Antropofon

Referat wygłoszony przez Agatę Stanisz w ramach VIII Międzyuczelnianej Konferencji Antropologicznej TEREN W ŚCISŁYM TEGO SŁOWA ZNACZENIU. LOKALNOŚĆ - TEORIA I PRAKTYKA, zorganizowanej przez Studenckie Koło Naukowe Etnologów im. B. Piłsudskiego, Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM w Poznaniu.

Referat dotyczy założeń metodologicznych projektu realizowanego w IEIAK UAM, finansowanego przez NCN w ramach programu Opus, pt. „Ruchome modernizacje. Wpływ autostrady A2 na lokalne krajobrazy kulturowe”. Metodologia projektu spoczywa na założeniach etnografii wielomiejscowej, w tym wypadku aplikowanej w badaniach dotyczących lokalnie zachodzących zmian o charakterze społecznym, kulturowym oraz ekonomicznym, w 22 miejscowościach (Miedzichowo-Torzym) położonych pomiędzy dwoma kanałami komunikacyjnymi – autostradą A2 oraz drogą krajową 92. Podstawowe założenia etnografii wielomiejscowej zostały sformułowane przez George’a E. Marcusa, który zasugerował konieczność prowadzenia badań w „miejscach” wielu kultur, religii czy etniczności, a tym samym zasygnalizował dezaktualizację badań zjawisk społecznych skupionych wyłącznie w jednym miejscu. Celem zastosowania wielomiejscowości w projekcie „Ruchome modernizacje” jest uzyskanie wielu studiów przypadków, dostarczających jakościowo zaawansowanego, „gęstego” i ulokalnionego materiału. Główny przedmiot badań w projekcie – procesy modernizacyjne i ich wpływ na lokalne krajobrazy kulturowe, nie może być postrzegany jako pojedynczy i przejawiający się w tradycyjnie rozumianej lokalności. Oznacza to, że badania terenowe w ramach projektu muszą przybrać charakter rozproszony i mobilny, po to by móc podjąć próbę adekwatnego opisu rzeczywistości społecznej, znajdującej się pod wpływem „obecności” autostrady, która współcześnie staje się kwintesencją ruchu i mobilności. To właśnie ruch oraz mobilność są w projekcie rozumiane jako oddziałujące na lokalne ekonomie.

Podcast opublikowany 4.04.2014 r. na http://antropofon.blogspot.com/2014/04/viii-mka-w-poznaniu-metodologia-badan.html

Referat wygłoszony przez Małgorzatę Roeske w trakcie VIII Międzyuczelnianej Konferencji Antropologicznej TEREN W ŚCISŁYM TEGO SŁOWA ZNACZENIU. LOKALNOŚĆ - TEORIA I PRAKTYKA, zorganizowanej przez Studenckie Koło Naukowe Etnologów im. B. Piłsudskiego, Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM w Poznaniu.

Pojęcie lokalności przywykliśmy stosować do opisu społeczności umiejscowionych w konkretnym czasie i przestrzeni. Jest to tzw. lokalność kontaktowa, której członkowie dzielą względnie niewielkie terytorium. Opiera się ona na poczuciu przynależności do niego oraz na wspólnych więzach i interesach partycypantów. Niemniej jednak, wobec postępującego procesu globalizacji, rozwoju technologii komunikacyjnej, powszechnego dostępu do Internetu oraz naszego uwikłania w przeróżne konteksty medialne, można zaryzykować stwierdzenie, iż jesteśmy uczestnikami różnych typów lokalności, nie tylko tych ograniczonych przestrzennie. Dlatego wśród badaczy społecznych pojawiają się coraz częściej głosy mówiące o konieczności redefinicji tradycyjnie pojętej lokalności. Postuluje się definiowanie tejże nie tyle w odniesieniu do wspólnoty terytorialnej, ile w relacji do wspólnoty wyobrażeń, przekonań i wartości. Celem referatu będzie próba zwrócenia uwagi na alternatywne ujęcie kategorii lokalności i rozważenie możliwości zaaplikowania tej koncepcji do badania społeczności wirtualnych. Chciałabym, odwołując się do Arjuna Appaduraia, przedstawić lokalność jako proces oraz pewnego rodzaju praktykę. Lokalność to właściwość, która w tej perspektywie nie jest przynależna  społecznościom, ale jest przez nie wytwarzana w toku wzajemnych interakcji. Założenia te zilustruję skrótowym przedstawieniem analizy materiału empirycznego uzyskanego w efekcie badań nad internetową społecznością forum Miau.pl.

