත්නා වූ එක්තරා ස්වභාව ධර්මයකට සමාධිය යි කියනු ලැබේ.

දශ කසිණය, දශ අශුභය, කේශාදි ශාරීරික කොට්ඨාසයෝය, ආශ්වාස ප්‍ර‍ශ්වාසය, මෛත්‍රි කරුණා මුදිතා යන බ්‍ර‍හ්ම විහාරයන්ට අරමුණු වන සත්ත්වයෝ ය යන මේ පස් විසි කමටහන් අරමුණු අතුරෙන් යම්කිසි අරමුණක් ගෙන භාවනාවෙහි යෙදීමෙන් පළමු කොට උපදවා ගත හැකි රූපාවචර සමාධිය ප්‍ර‍ථමධ්‍යාන සමාධි නමි. සමථ විදර්ශනා භාවනාවන්හි යෙදෙන්නවුන්ගේ පූර්ව භාග කාමාවචර සමාධිය ද මේ ප්‍ර‍ථමධ්‍යාන සමාධියට ම ඇතුළත් වන්නේ ය.

කසින දශය, ආශ්වාස ප්‍ර‍ශ්වාසය, මෛත්‍රි කරුණා මුදිතා යන බ්‍ර‍හ්ම විහාරයන්ට අරමුණු වන සත්ත්ව ප්‍ර‍ඥප්තීහු යන මේ තුදුස් අරමුණු අතුරෙන් යම් කිසි අරමුණක භාවනාවෙහි යෙදීමෙන් දෙවෙනි වර ලබන්නා වූ රූපාවචර ධ්‍යාන සමාධිය ද්විතීය ධ්‍යාන සමාධි නමි. ඒ අරමුණුවල ම භාවනාවෙහි යෙදීමෙන් තුන්වන වර ලබන්නා වූ රූපාවචර ධ්‍යාන සමාධිය තෘතීයධ්‍යාන සමාධි නමි.

කසින දශය, ආශ්වාස ප්‍ර‍ශ්වාසය, උපේක්ෂා බ්‍ර‍හ්ම විහාරයට අරමුණු වන සත්ත්ව ප්‍ර‍ඥප්තිය යන මේ අරමුණු දොළස අතුරෙන් යම්කිසි අරමුණක් ගෙන භාවනාවෙහි යෙදී සතරවනුව ලබන්නා වූ රූපාවචර සමාධිය චතුර්ධ්‍යාන සමාධි නමි.

මේ සමාධීහු ලෞකිකයෝ ය. මාර්ග භාවනාව කර ගෙන යන්නා වූ තැනැත්තා හට යම් කලෙක ලෝකෝත්තර මාර්ග චිත්තය පහළ වන්නේ ද එකල්හි පූර්ව භාගයෙහි පුරුදු කරන ලද මේ ලෞකික සමාධීන් අතුරෙන් යම් කිසි එක් සමාධියක් මාර්ගයාගේ අංගයක්ව මාර්ග චිත්තය හා තත් සම්ප්‍ර‍යුක්ත ධර්‍මයන් නිර්වාණ සංඛ්‍යාත ආරම්මණයෙහි මනා කොට පිහිටුවමින් ලෝකෝත්තරත්වයෙන් පහළ වන්නේ ය. එය ලෝකෝත්තර සම්‍යක් සමාධිය වූ මාර්ගාංගය වන්නේ ය.
[චතුරාර්‍ය්‍ය සත්‍යය, නමින් -අතිපූජනීය රේරුකානේ චන්දවිමල නාහිමිපාණන් වහන්සේ රචිත ග්‍රන්ථ රත්නයෙන් උපුටා ගැනින]

“මහණෙනි,
මෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩනවිට
නැවත නැවත වඩන විට තොප
නිවනටම නැමේ. නිවනටම බර වේ”
යයි වදාළසේක.

SN 05-01-10-02 දුතිය පාචීනනින්න සූත්‍රය

මහණෙනි,
යමුනා නදිය පෙර දිගට නැමී පෙරදිගට හැරී
පෙරදිගට බරව පෙරදිගටම ගලන්නේය.

මහණෙනි,
ඒ ලෙසම ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩන
තොප නිවනට නැමී නිවනට හැරී
නිවනට බරව යන්නෝය.
මහණෙනි,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික
මාර්ගය නැවත නැවත වඩන භික්ෂුව කෙසේ
නිවනට නැමී නිවනට හැරී නිවනට බරවන්නේද?

“මහණෙනි,
රාගය, දෝසය, මෝහය දුරුකිරීම පිණිස ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්.

SN 05-01-10-03. තතිය පාචීනනින්න සූත්‍රය

මහණෙනි,
අචිරවතී නදිය පෙර දිගට නැමී පෙරදිගට හැරී
පෙරදිගට බරව පෙරදිගටම ගලන්නේය.

මහණෙනි,
ඒ ලෙසම ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩන
තොප නිවනට නැමී නිවනට හැරී
නිවනට බරව යන්නෝය.

මහණෙනි,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික
මාර්ගය නැවත නැවත වඩන භික්ෂුව කෙසේ
නිවනට නැමී නිවනට හැරී නිවනට බරවන්නේද?

“මහණෙනි,
රාගය, දෝසය, මෝහය දුරුකිරීම පිණිස ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්. “

SN 05-01-10-04. චතුර්ථ පාචීනනින්න සූත්‍රය

මහණෙනි,
 සරභූ නදිය පෙර දිගට නැමී පෙරදිගට හැරී
පෙරදිගට බරව පෙරදිගටම ගලන්නේය.

මහණෙනි,
ඒ ලෙසම ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩන
තොප නිවනට නැමී නිවනට හැරී
නිවනට බරව යන්නෝය.

මහණෙනි,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික
මාර්ගය නැවත නැවත වඩන භික්ෂුව කෙසේ
නිවනට නැමී නිවනට හැරී නිවනට බරවන්නේද?

“මහණෙනි,
රාගය, දෝසය, මෝහය දුරුකිරීම පිණිස ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්.

SN 05-01-10-05. පංචම පාචීනනින්න සූත්‍රය

මහණෙනි,
මහී නදිය පෙර දිගට නැමී පෙරදිගට හැරී
පෙරදිගට බරව පෙරදිගටම ගලන්නේය.

මහණෙනි,
ඒ ලෙසම ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩන
තොප නිවනට නැමී නිවනට හැරී
නිවනට බරව යන්නෝය.

මහණෙනි,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික
මාර්ගය නැවත නැවත වඩන භික්ෂුව කෙසේ
නිවනට නැමී නිවනට හැරී නිවනට බරවන්නේද?

“මහණෙනි,
රාගය, දෝසය, මෝහය දුරුකිරීම පිණිස ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්.

SN 05-01-10-06. චට්ට පාචීනනින්න සූත්‍රය

මහණෙනි,
 මහා නදින් වන – ගඞ්ගා, යමුනා, අචිරවතී, සරභූ, මහී, යන සියලු නදි පෙර දිගට නැමී පෙරදිගට හැරී
පෙරදිගට බරව පෙරදිගටම ගලන්නේය.

මහණෙනි,
ඒ ලෙසම ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩන
තොප නිවනට නැමී නිවනට හැරී
නිවනට බරව යන්නෝය.

මහණෙනි,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික
මාර්ගය නැවත නැවත වඩන භික්ෂුව කෙසේ
නිවනට නැමී නිවනට හැරී නිවනට බරවන්නේද?

“මහණෙනි,
රාගය, දෝසය, මෝහය
දුරුකිරීම පිණිස
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩව්.

 දුතිය
ඒකධම්ම
පෙය්‍යාලය

SN 05-01-08-01. කල්‍යාණ මිත්ත සූත්‍රය
SN 05-01-08-02. සීල සම්පදා සුත්ත
SN 05-01-08-03. ඡන්‍ද සූත්‍රය
SN 05-01-08-04. අත්ත සූත්‍රය
SN 05-01-08-05. දිට්ඨි සූත්‍රය
SN 05-01-08-06. අප්පමාද සූත්‍රය
SN 05-01-08-07. යොනිසො මනසිකාර සූත්‍රය
SN 05-01-08-08. දුතිය කල්‍යාණමිත්ත සූත්‍රය
SN 05-01-08-09. දුතිය සීල සම්පදා සූත්‍රය
SN 05-01-08-10.දුතිය ඡන්‍ද සූත්‍රය
SN 05-01-08-11. දුතිය අත්ත සූත්‍රය
SN 05-01-08-12. දුතිය දිට්ඨි සූත්‍රය
SN 05-01-08-13. දුතිය අප්පමාද සූත්‍රය
SN 05-01-08-14.  දුතිය යෝනිසෝ සූත්‍රය.

පුජ්‍ය පියදස්සි මහා ස්වාමින් වහන්සේ

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක.
එහිදී දිනක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනියි’ කියා ඒ භික්ෂුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම දේශනාව වදාළ සේක.

[2] “මහණෙනි,
නූපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය උපදවීමට , උපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩීමට සම්පූර්ණකර ගැනීමට, කල්‍යාණ මිත්‍රයින් තරම් ආධාරවන අන් එකම ධර්මයකුදු නුවණැසින් මම නොදකිමි.

මහණෙනි,
කල්‍යාණ මිත්‍රයින් ඇති භික්ෂුව නිසැකයෙන්ම
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.

මහණෙනි,
කල්‍යාණ මිත්‍රයින් ඇති භික්ෂුව
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය කෙසේ නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් වචනය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් ආජීවය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සතිය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ නිවනට නැමුනු සම්‍යක් සමාධිය වඩව්

[4] “මහණෙනි,
කල්‍යාණ මිත්‍රයින් ඇති භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුවේ..
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුවේය”යි වදාළසේක.

පුජ්‍ය කළුකොඳයාවේ පංඥාසේකර මහා ස්වාමින් වහන්සේ

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කල සේක. එහිදී දිනක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි”යි කියා ඒ භික්ෂුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම ධරමය වදාළසේක.

[2] “මහණෙනි,
නූපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය උපදවීමට, උපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩීමට සම්පූර්ණ කර ගැනීමට, සීල සම්පදාව තරම් ආධාරවන අන් එකම ධර්මයකුදු නුවණැසින් මම නොදකිමි.

මහණෙනි,
සීල සම්පදාවෙන් යුත් ඇති භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුවේ..
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය
නැවත නැවත වැඩිය යුතුවේය”යි වදාළසේක.

මහණෙනි,
සීල සම්පදාවෙන් යුත් භික්ෂුව කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද,
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් වචනය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් ආජීවය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් සතිය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් සමාධිය වඩව්.”

“මහණෙනි,
සීල සම්පදාවෙන් යුත් භික්ෂුව එලෙස ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
එලෙස ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.” යයි වදාළසේක.

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ……. ජේතවනාරාමයෙහිදී …භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම ධරමය වදාළ සේක.

[2] “මහණෙනි,
නූපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය උපදවීමට , උපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩීමට සම්පූර්ණ බවට පැමිණවීමටද, ඡන්ද සම්පදාව තරම් ආධාරවන අන් එකම ධර්මයකුදු නුවණැසින් මම නොදකිමි.

“මහණෙනි,
ඡන්ද සම්පදාවෙන් යුත් ඇති භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුවේ..
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුවේය”යි වදාළසේක.

මහණෙනි,
ඡන්ද සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය කෙසේ නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් වචනය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් ආජීවය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් සතිය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් සමාධිය වඩව්.”

“මහණෙනි,
ඡන්ද සම්පදාව ඇති භික්ෂුව එලෙස ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුවේ..
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය එලෙස නැවත නැවත වැඩිය යුතුවේය”යි වදාළසේක.

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ……. ජේතවනාරාමයෙහිදී …භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම ධරමය වදාළ සේක.

[2] “මහණෙනි,
නූපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය උපදවීමට , උපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩීමට සම්පූර්ණ බවට පැමිණවීමටද, චිත්ත සම්පදාව තරම් ආධාරවන අන් එකම ධර්මයකුදු නුවණැසින් මම නොදකිමි.

“මහණෙනි,
චිත්ත සම්පත්තියෙන් යුත් ඇති භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුවේ..
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුවේය”යි වදාළසේක.

මහණෙනි,
චිත්ත සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය කෙසේ නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් වචනය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් ආජීවය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් සතිය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් සමාධිය වඩව්.”

“මහණෙනි,
චිත්ත සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව මෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය මෙසේ නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.” යයි වදාළසේක.

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ……. ජේතවනාරාමයෙහිදී …භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම ධරමය වදාළ සේක.

[2] “මහණෙනි,
නූපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය උපදවීමට , උපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩීමට සම්පූර්ණ බවට පැමිණවීමටද, ඤාණ සම්පදාව තරම් ආධාරවන අන් එකම ධර්මයකුදු නුවණැසින් මම නොදකිමි.

“ ඤාණ සම්පත්තියෙන් යුත් ඇති භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුවේ..
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුවේය”යි වදාළසේක.

මහණෙනි
ඤාණ සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් වචනය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් ආජීවය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් සතිය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් සමාධිය වඩව්.”

“මහණෙනි,
ඤාණ සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව එසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
එසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.” යයි වදාළසේක.

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ……. ජේතවනාරාමයෙහිදී …භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම ධරමය වදාළ සේක.

[2] “මහණෙනි,
නූපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය උපදවීමට, උපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩීමට සම්පූර්ණ බවට පැමිණවීමටද, අප්‍රමාද සම්පදාව තරම් ආධාරවන අන් එකම ධර්මයකුදු නුවණැසින් මම නොදකිමි.

“මහණෙනි,
මහණෙනි, අප්‍රමාද සම්පත්තියෙන් යුත් ඇති භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුවේ.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුවේය”යි වදාළසේක.

මහණෙනි,
අප්‍රමාද සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් වචනය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් ආජීවය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් සතිය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් සමාධිය වඩව්.”

“මහණෙනි
අප්‍රමාද සම්පත්තියෙන් යුත් ඇති භික්ෂුව එලෙස ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුවේ..
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය එලෙස නැවත නැවත වැඩිය යුතුවේය”යි වදාළසේක.

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ……. ජේතවනාරාමයෙහිදී …භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම ධරමය වදාළ සේක.

[2] “මහණෙනි,
නූපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය උපදවීමට , උපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩීමට සම්පූර්ණ බවට පැමිණවීමටද, උපාය මනසිකාර සම්පත්තිය තරම් ආධාරවන අන් එකම ධර්මයකුදු නුවණැසින් මම නොදකිමි.

“මහණෙනි,
උපාය මනසිකාරයෙන් යුත් ඇති භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුවේ..
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුවේය”යි වදාළසේක.

උපාය මනසිකාරයෙන් යුත් භික්ෂුව
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් වචනය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් ආජීවය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් සතිය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් සමාධිය වඩව්.”

“මහණෙනි,
උපාය මනසිකාරයෙන් යුත් භික්ෂුව එසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය”යි වදාළසේක.

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ……. ජේතවනාරාමයෙහිදී .
..භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම ධරමය වදාළ සේක.

[2] “මහණෙනි,
නූපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය උපදවා ගන්නට,
උපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩා ගැනීමට
කල්‍යාණ මිත්‍රයින් ඇති බව බඳුවූ අන් එකම ධර්මයකුදු
නුවණැසින් මම නොමදකිමි.

මහණෙනි,
කල්‍යාණ මිත්‍රයින් ඇති භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩා ගනී..
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩා ගනී”යි වදාළසේක.

මහණෙනි,
කල්‍යාණ මිත්‍රයින් ඇති භික්ෂුව කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

මහණෙනි!
රාගය දුරු කිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරු කිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් වචනය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවර කොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවර කොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරු කිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවර කොට ඇති
සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් සතිය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් සමාධිය වඩව්..”

[4] “මහණෙනි,
කල්‍යාණ මිත්‍රයින් ඇති ඇති භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුවේ..
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුවේය”යි වදාළසේක.

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ……. ජේතවනාරාමයෙහිදී …භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම ධරමය වදාළ සේක.

“මහණෙනි,
නූපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය උපදවීමට,
උපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩීමට
සම්පූර්ණ බවට පැමිණවීමට,
සීල සම්පත්තිය බඳුවූ අන් එකම ධර්මයකුදු නුවණැසින් මම නොමදකිමි.

මහණෙනි,
සීලසම්පත්තියෙන් යුත් ඇති භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුවේ..
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුවේය”යි වදාළසේක.

මහණෙනි,
සීල සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය කෙසේ වැඩිය යුතුද?
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

මහණෙනි!
රාගය දුරු කිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරු කිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් වචනය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවර කොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවර කොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරු කිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවර කොට ඇති
සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් සතිය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් සමාධිය වඩව්..”

“මහණෙනි,
සීලසම්පත්තියෙන් යුත් ඇති භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුවේ..
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුවේය”යි වදාළසේක.

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ……. ජේතවනාරාමයෙහිදී …භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම ධරමය වදාළ සේක.

“මහණෙනි,
නූපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය උපදවීමට , උපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩීමට සම්පූර්ණ බවට පැමිණවීමට , මහණෙනි, ඡන්ද සම්පත්තිය බඳුවූ අන් එකම ධර්මයකුදු නුවණැසින් මම නොදකිමි.

මහණෙනි,
ඡන්ද සම්පත්තියෙන් යුත් ඇති භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුවේ..
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුවේය”යි වදාළසේක.

මහණෙනි,
ඡන්ද සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවතවැඩිය යුතුද?

මහණෙනි!
රාගය දුරු කිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරු කිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් වචනය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවර කොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවර කොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරු කිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවර කොට ඇති
සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් සතිය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් සමාධිය වඩව්..”

මහණෙනි,
ඡන්දසම්පත්තියෙන් යුත් ඇති භික්ෂුව එසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුවේ..
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය එසේ නැවත නැවත වැඩිය යුතුවේය”යි වදාළසේක.

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ……. ජේතවනාරාමයෙහිදී …භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම ධරමය වදාළ සේක.

“මහණෙනි,
නූපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය උපදවීමට, උපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩීමට සම්පූර්ණ බවට පැමිණවීමටද, චිත්ත සම්පත්තිය බඳු අන් එකම ධර්මයකුදු නුවණැසින් මම නොදකිමි.

මහණෙනි,
චිත්තසම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුයි.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.

“මහණෙනි,
චිත්ත සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

මහණෙනි!
රාගය දුරු කිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරු කිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් වචනය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවර කොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවර කොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරු කිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවර කොට ඇති
සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් සතිය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් සමාධිය වඩව්..”

“මහණෙනි,
චිත්ත සම්පත්තියෙන් යුත් ඇති භික්ෂුව එලෙස ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුවේ..
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය එලෙස නැවත නැවත වැඩිය යුතුවේය”යි වදාළසේක.

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ……. ජේතවනාරාමයෙහිදී …භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම ධරමය වදාළ සේක.

“මහණෙනි,
නූපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය උපදවීමට,
උපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩීදියුණු කිරීමට
සම්පූර්ණ බවට පැමිණවීමට , ඤණසම්පත්තිය බඳු අන් එකම ධර්මයකුදු නුවණැසින් මම නොම දකිමි.

මහණෙනි,
ඤාණසම්පත්තියෙන් යුත්ඇති භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුවේ..
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුවේය”යි වදාළසේක.

“මහණෙනි,
ඤාණ සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද,
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

මහණෙනි!
රාගය දුරු කිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරු කිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් වචනය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවර කොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවර කොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරු කිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවර කොට ඇති
සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් සතිය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් සමාධිය වඩව්..”

“මහණෙනි,
ඤාණසම්පත්තියෙන් යුත් ඇති භික්ෂුව එලෙස ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුවේ..
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය එලෙස නැවත නැවත වැඩිය යුතුවේය”යි වදාළසේක.

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ……. ජේතවනාරාමයෙහිදී …භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම ධරමය වදාළ සේක.

“මහණෙනි,
නූපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය උපදවීමට උපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩීමට සම්පූර්ණ බවට පැමිණවීමට අප්‍රමාද සම්පත්තියම බඳුවූ අන් එකම ධර්මයකුදු නුවණැසින් මම නොදකිමි.

මහණෙනි,
අප්‍රමාද සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගයවැඩිය යුතුය,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය” .

මහණෙනි,
අප්‍රමාද සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

මහණෙනි!
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරු කිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් වචනය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවර කොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවර කොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරු කිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවර කොට ඇති
සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් සතිය වඩව්.
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝෂය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් සමාධිය වඩව්..”

“මහණෙනි,
අප්‍රමාද සම්පත්තියෙන් යුත් ඇති භික්ෂුව එලෙස ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුවේ..
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය එලෙස නැවත නැවත වැඩිය යුතුවේය”යි වදාළසේක.

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ……. ජේතවනාරාමයෙහිදී …භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම ධරමය වදාළ සේක.

“මහණෙනි,
නූපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය උපදවීමට
උපන්නාවූ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩීමට සම්පූර්ණ කිරීමට,
උපකාරවන උපාය මනසිකාර සම්පත්තිය
බඳුවූ අන් එකම ධර්මයකුදු මම නොදකිමි.

මහණෙනි,
උපායමනසිකාර සම්පත්තියෙන් යුත් ඇති භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුවේ..
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුවේය”යි වදාළසේක.

මහණෙනි,
උපාය මනසිකාර සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් වචනය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් ආජීවය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් සතිය වඩව්
විවේකය ඇසුරුකළ විරාගය ඇසුරුකළ නිරෝධය ඇසුරුකළ
නිවනම අරමුණුකොට සම්‍යක් සමාධිය වඩව්.”

“මහණෙනි,
උපාය මනසිකාර සම්පත්තියෙන් යුත් ඇති භික්ෂුව එලෙස ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුවේ..
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය එලෙස නැවත නැවත වැඩිය යුතුවේය”යි වදාළසේක.

SN 05-01-07-01 කල්‍යාණමිත්ත සූත්‍රය
SN 05-01-07-02. සීල සූත්‍රය
SN 05-01-07-03 ඡන්‍ද සූත්‍රය
SN 05-01-07-04 අත්ත සූත්‍රය
SN 05-01-07-05 දිට්ඨි සූත්‍රය
SN 05-01-07-06 අප්පමාද සූත්‍රය
SN 05-01-07-07 යොනිසො මනසිකාර සම්පදා සූත්‍රය
SN 05-01-07-08 දුතිය කල්‍යාණමිත්ත සූත්‍රය
SN 05-01-07-09 දුතිය සීල සූත්‍රය
SN 05-01-07-10 දුතිය චන්ද සූත්‍රය
SN 05-01-07-11 දුතිය අත්ත සූත්‍රය
SN 05-01-07-12 දුතිය දිට්ඨි සූත්‍රය
SN 05-01-07-13 දුතිය අප්පමාද සුත්‍රය
SN 05-01-07-14 දුතිය යෝනිසෝ සුත්‍රය

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරවනලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසනසේක. එකල්හි බොහෝ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් තැනෙක්හිද එතැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ එක් පසෙක හුන්හ. එක්පසෙක හුන්නාහු ඒ භික්ෂූන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

[2] “මහණෙනි,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය ඉපදවීමට එක ධර්මයක් බොහෝ උපකාර වෙයි.
කවර නම් ධර්මයක්ද යත්?
කල්‍යාණ මිත්‍රයින් ඇති බවයි.
මහණෙනි,
කල්‍යාණ මිත්‍රයින් ඇති භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය පහසුවෙන් වඩයි.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවතද පහසුවෙන් වඩයි

මහණෙනි,
කල්‍යාණ මිත්‍රයින් ඇති භික්ෂුවආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය කෙසේ වඩයිද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය කෙසේ නැවත නැවත වඩයිද?

[3] “මහණෙනි,
භික්ෂුව විවේකය ඇසුරු කළ
විරාගය ඇසුරු කළ
නිරෝධය ඇසුරු කළ
නිවනට නැමුනු
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩව්.

විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය …… සම්‍යක් සංකල්පය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු …යක් වචනය වඩව්.
විවේකය …. සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු ….. සම්‍යක් ආජීවය වඩව්.
විවේකය ඇසුරු …… සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩව්.
විවේකය ඇසුරුකළ …. සම්‍යක් සතිය වඩයි.
විවේකය ඇසුරු කළ… සම්‍යක් සමාධිය වඩයි.

[විවේකය ඇසුරු කල
විවේකයන් තුනක් ලෙස . කාය විවේකය, චිත්ත විවේකය, උපධි විවේකය යන විවේක ස්වභාව තුන දැක්වේ.
1. කාය විවේකය කවරේ ද යත්,
මහණකු ආරණ්‍ය මූල රුක්ඛ මූල බඳු තැන් ඇසුරු කරනවා. ජන ශුන්‍ය සේනාසන ඇසුරු කරයි. කයෙන් ද එකලාව ඉන්නා යනු ගමට පිඬු සිඟා යනවා. තනියම තමයි එන්නේ, තනිව ම තමයි ජීවත් වෙන්නේ. එකලාව සක්මන්ව සිටිනවා කියලා. සක්මන් කරනකොට අපි දුක නිසා නේ සක්මන් කරන්නේ. අපි දන්නවා දෙදෙනෙක් ඉන්නවා නම් කතා කරනවා. එතකොට විවේකය නෑ. සක්මන් කරනකොට අපි දුකයි කියන ඒකයි බලන්නේ.
2. චිත්ත විවේකය කවරේ ද යත්,
පළවෙනි ධ්‍යානයට ගිය පුද්ගලයාගේ සිත නීවරණයන්ගෙන් වෙන් වෙයි. දෙවෙනි ධ්‍යානයට සමවැදිච්ච එක්කෙනාගෙ සිත විතක්ක විචාරයන්ගෙන් වෙන් වෙයි. තුන් වෙනි ධ්‍යානයන්ට සමවැදී සිටි පුද්ගලයාගේ සිත ප්‍රීතියෙන් වෙන් වෙයි. හතර වෙනි ධ්‍යානයට සමවැදුණු කෙනා සුඛ දුඛ දෙකෙන් ම වෙන් වෙයි.
ආකාසානඤ්චායතනයට සමවැදුණු පුද්ගලයාගේ සිත රූප සඤ්ඤා, පටිඝ සඤ්ඤා, නානත්ත සඤ්ඤා, කියන ඒවායින් වෙන් වෙයි. විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට ගිය පුද්ගලයා ආකාසානඤ්චායතනයෙන් වෙන් වෙයි.
උපධි විවේකය කවරේ ද,
ක්ලේශයන්, ස්කන්ධයන්, අභිසඞ්ඛාරයන්, උපධීන් ලෙස දැක්වේ. අභිසඞ්ඛාර යනු සංස්කාර පැවැත්වීමට ඇති කැමැත්ත. සංස්කාරයන්ගෙන් සංසිඳීමක් තියෙනව ද තෘෂ්ණාවේ ක්ෂය කිරීමක් තියෙනව ද විරාගයක් නිරෝධයක් නිර්වාණයක් තියෙනව ද එය අමෘත වූ නිර්වාණය ම උපධි විවේකයයි කියමු. ඒ කියන්නේ උපධි රහිත විසංඛාර ගත වූ. ඒ කියන්නේ නිවනට පැමිණි පුද්ගලයාට උපධි විවේකය තියෙනවා කියලා කීමයි.]

