మన వైజాగ్ దంతపు చెక్కడాలు: ఒక కళా ప్రస్థానం
కొన్ని వస్తువులు మన ఇంట్లో ఏళ్ల తరబడి ఉంటాయి.
వాటిని చూస్తాం.
దుమ్ము తుడుస్తాం.
జాగ్రత్తగా దాచుకుంటాం.
కానీ వాటి కథ మాత్రం మనకు తెలియదు.
మా ఇంట్లో కూడా అలాంటి ఒక పాత ivory box ఉంది.
అది విలువైనదని తెలుసు.
మన ప్రాంతానికి సంబంధించినదని తెలుసు.
కానీ దాని వెనుక ఎంత పెద్ద కథ ఉందో మాత్రం నాకు తెలియదు.
ఒక heritage walkలో Jayshree Hatangadi ji Vizagలో ఒకప్పుడు ప్రపంచప్రసిద్ధి పొందిన ivory craft గురించి చెప్పినప్పుడు… మా ఇంట్లో ఉన్న ఆ box ఒక్కసారిగా గుర్తొచ్చింది.
అక్కడి నుంచి మొదలైంది నా వెతుకులాట.
Victoria & Albert Museum…
National Trust collections…
Christie’s auction records…
British country houses…
Royal collections…
ఎక్కడ చూసినా ఒక పదం మళ్లీ మళ్లీ కనిపించింది:
Vizagapatam.
అప్పుడు నాకు వచ్చిన ఆశ్చర్యం ఒక్కటే—
ప్రపంచానికి తెలిసిన ఈ Vizag… మనకెందుకు అంతగా తెలియదు?
18వ శతాబ్దంలో Vizagapatam ఒక port town మాత్రమే కాదు.
ఇక్కడి workshops నుంచి chairs, cabinets, writing boxes, tea caddies, dressing tables, mirrors, gaming tables… ఎన్నో luxury objects తయారై సముద్రాలు దాటి యూరప్కు వెళ్లాయి.
కొన్ని వస్తువుల యజమానుల పేర్లు ఇప్పటికీ recordsలో ఉన్నాయి.
ఏ British officer కొన్నాడు…
ఏ aristocratic familyకి చేరింది…
ఏ country houseలో నిలిచింది…
అన్నీ ఉన్నాయి.
కానీ వాటిని తయారు చేసిన మన artisans పేర్లు?
చాలావరకు లేవు.
Object survived.
Maker disappeared.
అదే ఈ కథలో నాకు ఎక్కువగా తగిలిన విషయం.
ఆ craftsmanship కూడా అసాధారణమే.
Dark wood మీద pale ivory inlay…
తర్వాత ivory veneer…
పెన్సిల్తో ముందుగా design…
చిన్న iron toolతో engraving…
ఆ గీతల్లో hot lac నింపి, scrape చేసి, polish చేసినప్పుడు బయటకు వచ్చే flowers, vines, buildings, ships…
అంటే ఒక furniture piece మాత్రమే కాదు.
ఒక canvas. ఒక engineering problem. ఒక artwork.
ఇంకా ఆసక్తికరమైన విషయం—
మన Vizag textile traditionలో కనిపించిన flowers, creepers, palampore patterns కూడా furniture మీదకి వచ్చాయి.
European form.
Indian material.
Local craftsmanship.
Maritime trade.
అన్నీ కలిసిన ఒక కొత్త visual language.
ఒకప్పుడు అది ఎంత distinctiveగా ఉండేదంటే…
Vizagapatam ఒక place name మాత్రమే కాదు. ఒక style name.
కానీ కాలం మారింది.
Patronage తగ్గింది.
Craft మారిపోయింది.
Artisans ఇతర occupationsలోకి వెళ్లిపోయారు.
Kancharapalemలాంటి పేర్లు మాత్రం ఆ పాత occupational memoryని ఇంకా మోస్తున్నాయేమో.
ఇవన్నీ చదివిన తర్వాత మా cupboardలో ఉన్న ఆ పాత boxని నేను మళ్లీ అదే విధంగా చూడలేకపోయాను.
ఇప్పుడు అది నాకు ఒక antique మాత్రమే కాదు.
ఒక question.
ఎవరు చేశారు?
ఎప్పుడు చేశారు?
ఇలాంటి objects ఇంకా ఎన్ని Vizag ఇళ్లలో గుర్తుపట్టకుండా పడి ఉన్నాయి?
మరొక uncomfortable truth కూడా ఉంది.
ఈ కళ elephant ivoryతో తయారైంది.
ఈరోజు wildlife conservation, ethics మనకు పూర్తిగా వేరే బాధ్యతను నేర్పుతున్నాయి.
కాబట్టి ఈ craftని గుర్తుచేసుకోవడం అంటే ivory tradeని తిరిగి తీసుకురావడం కాదు.
Skillని గుర్తు చేసుకోవడం.
Artisansని గుర్తు చేసుకోవడం.
Historyని తిరిగి ఇంటికి తీసుకురావడం.
ఈ objects మాట్లాడవు.
వాటిని చేసిన చేతుల పేర్లు చెప్పవు.
Workshopలో hot lac వాసన ఎలా ఉండేదో చెప్పవు.
Iron point ivory మీద నడిచినప్పుడు వచ్చిన శబ్దం గుర్తు చేయవు.
కానీ అవి ఒక విషయం మాత్రం దాచుకున్నాయి—
Vizagapatam అనే పేరు.
వాటి makers మన నగరాన్ని దాటి వెళ్లకపోయి ఉండొచ్చు.
వాళ్ల కళ మాత్రం సముద్రాలు దాటింది.
సామ్రాజ్యాలు దాటింది.
శతాబ్దాలు దాటింది.
వాళ్లు నిశ్శబ్దంగా మిగిలిపోయారు.
కానీ వాళ్ల చేతుల్లో పుట్టిన వస్తువులు Vizagapatamని ప్రపంచం అంతా మోసుకెళ్లాయి.
బహుశా ఇప్పుడు…
ఆ కథను తిరిగి Vizagకి తీసుకురావాల్సిన సమయం వచ్చింది.
Read the full story:
https://govindvarma.com/vizagapatam-ivory-inlay/