Podcast opublikowany 4.04.2014 r. na http://antropofon.blogspot.com/2014/04/viii-mka-w-poznaniu-przestrzenie.html

Referat pt. Trzy odsłony lokalności: nauka, polityka i „zwykłe” życie wygłoszony przez prof. Agnieszkę Chwieduk w ramach VIII Międzyuczelnianej Konferencji Antropologicznej TEREN W ŚCISŁYM TEGO SŁOWA ZNACZENIU. LOKALNOŚĆ - TEORIA I PRAKTYKA, zorganizowanej przez Studenckie Koło Naukowe Etnologów im. B. Piłsudskiego, Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM w Poznaniu.

Tytuł referatu nie odwołuje się do dyscypliny, ponieważ pojęcie lokalności to termin, do którego uzurpuje sobie prawo etnologia, socjologia i politologia. Poza tym, nie ma etnologicznej teorii  lokalności, są za to podejścia sprzyjające krytycznej refleksji nad tym, jak to pojęcie funkcjonuje w życiu grup i praktyce badawczej (co jest tematem dla antropologów). Zadaniem tej części referatu jest nakreślenie trudności i zawiłości definicyjnych z punktu widzenia etnologa i antropologa (społecznego, kulturowego). Odsłona druga. Jako hasło, pojęcie to funkcjonuje w politycznych grach dyskursywnych. Ponadto, pole polityczne (instytucje) czerpie z lokalnego (miejscowego) potencjału. Zadaniem tej części referatu będzie wykazanie, że taka sytuacja stawia antropologom pytanie o  skutki używania tego hasła w przestrzeni społecznej (a może nawet i kulturowej). Odsłona trzecia. Etnolodzy i antropolodzy terminem tym określają  codzienne relacje dziejące się w jakimś miejscu.  W ten sposób oddają specyfikę życia wielu społeczności. W tej części referatu jest wskazanie na fakt, że lokalność to także metafora mająca zobrazować partykularne mentalności zbiorowe, wpisane jednocześnie w ten sam obszar kulturowo-społeczny. Celem referatu jest więc wytłumaczenie owych trzech aspektów pojęcia, ze szczególnym odniesieniem do realiów europejskich, w których myślenie o lokalności wymyka się sferze akademickiej i staje się nośnym faktem politycznym (kulturowym).

Podcast opublikowany 4.04.2014 r. na http://antropofon.blogspot.com/2014/04/viii-mka-w-poznaniu-przestrzenie.html

Wykład inauguracyjny wygłoszony przez prof. Aleksandra Posern-Zielińskiego 27.03.2014 r. w ramach VIII Międzyuczelnianej Konferencji Antropologicznej TEREN W ŚCISŁYM TEGO SŁOWA ZNACZENIU. LOKALNOŚĆ - TEORIA I PRAKTYKA, zorganizowanej przez Studenckie Koło Naukowe Etnologów im. B. Piłsudskiego, Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM w Poznaniu. Wykład inauguracyjny.

Abstrakt: Celem wykładu jest ukazanie (1) w jaki sposób lokalność (kulturowa, społeczna, przestrzenna) jest „wytwarzana”, utrzymywana, broniona i idealizowana; (2) jakim podlega przemianom i jakie znaczenie mają jej konteksty (np. etniczne, regionalne, religijne itp.); (3) jak postrzegają lokalność antropologowie i jak ją interpretują; (4) z jakiego powodu badanie lokalności może być naukowo interesujące; (5) jak antropolog w terenie doświadcza lokalności i na jakie natrafia pułapki. Rozważania przywołujące wybrane (zdaniem autora istotne) podejścia interpretacyjne natury ogólnej zostaną zilustrowane refleksjami i przykładami zaczerpniętymi z osobistych doświadczeń etnograficznych (USA, Peru, Ekwador, Chile, Kazachstan).

Podcast opublikowany 1.04.2014 r. na http://antropofon.blogspot.com/2014/04/viii-mke-w-poznaniu-wymiary-i-konteksty.html

Wykład gościnny prof. Elizabeth C. Dunn* pt. "W stronę antropologii nicości.Humanitaryzm i uchodźstwo w Republice Gruzji" wygłoszony 26.06.2015 r. w Poznaniu. Organizatorami wydarzenia było Studenckie Koło Naukowe Etnologów oraz Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM w Poznaniu. W swoim wystąpieniu prof. Dunn zaprezentowała wyniki badań, jakie prowadziła od 2002 r. w Gruzji i będących podstawą przygotowanej przez nią książki pt. "Unsettled: Humanitarianism, Displacement, and the Problem of Being".