[4] “මහණෙනි,
කල්‍යාණ මිත්‍රයින් ඇති භික්ෂුව
මෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩයි.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය
නැවත නැවත වඩායයි” වදාළසේක.

අතිපුජ්‍ය සිරිමල්වත්තේ ආනන්දාභිදාන මහා නායක ස්වාමින්වහන්සේ

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරවනලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි බොහෝ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් තැනෙක්හිද එතැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ එක් පසෙක හුන්හ. එක්පසෙක හුන්නාහු ඒ භික්ෂූන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළසේක.

[2] “මහණෙනි,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය ඉපදවීමට එක ධර්මයක් බොහෝ උපකාර වෙයි.
කවර නම් ධර්මයක්ද යත්?
සීල සම්පත්තිය යි.
මහණෙනි,
සීල සම්පත්තිය ඇති භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය පහසුවෙන් වඩයි.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩයි

මහණෙනි,
සීල සම්පත්තියෙන් යුත් ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන්නේය.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩන්නේ ය.

මහණෙනි,
සීල සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩයිද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩයිද?

[3] “මහණෙනි,
භික්ෂුව විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වඩයි.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය …… සම්‍යක් සංකල්පය වඩයි.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු …යක් වචනය වඩයි.
විවේකය …. සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩයි.
විවේකය ඇසුරු ….. සම්‍යක් ආජීවය වඩයි.
විවේකය ඇසුරු …… සම්‍යක් ව්‍යායාමය වඩයි.
විවේකය ඇසුරුකළ …. සම්‍යක් සතිය වඩයි.
විවේකය ඇසුරු කළ… සම්‍යක් සමාධිය වඩයි.

“මහණෙනි,
මෙසේ සීල සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය,.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය
නැවත නැවත වැඩිය යුතුය,”යි වදාළසේක.

[ශ්‍රී ලංකා බෞද්ධ හා පාලි විශ්ව විද්‍යාලයේ බෞද්ධ සංස්කෘතිය අධ්‍යයනාංශයේ
කථිකාචාර්ය ආචාර්ය පනහඩුවේ යසස්සි හිමි
සීල සම්පත්තිය.
බුදුදහම පර්යාප්ති, ප්‍රතිපත්ති හා ප්‍රතිවේද වශයෙන් ත්‍රිවිධ ශාසනයකින් යුක්තය. මෙහිදී ප්‍රතිවේද සාසනය යනුවෙන් දක්වන්නේ සෝවාන් ආදි මාර්ගඵලවලින් යුතු නිර්වාණයයි. එය නවලෝකෝත්තර ශ්‍රී සද්ධර්මය ලෙසින් ව්‍යාවහාර කරනු ලබයි. මෙහි විශේෂත්වය වන්නේ බුදු,පසේබුදු , මහරහත් යන ත්‍රිවිධ මාර්ගයෙන්ම නිර්වාණය ප්‍රතිවේද කළ හැකි වීමයි. දෙවියන්, බඹුන් මැරුන් සහිත ලෝක සත්ත්වයන්ගේ හිත සුව පිණිස බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සූත්‍ර ධර්ම පර්යාප්ති සාසනයයි. නිර්වාණ ප්‍රාප්තිය සඳහා හික්මිය යුතු අධිසීල, අධිචිත්ත, අධිපඤ්ඤා, ධූතාංග සහ ආචර සීල සංවර සම්පත්තිය ප්‍රතිපත්ති සාසනයයි. පර්යාප්තියෙන් ප්‍රතිපත්තියත්, ප්‍රතිපත්තියෙන් ප්‍රතිවේදයත් සිදුවේ. කිසියම් කලෙක ප්‍රතිපත්තිය නැති වී යයිද එවිට සෙසු සාසනද්වය අතුරුදන් වේ. එබැවින් ප්‍රතිපත්තිය මත පදනම් වූ සීලය ඉතා වැදගත් අංගයක් ලෙස සඳහන් කළ හැකිය.
ප්‍රතිපත්ති ශාසනයෙහි පදනම විනයයි.විනයෝ නාම සාසනස්ස ආයු යනුවෙන් සමන්ත පාසාදිකාවෙහි ඒ බව සඳහන් වෙයි. විනය හික්මීම ලබාදෙයි. සීලයෙහි පරමාර්ථය ද හෙවත් හික්මීම පුද්ගලයා තුළ ඇති කිරීමයි. එබැවින් විනය යනු සීලයට අධිවචනයක් ලෙසද දැක්විය හැකිය.
මෙහිදී සීලය යනු කුමක්ද? යන්න පිළිබඳ නිර්වචනය කර ගැනීම ඉතා වැදගත් වේ. ප්‍රාණඝාතාදියෙන් වැළකෙන්නාහුගේ හෝ වත් පිළිවෙත් පුරන්නාහුගේ චේතනාදී ධර්මයෝ සීලය යයි පටිසම්භිදාමග්ගයෙහි සඳහන් වෙයි. විසුද්ධිමග්ගයෙහි චේතනා සීලය, චෛතසික සීලය, සංවර සීලය, අවීතික්කම සීලය, යනුවෙන් සීලයට අර්ථ විවරණ සපයා ඇත. චේතනා සීලය නම් ප්‍රාණඝාතාදියෙන් වැළකෙන්නාහුගේ හෝ වත් පිළිවෙත් පුරන්නාහුගේ චේතනාවන්ය. තවද චේතනා සීලය නම් ප්‍රාණඝාතාදිය අත් හරින්නහුගේ සප්ත කර්මපථ චේතනාය, චෛතසික සීලය නම් ප්‍රාණඝාතාදියෙන් වැළකෙන්නහුගේ විරති චෛතසිකයයි.අභිධ්‍යාව අතහැර පහ වු අභිධ්‍යාවෙන් යුතු වූ සිතින් වාසය කිරීමයි. සංවර සීලය යනු ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවරය, සති සංවරය, ඥාන සංවරය, ක්ෂාන්ති සංවරය හා වීර්යය, සංවරය යන පංචවිධ ආකාරයෙන් සංවර වීමයි. ප්‍රාණවධය ආදි දුශ්චරිත සමාදාන විරති, සමුච්ඡේද විරති වශයෙන් පුද්ගලයාගේ හෝ කුදු මහත් වත් පිළිවෙත් පුරන්නහුගේ සිතේ පිරිසුදු බව හෙවත් කෙලෙස් රහිතව ඇති කුශල චේතනාවේ ද සීලය වශයෙන් හඳුන්වනු ලැබේ.
කවර අර්ථයකින් සීල නම් වේද?
සීලය කුමන අර්ථයකින් යෙදෙන්නේ ද යන්න විමසීම ද මෙහිලා වැදගත් කරුණකි. ශීලනාර්ථයෙන් ශීල නම් වේ (සීලනට්ඨෙන සීලං) ශීලය යනු කාය කර්ම ආදීන්ගේ සුසිල්වත් බව හෙවත් නොවිසිරුණු බව යන අර්ථ ගම්‍ය වේ. කය, වචනය , හා සිත යන තිදොරින් සිදුවන අකුසල්වලින් වෙන්ව පවත්නා සුසීලභාවය සහ නාම රූප,අරූප ,ලෝකෝත්තර යන කුසලයන්ට මූලාධාර වන්නේය යන අර්ථයෙන් ශීලයයි කියනු ලැබේ’. කාය කර්මාදියේ පිරිසුදුකම හා කුශල කර්මයන්ට පිහිටවන බව ශීලයෙහි ලක්ෂණයයි. පව්කිරීම පිළිබඳ ඇතිවන විලි බිය දෙක ශීලයෙහි ආසන්න කාරණයයි.
සීලයෙහි ප්‍රභේද
විසුද්ධී මග්ගයේදි සීලය විවිධාකාරයෙන් වර්ගීකරණයන්ට ලක් කර ඇත. තමාගේ හීලෑවීම යන අර්ථයෙන් සීලය එක් වැදෑරුම්ය. චාරිත්‍ර සීලය හා වාරිත්‍ර සීලය වශයෙන් සීලය දෙවැදෑරුම්ය. ආදි බ්‍රහ්මචරියක සීල හා ආභිසමාචාරික සීල වශයෙන් ද, විරති සීල අවිරති සීල වශයෙන් ද නිස්සිත සීල හා අනිස්සිත සීල වශයෙන් ද කාල පරියන්ත සීල හා ආපාණකෝටික සීල වශයෙන් ද සපරියන්ත සීල හා අපරියන්ත සීල වශයෙන් ද ලෞකික සීලය හා ලෝකෝත්තර සීලය වශයෙන් ද සීලය දෙවැදෑරුම් ය. හීන, මධ්‍යම හා ප්‍රණීත වශයෙන් සීලය තෙවැදෑරුම්ය. අත්තාධිපතෙය්‍ය සීල, ලෝකාධිපතෙය්‍ය සීල හා ධම්මාධිපතෙය්‍ය සීල වශයෙන් ද පරාමට්ඨසීල, අපරාමට්ඨසීල හා පටිප්පස්සමද්ධි සීල වශයෙන් ද විසුද්ධ සීල, අවිසුද්ධ සීල හා වේමතික සීල වශයෙන් ද සේක සීල අසේක සීල හා සේක අසේක සීල වශයෙන් ද සීලය ත්‍රිවිධාකාරය. හානභාගිය සීල, ඨිතිභාගිය සීල, විසේසභාගිය සීල හා නිබ්බේධභාගිය සීල වශයෙන් සිව් වැදෑරුම්ය. මීට අමතරව භික්ෂූ සීල, භික්ෂුණී සීල, අනුපසම්පන්න සීල හා ගහට්ඨ සීල වශයෙන් ද පකති සීල, අචාර සීල, ධම්මතා සීල හා පුබ්බහේතුක සීල වශයෙන් ද පාතිමෝක්ෂ සංවර සීලය, ඉන්ද්‍රිය සංවර සීලය ,ආජීව පාරිශුද්ධ සීලය, ප්‍රත්‍ය සන්නිශි‍්‍රත සීලය වශයෙන් ද සිව් වැදෑරුම්ය. පරියන්තපාරිසුද්ධි සීලය අපරියන්තපාරිශුද්ධි සීලය, පරිපුණ්ණපාරිශුද්ධි සීලය, අපරාමට්ඨපාරිසුද්ධි සීලය, පටිප්පස්සද්ධිපාරිශුද්ධි සීලය වශයෙන් සීලය පස් වැදෑරුම්ය.

සමස්තයක් ලෙස ගත්කළ සීලය දෙවදෑරුම්ය. එනම් ගෘහස්ථ සීලය හා පබ්බජිත සීලය වශයෙනි. ගෘහස්ථ සීලය යනු ගෘහ ජීවිතයක් ගත කරන ගිහියා විසින් සමාදන් වන සීලයයි. පංච සීලය බ්‍රහ්මචරිය පඤ්ච සීලය,උපෝෂථ අෂ්ඨාංග සීලය,ආජීව අෂ්ටමක සීලය හා ගිහි දස සීලය යනු ගෘහස්ථයන් නිතර සමාදන් වන සීලමය ප්‍රතිපදාව වන අතර එය චාරිත්‍ර සීලයට අයත් වේ. භික්ෂු භික්ෂුණී යන පැවිද්දන් සමාදන් වන සීලය සාමණේර දස සීලය,උපසම්පදා සීලය ආදි වශයෙන් දැක්වේ. ඒ අනුව පංචසීලය, අෂ්ටාංගසීලය, දස සීලය ආදි සියලුම සීලයන්ට වඩා චතුපාරිශුද්ධි සීලය උසස් වන බැවින් අධිසීලය වශයෙන් හදුන්වනු ලැබේ. මෙසේ සතර සංවර සීලයෙන් යුතුව අධිසීලයට පත්වීම උපසම්පදාව වශයෙන් පැහැදිලි කළ හැකිය.
සිල් රැකිය යුතු ආකාරය
සීලය ආරක්ෂා කළ යුතු ආකාරය ද පෙළ දහමෙහි පැහැදිලිව සඳහන් වේ. මහාවග්ග පාලියේ එන පහත ගාථාවෙන් ඉහත කරුණ අර්ථවත් වෙයි.
යො ගවං න විජානාති
නසො රක්ඛති ගොගණං
එවං සීල අජානන්තො
කිං සො රක්ඛෙය්‍යං සංවරං
යම් ගොපල්ලෙක් තමා රකින ගවරැලේ ගවයන් නොහඳුනන්නේ නම් ඔහු ගවරැල රැකීමට සමත් නොවන්නේය. ඔහුගේ ගවරැල ක්‍රමයෙන් පිරිහී යන්නේය. එමෙන්ම සීලය හරිහැටි නොදත් භික්ෂුවට උපසම්පදා සීලය රැකීම අපහසුය. මෙයින් අදහස් කරන්නේ සෑම අයෙක්ම තමාට අයත් සීලය පිළිබඳ මනා අවබෝධයක් පැවතිය යුතුය යන්නයි.

තවදුරටත් සීලය ආරක්ෂා කළ යුතු ආකාරය විස්තර කිරීමේදී ජීවිත පරිත්‍යාගයෙන් බිජුවට රකිනා කිරල් දෙණක් සේ ද, ජීවිත පරිත්‍යාගයෙන් වල්ගය රකිනා සෙමෙර මුවකු සේ ද, ජීවිත පරිත්‍යාගයෙන් සිය එකම පුත්‍රයා රකිනා මවක සේද, එක් ඇසක් ඇත්තෙකු එය රකින්නේ යම් සේ ද, ඒ අයුරින් සීලය ද ආරක්ෂා කළ යුතුය. සිල් රකින පුද්ගලයකු එම අවස්ථාවේදී මරණයට පත් වුවහොත් දෙව් ලොව උපදින බව බෞද්ධ සාහිත්‍යයෙහි සඳහන් වෙයි.

කිකී ව අණ්ඩං චමරීව වාලධිං – පියං ව පුත්තං නයනං ව රක්කං
තථෙව සීලං අනුරක්ඛමානකා – සුපේසලා හොථ සදා සගාරවා ති
(විසුද්ධිමග්ග, සීල නිද්දේසය)
තවද සීලය බිඳ වැටීම සඳහා බලපානු ලබන හේතු සාධක රාශියක් ද පෙළ දහමෙහි සඳහන් වෙයි.
ලාභ සත්කාර ලැබීම, කීර්ති, ප්‍රශංසා බහුලවීම, ශරීර හානි, ජීවිත හානි ආදිය නිසා සීලයට හානි සිදුවේ. මෙබඳු හේතු සාධක නිසා හෝ සීලය අපිරිසුදු වීමට ඉඩ නොදී ආරක්ෂා කිරීම තුළින් සීලය බැබළීමට ලක්වේ. මේ නිසා සිල් සමාදන් වූවන් තමා සමාදන් වූ සිල් පද නොකැඩෙන්නට, සිදුරු නොවන්නට හා දුබල නොවන්නට වගබලා ගත යුතුය. සීලය සදමාදන් වූ තැන් පටන්ම සීලයෙන් යුක්ත වුයේ ලෞකික ලෝකෝත්තර නුවණින් යුක්ත වූයේ එකි නුවණ සමඟ පැවැත්තේ මනාකොට සංසිඳුනේ අකුශල ධර්මයන් නැතිකිරීම පිණිස යොදන ලද වීර්යය ඇත්තේ නිවන් පිණිස යොදන ලද සිත් ඇති බැවින් ඒ පුද්ගලයා එතෙරවිය නොහැකි කාම ඕගාදී සතර වැදෑරුම් සංසාර නමැති මහා සැඩ පහර එතෙර කරන්නේ වෙයි. ලොව විද්‍යාමාන සෑම ආගමකම පාහේ කිසියම් වූ හෝ ශික්ෂණ ක්‍රමයක් විද්‍යමාන වේ. ඔවුන් ඒවා විවිධ නම්වලින් හඳුන්වන අතර බුදුදහමේ ශික්ෂණ මාර්ගය සීලය ලෙස අර්ථ ගන්වා ඇත. මේ තුළින් පැහැදිලි වන්නේ සීලය යනු බුදුදහමට පමණක්ම ආවේණික සංකල්පයක් බවයි.
සීලයෙහි අනුසස්
සීලයෙහි අනුසස් පහක් විසුද්ධිමාර්ගයෙහි සඳහන් වෙයි, “පඤ්චිමෙ භික්ඛවෙ ආනිසංසා සීලවතො සීල සම්පදාය කතමේ පඤ්ච ඉධ භික්ඛවෙ සීලවා සීල සම්පන්නො අප්පමාධාධිකරණං මහන්තං භෝගක්ඛන්ධං වුද්ධිං ගච්ඡති…සීල සම්පන්නස්ස කල්‍යාණෝ කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති..යඤ්ඤදෙව පරිසං උපසංකමති, අමංකුභූතො..අසම්මූල්හො කාලං කරොති.. කායස්ස භෙදා පරම්මරණා සුගතිං සග්ගලොකං උප්පජ්ජති…” (විසුද්ධිමග්ගය, සීල නිද්දේශය, සීලානිසංස කථා)
සිල්වත් වූ තැනැත්තා අප්‍රමාදය හේතුවෙන් මෙලොවදීම මහත් වූ භෝග සම්පත් ලබයි.
සීලවන්තයාගේ කල්‍යාණ වූ කීර්ති ඝෝෂාව උසස් ලෙස පැතිරෙයි.
සීලවන්තයා ක්ෂත්‍රිය පිරිසක් වෙත හෝ බ්‍රාහ්මණ පිරිසක් කරා හෝ ගෘහපති පිරිසක් වෙත හෝ ශ්‍රමණ පිරිසක් වෙත හෝ යම්කිසි සභාවකට එළඹේ ද විශාරදවම මකු නොවූයේ වෙයි.
සිල්වත් තැනැත්තා සිහි නුමුලාව පහන් සිතින් මරණයට පත්වේ.
සිල්වත් තැනැත්තා කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු දෙව්ලොව උපදී

මීට අමතරව සීලයෙහි තවත් අනුසස් රාශියක් ද විසුද්ධි මාර්ගයෙහි සඳහන් වෙයි. සිල් රක්නා භික්ෂුව සබ්‍රහ්මචාරීන්ට පි‍්‍රය මනාප වෙයි. ගරු කටයුතු හා සම්භාවනීය වෙයි. ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන් නිර්වාණාධිගමය ලද හැකි වීම දි සීලයෙහි ආනිසංසයෝය. බුදුදහම අවධාරණය කරන්නේ සාසනයෙහි කුල පුත්‍රයන්ට සීලය හැර වෙනත් පිහිටක් නැත. මේ ලෝකයෙහි සත්ත්වයන්ගේ රාගාදී කෙලෙස් වේද ඒකාන්තයෙන්ම සීල නමැති ජලය ඒවා පිරිසුදු කෙරේ. එම කෙලෙස් පිරිසුදු කිරීමට ගංගා, යමුනා, සරභූ, සරස්වතී. අචිරවති හා මහී යන ගංගාවන්හි ජලය ප්‍රමාණවත් නොවේයැයිද සඳහන් වෙයි. යමෙක් මනාකොට සීලය ආරක්ෂා කරන්නේ නම් අතිශයින් සීතල වූ එම සීලය මේ ලෝකයෙහි සත්ත්වයන්ගේ යම් පරිදාහයක් සන්හිඳුවන්නේ ද ඒ පරිදාහය මේඝ මාරුතයෝ ද නොසන්සිදුවති. හරි චන්දන ද නොසංසිඳවයි. මුක්තාරාරයෝ නොම සන්සිඳුවත්, මාණික්‍යයෝ නොසන්සිඳුවත්, සඳ රැස්හු ද නොම සන්හිඳුවත්. යම් සිල් සුවඳක් යටි සුළඟෙහි හෝ උඩු සුළඟෙහි හමයි ද ඒ සිල් සුවඳ හා සමාන වූ සුවඳක් තවත් නැත. සර්වර්ගයට යාමට හිනිමගක් වැනි වු ද නිර්වාණය නමැති නගරයට පිවිසීමෙහිලා දොරටුවක් වැනි වූ ද සීලය හා සමාන වූවක් ලොව තවත් නැත. සිල් නමැති අබරණින් සැරසුනා වූ යතිරවරු යම් සේ බබලත් ද මෙසේ මිණිමුතුවලින් සැරසුණු රජවරු ද නො බබළති. සීලය හැම කල්හිම සිල්වතුන්ගේ අත්තානුවාදාදි භය හැම අයුරින්ම දුරලයි. කීර්තියත් සතුටත් උපදවයි.]

“මහණෙනි,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය ඉපදවීම පිණිස එක ධර්මයක් බොහෝ උපකාර වෙයි.
කවර එක ධර්මයක්ද?
ඡන්ද සම්පත්තියයි.

මහණෙනි,
ඡන්ද සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුවට ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩීම පහසුය.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩීම පහසුය.

මහණෙනි,
ඡන්ද සම්පත්තියෙන් යුත් මහණකු කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය කෙසේ නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
භික්ෂුව විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ
නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වැඩිය යුතුයි.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය …… සම්‍යක් සංකල්පය වැඩිය යුතුයි.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු …යක් වචනය වැඩිය යුතුයි.
විවේකය …. සම්‍යක් කර්මාන්තය වැඩිය යුතුයි.
විවේකය ඇසුරු ….. සම්‍යක් ආජීවය වැඩිය යුතුයි.
විවේකය ඇසුරු …… සම්‍යක් ව්‍යායාමය වැඩිය යුතුයි.
විවේකය ඇසුරුකළ …. සම්‍යක් සතිය වැඩිය යුතුයි.
විවේකය ඇසුරු කළ… සම්‍යක් සමාධිය වැඩිය යුතුයි.

“මහණෙනි,
ඡන්ද සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
මෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුයි.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුයි” වදාළසේක.

“මහණෙනි,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය ඉපදවීම පිණිස එක ධර්මයක් බොහෝ උපකාර වෙයි.
කවරනම් එක ධර්මයක්ද යත්?
ඒ චිත්ත සම්පත්තියයි.

[කතමා ච භික්ඛවේ, සීලසම්පදා? ඉධ භික්ඛවේ, ඒකච්චෝ පාණාතිපාතා පටිවිරතෝ හෝති ….(පෙ)…. සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතෝ හෝති. අයං වුච්චති භික්ඛවේ, සීලසම්පදා. 
පින්වත් මහණෙනි, සීල සම්පත්තිය යනු කුමක්ද?
පින්වත් මහණෙනි, කෙනෙක් ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකී සිටිනවා. ….(පෙ)…. හිස් වචන කීමෙන් වැළකී සිටිනවා.
පින්වත් මහණෙනි, මේකට තමයි සීල සම්පත්තිය කියන්නේ.
සීල සම්පත්තිය හේතු කොට හෝ සත්වයෝ කය බිඳී මරණින් මතු සුගතිය නම් වූ දෙව් ලොව උපදිනවා. ]

මහණෙනි,
චිත්ත සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුයි.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුයි.

මහණෙනි,
චිත්ත සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

([3] “මහණෙනි,
භික්ෂුව විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වැඩිය යුතුයි. .
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය …… සම්‍යක් සංකල්පය වැඩිය යුතුයි. .
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු …යක් වචනය වැඩිය යුතුයි.
විවේකය …. සම්‍යක් කර්මාන්තය වැඩිය යුතුයි. .
විවේකය ඇසුරු ….. සම්‍යක් ආජීවය වැඩිය යුතුයි.
විවේකය ඇසුරු …… සම්‍යක් ව්‍යායාමය වැඩිය යුතුයි.
විවේකය ඇසුරුකළ …. සම්‍යක් සතිය වැඩිය යුතුයි.
විවේකය ඇසුරු කළ… සම්‍යක් සමාධිය වැඩිය යුතුයි.

“මහණෙනි,
මෙසේ වනාහි චිත්ත සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය,.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය,. යි’ වදාළසේක.

“මහණෙනි,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය ඉපදවීම පිණිස එක ධර්මයක් බොහෝ උපකාර වේ.
කවර එක ධර්මයක්ද යත්?
ඤාණ සම්පත්තිය යි.

මහණෙනි,
ඤාණ සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය,.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය,.

මහණෙනි,
ඤාණ සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
භික්ෂුව විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වැඩිය යුතුයි.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය …… සම්‍යක් සංකල්පය වැඩිය යුතුයි.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු …යක් වචනය වැඩිය යුතුයි.
විවේකය …. සම්‍යක් කර්මාන්තය වැඩිය යුතුයි.
විවේකය ඇසුරු ….. සම්‍යක් ආජීවය වැඩිය යුතුයි.
විවේකය ඇසුරු …… සම්‍යක් ව්‍යායාමය වැඩිය යුතුයි.
විවේකය ඇසුරුකළ …. සම්‍යක් සතිය වැඩිය යුතුයි.
විවේකය ඇසුරු කළ… සම්‍යක් සමාධිය වැඩිය යුතුයි.

“මහණෙනි,
මෙසේ වනාහි ඤාණ සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩයි. ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩායයි” වදාළසේක.

[ඤාණ සම්පත්තිය:
මග්ගාමග්ග ඤාණදස්සන විසුද්ධියට අනතුරු පටිපදා ඤාණදස්සන විසුද්ධියට පැමිණිය යුතු ය. පටිපදාඤාණදස්සවිසුද්ධි නම් උදයබ්බයානුපස්සනා ඤාණ, භඞ්ගානුපස්සනා ඤාණ, භයතුපට්ඨාන ඤාණ මුඤ්චිතුකම්‍යතා ඤාණ, පටිසඞ්කානුපස්සනා ඤාණ, සඞ්කාරුපෙක්ඛාඤාණ, සච්චානුලොමික ඤාණ යන නව විදර්ශනා ඥානයි. උදයව්‍ය ඥාන භඞ්ග ඥානාදි වශයෙන් යට දැක්වුණේ මේය.
උදයබ්බයපස්සනා ඤාණය.
උදයබ්බයපස්සනා ඤාණය නම් උදය හා ව්‍යය බලන නුවණ ය. මේ ආදියෙහි ද ලද්දේ නො වේ ද?
එසේ ය. ආදියෙහිද ලද්දේ ය. එහෙත් එය විදර්ශනෝපක්ලේශයන්ගෙන් කිලිටි විය. එ බැවින් යථාවසරසයෙන් ත්‍රිලක්‍ෂණ මෙනෙහි කළ නො හැකි විය. දැන් මේ උපක්ලේශයන්ගෙන් මිදුණු බැවින් මොනවට කළ හැකි ය. එ බැවින් ඒ සඳහා නැවත ද මේ යෝගය යි.
කුමක් මෙනෙහි නො කිරීම නිසා කුමකින් ප්‍රතිච්ඡන්න වීම නිසා ත්‍රිලක්‍ෂණ මනා වැ නො වැටහේ ද?

උදයව්‍යය මෙනෙහි නො කිරීම නිසා සන්තතියෙන් ප්‍රතිච්ඡන්න වීම නිසා අනිත්‍ය ලක්‍ෂණය නො වැටහේ නිතර ඇති පීඩා මෙනෙහි නො කිරීම නිසා ඉරියව්වලින් ප්‍රතිච්ඡන්න වීම නිසා දුඃඛ ලක්‍ෂණය නො වැටහේ. නානා ධාතු විනිර්භෝගය මෙනෙහි නො කිරීම නිසා ඝනයෙන්ප්‍රතිච්ඡන්න වීම නිසා අනාත්ම ලක්‍ෂණය නො වැටහේ. දැන් ඒ යෝගී උපක්ලේශයන්ගෙන් මිදුණු වීථිප්‍රතිපන්න විදර්ශනා සංඛ්‍යාත උදයබ්බයපස්සනා ඤාණයෙන් ත්‍රිලක්‍ෂණ මනා වැ මෙනෙහි කරයි.
භඞ්ගානුපස්සනා ඤාණය.
එසේ මෙනෙහි කොටැ නැවත නැවතත් අනිත්‍යය, දුඃඛය, අනාත්මය යි රූපා රූප ධර්ම පිරිසිදුත් ඔහුගේ නුවණ තියුණු වෙයි. සංස්කාර වහ වහා වැටහෙයි. නුවණ තියුණුවත් ම සංස්කාර වහ වහා වැටහෙත් ම ඔහුගේ සිහිය උත්පාද, ස්ථිති, ප්‍රවෘත්ති නිමිත්තයෙහි නො සිටැ ක්‍ෂය ව්‍යය භේද නිරෝධයෙහි ම සිටින්නේ ය. එසේ භඞ්ගය දක්නා නුවණ භඞ්ගානුපස්සනා ඤාණය යි. හෙතෙම උපන් රූපාදීන්ගේ භඞ්ගය දැකැ ඒ රූපාදිය අරමුණු කොටැ උපන් චිත්තයන්ගේ ද භඞ්ගය දක්නේ ය. මහවැසි වස්නා කලැ ගංතෙරක හෝ පොකුණු තෙරෙක හෝ සිටැ බලන්නෙුකට දිය බුබුළු නැග වහ වහා බිඳි බිඳී යනු පෙනෙයි. එමෙන් හෙතෙම සංස්කාරයන්ගේ භඞ්ගාවස්ථාව ම දක්නේ ය.
භයතුපට්ඨාන ඤාණය.
එසේ භඞ්ගානුපස්සනා ඤාණයෙන් සියලු සංස්කාරයන්ගේ භඞ්ගය දකුත් දකුත් ඔහුට සංස්කාර සුවසේ ජීවත්වනු කැමැත්තකු හට සිංහ ව්‍යාග්‍ර කොටි වලස් යක්‍ෂ රාක්‍ෂසයන් මෙන් භය ජනක වැ වැටහෙන්නේ ය. ‘අතීත සංස්කාර බිඳී ගියේ ය. වර්තමාන සංස්කාර මේ බිඳෙයි. අනාගත සංස්කාර ද මෙසේ ම බිඳී යන්නේ ය යි ඔහුට වැටහෙයි. පුතුන් තුන් දෙනෙකුන් ඇති ස්ත්‍රියකි. රජ පුතුන්ගේ ඉස් ගසා දමන්නට අණ කෙළේය. වධකයෝ ඇය බලා හින්ද දී ම එක් පුත්‍රයකුගේ හිස සින්දේ ය. දෙවැන්නා ගේ හිස මේ සිඳියි. ඕ තුන්වැන්නා කෙරෙහි දු අපේක්‍ෂාව හැරැ පියන්නී ය. ඒකාන්තයෙන් හිස සිඳින බැවිනි. මේ යෝගී ද අතීත සංස්කාර බිඳී ගියා දැකැ වර්තමාන සංස්කාර බිඳෙනු දැකැ අනාගත සංස්කාර කෙරෙහි ද බිඳෙති යි තීරණය කරන්නේ ය. මේ භයතුපට්ඨානය බිය වීමෙක් ම නො වේ. තීරණයෙකි. ගිනි වළක් දුටු නුවණැතියකු හට බිය මෙන් උපදින්නේ බිය ම නොවේ. මෙහි වැටී මිනිස්සු මැරෙති යි තීරණයෙකි. මේ ත් එබඳු ය යි දත යුතු.

ආදීනවානුපස්සනා ඤාණය.
මෙසේ භයතුපට්ඨාන ඤාණයෙන් සංස්කාර බිය වශයෙන් දකුත් දකුත් ඔහුට භව ගතියෙහි සත්ත්‍වාවාස සංඛ්‍යාත කිසි තැනෙක්හි තානයෙක් ලෙණයෙක් ප්‍රතිෂ්ඨාවක් ඇතැයි නො සිතෙන්නේ ය. කිසි තැනෙක කිසි සංස්කාරයෙක ප්‍රාර්ථනාවෙක් පරාමාසයෙක් නො වන්නේ ය. භවත්‍රය කකියන අඟුරු පිරුණ ගිනි වළක් මෙන් ද, සතර මහා භූත විෂඝොර සර්පයන් මෙන් ද පඤ්චස්කන්‍ධ කඩු අමෝරා ගත් වධකයන් මෙන් ද, ආධ්‍යාත්මික ආයතන ශූන්‍ය ගම් මෙන් ද, බාහිරායතන ගම් පහරන සොරුන් මෙන් ද, සප්ත විඥානස්ථිති හෝ නව සත්ත්‍වාවාස එකොළොස් ගින්නෙන් ඇවිල ගත්තාක් මෙන් ද, සියලු සංස්කාර ගඩ මෙන් රෝග මෙන් හුල් මෙන් ද නිරස වැ නීරස්වාද වැ මහා ආදීනව රාශියක් වැ වැටහෙන්නේ ය. සුවසේ ජීවත් වන කැමැති පුරුෂයකු වනයකට වන් කල ඔහුට වනය චණ්ඩ සතුන් සහිත මෙන්ද ගුහා කොටි වලස් සහිත මෙන් ද, ජලස්ථාන දිය රකුසන් ඇති තැන් මෙන් ද වැටහෙන්නේ ය. හේ බිය පත් වැ ඒ වනයෙහි ආදීනව ම දක්නේ ය. මේ යෝගී ද එසේ භය වශයෙන් දුටු සංස්කාරයන් කෙරෙහි ආදීනව දක්නේ ය. එසේ ආදීනව දක්නා නුවණ ආදීනවානුපස්සනා ඤාණය යි.

නිබ්බිදානුපස්සනා ඤාණය.
ආදීනව දුටු ඒ සංස්කාරයන් කෙරෙහි ගවර වළෙහි ස්වර්ණ රාජ හංසයා සේ මේ යෝගී නො ඇලෙන්නේය. කලකිරෙන්නේ ය. එසේ නො ඇලීම් වශයෙන් කලකිරීම් වශයෙන් උපදනා නුවණ නිබ්බිදානුපස්සනා ඤාණය යි. නිබ්බිදා නම් උකටලු බව ය. කලකිරුම් බව ය. හේ සංස්කාරයන් කෙරෙහි කලකිරෙමින් ම ශාන්ති පදයෙහි ඇලෙන්නේ ය. ඒ රාජ හංසයා චිත්‍රකූට පර්වතයෙහි මෙනි.
යට දැක්වුණ භයතුපට්ඨාන ඥානය ද, ආදීනවානුපස්සනා ඤාණය ද මේ නිබ්බිදානුපස්සනා ඤාණය ද යන ඥානත්‍රය බ්‍යඤ්ජන වශයෙන් වෙනස් වුව ද අර්ථ වශයෙන් එකෙක් ම යයි කියා තිබේ.
මුඤ්චිතුකම්‍යතා ඤාණය.
එසේ කලකිරුණු ඒ යෝගී දැලෙහි බැඳුණු මත්ස්‍යයා ඒ දැලින් මෙන් ද ප්‍රඥාමුඛයට අසුවුණ මැඩියා ඒ සර්ප මුඛයෙන් මෙන් ද ඒ සියලු සංස්කාරයන් කෙරෙහි මිදෙනු කැමැති වන්නේ ය. එසේ මිදෙනු කැමැති වීම් වශයෙන් උපදනා ඥානය මුඤ්චිතුකම්‍යතා ඥානයයි.
පටිසංඛානුපස්සනා ඤාණය.
එසේ මිදෙනු කැමැති වූ හෙතෙම මිදීමෙහි උපාය සෙවීම් වශයෙන් නැවත ඒ සංස්කාරයන් තිලකුණට නඟා මෙනෙහි කරන්නේ ය. සියලු සංස්කාර අනිත්‍යාන්තික හෙයින් තාවකාලික හෙයින් උත්පාද ව්‍යය පරිච්ඡින්න හෙයින් පලොක හෙයින් චල හෙයින් පභඞ්ගු හෙයින් අද්ධුව හෙයින්

විපරිනාම ධර්ම හෙයින් අසාර හෙයින් විභව හෙයින් සංඛත හෙයින් මරණ ධර්ම හෙයින් අනිත්‍ය යයිද නිතර පීඩාකාර හෙයින් දුඃක්‍ෂම හෙයින් දුඃඛ වස්තු හෙයින් රෝග හෙයින් ගණ්ඩ හෙයින් සල්ල හෙයින් අඝ හෙයින් ජාති ධර්මාදි හෙයින් දුඃඛය යි ද අමිහිරි දුර්ගන්ධ පිළිකුල් ආදී හෙයින් අශුභයයි ද, හිස් හෙයින් ශූන්‍ය හෙයින් අස්වාමිකාදී හෙයින් අනාත්ම ය යි ද සලකන්නේ ය.

එසේ සැලකීම් වශයෙන් උපදනා නුවණ පටිසංඛානුපස්සනා ඤාණය යි. මේ වනාහි මසුන් අල්ලන්නට ගිය මිනිසා කෙමන අටවා එහි සතකු අසු වූ බව දැන මසු ගන්මි යි අත පොවා ඔසවා බලා සොවැති දැකැ මසු ය යි ගත්තේ නයෙකැ යි දැනැ බිය වැ උගෙන් වන ආදීනව සලකා මිදෙනු කැමැති වැ ඉක්මන් නො වැ මිදීමෙහි උපාය සොයන්නාක් වැනි ය. හේ හීන් සීරුවේ නගුට අතින් ගෙනැ වෙලුම ලිහා අත ඔසවා තුන් යළක් හිස වට කරකවා “යා දුෂ්ට සර්පයැ”යි හඬ ගා වීසි කොටැ විල් ඉවුරට නැඟී ‘නපුරු සර්පයකුගෙන් මිදුනෙමි’යි ආ මග බලන්නේය.

සංඛාරුපෙක්ඛා ඤාණය.
පටිසංඛානුපස්සනා ඤාණයෙන් යළි තිලකුණට නඟා මෙනෙහි කරනු ලබන ඒ සංස්කාරයන් කෙරෙහි බයක් හෝ ආලයක් හෝ නො කොටැ එහි උදාසීන වීම් වශයෙන් උපදනා නුවණ සංස්කාරුපෙක්ඛා ඤාණය යි. ඒ සංස්කාර කෙරෙහි උදාසීන වන්නේ එහි ශූන්‍යත්‍වය මෙනෙහි කිරීමෙනි. ශූන්‍යත්‍වය මෙනෙහි කිරීම ද දෙයාකාරයෙකින් ද සතර ආකාරයෙකින් ද ස ආකාරයෙකින් ද අට ආකාරයෙකින් ද දස ආකාරයකින් ද දොළොස් ආකාරයකින් ද දෙසාළිස් ආකාරයකින් ද කළ යුතු ය. එසේ ශූන්‍ය වශයෙන් සලකා තිලකුණට නඟා මෙනෙහි කරන්නේ සංස්කාර කෙරෙහි මධ්‍යස්ථ වන්නේ ය. පණට මෙන් ප්‍රේම කළ භාර්යාව කෙරෙහි පසුවැ මධ්‍යස්ථ වන පුරුෂයා මෙනි. එක් පුරුෂයකුට භාර්යාවක් ඇත්තී ය. හේ ඇයට මහත් සේ ප්‍රේම කරයි. ඇය අන් පුරුෂයකු දෙස බැලීම හෝ ඔහුට වේදනා උපදව යි. එහෙත් ඕ පර පුරුෂයන් ම පතන්නී ය. පුරුෂයා ඇය කෙරෙහි කෝප වැ ඇය භාර්යත්‍වයෙන් බැහැර කෙළේ ය. ඉන් පසු ඇය රඟමඩලෙහි නටනු දුට ද ඔහුගේ සිත ඇය කෙරෙහි මධ්‍යස්ථ ය. විකෘති නැත. මේ ත් එබඳුය යි දත යුතු.
එසේ සංස්කාරයන් කෙරෙහි මධ්‍යස්ථ වූ ඔහුගේ සිත මදක් නැමුණු පියුම් පතෙක ජලය මෙන් භව යෝනි ගති ආදියෙහි නො ඇලෙයි. ගින්නෙහි කුකුළු පියාපත මෙන් හැකිලෙයි. එවිට ඔහුට සංඛාරුපෙක්ඛා ඤාණය උපන්නේ නම් වේ. ත්‍රිවිධානුපස්සනා ත්‍රිවිධ විමොක්‍ෂමුඛ සප්ත ආර්ය පුද්ගල විභාගය වන්නේ මෙහිදී ය.
යට දැක්වුණු මුඤ්චිතුකම්‍යතා ඤාණය ද පටිසංඛානුපස්සනා ඤාණය ද, මේ සංඛාරුපෙක්ඛා ඤාණය ද අර්ථ වශයෙන් එකෙක් ම ය යි කියා තිබේ. ආදියෙහි මුඤ්චිතුකම්‍යතා ඤාණ මධ්‍යයෙහි පටිසංඛානුපස්සනා ඤාණ, අන්තයෙහි සංඛාරුපෙක්ඛාඤාණ වශයෙනි.
මේ සංඛාරුපෙක්ඛා ඤාණයෙන් යුත් යෝගිහුගේ විදර්ශනා ශිඛා ප්‍රාප්ත ය. උට්ඨානගාමි ය. එහෙයින් මෙයට ශිඛා ප්‍රාප්ත විදර්ශන උට්ඨානගාමි විපස්සනා යන නම් කියනු ලැබේ. ශිඛා ප්‍රාප්ත නම් උතුම් බවට පැමිණි. වුට්ඨාන ගාමි නම් මාර්ගය කරා යන වුට්ඨාන යන්නෙන් මෙහි සෝවාන් ආදී මාර්ග කියනු ලැබේ. බාහිර නිමිති වලින් ද අධ්‍යාත්මික පැවතුම් වලින් ද නැගී සිටින බැවිනි. සච්චානුලොමික ඤාණය.

මේ සංඛාරුපෙක්ඛා ඤාණය වඩ වඩාත් ඒ යෝගීහට බලවත්තර ශ්‍රද්ධාධිමෝක්‍ෂයෙක් වේ. ඔහුගේ වීර්ය සූපගෘහිත වේ. ස්මෘතිය ද සූපස්ථිත වේ. චිත්තය සුසමාහිත වේ. සංඛාරුපෙක්ඛාව තීක්‍ෂණතර වේ. ඔහුට ඇසිල්ලෙකින් මාර්ග සිත උපදින්නේ ය යි කියයුතු අවස්ථාවට පැමිණේ. හේ ඒ සංඛාරුපෙක්ඛා සංස්කාරම අනිත්‍යය දුඃඛය අනාත්ම ය යි සම්මර්ශනය කරයි. ඔහුගේ සිත වෙන් වැ නම් කිවද මේ සිත් තුනට ම ආසෙවනය යි ද පරිකර්ම ය යි ද උපචාරය යි ද අනුලෝමය යි ද කිය යුතු ය. සච්චානුලොමික ඤාණය යනු මේ යි. කුමක් හෙයින් මෙයට ඒ නම කියත් ද?

යට විපස්සනා ඥානාදී ඥාන අටට ද මතු සත්තිස් බෝධිපාක්‍ෂික ධර්මයන්ට ද අනුලොම් වන බැවිනි. රජෙක් විනිශ්චයකාරයකුගේ විනිශ්චයට සතුටු වන්නේ ඒ විනිශ්චයට ද පුරාණ රාජධර්මයට ද සතුටු වන්නේ ය. මේ ඤාණය රජු මෙනි. යට අෂ්ටඥාන විනිශ්චයකාර මෙනි. සත්සිත් බෝධිපාක්‍ෂික ධර්ම පුරාණ රාජ ධර්මය මෙනි.

මෙසේ උදයබ්බය ඤාණයෙහි පටන් මේ අනුලෝම ඤාණය දක්වා ඇති ඤාණ පරම්පරාව පටිපදාඤාණ දස්සන විසුද්ධිය යි දත යුතු.]

“මහණෙනි,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය ඉපදවීම පිණිස
එක් ධර්මයෙක් බොහෝ උපකාරවේ.
කවර නම් එක ධර්මයක්දයත්?
අප්‍රමාද සම්පත්තිය යි.

මහණෙනි,
අප්‍රමාද සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.

මහණෙනි,
අප්‍රමාද සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගයවැඩිය යුතුද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත කෙසේ වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
භික්ෂුව විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වැඩිය යුතුයි.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය …… සම්‍යක් සංකල්පය වැඩිය යුතුයි.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු …යක් වචනය වැඩිය යුතුයි.
විවේකය …. සම්‍යක් කර්මාන්තය වැඩිය යුතුයි.
විවේකය ඇසුරු ….. සම්‍යක් ආජීවය වැඩිය යුතුයි.
විවේකය ඇසුරු …… සම්‍යක් ව්‍යායාමය වැඩිය යුතුයි.
විවේකය ඇසුරුකළ …. සම්‍යක් සතිය වැඩිය යුතුයි.
විවේකය ඇසුරු කළ… සම්‍යක් සමාධිය වැඩිය යුතුයි.

“මහණෙනි,
මෙසේ අප්‍රමාද සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුවද,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුයයි” වදාළසේක.

“මහණෙනි,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය ඉපදවීම පිණිස එක ධර්මයක් බොහෝ උපකාරවේ.
කවරනම් එක ධර්මයක්දයත්?
උපාය මනසිකාරය යි.

මහණෙනි,
උපාය මනසිකාරයෙන් යුත් භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුයි.

මහණෙනි,
උපාය මනසිකාරයෙන් යුත් භික්ෂුව කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
භික්ෂුව විවේකය ඇසුරු කළ
විරාගය ඇසුරු කළ
නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය …… සම්‍යක් සංකල්පය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු …යක් වචනය වැඩිය යුතුය.
විවේකය …. සම්‍යක් කර්මාන්තය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු ….. සම්‍යක් ආජීවය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු …… සම්‍යක් ව්‍යායාමය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරුකළ …. සම්‍යක් සතිය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු කළ… සම්‍යක් සමාධිය වැඩිය යුතුය.

“මහණෙනි,
මෙසේ උපාය මනසිකාරයෙන් යුතුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
, ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවතවැඩිය යුතුයයි” වදාළසේක.

[උපාය මනසිකාරය:
ප්‍රත්‍යක්‍ෂ ඥානය මෝරවා දියුණු කරගත් කල්හි ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට නොදක්නා ලද නාම රූප ධර්මයන් ප්‍රත්‍යක්ෂ ඥානයෙන් දක්නා ලද නාම රූපයන් හා සසඳා මෙනෙහි කොට හැකි වීම හෝ විනිශ්චය කරන්ට හැකි වීම යෝනිසෝමනසිකාරය මැ යි. මතු මතු විදර්ශනා ඥාන විශේෂයන්ට හා මාර්ග ඵලයන්ටත් උපකාරීවන නියම මාර්ගය වු උපාය මනසිකාර ය යි. එහෙයින් අටුවාවෙහි:
“යෝනිසෝමනසිකාරො නාම උපාය මනසිකාරො,
පථමනසිකාරො, අනිච්චෙ අනිච්චන්ති වා
දුක්ඛෙ දුක්ඛන්ති වා අනත්තන්ති අනත්තාති වා
අසුභෙ අසුභන්ති වා මනසිකාරො.” ය යි කීහ.
එහි අදහස:
යෝනිසෝ මනසිකාරය නම් දුක් සංසිඳ වීමට උපකාරී වන නියම නය ක්‍රමය අනුව මෙනෙහි කිරීමය. හරි මගින් මෙනෙහි කිරීමය. උපදිමින් නැසෙමින් පවත්නා නිත්‍ය නො වන වස්තුන්වෙහි අනිත්‍ය ය යි කියා හෝ එය ම භයට හේතුවන බැවින් දුකය යි කියා හෝ එහි ම ආත්මසාරයක් නැති හෙයින් අනාත්මය යි කියා මහා අසෝභන වූ කුණු සිරුරෙහි අසුභය යි කියා හෝ නුවණින් මෙනෙහි කිරීම ය.

විපස්සනා වඩන යෝගී පුද්ගලයාගේ අදහස විය යුත්තේ විදර්ශනා ඥාන විශේෂයන් හා මාර්ග ඵලයන් උපදවා ගැනීමය. එයට උපකාර වන භාවනා මනස්කාරය යෝනිසෝමනසිකාර ය යි. අටුවායෙහි ප්‍රධාන න්‍යායයෙන් හා අවිනාභාව න්‍යායයෙන් දක්වන ලද අනිත්‍යය මෙනෙහි කිරීමේ දී ද යෝනිසෝමනසිකාරය වේ. විදර්ශනා වඩන යෝගී පුද්ගලයා විසින් කළ යුතුව ඇත්තේ ප්‍රකට ව වැටහී එන නාම රූප ධර්මයන් නුවණින් බලා දැනගැනීම ය. ඒ නාම රූප ධර්මයන් පුද්ගලයෙක් ය, සත්වයෙක් ය, මම ය, ස්ත්‍රියක් ය, පුරුෂයෙක් ය, යන ආදී වශයෙන් නොදත යුතු ය. එහි ඇති වනනැතිවන අනිත්‍ය ලක්‍ෂණ ආදිය ම දත යුතු ය.
එයම කෙලෙස් සංසිඳ වීමට උපකාරී වන බැවිනි. කෙලෙස් ඉපදීමට හේතු වන නිත්‍ය, සුඛ, ආත්ම, ශුභ වශයෙන් නො දැක්ක යුතු ය. මෙසේ විදර්ශනා වඩන තැනැත්තාගේ සදොරට හමුවන ෂඩාරම්මණයන් අතුරෙන් එක් එක් අරමුණක් මෙනෙහි කිරීමේ දී මෙය නාම රූප ධර්මයක් දෝ! මෙය ඇති ව නැති වන දෙයක් දෝ! යන ආදී වශයෙන් මෙනෙහි කරන්නාක් මෙන් උපදින පඤ්චද්වාරාවජ්ජන මනෝද්වාරාවජ්ජනයෝ සුදුසුසේ නියම මගින් මෙනෙහි කරති. එසේ මෙනෙහි කළ පරිද්දෙන් ම මනෝද්වාරික විදර්ශනා ජවනයෝ ද අනිත්‍යාදි වශයෙන් මෙනෙහි කරමින් උපදිත්. මේ විදර්ශනා ජවන් රැස නාම රූප ස්වභාවයන් ඇති සැටියෙන් දක්නා බැවින් ද, පසු පසු පහළ වන විදර්ශනා ඥාන විශේෂයන්ට හා මාර්ග ඵල ඥානයන්ටත් උපකාරී වන බැවින් ද යෝනිසෝමනසිකාරය නම් වේ. පළමු කොට මෙනෙහි කරමින් උපන් ආවර්ජනය ද මෙනෙහි කිරීම් වශයෙන් ඒ විදර්ශනා ජවන් හා සමාන වන බැවින් යෝනිසෝමනසිකාරයෙහි ම ඇතුළත් වේ. එහෙයින් සතිපට්ඨාන සුත්‍ර ටීකාවෙහි:
“යොනිසොමනසිකාරො නාම කුසලාදීනං තං තං සභාවරසලක්ඛණාදිකස්ස යාථාවතො අවබුජ්ඣනවසෙන උප්පන්නො ඤාණසම්පයුත්තචිත්තුප්පාදො, සො හි අවිපරීතමනසිකාරතාය යොනිසොමනසිකාරොති වුත්තො, තදා භොගතාය ආවජ්ජනාපි තග්ගතිකා එව” යි කීහ.
එහි අදහස:
යෝනිසෝමනසිකාරය නම්: කුසලාදින් පිළිබඳ ඒ ඒ ස්වභාව ලක්ෂණ රස අනිත්‍ය දුක්ඛ අනාත්ම ලක්ෂණ ආදිය ඇති සැටියෙන් අවබෝධ කිරීම් වශයෙන් උපදනා ඤාණ සම්පයුත්ත චිත්තෝත්පාද ය යි. එය එසේ මැ යි ඒ චිත්තෝත්පාදය ම අවිපරීත මනස්කාරයක් වන බැවින් යෝනිසෝ මනසිකාර ය යි කියන ලදී. ඒ ජවන් සිත්වලට පෙර ඒ අරමුණ මෙනෙහි කරන බැවින් ආවජ්ජන සිත ද ජවනගතික වන්නේ ම ය.
මේ ටීකා පාඨය වූ පරිදි පුර්ව පුර්ව චිත්ත වීථිවල ඇතුළත් ආවජ්ජන සිත් හා විපස්සනා ජවන් සිත් සියල්ල පසු පසු චිත්ත වීථිවල උපදින කුසල් වලට උපකාරී වන යෝනිසෝමනසිකාර ය යි සැලකිය යුතුය.

සැකෙවින් කියත හොත් විදර්ශනා වඩන කල්හි නුවණින් විදර්ශනා අරමුණු මෙනෙහි කිරීම යෝනිසෝමනසිකාර ය යි. එයට උපකාරී වන හැම මෙනෙහි කිරීමක් ද යෝනිසෝමනසිකාරයෙහි ඇතුළත් වේ. විදර්ශනාවට උපකාරී නොවන කෙලෙස් උපදවන කාම අරමුණු ආදිය මෙනෙහි කිරීම අයෝනිසෝ මනසිකාරය යි.
මේ නීවරණ අවසරයෙහි වනාහි කාමච්ඡන්දය පහළ වන සේ මෙනෙහි කිරීම අයෝනිසෝමනසිකාර ය යි. එසේ ම කාමච්ඡන්දය නුපදින පරිදි නුවණින් මෙනෙහි කිරීම යෝනිසෝමනසිකාර ය යි. මෙකී මනසිකාර දෙක ම උපදනා ආකාරය මෙනෙහි කර දැන ගැනීම සඳහා,
“යථා ච අනුප්පන්නස්ස කාමච්ඡන්දස්ස උප්පාදො හොති තඤ්චපජානාති, යථා ච උප්පන්නස්ස කාමච්ඡන්දස්ස පහානං හොති තඤ්ච පජානාති” ය යි දේශනා කරන ලදී.
සමථ විදර්ශනාවන් කරණ කොට ගෙන කාමච්ඡන්ද සංඛ්‍යාත තණ්හාව හෝ ලෝභය පහකළ හැකි වුව ද එය සහමුලින් ම පහ ව ය න්නේ රහත් මගින් ය. රහත්වූ විට උන්වහන්සේ තමන් වහන්සේ තුළ පැවැති කාමච්ඡන්දය පහකළ රහත් මාර්ගය ද ප්‍රත්‍යක්ෂව දැනගන්නාහ. රහත් නොවූ යෝගී පුද්ගලයා සිය සතන්හි පැවැති කාමච්ඡන්දය භාවනාවෙන් පහව ගිය බව දැනගන්නේ ශෘතමය ඥානයෙන් හෝ චින්තාමය ඥානයෙන් ය.