Na skutek inwazji armii rosyjskiej w 2008 roku, 28 tysięcy osób z Południowej Osetii – części Republiki Gruzji która postanowiła się odłączyć – stało się ofiarami polityki czystek etnicznych. W odpowiedzi na te wydarzenia, zachodni darczyńcy przeznaczyli ponad 4,5 miliarda dolarów pomocy humanitarnej, z czego 350 milionów zostało skierowanych bezpośrednio do „uchodźców wewnętrznych”. Gdy odwiedzałam obozy, w których owi uchodźcy zostali osadzeni, bardzo często słyszałam tego rodzaju sformułowania: „nie mamy niczego. Rząd i NGOsy nic dla nas nie robią. Jesteśmy sami, opuszczeni i nie mamy nic”. Dlaczego uchodźcy otoczeni przedmiotami z pomocy humanitarnej konsekwentnie twierdzą, że nic nie mają? W niniejszym wystąpieniu pokażę jak „nicość” stanowi centralną kategorię, za pomocą której wewnętrzni uchodźcy rozumieją swoje nowe życie w obozach, swój nowy status społeczny, swą nową relację z państwem oraz instytucjami międzynarodowymi. Posługując się ontologią Alaina Badiou, zademonstruję jak – wbrew najlepszym intencjom – praktyka systemu międzynarodowej pomocy humanitarnej wygenerowała cztery rodzaje pustki, które uwięziły uchodźców wewnętrznych w obozach i długoterminowym zawieszeniu ich przedłużającego się wygnania.

* Elizabeth C. Dunn - amerykańska antropolożka, autorka książki "Prywatyzując Polskę"**, obecnie wykłada geografię na Indiana University w USA. Publikowała m.in. w American Ethnologist, Slavic Review czy Antipode.

** Prywatyzując Polskę. O bobofrutach, wielkim biznesie i restrukturyzacji pracy, przeł. Przemysław Sadura, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2008 (ISBN 978-83-61006-11-4). 

*** Nagranie wykonał Jędrzej Lichota

Podcast opublikowany 20.06.2015 r. na http://antropofon.blogspot.com/2015/06/w-strone-antropologii-nicosci-wykad.html

Witrażownictwo nadal kojarzy się nam głównie z motywami biblijnymi, malowanymi twarzami świętych i Matką Boską w rozecie spoglądających na nas z kościelnych okien. Tymczasem od XIX wieku wyroby witrażownicze, częściowo dzięki działalności Louisa Comforta Tiffany’ego, stanowią ozdobę także w budynkach świeckich przedstawiając całą gamę motywów: od fauny i flory przez postaci ludzkie aż po kształty geometryczne. Witrażowników, ze względu na kosztowność wyrobów oraz niewielką liczbę mistrzów, jest naprawdę niewielu a proces samego powstawania witraża - zupełnie nieznany. Tymczasem kryje on w sobie fascynującą wiedzę z pogranicza sztuki, historii i techniki, którą posiąść można tylko poprzez mozolną i wytrwałą naukę. Ten zawód jest też silnie zmaskulinizowany, jak wiele starych rzemiosł. Tym bardziej zapraszam więc do wysłuchania opowieści o szkle, technikach, historii i samodzielnym zdobywaniu umiejętności przez kobietę – witrażowniczkę.

Autorka podcastu: Marta Rudnicka

Podcast opublikowany 29.06.2015 r. na http://antropofon.blogspot.com/2015/06/witrazownictwo-jako-rzemioso-artystyczne.html

Pięć krótkich rozmów, tzw. wprawek reporterskich nagranych przez dr Joannę Janiszewską. Wprawki zostały wykonane na warsztatach audioreporterskich realizowanych w ramach projektu "Ruchome modernizacje. Wpływ autostrady A2 na lokalne krajobrazy kulturowe". Wszystkie zostały nagrane 18.03.2016 około godziny 14.00 na ulicy Wrocławskiej oraz na Starym Rynku w Poznaniu (w tym czasie znajdowały się na nim stoiska corocznego Jarmarku Wielkanocnego). Rozmowy przeprowadzone są wspólnie z prowadzącą warsztaty reportażystką z Radia Poznań - Wandą Wasilewską.