තව ද කාමච්ඡන්දය ඇතිවීමට සහ එය දුරු කිරීමට කරුණු සය බැගින් ඇත. කාමච්ඡන්දය දුරුකිරීමට උපකාරවන කරුණු සය මෙහි පළමුකොට දක්වනු ලැබේ. එනම්:-
1. අසුභ අරමුණු ඉගෙන ගැනීමය.
2. අසුභ භාවනානුයෝගය.
3. ඉන්‍ද්‍රියද්වාරයන් රැක ගැනීමය.
4. භෝජනයෙහි පමණ දැන ගැනීමය.
5. කල්‍යාණමිත්‍ර සේවනය.
6. සප්පායකථාවය යනු යි.

(1).  අසුභ අරමුණු ඉගෙනීම යනු උද්ධමාතක ආදී දශවිධ අසුභයන් සහ කෙස් ලොම් ආදී පිළිකුල් කොටස් ද යන එකොළොස් වැදෑරුම් අසුභයන් කෙරෙහි පවත්නා පිළිකුල් ආකාරය උග්ගහ නිමිත්ත පහළවන තෙක් පුරුදු පුහුණු කිරීම ය.
(2). අසුභ භාවනානුයෝගය යනු උපචාර සමාධිය හෝ අර්පණා සමාධිය උපදින සේ යම්කිසි අසුභ අරමුණක් ගෙන භාවනාවෙහි යෙදීම ය.
(3). ඉන්ද්‍රියද්වාරයන් රැක ගැනීම යනු ඇසය, කණය, නැහැය, දිවය, කයය, මනසය යන මේ දොරටු වලින් රූප ශබ්ද ආදිය ඇතුල් වන කල්හි රාගාදී කෙලෙස් ඇති නො වන සේ සිහිය එලවමින් සිත ආරක්ෂා කර ගැනීමය.
(4). භෝජනයෙහි පමණ දැන ගැනීම යනු අනුභව කරන හෝජනය ඇසුරු කළ ‘ආහාරෙ පටික්කුල සඤ්ඤාව’ ය, උදරයට වැටුනු ආහාරය ප්‍රිය මනාප ස්වභාවය හැර වෙනස් වීම ය, ආහාරයේ ආධාරස්ථානය අපිරිසිදු බවය, උදරයට වැටුනු ආහාරය අතිශයින් පිළිකුල් අසුභ බවය, මේ රූප කය ආහාරය නිසාම පවත්නා බවය යන මෙකී කරුණු යමෙක් විශේෂයෙන් නුවණින් දැනගන්න නම් හෙතෙම අනුභව කරන භෝජනයෙහි පමණ දැන අනුභව කරන්නේ ය. එහෙයින්,
“චත්තාරො පව ආලොපෙ – අභූත්වා උදකං පිංචෙ,
අලං ඵාසුවිහාරය – පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො” යි වදාළ සේක.
යෝගාවචරයා විසින් ආහාරය අනුභව කරන විට ආහාර පිඬු සතරක් හෝ පහක් හෝ නො වළඳා එයට අවකාශය තබාගෙන පැන් පානය කළ යුතු ය. එවිට පහසුවෙන් භාවනා කළහැකි වෙයි යනු එහි අදහස ය. මෙසේ භෝජනයෙහි පමණ දැන වැලඳීමෙන් ථීනමිද්ධයට අවකාශයක් නො ලැබෙන නිසා කාමච්ඡන්දය පහකළ හැකි ය යි කීහ.

[2] “මහණෙනි,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය ඉපදවීම පිණිස එක ධර්මයක් බොහෝ උපකාරය.
කවරනම් එක ධර්මයක්දයත්?
කළ්‍යාණ මිත්‍රයින් ඇතිබවයි.
මහණෙනි,
කල්‍යාණ මිත්‍රයින් ඇති භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.

මහණෙනි,
කල්‍යාණ මිත්‍රයින් ඇති භික්ෂුව කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝසය දුරුකිරීම කෙළවර කොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වැඩිය යුතුයි.

රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝසය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවර කොට ඇති
සම්‍යක් සංකල්පය වැඩිය යුතුය.

රාගය දුරුකිරීම කෙළවර කොටඇති,
දෝසය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් වචනය වැඩිය යුතුය.

රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝසය දුරුකිරීම කෙළවර කොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් කර්මාන්තය වැඩිය යුතුය.

රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝසය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් ආජීවය වැඩිය යුතුය.

රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝසය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් ව්‍යායාමය වැඩිය යුතුය.

රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝසය දුරු කිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් සතිය වැඩිය යුතුය.

රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝසය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරු කිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් සමාධිය වැඩිය යුතුයි.

[4] “මහණෙනි,
කල්‍යාණ මිත්‍රයින් ඇති භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය මෙසේ වැඩිය යුතුය.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත
නැවත වැඩිය යුතුය”යි වදාළසේක.

“මහණෙනි,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය ඉපදවීම පිණිස එක ධර්මයක් බොහෝ උපකාර වෙයි.
කවරනම් එක ධර්මයක්ද?
සීල සම්පත්තිය යි.

මහණෙනි,
සීල සම්පත්තියෙන් යුත් මහණහු ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.

“මහණෙනි,
සීල සම්පත්තියෙන් යුත් මහණහු කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
භික්ෂුව විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වැඩිය යුතුය. .
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය …… සම්‍යක් සංකල්පය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු …යක් වචනය වැඩිය යුතුය.
විවේකය …. සම්‍යක් කර්මාන්තය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු ….. සම්‍යක් ආජීවය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු …… සම්‍යක් ව්‍යායාමය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරුකළ …. සම්‍යක් සතිය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු කළ… සම්‍යක් සමාධිය වැඩිය වැඩිය යුතුය.

“මහණෙනි,
මෙසේ සීල සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය. .
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත
නැවත වැඩිය යුතුය.” යි වදාළසේක.

 [දුකෙන් මිදෙනු කැමති වීම
ඒකධම්මෝ භික්ඛවේ, බහුකාරෝ අරියස්ස අට්ඨංගිකස්ස මග්ගස්ස උප්පාදාය. කතමෝ ඒකධම්මෝ: යදිදං ඡන්දසම්පදා. ඡන්දසම්පන්නස්සේතං භික්ඛවේ, භික්ඛුනෝ පාටිකංඛං ….(පෙ)…. බහුලීකරෝතීති ]

“මහණෙනි,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගයාගේ ඉපදවීම පිණිස එක් ධර්මයක් බොහෝ උපකාරවේ.
කවර නම් එක ධර්මයක්ද?
ඒ ඡන්ද සම්පත්තිය යි.

මහණෙනි,
ඡන්දසම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුයි.

මහණෙනි,
ඡන්ද සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය කෙසේ නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
භික්ෂුව විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වැඩිය යුතුය. .
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය …… සම්‍යක් සංකල්පය වැඩිය යුතුය. .
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු …යක් වචනය වැඩිය යුතුය.
විවේකය …. සම්‍යක් කර්මාන්තය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු ….. සම්‍යක් ආජීවය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු …… සම්‍යක් ව්‍යායාමය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරුකළ …. සම්‍යක් සතිය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු කළ… සම්‍යක් සමාධිය වැඩිය යුතුය.

“මහණෙනි,
මෙසේ ඡන්ද සම්පත්තියෙන් යුක්තව
තොප ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත
නැවත වැඩිය යුතුය, යි” වදාළසේක.

“මහණෙනි,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය ඉපදවීම පිණිස එක ධර්මයක් බොහෝ උපකාරවේ.
කවර නම් එක ධර්මයක්ද?
ඒ චිත්ත සම්පත්තිය “යි.

මහණෙනි,
චිත්ත සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.

මහණෙනි,
චිත්තසම්පත්තියෙන් යුක්තව කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත කෙසේ වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
භික්ෂුව විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය …… සම්‍යක් සංකල්පය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු …යක් වචනය වැඩිය යුතුය.
විවේකය …. සම්‍යක් කර්මාන්තය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු ….. සම්‍යක් ආජීවය වඩයි.
විවේකය ඇසුරු …… සම්‍යක් ව්‍යායාමය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරුකළ …. සම්‍යක් සතිය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු කළ… සම්‍යක් සමාධිය වැඩිය යුතුය.

“මහණෙනි,
මෙසේ චිත්ත සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය යි” වදාළසේක.

[සිත කිලිටි කරන කාමච්ඡන්දාදි නීවරණයන්ට සිතට ඇතුළු වන්නට නොදී එය භාවනාරම්මණයෙහි ම පවත්වන බලවත් සමාධිය චිත්ත විශුද්ධිය ය. ශමථ යානිකයෝ ය. විදර්ශනා යානිකයෝ ය කියා යෝගාවචරයෝ දෙකොටසක් වෙති. පළමුවෙන් යම් කිසි ශමථ භාවනාවක් කොට එයින් ලැබෙන සමාධිය පිහිට කොට විදසුන් වඩා මඟ පල ලබන යෝගාවචරයෝ ශමථයානිකයෝ ය. ශමථ භාවනාවෙහි නො යෙදී විදර්ශනාව ම වඩන යෝගාවචරයෝ විදර්ශනායානිකයේ ය. ශමථ භාවනාවෙන් ලබන උපචාර සමාධිය හා අර්පණා සමාධිය ශමථ යානිකයන්ගේ චිත්ත විශුද්ධිය ය. විදර්ශනාව පමණක් කරන්නවුන්ට එයින් ම එක්තරා සමාධියක් ලැබේ. ඒ සමාධිය නිසා යෝගාවචරයාගේ සිත බැහැර නො ගොස් භාවනාරම්මණයෙහි මනා කොට පිහිටන්නේ ය. විදර්ශනාවෙන්ම ලැබෙන ඒ සමාධිය විදර්ශනා යානිකයන්ගේ චිත්ත විශුද්ධිය ය.
කාමච්ඡන්දාදි නීවරණයෝ සමාධියෙන් තොරව භාවනා කරන තැනැත්තාගේ සිතට වරින් වර ඇතුළු වී එය අපිරිසිදු කරති. බලවත් සමාධියක් ඇති කල්හි භාවනා කරන යෝගාවචරයාගේ භාවනා චිත්ත පරම්පරාව ඒකාබද්ධ ව භාවනාරම්මණයෙහි ම නැවත නැවත ඇති වේ. එයින් සිත පිරිසිදු ව පවතී. යෝගාවචරයා ගේ සිත එසේ පිරිසිදු ව තබන බැවින් සමාධිය චිත්ත විශුද්ධි නම් වේ.]

“මහණෙනි,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය ඉපදවීම පිණිස එක ධර්මයක් බොහෝ උපකාරවේ.
කවරනම් එක ධර්මයක්ද?
ඤාණ සම්පත්තිය යි.

මහණෙනි,
ඤාණ සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.

මහණෙනි,
ඤාණසම්පත්තියෙන් යුත් තොප කෙසේ
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
භික්ෂුව විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය …… සම්‍යක් සංකල්පය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු …යක් වචනය වැඩිය යුතුය.
විවේකය …. සම්‍යක් කර්මාන්තය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු ….. සම්‍යක් ආජීවය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු …… සම්‍යක් ව්‍යායාමය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරුකළ …. සම්‍යක් සතිය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු කළ… සම්‍යක් සමාධිය වඩයි.

“මහණෙනි,
මෙසේ ඤාණ සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය. යි” වදාළසේක.

[ඤාණය වනාහි සාමාන්‍යයෙන් දන්නා ඥානය, ප්‍රභේද සහිතව විස්තර වශයෙන් දන්නා ඥානය යි දෙවදෑරුම් වේ. ගසක්, ගසක් වශයෙන් දැනීම සාමාන්‍ය ඥානය යි. මුල් – සුඹුලු – පොතු – ඵලය – අරටුව – බඩය – අතු – රිකිලි – කොළ මල් – ගෙඩි, ඒවායේ පැහැය – සටහන – ගන්ධය – රසය යන විශේෂ විභාග සියල්ල දැනීම ප්‍රභේද සහිතව විස්තර වශයෙන් දැනීම ය. ඒ ඒ දේවල් ප්‍රභේද සහිතව විස්තර වශයෙන් දන්නා ඥානය පටිසම්භිදා ඤාණ නම් වේ. ඒ ඒ ධර්මය පිළිබඳ වූ දැනුම ඥාන වශයෙන් එකක් වුව ද දැන ගන්නා වූ ධර්ම අනුව ඒ ඥානය ඥාන සතරක් කොට දක්වා තිබේ. අත්ථපටිසම්භිදා ඤාණය, ධම්ම පටිසම්භිදා ඤාණය, නිරුත්තිපටිසම්භිදා ඤාණය, පටිහාන පටිසම්භිදා ඤාණය යනු ඒ ඤාණ සතරය.

ප්‍රභේද සහිතව විස්තර සහිතව හේතූන්ගේ ඵල දන්නා නුවණ අත්ථපටිසම්භිදා ඤාණ නම් වේ. ජනක හේතුය, සම්පාපක හේතුය, ඥාපක හේතුය යි හේතු තුන් වර්ගයකි. ගස, ගෙඩි උපදවන්නාක් මෙන් නො තුබූ යම් කිසිවක් ඇති කරන්නා වූ හේතුව ජනක හේතු නම් වේ. අවිද්‍යා තෘෂ්ණා කර්මාදීහූ ජනක හේතූහු ය. ජනක හේතූන් විසින් උපදවන ලද නාමරූප ධර්මයෝ අත්ථ නම් වෙති. නැව මෙතර සිටියවුන් එතෙරට පමුණුවන්නාක් මෙන් ඇත්තා වූ යම් කිසිවකට පමුණුවන හේතුව සම්පාපකහේතු නමි, ආර්‍ය්‍ය මාර්ගය සත්ත්වයන් නිවනට පමුණුවන බැවින් සම්පාපක හේතුවකි. නිවන එහි ඵලය ය. සම්පාපකහේතුවගේ ඵලභාවයෙන් නිවන ද අත්ථ නම් වේ. දුම ගින්නක් ඇති බව අවබෝධ කරන්නාක් මෙන් යම් කිසිවක් අවබෝධ කරවන හේතුව ඥාපකහේතු නම් වේ. තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශිත ත්‍රිපිටක ධර්මය අසන්නවුන්ට නොයෙක් කරුණු අවබෝධ කරවන බැවින් ඥාපක හේතුවකි. පිටකත්‍රය ධර්මය අනුව අවබෝධවන්නා වූ අර්ථයෝ, ත්‍රිපිටක ධර්මය ඇසීමෙන් දැනෙන්නා වූ අවබෝධ වන්නා වූ කරුණු ත්‍රිපිටක ධර්මයාගේ ඵලභාවයෙන් අත්ථ නම් වෙති. අවිද්‍යා තෘෂ්ණා කර්මාදි ප්‍රත්‍යයන් විසින් උපදවන නාමරූපයෝ ය, ආර්‍ය්‍යමාර්ගයෙන් පැමිණෙන නිවනය, ත්‍රිපිටක ධර්මය ඇසීමෙන් දැනෙන කරුණු ය යන මේ අර්ථයන් ප්‍රභේද වශයෙන් දන්නා ඥානය අත්ථපටිසම්භාදාඤාණ නමි. මේ ඤාණය ඇතියහුට හේතූන්ගේ ඵල වන නාමරූප ධර්මයන් විස්තර වශයෙන් දත හැකි ය. අන්‍යයන්ට තේරුම් කර දිය හැකි ය. බුදුරදුන් දේශිත ධර්ම වල අර්ථය ද නො වරදවා තේරුම් කර දිය හැකි ය.

ධම්ම පටිසම්භිදා ඤාණ යනු අනේක නාමරූප ධර්මයන් උපදවන්නා වූ අවිද්‍යා තෘෂ්ණා කර්මාදි හේතූන් ද, නිවනට පමුණුවන ආර්යමාර්ගසංඛ්‍යාත සම්පාපක හේතුව ද, කුශලාකුශලාදි අනේක ධර්මයන් අවබෝධ කරවන පිටකත්‍රය සංඛ්‍යාත ඥාපක හේතුව ද, ප්‍රභේද වශයෙන් විස්තර වශයෙන් දන්නා ඥානය ය. එය ඇතියහුට හේතුධර්ම විස්තර වශයෙන් මැනවින් දත හැකි ය. අන්‍යයන්ට අවබෝධ වන පරිදි කිය හැකි ය.]

පුජ්‍ය මාදුපිටියේ දේවානන්ද නාහිමි කල දේසනාවක්

“මහණෙනි,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය ඉපදවීම පිණිස එක ධර්මයක් බොහෝ උපකාරවෙයි.
කවර නම් එක ධර්මයක්ද යත්?
ඒ අප්‍රමාද සම්පත්තිය යි..

මහණෙනි,
අප්‍රමාද සම්පත්තියෙන් යුක්තව භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වඩයි යනු කැමතිවිය යුතුයි.

මහණෙනි,
අප්‍රමාද සම්පත්තියෙන් යුත් තොප කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
භික්ෂුව විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය …… සම්‍යක් සංකල්පය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු …යක් වචනය වැඩිය යුතුය.
විවේකය …. සම්‍යක් කර්මාන්තය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු ….. සම්‍යක් ආජීවය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු …… සම්‍යක් ව්‍යායාමය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරුකළ …. සම්‍යක් සතිය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු කළ… සම්‍යක් සමාධිය වැඩිය යුතුය.

“මහණෙනි,
මෙසේ අප්‍රමාද සම්පත්තියෙන් යුක්තව තොප ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.යි” වදාළසේක.

“මහණෙනි”
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය ඉපදවීම පිණිස එක ධර්මයක් බොහෝ උපකාරවෙයි.
කවරනම් එක ධර්මයක්ද?
උපාය මනසිකාරය එම ධරමයයි.

මහණෙනි,
උපාය මනසිකාර සම්පත්තියෙන් යුත් මහනහු
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.

මහණෙනි,
උපාය මනසිකාර සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
භික්ෂුව විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු කළ නිරෝධය ඇසුරු කළ නිවනට නැමුනු
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය …… සම්‍යක් සංකල්පය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු කළ විරාගය ඇසුරු …යක් වචනය වැඩිය යුතුය.
විවේකය …. සම්‍යක් කර්මාන්තය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු ….. සම්‍යක් ආජීවය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු …… සම්‍යක් ව්‍යායාමය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරුකළ …. සම්‍යක් සතිය වැඩිය යුතුය.
විවේකය ඇසුරු කළ… සම්‍යක් සමාධිය වැඩිය යුතුය.

“මහණෙනි,
උපාය මනසිකාරයෙන් යුත් තොප ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය. යි” වදාළසේක.

SN 05-01-06-01. කල්‍යාණමිත්ත සූත්‍රය
SN 05-01-06-02. සීල සූත්‍රය
SN 05-01-06-03. ඡන්‍ද සූත්‍රය
SN 05-01-06-04. අත්ත සූත්‍රය
SN 05-01-06-05.දිට්ඨි සූත්‍රය
SN 05-01-06-06. අප්පමාද සූත්‍රය
SN 05-01-06-07. යෝනිසෝ සූත්‍රය
SN 05-01-06-08. දුතිය කල්‍යාණමිත්ත සූත්‍රය
SN 05-01-06-09-දුතිය සීල සූත්‍රය
SN 05-01-06-10  දුතිය ඡන්‍ද සූත්‍රය
SN 05-01-06-11  දුතිය අත්ත සූත්‍රය
SN 05-01-06-12 දුතිය දිට්ඨි සූත්‍රය
SN 05-01-06-13. දුතිය අප්පමාද සූත්‍රය
SN 05-01-06-14. දුතිය යෝනිසෝ සූත්‍රය

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි,’ කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ.
එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

[2] “මහණෙනි,
අරුණෝදය, උදාවන සූර්යයාට පෙරටු වන්නේය.
එය පෙර නිමිත්ත වන්නේය.
මහණෙනි,
එමෙන්ම කල්‍යාණ මිත්‍රයින් ඇති බව
භික්ෂුවට ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගයට පිවිසීම
පිණිස පූර්වංගම වන්නේය.
එය පූර්වනිමිත්ත වන්නේය.

මහණෙනි,
කල්‍යාණ මිත්‍රයින් ඇති භික්ෂුව විසින්
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත
වැඩිය යුතුය. (බහුලීකත කලයුතුය.)

මහණෙනි,
කල්‍යාණ මිත්‍රයින් ඇති භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය කෙසේ වැඩිය යුතුද?
නැවත නැවත කෙසේ වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
භික්ෂුවක් විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වැඩිය යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් සංකල්ප වැඩිය යුතුය, ,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරු කළාවූ
කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් වචන භවිතා කල යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩයි,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරු කළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් ආජීවයෙන් විසිය යුතුය.,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණු
සම්‍යක් ව්‍යායාමය වැඩිය යුතුය, ,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් සතිය වඩයි,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් සමාධිය වැඩිය යුතුය, .

[4] “මහණෙනි,
කල්‍යාණ මිත්‍රයින් ඇති භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
මේ මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.”යි
වදාළසේක.

[කල්‍යාණ මිත්‍රතාවය අරුණෝදයෙහි ආරම්භය මෙනි. කල්‍යාණ මිත්‍ර ස්වභාවයෙහි සිට උපන් බැවින් විදර්ශනා සහිත ආර්ය මාර්ගය සූර්යයාගේ පහළ වීම වැනි යයි කියනු ලැබේ. යමෙක් තමන්ට ආශ්‍රයට කල්‍යාන මිත්‍රයෙක් ඉන්නේනම් හොඳයැයි සිතා කල්‍යාන මිතුරෙකු සෙව්වත් ඔහුට තම සන්තානයේ කල්‍යාන ගුණ නැත්නම් කවදාවත් කල්‍යාන මිතුරෙක් හමු නොවේ. තමා තුල කල්‍යාන මිත්‍ර ගුණ ඇති නම් ඔහුට එවන් මිතුරන් නිබඳව ආකර්ෂණය වෙයි. කිරට කිරි එකතුවන්නා සේ කල්‍යාන මිතුරෝ ඔහු හා එක වෙයි. තමා අසල ඉන්නේ කුමන දුරගුන ඇති කෙනෙක් වුවත්, ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් කරුණාවෙන් මිත්‍රත්වයෙන් සලකන මනුෂ්‍යායා නිසා සමාජයම කල්‍යාන මිතුරන් වේ. ]

[සීල සම්පදා = චතු පාරිශුද්ධි ශීලය. ]

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි,’ කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ.
එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
අරුණෝදය උදාවන සූර්යයාට පූර්වංගමය.
පූර්ව නිමිත්තය.

මහණෙනි,
එමෙන්ම භික්ෂුවක සීල සම්පත්තිය,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය ඉපදීම පිණිස පූර්වංගමය.
පූර්ව නිමිත්තය.

මහණෙනි,
සීල සම්පන්න භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.

මහණෙනි,
චතුපාරිශුද්ධි සීලයෙන් යුක්ත භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය කෙසේ වඩන්නේද?
කෙසේ නැවත නැවත වඩන්නේද?

[3] “මහණෙනි,
භික්ෂුවක් විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වැඩිය යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් සංකල්ප වැඩිය යුතුය, ,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරු කළාවූ
කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් වචන භවිතා කල යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩයි,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරු කළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් ආජීවයෙන් විසිය යුතුය.,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණු
සම්‍යක් ව්‍යායාමය වැඩිය යුතුය, ,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් සතිය වැඩිය යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් සමාධිය වැඩිය යුතුය,

“මහණෙනි,
මෙසේ සීලයෙන් යුක්තව වසන භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
මේ අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.”
යි වදාළසේක.

[සීලය : පාතිමොක්ඛසංවර සීලය, ඉන්ද්‍රිය සංවර සීලය, ආජීවපාරිසුද්ධි සීලය, පච්චයසන්නිස්සිත සීලය කියා සීල සතරක් ඇත්තේය. ඒ සතර සීලයට චතුපාරිසුද්ධි සීලයයි කියනු ලැබේ. මේ සතර සීලය සාමණේර උපසම්පදා දෙපක්ෂයට ම සාධාරණය වෙනස සාමණේරයන් ගේ ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවර ශීලයෙහි සිකපද අඩුවීම පමණෙකි.
1. ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවර ශීලය
තථාගතයන් වහන්සේ විසින් පනවා ඇති විනය සිකපදයන් පිළිබඳ වූ ශීලය ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවරශීල නමි. සාමණේරයන් විසින් රැකිය යුතු සිකපද සමූහය සාමණේරයන් ගේ ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවර ශීලය ය. උපසම්පන්නයන්ට පනවා ඇති සිකපද සමූහය උපසම්පන්නයන් ගේ ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවර ශීලය ය. READ MORE
2. ඉන්ද්‍රිය සංවර ශීලය‍,
චක්ඛු – සෝත – ඝාන – ජිව්හා – කාය – මන කියා රූපාදි අරමුණු ගන්නා ඉන්ද්‍රිය සයක් ඇත්තේ ය. රූප – ශබ්ද – ගන්ධ – රස – ස්ප්‍ර‍ෂ්ටව්‍ය – ධර්ම යන මේවා චක්ෂුරාදි ඉන්ද්‍රිය සයෙන් ගන්නා අරමුණු ය. සිහියෙන් යුක්ත නො වන ධර්මසංඥාවෙන් තොර ව වාසය කරන්නා වූ පුද්ගලයන්ට චක්ෂුරාදි ඉන්ද්‍රියයන්ගෙන් ගන්නා රූපාදිය සම්බන්ධයෙන් බොහෝ සෙයින් ඇති වන්නේ ඇලීම හෝ විරෝධය ය. ඇලීමය කියනුයේ ලෝභ නම් වූ අකුශල මූලය ය. විරෝධ යයි කියනුයේ ද්වේෂ නම් වූ අකුශල මූලය ය.
යම්කිසි අරමුණක් ගැන ඇලීම හෝ විරෝධය ඇති වුව හොත් එය අනුව අකුශලචිත්ත පරම්පරාවක් ම ඇති වෙයි. ඒ නිසා තමා රක්නා ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවර ශීලය ද බිඳී යා හැකි ය. ඉන්ද්‍රියයන් කරණ කොට ගන්නා ලද රූපාදිය සම්බන්ධයෙන් තෘෂ්ණා ද්වේෂයන් මුල් කොට ඇති අකුශලයන් ඇති නො වන පරිදි සිහියෙන් යුක්ත වීම – පරෙස්සම් වීම ඉන්ද්‍රිය සංවර ශීලය ය.
ඇසට රූපයක් හමු වූ කල්හි එය රූපයක් වශයෙන් සලකා නැවතුන හොත් එය සම්බන්ධයෙන් කෙලෙස් ඇති නොවේ. අකුසල් ඇති නො වේ. රූපාදිය නිසා කෙලෙස් ඇති වන්නේ ඒවායේ නිමිති හා අනුබ්‍යඤ්ජනයන් ගැනීමෙනි. ඇසින් රූපයක් දුටු කල්හි මේ තරුණයෙක, තරුණියක, මහල්ලෙක, මැහැල්ලෙක, ලස්සන එකෙක, කැත එකෙක, සතුරෙක, සැතිරියක, මිතුරෙක, මිතුරියක යනාදීන් ගැනීම රූප නිමිත්ත ගැනීම ය. එය ගත් කල්හි හොඳය ලස්සනය යනාදීන් සලකා ඇලීමත් නරකය. කැතය යනාදීන් සලකා විරෝධයත් නරක ය. කම්මුල් තොල් දත් ඇස් අත් පා ළය යනාදීන් කොටස් වශයෙන් ගැනීම ව්‍යඤ්ජන වශයෙන් ගැනීම ය. ඒ ඒ කොටස් ලස්සනය හොඳය කියා ද නරකය කැතය කියා ද ගැනීමෙන් ඇල්ම හා විරෝධය ඇති වේ.
පෙර අනුරාධපුරයෙහි විසූ ස්ත්‍රියක් සැමියා හා කලහ කර යන්නී, පෙර මඟ වඩනා මහා තිස්ස තෙරුන් වහන්සේ දැක මහ හඬින් සිනා සුනා ය. තෙරුන් වහන්සේ ඇගේ දත් ඇට ටික දැක ඒ රූපය ඇට සැකිල්ලක් සේ සලකා ගත්හ. ඇය සොයා ඒ මඟ ආ ඇගේ සැමියා තෙරුන් වහන්සේ දැක, “ස්වාමීනි, මේ මඟ ස්ත්‍රියක යනු දුටු සේක්දැ”යි විචාළේය. එකල්හි තෙරුන් වහන්සේ “පින්වත, ස්ත්‍රියක පුරුෂයෙක කියා නො දනිමි. මේ මඟ ඇට සැකිල්ලක් නම් ගියේ ය” යි කීහ. උන්වහන්සේට ස්ත්‍රිය ස්ත්‍රියක් වශයෙන් නො දැනුණේ උන්වහන්සේගේ උසස් ඉන්ද්‍රිය සංවරය නිසා ය. ඉන්ද්‍රිය සංවර ශීලය රැකිය යුත්තේ ඒ මහා තිස්ස තෙරුන් වහන්සේ මෙන් ය. මෙය රැකීමට ඉතා දුෂ්කර ශීලයෙකි. එබැවින් ඒ සම්බන්ධයෙන් සිකපද පනවා නැත. පැවිද්දන් විසින් සැම කල්හි ම ඉන්ද්‍රිය සංවරයෙන් තොර ව වාසය නො කොට, හැකි පමණින් මේ ශීලය ද රැක තමන්ගේ ශ්‍ර‍මණභාවය උසස් කර ගත යුතු ය.
3. ආජීවපාරිශුද්ධි ශීලය
ගිහියන් සතුටු කොට ඔවුන්ගෙන් ප්‍ර‍ත්‍යය ලබනු පිණිස කරන, බුද්ධාදීන් විසින් පිළිකුල් කරන නො මනා ක්‍රියාවලීන් වැලකී පිඬුසිඟා ගැනීම් ආදියෙන් දැහැමින් ජීවත් වීම ආජීවපාරිශුද්ධි ශීලය ය.
සතුටු කිරීම සඳහා ගිහියන්ට යම් යම් දේ දීම, වෙදකම් කිරීම, කේන්ද්‍ර‍ය බලා පලාපල කියා දීම, අතබලා පලාපල කියා දීම, නැකැත් සාදා දීම, මන්ත්‍ර‍ගුරුකම් කිරීම රස්සාවල් සොයා දීම, ගිහියන් එනු දුටු කල්හි පෙර මඟට ගොස් පිළිගැනීම, ඔවුනට පසු ගමන් කිරීම, හිතවත්කම දක්වා චාටු බස් කීම, ඉදිරියෙහි ඉන්නා අයට ස්තුති කිරීම, නැති අයගේ අගුණ කිරීම, පමණට වඩා ගරු නම්බු දී කථා කිරීම, බොරු හැබෑ මිශ්‍ර‍ කොට කථා කිරීම, ගිහියන්ගේ දරුවන් සුරතල් කිරීම, පණිවිඩ ගෙන යෑම් ආදි ගිහියන්ගේ වැඩ කිරීම, තමාගේ ගුණ ඇඟවීම, නැති ගුණ දැක්වීම, වැඩිපුර ලැබීමට සිතා දෙන දෙය ප්‍ර‍තික්ෂේප කිරීම යනාදිය කිරීමෙන් ප්‍ර‍ත්‍යය ලබා ජීවත්වීම මිථ්‍යා ජීවිකාව බව දත යුතු ය.
4. ප්‍ර‍ත්‍යය සන්නිශ්‍රිත ශීලය
පිඬු සිඟා ගැනීම් ආදියෙන් දැහැමින් වුව ද ලද සිවු පසය ප්‍රයෝජනය වශයෙන් හෝ ධාතු වශයෙන් හෝ ප්‍ර‍තිකූල වශයෙන් හෝ ප්‍ර‍ත්‍යවේක්ෂා කොට පරිභෝග කරන බව ප්‍ර‍ත්‍යයසන්නිශ්‍රිත ශීලය ය. ප්‍ර‍ත්‍යවේක්ෂාව ඉහත දක්වා ඇත……..
ශාසනාවතරණය – රේරුකානේ මහා ස්වාමින්වහන්සේ

[ඡන්‍ද සම්පදා = සසරින් මිදෙනු පිණිස ක්‍රියා කරනු පිණිස ඇතිවෙන කැමැත්ත,
 දිට්ඨි සම්පදා = ඥාන සම්පත්තිය. අප්පමාද සම්පදා = ක්‍රියා කරවන අප්‍රමාද සම්පත්තිය = යොනිසො මනසිකාර සම්පදා = පිළිවෙළ මෙනෙහි කිරීමේ සම්පත්තිය නැවත “කල්‍යාණ මිත්තතා” යන ආදිය සම්මා දිට්ඨි ආදියට වෙනස්වූ ආකාරයකින් ද අදහස් දැක්වීම පිණිස කියන ලදී.

ඡන්‍ද සම්පත්තිය නැත්තා මුළු ජීවිතයම සිඟමින් ජීවත්වන හිඟන්නකු සේ ඒ ඒ දවසේ බඩ ගින්නට යමක් සොයන්නා සේ ඒ ඒ ජීවිතයේ ඇති හීන ප්‍රාර්ථනා සපුරා ගන්නට පමණක් උත්සාහ කරන්නේය. සසර බිය නොදකින පෘතග්ජන පුරුෂයා සසරින් මිදීමක් ඇති බවක් නොදනී. කෙසේ නම් ඊට චන්දයක්, කැමැත්තක් ඇති වන්නේද?.]

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි,’ කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ.
එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
අරුණෝදය , උදාවන සූර්යයාට පූර්වංගමවේ.
පූර්වනිමිත්ත වේ.

මහණෙනි,
එසේම ඡන්ද සම්පත්තිය සහිත වූ භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය උපදවන්නාවූ භික්ෂුවට පූර්වංගමය.
පූර්ව නිමිත්තය වේ

මහණෙනි,
ඡන්ද සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
මේ මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය. .

මහණෙනි,
ඡන්ද සම්පත්තියෙන් යුක්තවූ භික්ෂුවක්
කෙසේ නම් ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය කෙසේ නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
භික්ෂුවක් විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වැඩිය යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් සංකල්ප වැඩිය යුතුය, ,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරු කළාවූ
කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් වචන භවිතා කල යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩයි,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරු කළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් ආජීවයෙන් විසිය යුතුය.,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණු
සම්‍යක් ව්‍යායාමය වැඩිය යුතුය, ,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් සතිය වඩයි,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් සමාධිය වැඩිය යුතුය,

“මහණෙනි,
මෙසේ ඡන්ද සම්පත්තියෙන් යුක්තවූ භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.” යයි වදාළසේක.

[ලෞකික සම්පත්, කොපමණ පානය කළත් පිපාසය නො සන්සිඳවන, පානය කරන්නට කරන්නට පිපාසය වර්ධනය වන සමුද්‍රජලය මෙන් සැලකිය යුතු. පිපාසය සංසිඳවා ගැනීමට යමෙක් සමුද්‍ර ජලය පානය කෙළේ නම් කොපමණ පානය කළත් ඔහු පිපාසය තිබියදී ම මිය යන්නේ ය. එමෙන් කොපමණ මනුෂ්‍ය, දිව්‍ය, බ්‍රහ්ම රාජ සම්පත් වින්දේ වී නමුත් සත්ත්වයෝ සම්පත් විඳිනු කැමති බව යයි කියන ලද තෘෂ්ණා පිපාසය තිබියදී ම කළුරිය කරන්නාහු ය. සංස්කාර ධර්මයන් අතුරෙන් අතිප්‍රණීත ධර්මය වූ අර්හත් ඵල සුඛය ද විඳිමින් සිටියදී ම බිඳී යන ධර්මයකි. එහෙයින් අර්හත් ඵලය ද අභිනව අර්හත් ඵල සුඛ උපදවා විඳිනු කැමති බව යයි කියන ලද ඡන්ද ප්‍රාර්ථනාව සහිත වූ ධර්මයක් වේ. ඡන්ද ප්‍රාර්ථනාව ද තෘෂ්ණා ප්‍රාර්ථනාව මෙන් ඖදාරික වූ ගින්නක් නො වන මුත් සියුම් වූ ගින්නකි. මෙසෙයින් සකල සංස්කාර ධර්මයෝ ම ප්‍රාර්ථනාග්නියෙන් දිලිසෙන සප්‍රණිහිත ධර්ම බව දතයුතු. අනුපාදිශේෂ නිර්වාණයට පැමිණීමෙන් සකල ප්‍රාර්ථනාවෝ නිරුද්ධ වෙති. එහෙයින් ක්ලේශ ස්කන්ධ නිරෝධයයි කියන ලද්දා වූ අසංඛත ධාතුවට අප්‍රණිහිත නිර්වාණයයි කියනු ලැබේ. මෙසේ සුඤ්ඤතය, අනිමිත්තය, අප්පණිහිතය යන නාමත්‍රයෙන් දක්වන ලද්දේ ඒකාන්තයෙන් වෙන් වෙන් වූ නිර්වාණත්‍රයක් නොවේ. ඒ වනාහි සකල පළිබෝධයන්ගෙන් හිස් වීම, සංස්ථානයෙන් හිස්වීම, ප්‍රාර්ථනාවන් ගෙන් හිස් වීම යන ගුණත්‍රයාගේ වශයෙන් එකම අසංඛත ධාතුව මැයි.
යමෙක් තෙම ත්‍රෛයිභූමික ධර්මයන්හි පවත්නා වූ ප්‍රයත්න කළයුතු බව නමැති පළිබෝධයන් දුඃඛයකැයි දැන ගත්තේ වේ නම් :- ඔහුට නිර්වාණයාගේ සුඤ්ඤත ගුණය ඉතා ප්‍රණීත ගුණයක් වේ. නිත්‍ය වූ එක ම නිර්වාණ ධාතුව පමණක් සකල පළිබෝධයන්ගෙන් හිස් වූ හෙයිනි.
යමෙක් තෙම ජරා භය, මරණ භය, රාජ භය, චෝර භයාදි අනේක භය වලින් ද අනේක උපද්‍රව වලින් ද නිරතුරුව පීඩා ලබමින් ත්‍රෛභූමික ධර්මයන් පවත්නා බව අවබෝධ කරගත්තේ නම් ඔහුට නිර්වාණයෙහි අනිමිත්ත ගුණය අතිශයින් ප්‍රණීත වූ ගුණයක් වේ. කුමක් හෙයින්ද යත් ජරා මරණාදි භය සමූහය විසින් කුදු මහත් සටහන් ඇත්තා වූ ද්‍රව්‍ය පිණ්ඩයන් වූ සංස්කෘත ධර්මයෝ ම පෙළනු ලබත්. සටහනක් නැත්තා වූ අද්‍රව්‍ය වූ අජටාකාශයෙහි ගිනි සුළං, ආයුධ, සෙන ආදි කිසිවකට සැපිය හැකි නො වන හෙයින් එය නිරුපද්‍රිත වූවක් මෙන් සටහනක් නැති අද්‍රව්‍ය වූ නිර්වාණ ධාතුව රාජ චෝරාදි අසාධාරණ භය වලින්ද ජාති, ජරා, මරණ යන සාධාරණ භය වලින්ද මිදී පවතී. එහෙයිනි.
යමෙක් ත්‍රෛභූමික ධර්මයන්ගේ මධ්‍යයෙහි පඤ්චකාමය ප්‍රාර්ථනා කරන්නා වූ කාම තෘෂ්ණාව නමැති ගින්නෙන්ද, යහපත් බව ප්‍රාර්ථනා කරන්නා වූ භව තෘෂ්ණාව නමැති ගින්නෙන් ද තැවි තැවී සිටීම දුක බව අවබෝධ කර ගත්තේ වේ නම් ඔහුට නිර්වාණයාගේ අප්පණිහිත ගුණය ඉතා ප්‍රණීත වේ. නිර්වාණයෙහි එබඳු ගිනි නැති හෙයිනි. නිර්වාණයේ සුඤ්ඤත ගුණය හා අනිමිත්ත ගුණය උත්සන්න වූ භව තෘෂ්ණාව ඇති පුද්ගලයන්ට නිරර්ථක වූවක් මෙන් වැටහේ. අප්‍රණිහිත ගුණය උත්සන්න වූ කාම තෘෂ්ණාව ඇත්තා වූ පුද්ගලයන්ට නිරර්ථකාකාරයෙන් වැටහේ. මේ ගුණ තුන අවබෝධ කර නොගත් පුඟුලන්ට නිර්වාණය තුච්ඡ වූවක් සේ වැටහේ.]

[අත්ත සම්පදා = සමෘද්ධ වූ සිත් ඇති බව,

චිත්ත සම්පත්තිය යනු අනුන් සතු දෙයට ආශා නොකිරීම. දොස සහගත සිතින් තොරවීම. මෝහය මැඩලන සේ යෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් යුතුව ලොව ජීවත්වීමය.]

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි,’ කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ.
එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
අරුණෝදය උදාවන සූර්යයාට පූර්වංගමවේ,
පූර්ව නිමිත්ත වේ.
මහණෙනි,
එසේම චිත්ත සම්පත්තිය,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය උපදවන්නට පූර්වංගමය, පූර්වනිමිත්තය. මහණෙනි,
චිත්ත සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය,,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය,”
යයි වදාළසේක.?

මහණෙනි,
චිත්ත සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව කෙසේ නම්
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?.
කෙසේ නම් නැවත නැවත වැඩිය යුතුද .”

[3] “මහණෙනි,
භික්ෂුවක් විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වැඩිය යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් සංකල්ප වැඩිය යුතුය, ,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරු කළාවූ
කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් වචන භවිතා කල යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩයි,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරු කළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් ආජීවයෙන් විසිය යුතුය.,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණු
සම්‍යක් ව්‍යායාමය වැඩිය යුතුය, ,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් සතිය වඩයි,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් සමාධිය වැඩිය යුතුය,

“මහණෙනි,
මෙසේ චිත්ත සම්පත්තියෙන් යුක්තවූ භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.” යයි වදාළසේක.

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි,’ කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ.
එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
අරුණෝදය උදාවන සූර්යයාට පූර්වංගමවේ.
පූර්ව නිමිත්තවේ.

මහණෙනි,
එමෙන්ම ඤාණ සම්පත්තිය,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන්නාවූ භික්ෂුවට
පූර්වංගම වේ. පූර්ව නිමිත්ත වේ.

මහණෙනි,
ඤාණ සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය,

මහණෙනි,
ඤාණසම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
කෙසේ නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
භික්ෂුවක් විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වැඩිය යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් සංකල්ප වැඩිය යුතුය, ,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරු කළාවූ
කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් වචන භවිතා කල යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩයි,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරු කළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් ආජීවයෙන් විසිය යුතුය.,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණු
සම්‍යක් ව්‍යායාමය වැඩිය යුතුය, ,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් සතිය වඩයි,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් සමාධිය වැඩිය යුතුය,

“මහණෙනි,
මෙසේ ඤාණ සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය,,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය,” වදාළසේක.

අති පුජ්‍ය නාඋයනේ අරියධම්ම මහා ස්වාමින්වහන්සේ කල දේසනාවක්

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි,’ කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ.
එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
අරුණෝදය උදාවන සූර්යයාට පූර්වංගම වේ.
පූර්ව නිමිත්ත වේ.

මහණෙනි
එමෙන්ම අප්‍රමාද සම්පත්තිය
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වඩන්නාවූ භික්ෂුවට
පූර්වංගමවේ, පූර්ව නිමිත්ත වේ.

මහණෙනි,
අප්‍රමාද සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය,.
ආර්ය මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය,”

“මහණෙනි,
අප්‍රමාද සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය කෙසේ වැඩිය යුතුද?
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත කෙසේ වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
භික්ෂුවක් විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වැඩිය යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් සංකල්ප වැඩිය යුතුය, ,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරු කළාවූ
කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් වචන භවිතා කල යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩයි,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරු කළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් ආජීවයෙන් විසිය යුතුය.,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණු
සම්‍යක් ව්‍යායාමය වැඩිය යුතුය, ,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් සතිය වඩයි,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් සමාධිය වැඩිය යුතුය,

“මහණෙනි,
මෙසේ අප්‍රමාද සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
භික්ෂුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.” යයි වදාළසේක.

[අප්පමාද යන පදය මහත්වූ යන අරුත ගෙන දෙයි. මහත්වූ අර්ථයක් ගෙන සිටියි. සියලු ත්‍රිපිටක බුද්ධවචනය ගෙන හැර පා කියන විට අප්පමාද යන පදයම යොදනු ලැබේ. එහෙයින් මෙසේ කියා ඇත –
මහණෙනි, යම්සේ ජංගම වූ සියලු ප්‍රාණීන්ගේ පියවරවල් ඇද්ද? ඒ සියල්ල ඇත්පා සටහන තුළ ඇතුළත් කළහැකි වේද, එහෙයින්ම එය සියලු සතුන්ගේ පියවර සටහන්වලට වඩා විශාල යය කියනු ලැබේ. ඒ එය මහත් වූ එකක් හෙයිනි. එසේම මහණෙනි, සියලු කුසල් දහම් අප්‍රමාදය මුල්කොටම පවතී. අප්පමාද යන්නෙහි අන්තර්ගත වෙයි. අප්පමාදය ඒ දහම්වලට අග්‍ර යයි කියනු ලැබෙයි.
ඒ වනාහි සිහියෙන් තොර නොවී සිටීම යන තේරුමයි. මේ වනාහි සිහියෙන් තොර නොවී සිටීමයි. අප්පමාදං යන මෙහි අමෘතය නම් නිර්වාණයයි. එය නූපන්නක් හෙයින් නොදිරයි, නොමැරෙයි, එහෙයින් අමෘත යයි කියනු ලැබේ. මෙයින් පැමිණේ යන අරුතින් පද නම් වේ. අමෘතයට පැමිණෙත් යනු අර්ථයි. අමෘතයට අධිගම උපාය යයි කියූ ආකාරයයි. පමාදො යනු ප්‍රමාද වීමේ ස්වභාවයයි. මුට්ඨස්සති නම් වූ සිහිය හැර දැමීමට මෙය නමකි. මච්චුනො යනු මරණයට නමකි. පදං යනු උපායයි, මාර්ගයයි. පමාවන්නා ඉපදීම නොඉක්මවයි. උපන් තැනැත්තා දිරීමටත් මරණයටත් පත්වන හෙයින් පමාදො මච්චුනෝපදං, ප්‍රමාදයෙන් මරණයට පත්වෙයි, හෙවත් මැරෙයි. අප්පමත්තා න මීයන්ති යනු සිහියෙන් යුතු අප්‍රමාදී පුද්ගලයා නොමැරෙයි. අජරාමර වෙත් යයි නොසැලකිය යුතුයි. අජරාමර තත්ත්වයට පැමිණෙන කිසිම සතකු නැත. පමා වූවහුගේ සසර පැවැත්මේ අවසානයක් නැත. අප්‍රමාදියාගේ අවසානයක් ඇත. එහෙයින් ප්‍රමාද වන්නෝ ඉපදීම් ආදියෙන් නොමිදුණු හෙයින් ජීවත් වුවත් මළාහුම වෙති. අප්‍රමාදීහු වනාහි අප්‍රමාද ලක්ෂණ දියුණු කර ගනිමින් වහා මගපල සාක්ෂාත් කොට දෙවෙනි තෙවෙනි ආත්මභාවවලින් පසු නූපදිත්. එහෙයින් ඔවුහු ජීවත් වුවත් මළත් නොමැරෙත්මය.
යෙ පමත්තා යථා මතා යනු යම් සත්ව කෙනෙක් ප්‍රමාද නම් ඔවුහු ප්‍රමාද මරණයෙන් මළ හෙයින්, යම්සේ ජීවිතේන්ද්‍රිය ආයුප්‍රමාණයන් අවසන් ව මැරෙන්නහු දරකඳක් මෙන් පහවූ විඤ්ඤාණය ඇතිව මැරෙත්. ඒ ඒ ආකාරවලින් මැරුණාක් වැනි ගිහියන්ට, දන් දෙන්නෙමු. සිල් රකින්නෙමු, පෙහෙවස් වසන්නෙමු ආදි එක් සිතකුදු නූපදී යයි යන මතයෙහි පිහිටියා වූ ඔවුහු නොයෙක් අදහස් ඇති කර ගත්තාහු වෙති. යෙ පමත්තා යථා මතා යයි කීයේ එහෙයිනි.
එතං විසෙසතො ඤත්ත්වා යනු පමා වන්නාහට වට්ට නම් වූ සංසාර දුකෙන් මිදීමක් නැත. අප්‍රමාදී පුද්ගලයාට පමණක් එය ඇත යන අදහසයි. මේ විශේෂත්වය විශේෂයෙන් ම දැනගෙන යනු ද මෙහි අදහසකි.
කවරෙක් නම් මේ විශේෂය දැනගනිත්ද? 
අප්පමාදම්හි පණ්ඩිතා යනු (ඒ දැනගන්නා පුද්ගලයන්ය.) යමෙක් පණ්ඩිත නම්, දැන ගැනීමේ නුවණින් යුක්ත නම්, ප්‍රඥාවන්ත නම් ස්වකීය අප්‍රමාදී පිළිවෙතෙහි සිට එය වර්ධනය කර ගනිත්. ඔවුහු මෙසේ ඒ විශේෂ කාරණය දැන ගනිත්. අප්පමාදො පමොදන්ති යනු, මෙසේ දැනගෙන ඒ දැනගත් ස්වකීය අප්‍රමාද ප්‍රතිපත්තිය පිළිබඳව විශේෂයෙන් ප්‍රීතියට පත්වෙති. ප්‍රබෝධමත් සිනාමුසු මුහුණින් තුටුපහටු වෙත්. අරියානං ගොචරෙ රතා යනු මෙසේ ඒ ආකාරයෙන් අප්‍රමාදයෙන් ප්‍රමෝදයට පත් ශ්‍රේෂ්ඨ පුද්ගලයෝ අප්‍රමාදී ප්‍රතිපදාව තවදුරටත් වඩා ආර්ය වූ බුදුපසේබුදුමහරහතන් වහන්සේලාගේ ගෝචර සංඛ්‍යාත සතරසතිපට්ඨානාදි භේදගත සත්තිස්බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් හා නවවිධලෝකෝත්තරධර්මයන්හි ඇළෙමින් ඒවාහි නිරත වෙමින් වාසය කෙරෙත් යනු අර්ථයයි.
තෙ ඣායිනො යනු ඒ අප්‍රමාදී පණ්ඩිත පුද්ගලයෝ අෂ්ටසමාපත්ති සංඛ්‍යාත වූ ආරම්මණ උපනිජ්ඣාන ලක්ෂණ කොට ඇති (අරමුණු නිරීක්ෂණය කිරීම) විදර්ශනාමාර්ගඵල සංඛ්‍යාත වූ ලක්ෂණ නිරීක්ෂණය කිරීම යන ද්විවිධ වූ ධ්‍යාන මගින් ධ්‍යානලාභී වූවාහු. සාතතිකාති යනු අභිනිෂ්ක්‍රමණයේ පටන් අර්හත්මාර්ගය දක්වා නිරන්තරව පවත්වනලද කායික චෛතිසක වීර්යයෝයි. නිච්චං දළ්හපරක්කමාති යනු යම් ඒ පුරුෂබලයෙන්, පුරුෂ වීර්යයෙන්, පුරුෂ පරාක්‍රමයෙන් පැමිණිය යුතු තැනට නොපැමිණි වීර්යයාගේ එකතු කිරීම (ගෙතීම) වන්නේ යයි මෙබඳු වීර්යයෙන් අතරතුර පසු නොබැස දැඩි උත්සාහයෙන් නිති පවත්වා ගන්නා වීර්යයෙන් යුක්ත වීමයි.]

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි,’ කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ.
එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
අරුණෝදය, උදාවන සූර්යයාට පූර්වංගම වේ.
පූර්ව නිමිත්ත වේ.

මහණෙනි,
එසේම උපාය මනසිකාරය
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය උපදවන්නාවූ භික්ෂුවට
පූර්වංගම වේ. පූර්වනිමිත්ත වේ.

[කුසල් උපදින සේ සුදුසු පරිදි මෙනෙහි කිරීම යෝනිසෝ මනසිකාරයයි. මෙතන්හි ගැනෙනුයේ විදර්ශනාව පිළිබඳ යෝනිසෝ මනසිකාරය යි. එනම්, ඇතිවෙමින් පවත්නා නාමරූප ධර්මයන් ස්වභාව ලක්ෂණ වශයෙනු ත් ඇති වී ම හා නැතිවීම යන අනිත්‍ය ලක්ෂණ ආදී වශයෙනුත් මෙනෙහි කිරීම හා මෙනෙහි කොට දැන ගැනීම යෝනිසෝමනසිකාරය යි. ප්‍රත්‍යක්‍ෂ ඥානය මෝරවා දියුණු කරගත් කල්හි ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට නොදක්නා ලද නාම රූප ධර්මයන් ප්‍රත්‍යක්ෂ ඥානයෙන් දක්නා ලද නාම රූපයන් හා සසඳා මෙනෙහි කොට හැකි වීම හෝ විනිශ්චය කරන්ට හැකි වීම යෝනිසෝමනසිකාරය මැ යි. මතු මතු විදර්ශනා ඥාන විශේෂයන්ට හා මාර්ග ඵලයන්ටත් උපකාරීවන නියම මාර්ගය වු උපාය මනසිකාරය යි. එහෙයින් අටුවාවෙහි:
“යෝනිසෝමනසිකාරො නාම උපාය මනසිකාරො,
පථමනසිකාරො, අනිච්චෙ අනිච්චන්ති වා දුක්ඛෙ
දුක්ඛන්ති වා අනත්තන්ති අනත්තාති වා
අසුභෙ අසුභන්ති වා මනසිකාරො.” ය යි කීහ.
එහි අදහස :-
යෝනිසෝමනසිකාරය නම් දුක් සංසිඳ වීමට උපකාරී වන නියම නය ක්‍රමය අනුව මෙනෙහි කිරීමය.