1. Krótka rozmowa z policjantami patrolującymi ulicę Wrocławską. 2. Rozmowa z siostrą zakonną na temat świąt wielkanocnych, weganizmu i zakonu. 3. Rozmowa ze sprzedawczynią baklawy oraz innych tureckich słodyczy na temat sprzedawanych produktów oraz problemów z sanepidem. 4. Rozmowa z Ukrainką sprzedającą ukraińskie rękodzieło. 5. Rozmowa ze sprzedawcą świeczek zapachowych.

Podcast opublikowany 31.03.2016 r. na http://antropofon.blogspot.com/2016/03/wprawki-reporterskie.html

Rozmowa z Aleksandrem Posern-Zielińskim emerytowanym profesorem IAiE UAM w Poznaniu. Profesor zajmuje się antropologią etniczności, polityki, religii, historią antropologii, problemami latynoamerykanistycznymi (badania społeczności andyjskich i ludności tubylczej), północnoamerykańskimi (Polonia, ludność rdzenna, imigracja) - prowadził badania m.in.: w Peru, Ekwadorze, Chile, Stanach Zjednoczonych - a także teorią przemian społeczno-kulturowych. Bada związki archeologii i etnologii. Jest redaktorem naczelnym rocznika Estudios Latinoamericanos. Od 2007 roku jest członkiem korespondentem PAN, kieruje Pracownią Etnologii Instytutu Archeologii i Etnologii PAN (oddział poznański). Uczestniczył też w pracach Międzynarodowej Unii Nauk Antropologicznych i Etnologicznych. Od 1995 roku członek Centralnej Komisji ds. Tytułu Naukowego. Był stypendystą Fundacji Kościuszkowskiej.

Wywiad przeprowadziła, opracowała i zaaranżowała Adrianna Koralewska.

Podcast opublikowany 22.09.2013 r. na http://antropofon.blogspot.com/2013/09/wywiad-z-prof-posern-zielinskim.html

Profesor Andrzej Brencz był wieloletnim pracownikiem IAiE UAM w Poznaniu a także Kierownikiem Zakładu Etnologii Polski i to głównie z Polską związane byłyjego zainteresowania badawcze. Profesor był bowiem specjalistą od Wielkopolski – tutejszej kultury, folkloru, specyfiki regionalnej. Niemniej jednak zamiłowania Profesora nie ograniczały się jedynie do tego niewielkiego obszaru – drugim, nieco większym i również bardzo dla niego ważnym kawałkiem świata były Bałkany. Właśnie tematyki bałkańskiej dotyka nasz wywiad, który przeprowadziłyśmy z profesorem wiosną 2012 r. Naszą inspiracją była niezwykle emocjonalna reakcja profesora Brencza na wieść, iż wybieramy się w najbliższym czasie na wycieczkę do Albanii. Zauważywszy jak silne uczucia wzbudza w nim wspomnienia Bałkanów stwierdziłyśmy, iż jest to jeden z najlepszych tematów, o których możemy z nim porozmawiać. Profesor Brencz opowiedział nam jak zaczęła się jego przygoda z Bałkanami, jak trafił tam po raz pierwszy jeszcze w latach studenckich, otrzymując możliwość wyjazdu na wymianę uczelnianą do Belgradu. Po tym pierwszym kontakcie z regionem miały miejsce następne – przyjazd studentów z Jugosławii do Polski, kolejne wyjazdy na badania terenowe, stypendium, zwiedzanie i wycieczki. Podczas tych wielu pobytów na południu profesor zdążył doświadczyć i zaobserwować wielu ciekawych sytuacji i zdarzeń. Stąd też w naszym podcaście znajdą się opowieści o tradycyjnym serbskim weselu, o mniej tradycyjnym pogrzebie, o wciąż żywej na tamtych terenach zasadzie krwawej zemsty. Nie zabraknie także ciekawostek o bałkańskiej kuchni, muzyce i alkoholach. Poprzez opowiedzenie kilku odrębnych historii profesor Brencz nakreślił charakter Bałkanów jako regionu, ich klimat i atmosferę oraz własny, specyficzny do nich stosunek. Bałkany bowiem były dla profesora Brencza regionem bardzo istotnym. Z jednej strony ze względu na swoją specyfikę, potencjał badawczy, niezwykle ciekawy teren etnograficzny jaki stanowią, jak i z powodów czysto emocjonalnych, osobistych sympatii. Mamy nadzieję, iż obydwa elementy wysłyszeć można w naszym podcaście. 