මග්ග වග්ගයේ ඇති කාණ්ඩ දහසයේ සුත්‍ර සියල්ලම ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගය වැඩීම, එයට උපකාරවන ධර්ම ආදිය ගැන විස්තර කෙරෙනු ඒවාය. සමස්තයක් ලෙස ගත හොත් මේ ආර්ය මාර්ගයේ අට අංගයන් ගොනු තුනකට දමා , එනම් සීල සමාධි සහ ප්‍රඥා ලෙස දක්වනු දැකිය හැක. මේ සියලු ශාස්ත්‍රීය විමසුම් අමතක කොට, බුද්ධ ධර්මයේ ඒකායන අරමුණ ගැන සිතා මේ අරි අටඟ මග මෙසේ මම දකිමි.
“සත්වයා ගේ යලි උපත හෙවත් භවය නැති කිරීම කල හැක්කේ බාහිර පුද පුජා, යාග හෝම, වත් පිළිවෙත් වලින් නොව තම තමාගේ මනස සුද්ධ කරගෙන, මනස දියුණු කර ගැනීමෙනි. මේ ධර්මය, මනස ගැන උගන්වන, මනස දියුණු කරගන්නා විදි උගන්නන ධර්මයය.
අපේ යලි උපත ඇති කර ගන්නේ අපිම හදාගන්නා සංඛාර නිසාය. මේ ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගයේ අංග එකින් එක ගෙන විමසා බැලුවහොත් මිනිසෙකුගේ මනස විසින් ඔහුගේ සියලු ක්‍රියා කාරකම් මෙහෙයවන බව දැකිය හැක. ජීවත් වීමේදී කරන සියලු ක්‍රියා පිරිසිදු මනසකින් කරන්නට නම් මේ අටෙන් බොහොමයක් ඒවා අවශ්‍යම බව පෙනේ. ඒ නිසා මනස පිරිසිදුව දියුණු කරගන්නට මේ අරි අටඟ මග යා යුතු බව දකිමින් නිතර නිතර විමසමින් නිවන් දකින්නට ඕනෑකමක් ඇතිව ජීවත්වීමට මේ සුත්‍ර ගොනුවත් උපකාර වේවා.

හරි මගින් මෙනෙහි කිරීමය. උපදිමින් නැසෙමින් පවත්නා නිත්‍ය නො වන වස්තුන්වෙහි අනිත්‍ය ය යි කියා හෝ එය ම භයට හේතුවන බැවින් දුකය යි කියා හෝ එහි ම ආත්මසාරයක් නැති හෙයින් අනාත්මය යි කියා මහා අසෝභන වූ කුණු සිරුරෙහි අසුභය යි කියා හෝ නුවණින් මෙනෙහි කිරීමය.

මහණෙනි,
උපාය මනසිකාරයෙන් යුත් භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.” යයි වදාළසේක.

මහණෙනි,
උපාය මනසිකාරයෙන් යුත් භික්ෂුව
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය
නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
භික්ෂුවක් විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වැඩිය යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් සංකල්ප වැඩිය යුතුය, ,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරු කළාවූ
කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් වචන භවිතා කල යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් කර්මාන්තය වැඩිය යුතුය,,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරු කළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් ආජීවයෙන් විසිය යුතුය.,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණු
සම්‍යක් ව්‍යායාමය වැඩිය යුතුය, ,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් සතිය වැඩිය යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් සමාධිය වැඩිය යුතුය,

“මහණෙනි,
මෙසේ උපාය මනසිකාරයෙන් යුත් භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.” යයි වදාළසේක.

[යෝනිසො මනසිකාරය නම් උපාය මනසිකාරයයි පථ මනසිකාරයයි. අනිත්‍යයෙහි අනිත්‍ය යයිද, දුකෙහි දුකයයිද අනාත්මයෙහි අනාත්ම යයි ද, අශුභයෙහි අශුභ යයි ද මෙනෙහි කිරීමයි. අනාත්ම යයි ද, අශුභයෙහි අශුභ යයි ද මෙනෙහි කිරීමයි. ඒ යොනිසො මනසිකාරය එම අශුභ අරමුණෙහි බහුලකොට පවත්වන්නහුට කාමච්ඡනය ප්‍රහීණ වෙයි. එයින් වදාළහ. භාග්‍යවත් බුදු රදහුද,

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි,’ කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ.
එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

[2] “මහණෙනි,
අරුණෝදය උදාවන සූර්යයාට පූර්වාංගමවේ.
පූර්ව නිමිත්තවේ.
මහණෙනි, එසේම කල්‍යාණ මිත්‍රයින් ඇතිබව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය උපදවන භික්ෂුවට
පූර්වංගමය, පූර්ව නිමිත්තය.

මහණෙනි,
කළ්‍යාණ මිත්‍ර ආශ්‍රය ඇති භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.”
ආර්ය මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.”

[3] “මහණෙනි,
කළ්‍යාණ මිත්‍රයින් ඇති භික්ෂුව
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
ආර්ය මාර්ගය නැවත නැවත කෙසේ වැඩිය යුතුද?

“මහණෙනි,
භික්ෂුව රාගය දුරු කිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝසය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වැඩිය යුතුය,

රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝසය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් සංකල්පය වැඩිය යුතුය,

රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දොසය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරු කිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් වචනය වැඩිය යුතුය,’

රාගය දුරු කිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝසය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් කර්මාන්තය වැඩිය යුතුය,

රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දොසය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් ආජීවය වැඩිය යුතුය,

රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දොසය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් ව්‍යායාමය වැඩිය යුතුය,

රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝසය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් සතිය වැඩිය යුතුය,

රාගය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
දෝසය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති,
මෝහය දුරුකිරීම කෙළවරකොට ඇති
සම්‍යක් සමාධිය වැඩිය යුතුය,.

[4] “මහණෙනි,
කළ්‍යාණ මිත්‍රයින් ඇති භික්ෂුව මෙසේ
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.” යයි වදාළසේක.

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි,’ කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ.
එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
අරුණෝදය උදාවන සූර්යයාට පූර්වංගමවේ.
පූර්ව නිමිත්තවේ.

මහණෙනි,
සීල සම්පත්තිය ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය
උදාවන්නාවූ භික්ෂුවට පූර්වංගම වේ.
පූර්වනිමිත්ත වේ.

මහණෙනි,
සීල සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය,..
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත වැඩිය යුතුය,.

මහණෙනි,
සීල සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය කෙසේ වැඩිය යුතුද?
කෙසේ නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
භික්ෂුව විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වැඩිය යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් සංකල්ප වැඩිය යුතුය, ,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරු කළාවූ
කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් වචන භවිතා කල යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් කර්මාන්තය වැඩිය යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරු කළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් ආජීවයෙන් විසිය යුතුය.,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණු
සම්‍යක් ව්‍යායාමය වැඩිය යුතුය, ,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් සතිය වැඩිය යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් සමාධිය වැඩිය යුතුය,

“මහණෙනි,
මෙසේ සීල සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.” යයි වදාළසේක..

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි,’ කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ.
එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
අරුණෝදය උදාවන සූර්යයාට පූර්වංගම වේ.
පූර්ව නිමිත්ත වේ.

මහණෙනි,
එමෙන්ම ඡන්ද සම්පත්තිය ,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය උපදවන්නාවූ
මහණහට පූර්වංගම වේ. පූර්ව නිමිත්ත වේ.

මහණෙනි
ඡන්දසම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවතවැඩිය යුතුය,

“මහණෙනි,
ඡන්ද සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
කෙසේ නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
භික්ෂුව විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වැඩිය යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් සංකල්ප වැඩිය යුතුය, ,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරු කළාවූ
කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් වචන භවිතා කල යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩයි,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරු කළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් ආජීවයෙන් විසිය යුතුය.,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණු
සම්‍යක් ව්‍යායාමය වැඩිය යුතුය, ,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් සතිය වැඩිය යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් සමාධිය වැඩිය යුතුය,

(මේ ඡේදය මේ වර්ගයේ 1 වෙනි සූත්‍රයේ 3 වෙනි ඡේදය මෙනි.)

“මහණෙනි,
මෙසේ ඡන්ද සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.” යයි වදාළසේක.

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි,’ කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ.
එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
අරුණෝදය උදාවන සූර්යයාට පූර්වංගම වේ.
පූර්ව නිමිත්ත වේ.

මහණෙනි,
එමෙන්ම චිත්ත සම්පත්තිය
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය උපදවන්නා වූ
මහණහට පූර්වංගම වේ, පූර්ව නිමිත්ත වේ.

මහණෙනි,
චිත්ත සම්පත්තියෙන් යුත් භික්මෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය,.
නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.

මහණෙනි,
චිත්ත සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
කෙසේ නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
භික්ෂුව විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වැඩිය යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් සංකල්ප වැඩිය යුතුය, ,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරු කළාවූ
කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් වචන භවිතා කල යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් කර්මාන්තය වැඩිය යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරු කළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් ආජීවයෙන් විසිය යුතුය.,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණු
සම්‍යක් ව්‍යායාමය වැඩිය යුතුය, ,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් සතිය වැඩිය යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් සමාධිය වැඩිය යුතුය,

“මහණෙනි,
මෙසේ චිත්ත සම්පත්තියෙන් යුක්ත වූ භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.” යයි වදාළසේක.”

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි,’ කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ.
එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
අරුණෝදය උදාවන සූර්යයාට පූර්වංගම වේ.
පූර්ව නිමිත්තවේ.

මහණෙනි,
එලේසින්ම ඤාණසම්පත්තිය
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය උපදවන්නාවූ
මහණහට පූර්වංගමවේ. පූර්වනිමිත්තවේ.

මහණෙනි,
ඤාණසම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය උපදවන්නේය,
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත උපදවන්නේය
මහණෙනි ඤාණ සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
කෙසේ නැවත නැවත වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
භික්ෂුව විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වැඩිය යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් සංකල්ප වැඩිය යුතුය, ,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරු කළාවූ
කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් වචන භවිතා කල යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් කර්මාන්තය වැඩිය යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරු කළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් ආජීවයෙන් විසිය යුතුය.,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණු
සම්‍යක් ව්‍යායාමය වැඩිය යුතුය, ,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් සතිය වැඩිය යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් සමාධිය වැඩිය යුතුය,

“මහණෙනි,
මෙසේ ඤාණ සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.” යයි වදාළසේක.

[විමුක්ති ප්‍රතිපදාවෙහි ප්‍රායෝගික ක්‍රියාකාරිත්වය නියෝජනය කරන මාර්ග සත්‍යය සම්මා දිට්ඨි, සම්මා සංකප්ප, සම්මා වාචා, සම්මා කම්මන්ත, සම්මා ආජීව, සම්මා වායාම, සම්මා සති හා සම්මා සමාධි යනුවෙන් අංග අටකින් සමන්විත වේ. එම අංග අට ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාත්මක කිරීමේ දී ශීල, සමාධි, ප්‍රඥා යනුවෙන් ත්‍රිවිධ ශික්‍ෂාව යටතේ සම්පිණ්ඩනය කර ඇත. සසර දුක නිර්මාණය වන ප්‍රධානතම හේතුව වන තෘෂ්ණාව ක්‍ෂය කිරීමෙහිලා අනුගත ප්‍රතිපදාව ආචාර විද්‍යාත්මක (ශීල) මනෝවිද්‍යාත්මක (සමාධි) හා දාර්ශනික (ප්‍රඥා) යනුවෙන් පදනම් තුනකින් සමන්විත වේ.
විමුක්තිය උදෙසා පමණක් නොව එදිනෙදා ජීවිතයේ දී භෞතික දියුණුව අපේක්‍ෂා කරන සැම අයකුටම අරි අටගි මග අනුගමනයෙන් වර්තමාන ජීවිතයේ දී ම සසර දුක නිමා කළ හැකි අතරම, ලෞකික සමෘද්ධිය ද අත්පත් කර ගත හැකිය.
ඒ අනුව ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයේ උපයෝගීතාව විමුක්තිය උදෙසා පමණක් නොව සමාජ ආර්ථික දියුණුව උදෙසා ද ඉවහල් වන බව විවිධ අධ්‍යයනයන් යටතේ පැහැදිලි කර තිබේ.
ආර්ය අෂ්ටංගික මාර්ගයේ අංග අට පිළිවෙලින් වෙන්කොට දැක්වුව ද එය ප්‍රායෝගිකව අනුගමනය කිරීමේ දී අංග සියල්ලම එකවර ක්‍රියාවට නැංවීම වැදගත් වේ. අංග අට අතුරින් සම්මා දිට්ඨි, සම්මා සංකප්ප දෙක පුද්ගලයාගේ දැක්ම හා චින්තනය නිවැරැදි මාර්ගයට යොමු කිරීමට අත්‍යවශ්‍ය වේ. කෙනෙකුගේ සම්‍යග් දෘෂ්ටිය සැකසෙන්නේ නිවැරැදි අවබෝධය අනුවයි. ඒ අනුව චතුරාර්ය සත්‍ය පිළිබඳ අවබෝධය නිවැරැදි දැක්ම හෙවත් සම්‍යග්දෘෂ්ටිය යි. වෙනත් ආකාරයකින් පවසන්නේ නම් එයින් අදහස් වන්නේ යමක හේතුඵල සම්බන්ධය වටහා ගැනීම යි. මහාචත්තාරීසක සුත්‍රයෙහි ආර්ය මාර්ගය ප්‍රයෝගිකව ක්‍රියාත්මක කළ යුතු ආකාරය පිළිබඳ කදිම විවරණයක් ඇතුළත් වේ. ඒ අනුව දසවස්තුක සම්‍යග් දෘෂ්ටියෙන් යුක්ත ලෞකික සම්‍යග් දෘෂ්ටිය හා ආර්ය මාර්ගය හා සම්බන්ධ ලෝකෝත්තර සම්‍යග් දෘෂ්ටිය වශයෙන් ප්‍රභේද දෙකකි. පුද්ගලයකුගේ දැක්ම හා දෘෂ්ටිය සම්පූර්ණවීමට මෙම අංග දෙකම අවශ්‍ය වේ. කිසියම් පුද්ගලයකුගේ ආකල්ප හා අදහස් සිතුම් පැතුම් අව්‍යාපාද අවිහිංසා නෙක්ඛම්ම සහගත සිතිවිලිවලින් යුක්ත නම් එම තැනැත්තා යහපත් චින්තනයකින් හා අකාල්පවලින් සමන්විත අයකු ලෙස සැලකේ. එවැන්නකුගේ චින්තනය සැකසෙන්නේ කරුණාව, මෛත්‍රිය, මුදිතාව, උපේක්‍ෂාව හා පරිත්‍යාගය යන උදාර පුරුෂාර්ථවලිනි. වධක චේතනාවෙන් හා හිංසා සහගත ආකල්පවලින් යුක්තව ලෝකය අත්පත්කර ගැනීමෙහිලා තෘෂ්ණාවෙන් භරිතව කටයුතු කරන පුද්ගලයා මිථ්‍යා අදහස් හා සංකල්පවලින් සමන්විත, එමෙන්ම සමාජයට මෙන්ම තමන්ට ද අහිතවත් පුද්ගලයෙකි. මිනිසා ප්‍රචණ්ඩත්වයට මෙන්ම පංචකාම ලෝකය අත්පත් කර ගැනීමෙහිලා යොමුවන්නේ මිථ්‍යා සංකල්පය හා සම්බන්ධ සිතිවිලිවල පෙළඹවීමේ ප්‍රතිඵලයක් වශයෙනි. ආර්ය මාර්ගයේ මුල් අංග දෙකින් පුද්ගලයාගේ ප්‍රඥා පෞරුෂය පෝෂණය වන අතර කෙනකු ප්‍රඥාවන්ත යැයි නිගමනය කළ හැක්කේ යථෝක්ත අංග දෙකට අයත් නිවැරැදි දැක්ම හා නිවැරැදි චිත්තනය අනුවය.
ආර්ය මාර්ගයේ සම්මා වාචා, සම්මා කම්මන්ත හා සම්මා ආජීව යන තුනෙන් පුද්ගලයාගේ කායික හා වාචසික සංවරය මෙන්ම නිවැරදි දිවි පැවැත්ම අර්ථවත් වේ. සම්මා වාචා යනු අදහස් හා සිතිවිලි ප්‍රකාශයට පත්කිරීමේදී ඇති කර ගත යුතු සන්නිවේදන සදාචාරය යි. ඒ යටතේ වචනය හා සම්බන්ධ සියලු දුශ්චරිතවලින් වැළකී සාදාචාරාත්මක වශයෙන් යහපත් අයුරින් අදහස් ප්‍රකාශනයෙහිලා සංයමයක් ඇතිකර ගැනීම අවධාරණය කර ඇත. ප්‍රාණඝාතය, සොරකම හා කාමයෙහි වරදවා හැසිරීම ආදි කායික චර්යාවලින් වැළකීම සම්මා කම්මන්ත යටතේ නිර්දේශිත ය. තුන්වැන්න වන සම්මා ආජීව මගින් නිවැරැදි මෙන්ම නීතිගරුක හා යුක්තිගරුක දැහැමි ජීවනෝපායක නිරතව දිවිපැවැත්ම තහවුරු කරගැනීම යෝජනා කරයි.
මේ අනුව ශීලය හා සම්බන්ධ මෙම ක්‍රියාකාරකම් තුන සදාචාරවත් විනය ගරුක ජීවිතයක මෙන්ම ආධ්‍යාත්මික විමුක්ති කාර්යයෙහි පදනම වශයෙන් පිළිගෙන තිබේ.
ආධ්‍යාත්මික විමුක්ති මාර්ගයේ මානසික සංවර්ධනය අවධාරණය කෙරෙන්නේ සම්මා වායාම, සම්මා සති හා සම්මා සමාධි යන අංග තුන යටතේ ය. අකුසල සහගත සිතිවිලි බැහැර කොට කුසල සහගත සිතිවිලි වර්ධනය කිරීමට ගන්නා මානසික උත්සාහය හා උනන්දුව සම්මා වායාම යි. සෙසු අංග දෙකින් සිහිය හා මානසික ඒකාග්‍රතාව වර්ධනය කර ගැනීම අදහස් කර ඇත. මේ අංග තුනම මානසික සංවර්ධනය හා සම්බන්ධ වේ.
විමුක්තිය සාක්‍ෂාත් කිරීම සඳහා පමණක් නොව සමාන්‍ය වශයෙන් යහපත් හා නීරෝගී මනසක් ඇති කර ගැනීම සඳහා මෙම අංග තුන හේතු වේ. සමථ හා විපස්සනා භාවනාව මෙන්ම සතර සතිපට්ඨානය යටතේ අවධාරණය කෙරෙන්නේ මෙකී මානසික සංවර්ධනය යි. ඒ අනුව භාවනාව එක් අතකින් විමුක්තිය පිණිස හේතුවන අතර, අනික් අතින් ලෞකික ජීවිතයේ මානසික සුවය සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වේ. චිත්ත සමාධිය ප්‍රඥාව සාක්‍ෂාත් කිරීම කෙළවර කොට පවතී(සාමාධි පරිභාවිතො පඤ්ඤා). ආර්ය මාර්ගයේ නිෂ්ඨාව සම්මා ඤාණ හා සම්මා විමුක්ති යන අංග දෙකින් පරිසමාප්තියට පත්වේ. ඒ අනුව අංග අටකින් යුක්ත ප්‍රතිපදාව අනුගමනය කරන තැනැත්තා සේඛ හෙවත් ශික්‍ෂණය වන්නා හෙවත් පුහුණුවන්නා යනුවෙන් හඳුන්වන්නේ ඔහු තවදුරටත් ආර්ය මාර්ගය ප්‍රතිපදාවක් ලෙස අනුගමනය කරන හෙයිනි.
අංග අටකින් යුත් මාර්ගය සම්පූර්ණ කොට විමුක්තිය සාක්‍ෂාත් කළ පුද්ගලයා සම්‍යග් ඤාණයෙන් හා සම්‍යග් විමුක්තියෙන් යුක්ත හෙයින් අසේඛ හෙවත් ශික්‍ෂණය සම්පූර්ණ කළ තැනැත්තා යනුවෙන් හැඳීන්වේ. එසේ විමුක්තිය සාක්‍ෂාත් කළ රහතන් වහන්සේ ප්‍රඥාවේ මෙන්ම සාදාචාරයේ පරිසමාප්තියට පත් උත්තම පුද්ගලයා වේ.
ශීල, සමාධි, ප්‍රඥා යනුවෙන් අංගත්‍රයකින් යුක්ත මාර්ග සත්‍ය යටතේ ඉදිරිපත් කෙරෙන්නේ දුක්ඛ නිරෝධය සඳහා අනුගමනය කළ යුතු ප්‍රතිපත්තිය යි. ශීලය මඟින් කායික වාචසික සදාචාරය අර්ථවත් වේ. මානසික ඒකාග්‍රතාව අවසන් කොට ඇති චිත්ත සමාධිය අර්ථවත් වන්නේ සාමාධි අංගයෙනි. ප්‍රඥා යන්නෙන් අදහස් කෙරෙන්නේ සම්‍යග් දෘෂ්ටියෙන් හා සම්‍යග් චින්තනයෙන් පරිපූර්ණත්වයට පත්වීමයි. එය පුද්ගලයාගේ දැක්ම හා චින්තනය නිවැරැදිව ගොඩනැඟීමට උපකාරී වේ. ප්‍රඥා ශික්‍ෂාවට අයත් සම්‍යග් දෘෂ්ටිය සෙසු අංග හතටම පදනම වන හෙයින් එය විමුක්ති කාර්යයෙහිලා පූර්ව අවශ්‍යතාවක් වේ.

ත්‍රිවිධ ශික්‍ෂාව අනුගමනය කිරීමෙන් සදාචාරාත්මක ශික්‍ෂණය, මානසික සංවර්ධනය හා ප්‍රඥාව (විදසුන් නුවණ) සම්පූර්ණ වේ. එය පිළිවෙලින් පරිපුර්ණත්වයට පත්කිරීම යනු විමුක්ති සාධනය යි. සසර දුක හා එය ඇතිවන හේතුව පැහැදිලි කළ බුදුරජාණන් වහන්සේ දුක්ඛ නිරෝධය උදෙසා ඉදිරිපත් කළ ප්‍රතිපදාව මාර්ග සත්‍යයි. එය දැනුම සඳහා නොව භාවිතය සඳහා ය. එබැවින් මාර්ග සත්‍ය දුක්ඛ නිරෝධය උදෙසා ප්‍රායෝගිව ක්‍රියාවට නැංවිය යුතු ය(භාවේතබ්බ).

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි,’ කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ.
එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
අරුණෝදය උදාවන සූර්යයාට පූර්වංගමවේ.
පූර්ව නිමිත්තවේ.

මහණෙනි,
එලෙසම අප්‍රමාද සම්පත්තිය ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික
මාර්ගය උපදවන්නාවූ භික්ෂුවට පූර්වංගමවේ.
පූර්ව නිමිත්ත වේ.

මහණෙනි,
අප්‍රමාද සම්පත්තියෙන් යුත් භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
නැවත නැවත උපදවයි.

මහණෙනි,
අප්‍රමාදසම්පත්තියෙන් යුත් මහණතෙම කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය උපදවයිද, ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය නැවත නැවත උපදවයිද?

[3] “මහණෙනි,
භික්ෂුවක් විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වැඩිය යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ
කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් සංකල්ප වැඩිය යුතුය, ,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරු කළාවූ
කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් වචන භවිතා කල යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ
කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩයි,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරු කළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් ආජීවයෙන් විසිය යුතුය.,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණු
සම්‍යක් ව්‍යායාමය වැඩිය යුතුය, ,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් සතිය වඩයි,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් සමාධිය වැඩිය යුතුය,

“මහණෙනි,
මෙසේ අප්‍රමාද සම්පත්තියෙන් යුතුව ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
නැවත නැවත වැඩිය යුතුය. ” වදාළසේක.

[1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටාණන් විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වාසය කරන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනි,’ කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ.
එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

මහණෙනි,
අරුණෝදය උදාවන සූර්යයාට පූර්වංගමය.
පූර්වනිමිත්තය.

මහණෙනි,
එලෙසම උපාය මනසිකාරය
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය උපදවන
භික්ෂුවට පූර්වංගමවේ. පූර්ව නිමිත්තවේ.

[කුසල් උපදින සේ සුදුසු පරිදි මෙනෙහි කිරීම යෝනිසෝමනසිකාරය යි. මෙතන්හි ගැනෙනුයේ විදර්ශනාව පිළිබඳ යෝනිසෝ මනසිකාර ය යි. එනම්, ඇතිවෙමින් පවත්නා නාමරූප ධර්මයන් ස්වභාව ලක්ෂණ වශයෙනු ත් ඇති වී ම හා නැතිවීම යන අනිත්‍ය ලක්ෂණ ආදී වශයෙනුත් මෙනෙහි කිරීම හා මෙනෙහි කොට දැන ගැනීම යෝනිසෝමනසිකාරය යි. ප්‍රත්‍යක්‍ෂ ඥානය මෝරවා දියුණු කරගත් කල්හි ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට නොදක්නා ලද නාම රූප ධර්මයන් ප්‍රත්‍යක්ෂ ඥානයෙන් දක්නා ලද නාම රූපයන් හා සසඳා මෙනෙහි කොට හැකි වීම හෝ විනිශ්චය කරන්ට හැකි වීම යෝනිසෝමනසිකාරය මැ යි. මතු මතු විදර්ශනා ඥාන විශේෂයන්ට හා මාර්ග ඵලයන්ටත් උපකාරීවන නියම මාර්ගය වු උපාය මනසිකාර ය යි. එහෙයින් අටුවාවෙහි:
“යෝනිසෝමනසිකාරො නාම උපාය මනසිකාරො,
පථ මනසිකාරො, අනිච්චෙ අනිච්චන්ති වා දුක්ඛෙ දුක්ඛන්ති වා
අනත්තන්ති අනත්තාති වා අසුභෙ අසුභන්ති වා මනසිකාරො.” ය යි කීහ.

මහණෙනි,
උපාය මනසිකාරයෙන් යුත් භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය,
නැවත නැවත වැඩිය යුතුය,

මහණෙනි,
උපාය මනසිකාරයෙන් යුත් භික්ෂුව
කෙසේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුද?
නැවත නැවත කෙසේ වැඩිය යුතුද?

[3] “මහණෙනි,
භික්ෂුවක් විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වැඩිය යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් සංකල්ප වැඩිය යුතුය, ,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරු කළාවූ
කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණාවූ
සම්‍යක් වචන භවිතා කල යුතුය,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් කර්මාන්තය වඩයි,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරු කළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් ආජීවයෙන් විසිය යුතුය.,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුණු
සම්‍යක් ව්‍යායාමය වැඩිය යුතුය, ,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් සතිය වඩයි,

විවේකය ඇසුරුකළාවූ විරාගය ඇසුරුකළාවූ
නිරෝධය ඇසුරුකළාවූ කෙලෙස් ප්‍රහාණය පිණිස නැමුනු
සම්‍යක් සමාධිය වැඩිය යුතුය,

“මහණෙනි,
මෙසේ උපාය මනසිකාරයෙන් යුත් භික්ෂුව
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය වැඩිය යුතුය.
නැවත නැවත වැඩිය යුතුය.” වදාළසේක.

SN 05-01-05-01. විරාග සූත්‍රය
SN 05-01-05-02. සංයෝජන පහාණ සුත්‍රය
SN 05-01-05-03, අනුසය සුත්‍රය
SN 05-01-05-04. අද්ධාන සුත්‍රය
SN 05-01-05-05. ආසවක්ඛය සුත්‍රය
SN 05-01-05-06. විජ්ජාවිමුත්ති සුත්‍රය
SN 05-01-05-07. ඤාණදස්සන සුත්‍රය
SN 05-01-05–08 . අනුපාදා සුත්‍රය.

[රාගය:- රාගය ලෙස බොහෝ දෙනා කියන්නේ, ස්ත්‍රී පුරුෂයන් එකිනෙකා කෙරෙහි ඇති කරගන්නා කැමැත්ත, ආලය, සෙනෙහස , කාමය , කාම රාගය ලෙසය. සමහරු ලිංගික සංසර්ගය රාගය ලෙස වරදවා දක්වත්. රාගයේ මුල කැමැත්ත ලෙස දකින්නේ නම් ඒ ලින්ගිකත්වයට වඩා ඔබ්බට ගිය සියලු පංච කාම ආරම්මණ කෙරෙහි ඇතිවන කැමැත්ත ලෙස දැක්ක හැක. තෘෂ්ණාවට මුල් වෙන මේ කැමැත්තම රාගය ලෙස දැකීම වඩා සුදුසුය.]

§1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි බොහෝ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ හුන් තැනට පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එක්පසෙක හුන්හ. එක්පසෙක හුන්නාහු ඒ භික්ෂූන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළසේක.

§2. “මහණෙනි,
ඉදින් අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ තොපගෙන්
‘ඇවැත්නි,
ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයින් වහන්සේ වෙත
කුමක් පිණිස බ්‍රහ්මචරියාවෙහි වෙසෙන්නේද?”
කියා අසන්නට හැක.

§3. “මහණෙනි,
මෙසේ අසන ලද්දාවූ විට ඒ තීර්ථකයින්ට
‘ඇවැත්නි,
රාගය නැතිකිරීම පිණිස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ
කෙරෙහි බ්‍රහ්මචරියාවෙහි වසන්නේයයි” කියව්.

§4. “මහණෙනි,
ඉදින් තොපගෙන් අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ
‘ඇවැත්නි,
රාගය නැතිකිරීම පිණිස මාර්ගයක් තිබේද?
ප්‍රතිපදාවක් තිබේදැයි’
මෙසේ අසන්නාහු නම් ඔවුන්ට
‘ඇවැත්නි,
රාගය නැතිකිරීම පිණිස මාර්ගයක් ඇත,
ප්‍රතිපදාවක්ද ඇතැයි’ කියව්.

[රාගය:- රාගය ලෙස බොහෝ දෙනා කියන්න ස්ත්‍රී පුරුෂයන් එකිනෙකා කෙරෙහි ඇති කරගන්නා කැමැත්ත, ආලය, සෙනෙහස , කාමය , කාම රාගය ලෙස දක්වතත්, රාගයේ මුල කැමැත්ත ලෙස දකින්නේ නම් ඒ ලින්ගිකත්වයට වඩා ඔබ්බට ගිය සියලු පංච කාම ආරම්මණ කෙරෙහි ඇතිවන කැමැත්ත ලෙස දැක්ක හැක.]

මහණෙනි,
රාගය නැති කිරීම පිණිස පවත්නා මාර්ගය නම් කුමක්ද?
ප්‍රතිපදාව නම් කුමක්ද?
මේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගයමැයි.

§5. ඒ කෙසේද යත්?
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පනාව, සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් සතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන මේ අටයි.

§6. “මහණෙනි,
රාගය නැති කිරීම පිණිස පවත්නා මාර්ගය මෙයයි.
ප්‍රතිපදාව මෙයයි. මෙසේ අසන ලද්දාදවූ තෙපි
අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්ට මෙසේ කියව්යයි” වදාළසේක.

[ඤ්ඤ තිත්‍ථිය පෙය්‍යාලයෙහි (හෙවත් අන්‍ය තීර්ථක සංක්‍ෂෙප කරණයෙහි) අද්ධාන පරිඤ්ඤත්‍ථං = සංසාර දීර්ඝ මාර්ගය (ඉක්මවා) නිවනට පැමිණ පිරිපුන් දැනුමක් ලබා ගත්තේ නම් වෙයි. එහෙයින් නිර්වාණ මාර්ගය පූර්ණ ලෙස දැන ගන්නා ලද්දේ යයි කියනු ලැබේ. ඒ සඳහාය යන අර්ථයයි. 
අනුපාදා පරිනිබ්බාණාත්‍ථං = හේතු රහිත වන නිර්වාණය සඳහා මෙසේ මෙම පෙය්‍යාලයෙහි (සංක්‍ෂෙප කරණයෙහි පඤ්චාභිඥා සහිත) විද්‍යාඥානය ඇතුළත් විමුක්ති ඵලයෙන් අර්හත්වය කියන ලදී. ඥාන දර්ශනයෙන් නුවණින් සලකා බැලීම කියන ලදී. සෙසු කරුණු වලින් “නිවන” කියන ලදී.]

§1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි බොහෝ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ හුන් තැනට පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එක්පසෙක හුන්හ. එක්පසෙක හුන්නාහු ඒ භික්ෂූන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළසේක.

§2. “මහණෙනි,
ඉදින් අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ තොපගෙන්
‘ඇවැත්නි,
ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයින් වහන්සේ වෙත
කුමක් පිණිස බ්‍රහ්මචරියාවෙහි වෙසෙන්නේද?”
කියා අසන්නට හැක.

§ 3. “මහණෙනි,
මෙසේ අසන ලද තෙපි ඒ අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයින්ට
‘ඇවැත්නි,
සංයෝජනයන් පහකරනු පිණිස
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත
බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරෙන්නේ යයි’ කියව්.

§4. “මහණෙනි, ඉදින් තොපගෙන් ඒ අන්‍ය තීර්ථකයෝ
‘ඇවැත්නි,
සංයෝජනයන් පහකරනු පිණිස මාර්ගයක් තිබේද?
ප්‍රතිපදාවක් තිබේදැයි’
අසන්නේ නම් මහණෙනි,
මෙසේ පිළිතුරු දෙව්.

‘ඇවැත්නි,
සංයෝජනයන් පහකරනු පිණිස මාර්ගයක් ඇත්තේය.
ප්‍රතිපදාවක් ඇත්තේයයි’ කියව්.

මහණෙනි,
කිනම් මාර්ගයක් කිනම් ප්‍රතිපදාවක්
සංයෝජන පහකිරීම පිණිස පවත්නේද?
මේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගයමැයි.

§5. ඒ කෙසේද යත්?
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පනාව, සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් සතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන මේයි.

§6, “මහණෙනි,
මෙය සංයෝජනයන් පහකිරීම පිණිස පවත්නා මාර්ගය වෙයි.
ප්‍රතිපදාව වෙයි.

පුජ්‍යපාද මාන්කඩවල සුදස්සන ස්වාමින්වහන්සේගේ දේසනාවක්

§1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි බොහෝ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ හුන් තැනට පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එක්පසෙක හුන්හ. එක්පසෙක හුන්නාහු ඒ භික්ෂූන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළසේක.

§2. “මහණෙනි,
ඉදින් අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ තොපගෙන්
‘ඇවැත්නි,
ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයින් වහන්සේ වෙත
කුමක් පිණිස බ්‍රහ්මචරියාවෙහි වෙසෙන්නේද?”
කියා අසන්නට හැක.

§3 . “මහණෙනි,
මෙසේ අසන ලද්දාවූ තෙපි ඒ අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්ට
“ඇවැත්නි,
අනුසය ධර්මයන් නැසීම පිණිස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත
බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරෙන්නේයයි’ කියව්.

§4 . “මහණෙනි,
ඉදින් ඒ අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ තොපගෙන්
‘ඇවැත්නි,
අනුසය ධර්මයන් නැසීම පිණිස මාර්ගයක් ඇත්තේද,
ප්‍රතිපදාවක් ඇත්තේදැයි අසන්නාහු නම් මහණෙනි,
තෙපි අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්ට
‘අනුසය ධර්මයන් නැසීම පිණිස මාර්ගයක් ඇත,
ප්‍රතිපදාවක්ද ඇතැයි’ කියව්.

මහණෙනි,
අනුසය ධර්මයන් නැසීම පිණිස පවත්නා මාර්ගය කුමක්ද?
ප්‍රතිපදාව කුමක්ද?
මේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගයමැයි.

§5. ඒ කෙසේද යත්?
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පනාව, සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් සතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන මේයි.

§6. “මහණෙනි,
අනුසය නැසීම පිණිස මේ මාර්ගය වෙයි.
මේ ප්‍රතිපදාවවෙයි. මහණෙනි,
මෙසේ අසන ලද තෙපි අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්ට
මෙසේ කියව්යයි” වදාළසේක.

§1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි බොහෝ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ හුන් තැනට පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එක්පසෙක හුන්හ. එක්පසෙක හුන්නාහු ඒ භික්ෂූන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළසේක.

§2. “මහණෙනි,
ඉදින් අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ තොපගෙන්
‘ඇවැත්නි,
ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයින් වහන්සේ වෙත
කුමක් පිණිස බ්‍රහ්මචරියාවෙහි වෙසෙන්නේද?”
කියා අසන්නට හැක.

§3. “මහණෙනි,
මෙසේ අසන ලද තෙපි ඒ අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයින්ට
“ඇවැත්නි,
සංසාර ගමන නැති කිරීම පිණිස
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත බඹසර
හැසිරෙන්නේය’ කියව්.

§4. “මහණෙනි,
ඒ අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ ඉදින් තොපගෙන්
‘ඇවැත්නි,
සසර ගමන නැති කිරීම පිණිස මාර්ගයක් තිබේද?
ප්‍රතිපදාවක් තිබේදැයි මෙසේ අසන්නාහු නම්, මහණෙනි,
මෙසේ අසන ලද තෙපි අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයින්ට,
‘ඇවැත්නි, සසර ගමන නැතිකිරීම පිණිස මාර්ගයක් ඇත
ප්‍රතිපදාවක්ද ඇතැයි’ යයි කියව්.

මහණෙනි,
සසර ගමන නැති කිරීම පිණිස පවත්නා මාර්ගය කුමක්ද?
ප්‍රතිපදාව කුමක්ද?
ඒ මේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගයමැයි.

§5. ඒ කෙසේද යත්?
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පනාව, සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් සතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන මේයි.

[6] “මහණෙනි, සසර ගමන නැති කිරීම පිණිස මේ මාර්ගය, මේ ප්‍රතිපදාව වෙයි. මහණෙනි, මෙසේ අසනලද තොපි අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයින්ට මෙසේ කියව්යයි” වදාළසේක.

§1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි බොහෝ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ හුන් තැනට පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එක්පසෙක හුන්හ. එක්පසෙක හුන්නාහු ඒ භික්ෂූන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළසේක.

§2. “මහණෙනි,
ඉදින් අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ තොපගෙන්
‘ඇවැත්නි,
ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයින් වහන්සේ වෙත
කුමක් පිණිස බ්‍රහ්මචරියාවෙහි වෙසෙන්නේද?”
කියා අසන්නට හැක.

§3. “මහණෙනි,
ඒසේ අසන ලද විට ඒ අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයින්ට
‘ඇවැත්නි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂයකිරීම පිණිස
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත බඹසර වෙසෙන්නේයයි
’ කියව්.
මහණෙනි,
ඒ අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ තොපගෙන්
‘ඇවැත්නි ආශ්‍රව නැති කිරීම පිණිස
මාර්ගයක් තිබේද? ප්‍රතිපදාවක් තිබේදැයි.” අසයි.

§4. “මහණෙනි,
මෙසේ අසන්නාහු නම් මෙසේ අසන ලද විට ඒ පරිබ්‍රාජකයින්ට
“ඇවැත්නි ආශ්‍රවයන් නැතිකිරීම පිණිස මාර්ගයක් ඇත.
ප්‍රතිපදාවක් ඇත.

මහණෙනි,
ආශ්‍රවයන් නැතිකිරීම පිණිස ඇති මාර්ගය කුමක්ද?
ප්‍රතිපදාව කුමක්ද?
ඒ මේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගයමැයි.

§5. ඒ කෙසේද යත්?
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පනාව, සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් සතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන මේයි.

§6. “මහණෙනි,
ආශ්‍රව නැති කිරීම පිණිස මේ මාර්ගය වෙයි.
මේ ප්‍රතිපදාව වෙයි.

මහණෙනි,
මෙසේ අසනලද තෙපි අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයින්ට ඒසේ කියව්යයි” වදාළ සේක.

§1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි බොහෝ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ හුන් තැනට පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එක්පසෙක හුන්හ. එක්පසෙක හුන්නාහු ඒ භික්ෂූන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළසේක.

§2. “මහණෙනි,
ඉදින් අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ තොපගෙන්
‘ඇවැත්නි,
ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයින් වහන්සේ වෙත
කුමක් පිණිස බ්‍රහ්මචරියාවෙහි වෙසෙන්නේද?”
කියා අසන්නට හැක.

§3. “මහණෙනි,
මෙසේ අසන ලද්දාවූ විට ඒ අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයින්ට
‘ඇවැත්නි,
විජ්ජා විමුක්ති ඵලය (රහත් බව) අවබෝධ කිරීම පිණිස
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත බඹසර හැසිරෙන්නේයයි’ කියව්.

§4. “මහණෙනි,
ඉදින් වනාහි ඒ අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ තොපගෙන්
‘ඇවැත්නි, විද්‍යා විමුක්ති ඵලය (රහත් බව) අවබෝධ කිරීම පිණිස
මාර්ගයක් තිබේද? ප්‍රතිපදාවක් තිබේදැයි’
මෙසේ අසන්නාහු නම් මෙසේ කියව්.
‘ඇවැත්නි,
විද්‍යා විමුක්ති ඵලය (රහත් බව) අවබෝධ කිරීම පිණිස මාර්ගයක් ඇත.
ප්‍රතිපදාවක් ඇතැයි’ කියව්.

මහණෙනි,
විද්‍යා විමුක්ති ඵලය (රහත් බව) ප්‍රත්‍යක්ෂ කිරීම පිණිස
මාර්ගය කුමක්ද?
ඒ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය මැයි.

§5. ඒ කෙසේද යත්?
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පනාව, සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් සතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන මේයි.

§6. “මහණෙනි,
මේ විද්‍යා විමුක්ති ඵලය (රහත් බව) අවබෝධකිරීම
පිණිස මාර්ගය වෙයි. ප්‍රතිපදාව වෙයි.

මහණෙනි,
එසේ අසන ලද තෙපි අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයින්ට මෙසේ කියව්යයි” වදාළසේක.

§1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි බොහෝ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ හුන් තැනට පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එක්පසෙක හුන්හ. එක්පසෙක හුන්නාහු ඒ භික්ෂූන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළසේක.

§2. “මහණෙනි,
ඉදින් අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ තොපගෙන්
‘ඇවැත්නි,
ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයින් වහන්සේ වෙත
කුමක් පිණිස බ්‍රහ්මචරියාවෙහි වෙසෙන්නේද?”
කියා අසන්නට හැක.

§3. “මහණෙනි, “
මෙසේ අසන ලද්දාවූ තෙපි ඒ අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයින්ට
‘ඇවැත්නි, ඤාණ දර්ශනය පිණිස
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත බඹසර හැසිරෙන්නේයයි’ කියව්.

§4. “මහණෙනි,
ඉදින් ඒ අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ තොපගෙන්
‘ඇවැත්නි, ඤාණදර්ශනය පිණිස මාර්ගයක් තිබේද?
ප්‍රතිපදාවක් තිබේදැයි’ අසන්නාහු නම්
මහණෙනි, මෙසේ අසනලද්දාවූ විට ඔවුන්ට මෙස් කියව්.

‘ඇවැත්නි, ඤාණදර්ශනය පිණිස මාර්ගයක් ඇත්තේය.
ප්‍රතිපදාවක් ඇත්තේය’යි කියව්.

මහණෙනි,
ඤාණදර්ශනය පිණිස පවත්නා මාර්ගය කුමක්ද?
ප්‍රතිපදාව කුමක්ද?
මේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය මැයි.

§5. ඒ කෙසේද යත්?
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පනාව, සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් සතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන මේයි.

§6. “මහණෙනි,
ඤාණදර්ශනය පිණිස මේ මාර්ගය වෙයි.
මේ ප්‍රතිපදාව වෙයි.

මහණෙනි,
මෙසේ අසනලද තෙපි ඒ අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයින්ට එසේ කියව්යයි” වදාළසේක

§1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහිවූ අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි බොහෝ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ හුන් තැනට පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, එක්පසෙක හුන්හ. එක්පසෙක හුන්නාහු ඒ භික්ෂූන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළසේක.

§2. “මහණෙනි,
ඉදින් අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ තොපගෙන්
‘ඇවැත්නි,
ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයින් වහන්සේ වෙත
කුමක් පිණිස බ්‍රහ්මචරියාවෙහි වෙසෙන්නේද?”
කියා අසන්නට හැක.

§3.. “මහණෙනි
මෙසේ අසන ලද තෙපි ඒ අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයින්ට
“ඇවැත්නි,
‘අනුපාදා පරිනිර්වාණය පිණිස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ
වෙත බ්‍රාහ්මචර්යාවෙහි හැසිරෙන්නේ යයි කියව්.

§4. “මහණෙනි,
ඉදින් තොපගෙන් ඒ පරිබ්‍රාජකයෝ
‘ඇවැත්නි,
අනුපාදා පරිනිර්වාණය පිණිස මාර්ගයක් තිබේද?
ප්‍රතිපදාවක් තිබේදැයි’
අසන්නාහු නම් මහණෙනි,
මෙසේ අසනලද තෙපි ඒ පරිබ්‍රාජකයින්ට
‘ඇවැත්නි,
අනුපාදා පරිනිර්වාණය පිණිස මාර්ගයක් තිබේ.
ප්‍රතිපදාවක් තිබේයයි’ කියව්.

මහණෙනි,
අනුපාදා පිරිනිවීම පිණිස පවත්නා මාර්ගය කුමක්ද?
ප්‍රතිපදාව කුමක්ද?
ඒ මේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගයයි.

§5. ඒ කෙසේද යත්?
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පනාව, සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් සතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන මේයි.

§6. “මහණෙනි,
මේ අනුපාදා පරිනිර්වාණය පිණිස ඇති මාර්ගය වෙයි.
මේ ප්‍රතිපදාව වෙයි.
මෙසේ අසන ලද තෙපි ඒ අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්ට මෙසේ කියව්යි” යයි වදාළසේක.

SN 05-01-04-01 පටිපත්ති සූත්‍රය
SN 05-01-04-02 දුතිය පටිපන්න සූත්‍රය
SN 05-01-04-03 විරද්ධ සූත්‍රය
SN 05-01-04-04 පාරංගම සූත්‍රය
SN 05-01-04-05 පඨම සාමඤ්ඤ සූත්‍රය
SN 05-01-04-06 දුතිය සාමඤ්ඤ සූත්‍රය
SN 05-01-04-07. පඨම බ්‍රහ්මඤ්ඤ සූත්‍රය
SN 05-01-04-08. දුතිය බ්‍රහ්මඤ්ඤ සූත්‍රය
SN 05-01-04-09. පඨම බ්‍රහ්මචරිය සූත්‍රය
SN 05-01-04-10 දුතිය බ්‍රහ්මචරිය සූත්‍රය

මේ ජීවත්වීමය යන “පැවැත්ම” හුදු මායාවක් බව නුවණැති මනුෂ්‍යයා අවබෝධ කර ගනී. ඉතා සුළු කාලයකට මේ ලෝකයට් පැමිණ තිරිසන් සතුන් මෙන්, කමින් බොමින්, පරපුර ගෙනයමින් සිට මිය යාමට වඩා වැදගත් යමක් ඇති බව අවබෝධ කරගෙන එයට කල යුත්තේ කුමක්දැයි සොයයි. බුද්ධ කාලයේද ඊට පෙරද භාරතයේ එවැන්නෝ ගිහි සැප හැරදා සත්‍යය සොයමින් එක් එක් ගුරුවරුන් ගෙන් බණ ඇසුහ. ඒ නොයෙක් ගුරුවරු නොයෙක් මාර්ග ඉගැන්වුහ. දෙසැටක් මිත්‍යා දෘෂ්ටින් තිබුනේය කියා අප අසා ඇත. මේවා වැරදි මාර්ගය කියා අද අප කියමු. ඒ අප බෞද්ධයන්ය කියා අපම විස්වාස කරන නිසාය. මේ ගුරුවරුන් එදා කිවුවේ තම තමන් උගන්වන ප්‍රතිපත්ති මාර්ගය පිරීමෙන් පමණක් විමුක්තිය අත්වෙන බවය. අදත් බොහෝ මිනිසුන් විවිධ ප්‍රතිපත්ති පුරයි. ඒවා මිච්චා ප්‍රතිපදාය කියා අපි අවඥාවෙන් කියන්නේ අපේ බෞද්ධ ප්‍රතිපත්තිය පමණක් විමුක්තියට හේතුවෙනවාය කියා අපි විස්වාස කරන නිසාය.
අවාසනාවකට මෙන් අපිත් බෞද්ධයන් ලෙස අද පිළිපදින ප්‍රතිපදාව ගෞතම බුදුන් වහන්සේ දේසනා කල පටිපදාවට වඩා බොහෝ වෙනස්වූ එකක් බවත් අපි බෞද්ධ ප්‍රටිපදාවය කියා බදාගෙන ඉන්නේත් මිච්චා ප්‍රතිපදාවක් බවත් පහත ඇති පුජ්‍ය මීමුරේ ධම්මාවාස හිමියන් කල දේසනාවෙන් පැහැදිලි කෙරේ.
මේ මිනිස් ජීවිතයෙන් ගත හැකි හොඳම ප්‍රයෝජනය නම් මේ මැරෙමින් දුක්විදිමින් ඉඳ යලි මැරී දුක්විඳින්නට සිදුවන යලි ඉපිදීම නවත්වා ගැනීමය. ඒ සදහා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කියා දුන්නේ එක ප්‍රතිපත්තියකට අනුව ජීවත්වෙමින් පිළිවෙත පිරීමය. මේ පිළිවෙත , ප්‍රතිපදාව, ක්‍රමය අංග අටකින් යුතු ආර්ය මාර්ගය ය. මේ පටිපදා වග්ගයේ සුත්‍ර දහයෙන් මේ අටඟ පිළිවෙත හඳුන්වාදීම පමණක් සිදු වේ.
ගිරව් කියවනවා සේ සම්මා දිට්ඨියේ සිට සම්මා සමාධිය දක්වා කියවාගෙන යනවා වෙනුවට මේ එක එක අංගයක් වැඩීම කුමක් පිණිසද, කියා පළමුව විමර්ශනය කර සොයා බැලීම ඉතා වැදගත් වේ

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසනසේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු ඇමතූසේක.
‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ.
එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
මිථ්‍යා ප්‍රතිපත්තියද
සම්‍යක් ප්‍රතිපත්තියද
දේශනා කරන්නෙමි.
එය අසව්.

මහණෙනි,
මිථ්‍යා ප්‍රතිපත්තිය නම් කුමක්ද?

 [මිච්ඡා පටිපත්තිං = වැරදි ප්‍රතිපත්තිය 
මිච්ඡා පටිපන්නං = වැරදි මගට පිළිපන්. ]

ඒ මෙසේයි.
මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය, මිථ්‍යා සංකල්පය, මිථ්‍යා වචනය, මිථ්‍යා කර්මාන්තය, මිථ්‍යා ආජීවය, මිථ්‍යා ව්‍යායාමය, මිථ්‍යා සතිය සහ මිථ්‍යා සමාධියයි.
“මහණෙනි,
මේ මිථ්‍යා ප්‍රතිපත්තියයි කියනු ලැබේ.

[ මිත්‍යා දිට්ඨිය යනු මවට පියාට සැලකීමේ ඵලක් නැත, නැවත ඉපදීමක් නැත …. ආදී ලෙස අප කුඩා කාලයේ පාසලේ ඉගෙන ගත් මිච්චා ප්‍රතිපදාවට වඩා ගැඹුරු කාරනාවක් බවත් , සසර අප බැඳ තබන කාම, දෝස මෝහ දුරු කරගන්ට කරන මහා සටනේදී අප වඩාගත යුතු, අනුගමනය කලයුතු ප්‍රතිපදාව, ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගය ලෙස භාග්‍යවතුන් දෙසනා කර ඇති බව සිතේ දරාගෙන මේ පටිපදා වග්ගයේ සුත්‍ර කියවා අවබෝධ කරගන්නට උත්සාහ කරමු.]

මහණෙනි,
සම්‍යක් ප්‍රතිපත්තිය නම් කුමක්ද?
ඒ මෙසේයි.

සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පය, සම්‍

“මහණෙනි,
තොපට වැරදි ප්‍රතිපදාව පිළිපදින්නාද
නිවැරදි ප්‍රතිපදාව පිළිපදින්නාද ගැන
දේශනා කරන්නෙමි.
එය අසව්.

මහණෙනි,
වැරදි ප්‍රතිපත්ති පිළිපදින්නා කවරෙක්ද?

මහණෙනි,
ඇතමෙක් මිථ්‍යා දෘෂ්ටියෙන් පිළිවෙත් පුරයි.
මිථ්‍යා සංකල්ප ඇතිව ජීවත් වේ.
මිථ්‍යා වචන දොඩයි.
මිථ්‍යා කර්මාන්තයෙන් ජීවත්වේ ,
මිථ්‍යා ආජීවය ඇත්තේ වේ,
මිථ්‍යා ව්‍යායාමය ඇත්තේවේ,
මිථ්‍යා සතිය ඇත්තේවේ,
මිථ්‍යා සමාධිය ඇත්තේවේ,
මහණෙනි, මොහු වැරදි පටිපදාවක ඉන්නෙකි..