Wywiad przeprowadziły i opracowały: Justyna Adamczewska, Justyna Gąsiorek i Marta Wojciechowska

W nagraniu zostały wykorzystane następujące utwory:

2323__synapse__trumpetloop01

2684__texasmusicforge__dandelion

27353__junggle__accordeon-16

72205__daatg__cg105loop

143981__nid__road-gypsies-accordion

wszystkie pochodzą ze strony https://freesound.org/

Podcast został opublikowany 24.09.2012 r. na http://antropofon.blogspot.com/2012/09/wywiad-z-prof-andrzejem-brenczem.html

Stworzony przez nas podcast dotyczy postaci ciekawej i barwnej - Anny Weroniki Brzezińskiej – osoby bardzo zaangażowanej w działalność IAiE UAM w Poznaniu, biorącej udział w wielu ciekawych projektach. Postać pani Brzezińskiej, lubiana i szanowana przez studentów za podejście i sposób nauczania, zaciekawiła nas na tyle, by poświęcić jej nasz pierwszy etnologiczny podcast studencki. A.W. Brzezińska opowiada w nim m.in. o studiach, początkach swej naukowej działalności, ulubionych projektach. Raczy nas również opowieściami - zarówno tymi dotyczącymi życia uczelni, jak i całkiem prywatnymi przemyśleniami na temat przeprowadzanych w terenie badań.

Wywiad podzielony został na bloki tematyczne – pierwszy z nich dotyczy początków pracy pani doktor i jej zaangażowania w różnorodne projekty badawcze, ulubionego rejonu badawczego i związanych z nim historii. Ciekawe okazały się spostrzeżenia na temat samych studiów etnologicznych i pracy w miejscu, w którym to uzyskała wiedzę i doświadczenie wykorzystane w późniejszym zawodzie. Bohaterka studenckiego podcastu opowiedziała nam o swoich osobistych spostrzeżeniach i uwagach dotyczących badań terenowych oraz tego, co to znaczy być etnologiem. Nieco więcej uwagi poświęciła swym badaniom na Żuławach, Kociewiu oraz Podkarpaciu, ponieważ są to rejony, z którymi jest silnie związana rodzinnie. Zajmuje się ona przede wszystkim mikrohistorią – wpływem historii na poszczególne jednostki. Jej naukowym marzeniem jest przeprowadzenie badań na Pomorzu Zachodnim, terenie nietkniętym przez etnologów.

Drugi blok pytań dotyczył jednego z projektów, w którym brała udział – był to FolkDesing, ciekawa inicjatywa mająca miejsce w roku 2009, w której pełniła rolę etnologa-eksperta, opowiadając o kulturze ludowej oraz rękodzielnictwie. Projekt ten dał początek dyskusji na temat folkloru w modzie. Ciekawą kwestią okazała się również podkarpacka szkoła rękodzielnictwa, którą ukończyła w czasie trwanie swych studiów, uzyskując certyfikat i oddając się w wolnym czasie plecionkarstwu.

Rozmowa z Anną Weroniką Brzezińską zakończona została pytaniami o zawodowe plany na przyszłość, a także prośbą o pewien przekaz do studiującej etnologię młodzieży. Dodała im otuchy i nieco pomysłów na siebie. Warto jej zdaniem brać udział w działaniach uczelni, a także szukać projektów poza nią. Pozwoli to na rozwinięcie swoich umiejętności oraz indywidualnych zainteresowań nabytych na studiach. Najbardziej niesamowitą rzeczą w byciu etnologiem jest rozmowa i poznawanie innych ludzi. 

Wywiad zrealizowały: Katarzyna Gust, Natalia Golik, Krzysztof Puławski, Joanna Rososzko

W nagraniu zostały wykorzystane następujące utwory:

32158__zin__piano-2-140bpm

110334__tomlija__traditional-eastern-instrument-sargija-improvisation-played-by-boris-todorovic

1906__nicstage__pianoloop

31297__freqman__silent-movie-sam-fox-hurry-music

23131__pcaeldries__countrysidesummerevening

37751__quilt__blues-for-the-masses-05

44360__debudding__clarinet-a-b-split-stereo-pair-nt-5-s

42953__freqman__gypsy-violin-variation

159451__setuniman__nice-tune-0q-15mb

32158__zin__piano-2-140bpm

29697__herbertboland__pianomood1

1281__plagasul__arpeggio6lop

wszystkie pochodzą ze strony https://freesound.org/

Podcast opublikowany 13.09.2012 r. na http://antropofon.blogspot.com/2012/09/wywiad-z-dr-anna-weronika-brzezinska.html