“මහණෙනි, නිවැරැදි ප්‍රතිපදාව පිළිපදින්නා කවරෙක්ද?

මහණෙනි,
යමෙක් සම්‍යක් දෘෂ්ටිය ඇතිව, සම්‍යක් සංකල්පය ඇතිව, සම්‍යක් වචන ඇතිව, සම්‍යක් කර්මාන්තයක ඇතිව, සම්‍යක් ආජීවය ඇතිව, සම්‍යක් ව්‍යායාමය ඇතිව,, සම්‍යක් සතිය ඇතිව, සම්‍යක් සමාධිය ඇත්තේද, මහණෙනි,
ඔහු නිවැරැදි පිළිවෙත පුරන්නේය.”යි
වදාළ සේක.

සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පය, සම්‍යක්වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් සතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන නිවැරදි පිළිවෙතය..
“මහණෙනි, මේ සම්‍යක් ප්‍රතිපත්තියයි කියනු ලැබේ.

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසනසේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු ඇමතූසේක.
‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ.
එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
තොපට වැරදි මගට පිළිපන්නා ගැනද
නිවැරදි මගට පිළිපන්නා ගැනද දේශනා කරන්නෙමි.
එය අසව්.

මහණෙනි,
වැරදි මගට පිළිපන්නහු නම් කවරෙක්ද?
යමෙක් මිථ්‍යා දෘෂ්ටි ඇත්තේද, මිථ්‍යා සංකල්පය ඇත්තේද, මිථ්‍යා වචන ඇත්තේද, මිථ්‍යා කර්මාන්තය ඇත්තේද, මිථ්‍යා ආජීව ඇත්තේද, මිථ්‍යා ව්‍යායාමය ඇත්තේද, මිථ්‍යා සතිය ඇත්තේද, මිථ්‍යා සමාධිය ඇත්තේද, මහණෙනි, මොහු වැරදි මගක යන්නේය.

“මහණෙනි,
නිවැරැදිව පටිපදාව පිළිපදින්නා කවරෙක්ද?

මහණෙනි,
යමෙකුට සම්‍යක් දෘෂ්ටිය ඇත්තේද,
සම්‍යක් සංකල්පය ඇත්තේද,
සම්‍යක් වචනය ඇත්තේද,
සම්‍යක් කර්මාන්තය ඇත්තේද,
සම්‍යක් ආජීවය ඇත්තේද,
සම්‍යක් ව්‍යායාමය ඇත්තේද,
සම්‍යක් සතිය ඇත්තේද,
සම්‍යක් සමාධිය ඇත්තේද,
මහණෙනි,
මොහු නිවැරැදි පිලිවෙට පිළිපදින්නාහුය” වදාළසේක.

[ධර්‍මානුධර්‍මප්‍රතිපන්න (නව ලොවුතුරා දහම් ලබනු සඳහා පූර්‍වභාග ප්‍රතිපත්තිධර්‍මය පිළිපන්) මහණහට මේ තෙමේ ධර්‍මානුධර්‍මප්‍රතිපන්නයැ යි කියනුවට මේ යෝග්‍ය වූ ස්වභාවයෙක් වෙයි. මෙම සාසනයේ පැවිදිවූ භික්සුව සම්‍යක් දිට්ඨිය ඇති නිසාම අන්‍ය ලබ්ධීන් තෝරා නොගත් සේය.
හෙතෙම කියනුයේ දශ කථාවස්තු ධර්‍මය ම කියයි. (මහිච්ඡතාදිය වඩා ලන) අධර්‍ම කථාවක් නොකියයි. 

දසකථාවන් සිදු කිරීම අනුදැන වදාළහ. කර්මස්ථානය නොවඩා නොයෙක් කල්පනාවන්ට වැටී නිහඬ වීම අනුමත නොකරන බුදුරදුන් දස කථා හඳුන්වා දී ඇත්තේ කථා කරන ඇත්තන්ගේ යහපත උදෙසා ය.

දස කතා

මෙකී කරුණු දහය ගැන හෝ කිහිපයක් ගැන කථා කිරීම මගින් ශ්‍රාවකයාගේ ශ්‍රද්ධාව, සීලය, ධර්ම ඤාණය, සමාධිය, ප්‍රඥාව ඍජුව ම දියුණු වන බව කිව යුතු ය. එනිසාම බුදුරජාණන් වහන්සේ එකී දස කථා සිදු කිරීම සදහා ශ්‍රාවකයන් දිරිමත් කළහ.

මෙසේ එක් සූත්‍රයක් ධර්මය වශයෙන්ද, (තවත්) එක් සූත්‍රයක් පුද්ගල වශයෙන් ද දේසනා කරන ලදී. 
අපාරාපාරං = සසරින් නිවනට යාම. 
පාරගාමිතො = මෙහි පරතෙරට යමෙක් ගියාහු ද, යමෙක් යත් ද. යමෙක් (මතුවට) යන්නෝද ඒ සියල්ලෝම පාරගාමීහුය (පරතෙරට යන්නෝය) යි දත යුත්තේය.]

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසනසේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු ඇමතූසේක.
‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ.
එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

මහණෙනි,
යමෙක් ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය ටපිවිසුනේ නැතිද,
ඔහු දුක් කෙළවර කරන මාර්ගයට එළඹ නැත.

මහණෙනි,
යමෙක් ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගයට පිවිසුනේද
ඔහු දුක් කෙළවර කරන මාර්ගයට එළඹුණේය.
කවර නම් මාර්ගයක්දයත් යත්?
මේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගයයි.

සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පය,
සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය,
සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය,
සම්‍යක් සතිය සහ සම්‍යක් සමාධියයි.
කියනා මාර්ගයයි.

“මහණෙනි,
යමෙකු මේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගයට නොපිවිසුනේද ,
ඔහු දුක් කෙළවර කරන මාර්ගය පටන් නොගන්නා ලද්දේ වේ.
මහණෙනි,
යම් කිසිකෙනෙකුන් විසින් මේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය
පටන්ගන්නා ලද්දේද, ඔහු දුක් කෙළවර කරන
ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගය පටන්ගන්නාලද්දේය”
යි වදාළසේක.

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසනසේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු ඇමතූසේක.
‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ.
එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
ධර්මයෝ අටක් වැඩු විට
ඒ ධර්ම අට නිතොර නිතොර ප්‍රගුණ කළහොත්
සසරින් එතෙරට යාමට මනුෂ්‍යයකුට හැකි වේ.

කවරනම් ධර්ම අටක්ද යත්..
“.සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පය, සම්‍යක් වචනය,
සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය,
සම්‍යක් සතිය, සම්‍යක් සමාධිය යනුයි.

මහණෙනි, වඩනලද්දාවූ බහුල කරන ලද්දාවූ
මේ ධර්ම අට සසරින් එතර කිරීම පැමිණීම පිණිස පවතිත්ය”
යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළසේක.

මෙය වදාරා අනතුරුව සුගතයන් වහන්සේ
මේ ගාථාවන් වදාළසේක.

“සසරින් ගොඩවන මිනිසුන් අල්පය.
බොහෝ දෙනා සසරම ඇවිදිති.”

“සුගත දේසනාවෙහි ධර්මය
වටහා එහි හැසිරෙන ජනයා.
එතෙරවනු දුෂ්කර වූ මරුවාට අයත්වූ
මෙලොව හැර එතෙරට යති.”

“සසරින් එතෙරව නිවන් ලබනු රිසි,
නුවණැති මිනිසා නොකරයි අකුසල්,
කුශල්ම කරමින් කරයි නිවනම අරමුණු,
ලිහමින් කාම බන්ධන මකයි නීවරණ,
දුරුකරයි උපාදාන කරයි සිත පිරිසිදු.

“ සිත ධර්මයන් මනාකොට වඩන ලද්දේද
සතර උපාදානයන්ගෙන් අල්වා නොගෙන
උපාදානයන් දුරුකළාවූ නිවනෙහි ඇලුනේද
එබඳු ආශ්‍රව රහිත උත්තමයෝ පිරිනිවෙත්” යයි වදාළේය.

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසනසේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු ඇමතූසේක.
‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ.
එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

මහණෙනි,
තොපට ශ්‍රමණ භාවයද,
ශ්‍රමණ භාවයේ ඵලයන්ද දේශනා කරන්නෙමි.
එය අසව්.

මහණෙනි,
ශ්‍රමණභාවය නම් කුමක්ද?

මේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගයයි.
ඒ මෙසේයි.
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පය, සම්‍යක් වචනය,
සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය,
සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් සතිය සහ
සම්‍යක් සමාධියයි.

මහණෙනි,
මෙය ශ්‍රමණ භාවයයි කියනු ලැබේ.

මහණෙනි,
ශ්‍රමණ බවේ ඵල මොනවාද?
සෝවාන් ඵලය,
සකෘදාගාමි ඵලය,
අනාගාමී ඵලය,
අර්හත් ඵලය යන මේ සතර ඵලයි.

මහණෙනි,
මේ ශ්‍රමණභාවයේ ඵල”යයි කියත්.”
යයි වදාලසේක.

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසනසේක.
එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු ඇමතූසේක.
‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ.
එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
තොපට ශ්‍රමණ බව යනු කුමක්ද? හා
ශ්‍රමණ භාවයා කුමක් පිණිසද යන්න
දේශනා කරන්නෙමි.
එය අසව්.

මහණෙනි,
ශ්‍රමණ භාවය නම් කුමක්ද?
මේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගයමැයි.
ඒ මෙසේයි. සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පය,
සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය,
සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය,
සම්‍යක් සතිය, සම්‍යක් සමාධිය යන මේ අටයි.
මහණෙනි, මේ ශ්‍රමණ භාවයයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි,
ශ්‍රමණ භාවය කුමක් පිණිසද?
මහණ වන්නේ කුමටද ?

මහණෙනි,
මහණ වන්නේ
රාගය නැතිකිරීමටය.,
දෝසය නැති කිරීමටය.,
මෝහය නැතිකිරීමටය.,,

මහණෙනි,
මෙය ශ්‍රමණ භාවයේ අර්ථයයි කියනු ලැබේ”යයි වදාළසේක

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසනසේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු ඇමතූසේක.
‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ.
එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
තොපට ශ්‍රේෂ්ඨභාවයද
ශ්‍රේෂ්ඨභාවයාගේ ඵලයද දේශනා කරන්නෙමි.
එය අසව්. මහණෙනි, ශ්‍රේෂ්ඨ භාවය නම් කුමක්ද?

මේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගයමැයි.
ඒ මෙසේයි.
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පය, සම්‍යක් වචනය,
සම්‍යක් කර්මාන්තය, සම්‍යක් ආජීවය,
සම්‍යක් ව්‍යායාමය, සම්‍යක් සතිය,
සම්‍යක් සමාධිය යන මේවායි.
මහණෙනි,
මේ ශ්‍රේෂ්ඨභාවයයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි,
ශ්‍රේෂ්ඨ බවේ ඵලය කවරේද?

සෝවාන් ඵලය,
සකෘදාගාමි ඵලය,
අනාගාමී ඵලය,
අර්හත් ඵලය යන මේයි.

මහණෙනි,
මේ ශ්‍රේෂ්ඨ භාවයේ ඵලයයි කියනු ලැබේයයි’ වදාළසේක.

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසනසේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු ඇමතූසේක.
‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ.
එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

මහණෙනි,
තොපට ශ්‍රේෂ්ඨ බවද
ශ්‍රේෂ්ඨ භාවයේ අර්ථයද
දේශනා කරන්නෙමි.
එය අසව්.

මහණෙනි,
ශ්‍රේෂ්ඨ බව නම් කුමක්ද?

මේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගයමැයි.
ඒ නම් සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පය,
සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය,
සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය,
සම්‍යක් සතිය, සම්‍යක් සමාධිය
යන මේ අෂ්ඨ ධර්මයෝමය..
මහණෙනි, මේ ශ්‍රේෂ්ඨ බවයයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි,
ශ්‍රේෂ්ඨභාවය කුමක් පිණිසද ?

මහණෙනි,
රාගය නැතිකිරීමට
දෝසය නැති කිරීමට
මෝහය නැතිකිරීමට
එනම් නිර්වාණය ම
ශ්‍රේෂ්ඨ භාවයේ අර්ථයයි කියනු ලැබේයයි”
වදාළසේක.

[මහනුවර, අස්ගිරි මහා විහාරීය පිරිවෙන්වාසී
බංග්ලාදේශයේ අස්සජි හිමි ලියා දුන් …

සම්මා වාචා, සම්මා කම්මන්ත, සම්මා ආජීව යන අංග තුන සීල ශික්ෂාව විසින්ද,
සම්මා වායාම, සම්මා සති, සම්මා සමාධි යන අංග තුන සමාධි ශික්ෂාව විසින්ද,
සම්මා දිට්ඨි, සම්මා සංකප්ප යන අංග දෙක ප්‍රඥා ශික්ෂාව විසින් ද සංග්‍රහ කරනු ලබයි.

ත්‍රි ශික්ෂාවෙහි පිළිවෙළ සීල, සමාධි, ප්‍රඥා යනුවෙන් දැක්වුවද ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයේ මූලික වන්නේ සම්මා දිට්ඨියයි. එසේ නම් ආර්ය පිළිවෙත ප්‍රඥාවෙන් ඇරඹි සමාධියෙන් කෙළවර වේද? නැත. ආර්ය මාර්ගය කෙළවර වන්නේ ප්‍රඥා ශික්ෂාවෙන් හෙවත් ප්‍රඥාස්කන්ධයෙනි. සම්මා දිට්ඨියෙන් හා සම්මා සංකප්පයෙන් ඉහත දැක්වූ පරිදි ප්‍රඥාව සම්පූර්ණ නොවන අතර, එය පරිපූර්න වනුයේ සම්මා ඤාණ හා සම්මා විමුක්ති යන අංග ද්වය ද සම්පූර්ණ වීමෙනි. ඒ අනුව මුල් අංග අටෙන් ප්‍රකට වන්නේ සේඛ ප්‍රතිපදාවය. (අට්ඨාංග සමන්නාග තො සෙඛො) සම්මා ඤාණ හා සම්මා විමුක්ති යන අංග සම්පූර්ණ වූ විට අරහත් ඵලයද ලැබේ. (දසංග සමන්තාගතො අරහා හොති) මජ්ඣිම නිකායේ මහාචත්තාරීසක සූත්‍රය මූලාශ්‍රය කොට ගෙන මෙකී ආර්ය මාර්ගය පුද්ගලයා තුළ වැඩෙන අයුරු විමසා බැලීම ඉතා වටනේය. ඒ අනුව එම මාර්ගයේ මුල් අංග පහ සාස්‍රව හා අනාස්‍රව වශයෙන් පවතී. කෙලෙස් සහිත වූද පින් පැත්තට නැඹුරු වන එමෙන්ම උපතට ද හේතුවන අංශය සාස්‍රව නම් වෙයි. (සාසවා පුඤ්ඤභාගියා උපධි මෙපතතා) අනෙක් අංශය ආශ්‍රව සහිත නොවන්නේ ලෝකෝත්තර නිවන් මගට හේතුවන පැත්තය. (අරියා අනාවස ලෝකුත්තර මග්ගංගා) මෙහිදී සාස්‍රව හා අනාස්‍රව බව හඳුනා ගැනීම වැදගත් වේ.

01. සම්මා දිට්ඨිය

සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සාස්‍රව සම්මා දිට්ඨිය හා අනාස්‍රව සම්මා දිට්ඨිය යන්නෙන් දෙපරිදිය. ‘’සම්මා දිට්ඨිම්හං භික්ඛවෙ ද්වයං වදාමි. අත්ථි භික්ඛවෙ සම්මා දිට්ඨි සාසවා පුඤ්ඤභාගියා උපධිවෙපක්කා අත්ථි භික්ඛවෙ සම්මා දිට්ඨි අරියා අනාසවා ලොකුත්තර මග්ගංගා’’

ආස්‍රව සම්මා දිට්ඨිය යනු ‘’දුන් දෙයහි විපාකයක් ඇත. හොඳ නරක දෙකේහි විපාක ඇත, මෙලොව ඇත, පරලොව ඇත, මව ඇත, පියා ඇත’ යනුවෙන් පිළිගැනීමයි. එහෙත් මෙම දිට්ඨිය තුළින් නිවන් දැකිය නොහැකිය. එනම් පුණ්‍ය විපාක වශයෙන් සුගතිගාමී විය හැකි බවය.
එනමුත් අනාස්‍රව සම්මා දිට්ඨිය තුළින් ලෝකෝත්තර මාර්ගය වඩමින් යම් ප්‍රඥා ඉන්ද්‍රියක්, ප්‍රඥා බලයක්, ධම්ම විචය සම්බෝධි අංගයක් ලැබීමයි. පඤ්ඤා යනු මැනවින් දුක් කෙළවර කොට අවශ්‍ය පරිදි සංස්කාරන්ගේ ඇතිවීම (සමුදය) නැතිවීම (නිරෝධය) දන්නා නුවණයි. එනම් විදර්ශනා නුවණයි. භවයෙන් එතෙරවීමට අවශ්‍ය සම්මා දිට්ඨිය එයයි. එනම් අනාවස සම්මා දිට්ඨියයි.

02. සම්මා සංකප්ප

කාම, ව්‍යාපාද, විහිංසා යන සංකල්පනාවන් දුරුකිරීම සම්මා සංකප්පය නම් වේ. මේවා වෙනුවට නෙක්ඛම්ම, අව්‍යාපාද , අවිහිංසා යන සංකල්පයන් වැඩිය යුතු බව කල්පනා කිරීමයි. සම්‍යක් සංකල්පනාවන් පිළිබඳ අරමුණු වහා සිතින් අවබෝධ වන ‘විතර්කය’ නම් වූ වචී සංඛාරය අනාස්‍රව සම්‍යක් කල්පනාවයි.

03. සම්මා වාචා

බොරු කීම, කේලාම් කීම, පරුෂ වචන කීම, හිස්වචන කීම, යනු වාග් මිථ්‍යාවයි. මෙම චතුර්විධ වූ වාග් දුශ්චරිතයෙන් මිදීම සම්‍යක් වචනයයි. එය අනාස්‍රව සම්‍යක් වචන බවට පත් වනුයේ ලෝකෝත්තර ආර්ය මාර්ගයට ප්‍රඥාවෙන් ප්‍රවිෂ්ට වීම තුළිනි.

04. සම්මා කම්මන්ත

පරපණ නැසීම, නොදුන් දෙය ගැනීම, කාමයෙහි වරදවා හැසිරීම යන මේවා කාය දුශ්චරිත මිථ්‍යා කර්මාන්තයයි. මේවයෙන් පුද්ගලයා නැවත නැවත සසරට තල්ලු කරයි. මේවායෙන් මිදීම සම්මා කම්මන්තයයි. මෙය අනාස්‍රව සම්මා කර්මාන්තයක් වන්නේ් ලෝකෝත්තර ආර්ය මාර්ගාංගයක් ආර්ය සිත් ඇතිව වැඩීම තුළිනි.

05. සම්මා ආජීව

මිච්ඡා ආජීවයෙන් මිදීමය. මිච්ඡා ආජීව යනු
1. නැති ගුණ ඇති බව පෙන්වීම
2. විශ්මයජනක වචන කීම/ කටයුතු කිරීම
3. ලාභය උදෙසා ඇඟවීම් කිරීම
4. ලාභයෙන් ලාභය සෙවීම
ඒ අනුව ඉහත කී කරුණු වලින් මිදීම/ වෙන්වීම සම්මා ආජීවයයි.
මෙය ලෝකෝත්තර ආර්ය සිතැතිව වැඩීම තුළින් අනාස්‍රව සම්මා ආජීව තත්ත්වයට පත්වේ.

දිට්ඨි, සංකප්ප, වාචා, කම්මන්ත, ආජීව යන අංගවල වැරදි පැත්ත ‘මිථ්‍යා’ වශයෙන්ද, හරි පැත්ත ‘සම්මා’ වශයෙන් ද හඳුනාගත හැක්කේ් සම්මා දිට්ඨියෙනි. ඒ අනුව මෙකී ප්‍රතිපදාවන්ගේ් නිවැරදි බව දැකීම සඳහා සම්‍යක් දෘෂ්ටිය වැදගත් වේ.
වරක් බුදුරදුන් සැරියුත් මහරහතන් වහන්සේට මේ පිළිබඳ යම් වැටහීමක් ලබා දෙයි. ‘සාරිපුත්තය, යම් බඳු වූ දෘෂ්ටි ප්‍රතිලාභයක් ඇසුරු කරන කල්හි අකුසල් ධර්ම පිරිහේද /දුරු වේද, කුසල ධර්ම වැඩේද එබඳු වූ දෘෂ්ටි ප්‍රතිලාබයක් ඇසුරු කරන්න’’ යනුවෙනි. ඒ අනුව මෙකී මාර්ග ප්‍රතිපදා වැඩෙන්නේ් නුවණින් දකින විට බව මෙයට කදිම නිදසුනකි.

06. සම්මා වායාම

මාර්ගාංග නිවැරැදිව නුවණින් වැඩීම සඳහා දරන උත්සාහය සම්මා ව්‍යායාමයයි. ඒ තුළින් මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය දුරු කිරීමටත් සම්‍යක් දෘෂ්ටිය උපදවීමටත් යොදවන උත්සාහය මෙයයි. ඒ බව මජ්ඣිම නිකායේ මහාචත්තාරීසක සූත්‍රයේ දැක්වෙන ‘සො මිච්ඡා දිට්ඨියා පහානාය වායමති සම්මා දිට්ඨියා උපසම්පදාය ස්වාස්ස හොති සම්මා වායාමො’’ යන්නෙන් මනාව පැහැදිලි වේ. මේ අයුරින් සංකප්ප, වාචා, කම්මන්ත, ආජීව යන අංග වැඩීමට ඇති උත්සාහය සම්මා වායාමයයි.

07. සම්මා සති

මනා වූ සිහිනුවණින් යුක්තව මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය දුරු කරන්නටත් සම්‍යක් දෘෂ්ටියට හෙවත් නිවැරැදි අවබෝධයට ප්‍රවිෂ්ට වී සිටීමත් සඳහා අවශ්‍ය වන මූලිකාංගය සම්මා සතියයි.
සො සතො මිච්ඡා දිට්ඨිං පජහති සතො සම්මා දිට්ඨිං උපසම්පජ්ජි විහරති සාස්ස හොති සම්මා සති යන සඳහනින් ඒ බව මොනවට ප්‍රකට කරයි. ආර්ය මාර්ගයේ මුල් අංග පහටම මනා වූ සිහිනුවණින් එළැඹ සිටීම සම්මා සතියයි.
මේ අනුව සම්මා දිට්ඨියත්, සම්මා වායාමයත්, සම්මා සතියත් මඟින් මුල් ආර්ය මාර්ග පහ වැඩීම සිදුවේ.
ඉතිස්සිමෙ තයො ධම්මා සම්මා දිට්ඨිං අනුපරිධාවන්ති අනුපරිවත්තන්ති, සෙය්‍යථිදං සම්මා දිට්ඨි, සම්මා වායාමො, සම්මා සති.

08. සම්මා සමාධි

මහාචත්තාරිසක සූත්‍රයේ ප්‍රධාන ඉලක්කය සම්මා සමාධිය කුමක් ප්‍රත්‍ය කොට කුමක් පරිවාර කොට පවතී ද යන්න විමසා බැලීමය. ‘අරියං සම්මා සමාධිං’.

මහණනි, ප්‍රත්‍ය සහිත වූ පරිවාර සහිත වූ ආර්ය සම්මා සමාධිය කුමක්ද? ඒ මෙසේය. සම්මා දිට්ඨි, සම්මා සංකප්ප, සම්මා වාචා, සම්මා කම්මන්ත, සම්මා ආජීව, සම්මා වායාම, සම්මා සති, යන අංග සතෙහි සිතේ යම් ඒකාග්‍රතාවක් පරිවාර බවක් පවතීද, මහණනි, එම ආර්ය සම්‍යක් සමාධිය ප්‍රත්‍ය සහිත වූත් පරිවාර සහිතවූත් බව පිළිගනී

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසනසේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු ඇමතූසේක.
‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ.
එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
තොපට මම බ්‍රහ්ම චරියාව දේශනා කරන්නෙමි.
බ්‍රහ්මචරියාවේ ඵලයන්ද දේශනා කරන්නෙමි.
එය අසව්.

[බ්‍රහ්ම චරියාව :
වචන වශයෙන් ගතහොත් උතුම් හැසිරීමයි. විස්තර ලෙස ගතහොත් උතුම් අරමුණ සාධනය කරගන්නට කරන ප්‍රතිපත්ති පිරීමය.]

“මහණෙනි,
බ්‍රහ්මචරියාව නම් කුමක්ද?
මේ ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගයමැයි.
ඒ මෙසේයි.
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පය,
සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය,
සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය,
සම්‍යක් සතිය සහ සම්‍යක් සමාධියයි.
මහණෙනි, මෙය බ්‍රහ්ම චරියාවයයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි,
බ්‍රහ්මචරියාවේ ඵල නම් කවරහුද?

සෝවාන් ඵලය,
සකෘදාගාමි ඵලය,
අනාගාමී ඵලය,
අර්හත් ඵලය යන මේවායි.

මහණෙනි,
මේවා බ්‍රහ්මචරියාවේ ඵලයෝ ය”
යි වදාළසේක.

මා විසින් මෙසේ අසන ලදී.
එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසනසේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු ඇමතූසේක.
‘ස්වාමීනි’යි කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ.
එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක.

“මහණෙනි,
තොපට මම බ්‍රහ්ම චරියාවද
බ්‍රහ්ම චරියාවේ අරමුණද දේශනා කරන්නෙමි.
එය අසව්.

මහණෙනි,
බ්‍රහ්මචරියාව නම් කුමක්ද?

මහණෙනි,
රාගය ක්ෂය කිරීම අරමුණු කරගත්,
දෝෂය ක්ෂය කිරීම අරමුණු කරගත්,
මෝහය ක්ෂය කිරීමඅරමුණු කරගත්,
ප්‍රතිපදාව උතුම් ප්‍රතිපදාවයි. බ්‍රහ්ම චර්යාවයි.

ඒ නම් ආර්ය අෂ්ටාඩ්ගික මාර්ගයමැයි.
සම්‍යක් දෘෂ්ටිය, සම්‍යක් සංකල්පය,
සම්‍යක් වචනය, සම්‍යක් කර්මාන්තය,
සම්‍යක් ආජීවය, සම්‍යක් ව්‍යායාමය,
සම්‍යක් සතිය සහ සම්‍යක් සමාධියයි.
මහණෙනි, මෙය බ්‍රහ්ම චරියාවයයි කියනු ලැබේ.

“මහණෙනි,
බ්‍රහ්මචරියාවේ අරමුණ කවරේද?
රාගය ක්ෂය කිරීම ,
දෝසය ක්ෂය කිරීම ,
මෝහය ක්ෂය කිරීම
බ්‍රහ්මචරියාවේ අරමුණය යි.