Aykırı Kültür

Bir köpek sahiplenmek için başvuru formu dolduruyor, ev ziyaretine izin veriyor, haftalarca bekliyoruz. Bir çocuğu evlat edinmek için yıllarca inceleniyoruz. Peki bir insanı dünyaya getirmek için? Hiçbir şey.

Bu bölümde belki de hayatım boyunca sorduğum en tehlikeli soruyu soruyorum: Ebeveynlik bir ruhsata bağlanmalı mı?

Almanya, Avusturya, İngiltere ve Türkiye'deki hayvan sahiplenme ve evlat edinme kurallarıyla başlıyoruz. Sonra bu soruyu gerçekten soran devletlerin karanlık tarihine giriyoruz: Carrie Buck davası, İsveç'in kısırlaştırma programı, Nazi Almanyası ve Çin'in tek çocuk politikası. Ardından Tanrı'ya, devlete ya da geleneğe başvurmadan, sadece akıl ve kanıtla ahlakın temelini arıyoruz: Hume, Rawls, Mill, Parfit, Benatar. En sonunda bir anarşist olarak kendi cevabımı veriyorum, sonra da kendi tezime itiraz ediyorum.

Uyarı: Bu bölüm öjeniyi savunmuyor. Tam tersine, "kim ebeveyn olmaya layık?" sorusunun tarihte nasıl hep en güçsüzlere yöneltildiğini gösteriyor.

⏱ BÖLÜMLER

00:00 Başvuru formu

02:07 Giriş: En tehlikeli soru

06:41 Perde 1 – Hayvanlara gösterdiğimiz özen

07:03 Almanya: Bir köpeği eve götürmek

09:08 Avusturya

10:11 Viyana: Köpek ehliyeti

11:09 İngiltere: RSPCA

15:08 Araba, köpek, çocuk

16:00 İsviçre: Bu sistemler işe yarıyor mu?

16:43 Perde 2 – Evlat edinme kapısı

19:13 Türkiye'de evlat edinme

20:02 ABD ve İngiltere

22:47 LaFollette: Zaten bir ruhsat var

26:11 Size kişisel bir soru

28:47 Perde 3 – Karanlık oda

29:53 Carrie Buck davası

32:24 İsveç

34:10 Almanya, 1933

36:06 Çin: Tek çocuk politikası

40:29 Perde 4 – Otoritesiz ahlak

41:34 Platon'un sorusu

42:53 Hume: Olandan olması gerekene

45:00 Evrim ve üreme sezgisi

47:24 Rawls: Bilgisizlik peçesi

48:50 Rıza

49:56 John Stuart Mill

51:50 Parfit ve Benatar

54:13 Bir anarşistin cevabı

55:13 Perde 5 – Devletsiz ruhsat

56:31 Emma Goldman ve Margaret Sanger

58:06 Finlandiya, Hollanda, ABD

01:01:05 Çocuk büyütmek bir topluluk işidir

01:04:07 Kendi tezime itiraz

01:05:12 "El âlem ne der"

01:06:18 Janusz Korczak

01:08:00 Son soru

🎬 Bu bölümün videolu versiyonu YouTube'da:

https://www.youtube.com/watch?v=S3VJT8WzL48

❤️ DESTEK OL

Programı Spotify'da takip et, bölüme yorum bırak.

YouTube üyeliği: https://www.youtube.com/channel/UCNMyJdRjAdf1hCmXPpikLLg/join

Kreosus: https://kreosus.com/aykirikultur/posts

Patreon: https://www.patreon.com/aykiri_kultur/membership

📱 TAKİP ET

YouTube: https://www.youtube.com/@aykirikultur

X: https://x.com/Aykiri_Kultur

Instagram: https://instagram.com/aykiri_kultur

📚 KAYNAKLAR

Felsefe: Hugh LaFollette, "Licensing Parents" (1980) ve "Licensing Parents Revisited" (2010) · Platon, Euthyphron · David Hume, A Treatise of Human Nature (1739) · Sharon Street, "A Darwinian Dilemma for Realist Theories of Value" (2006) · Robert Trivers, "Parent-Offspring Conflict" (1974) · John Rawls, A Theory of Justice (1971) · Seana Shiffrin, "Wrongful Life, Procreative Responsibility, and the Significance of Harm" (1999) · John Stuart Mill, Özgürlük Üzerine (1859) · Derek Parfit, Reasons and Persons (1984) · David Benatar, Keşke Hiç Olmasaydık (2006) · J. L. Mackie, Ethics: Inventing Right and Wrong (1977) · Pyotr Kropotkin, Karşılıklı Yardımlaşma (1902)

Tarih: Buck v. Bell, 274 U.S. 200 (1927) · Paul A. Lombardo, Three Generations, No Imbeciles (2008) · İsveç kısırlaştırma yasaları (1934–1976) ve 1999 tazminat kararı · Nazi Almanyası kısırlaştırma yasası (14 Temmuz 1933) · Martin K. Whyte, Çin'in tek çocuk politikası (1980–2015) · Emma Goldman'ın tutuklanması (11 Şubat 1916) · Janusz Korczak ve Varşova yetimhanesi (6 Ağustos 1942)

Uygulamalar: Finlandiya annelik paketi (1938'den beri) · Hollanda kraamzorg · Nurse-Family Partnership (ABD) · Türk Medeni Kanunu, evlat edinme hükümleri (md. 305 vd.) · Tierheim München, RSPCA, Viyana köpek ehliyeti, İsviçre köpek kursu (2008–2016)

Müzik ve ses efektleri: Epidemic Sound

İslam ve Yahudilik Belgeseli'nin 4. bölümünde Endülüslü Yahudi filozof İbn Meymun'u (Maimonides / Rambam) ele alıyorum.

İlk yarıda İbn Meymun'un sürgünlerle geçen hayatı, Yahudiliği akılcı bir yaklaşımla yeniden yorumlama çabası, kendi cemaatinden dışlanması, 13 İnanç Esası ve Talmud'dan Kur'an'a geçtiği ileri sürülen bir ayet var. İkinci yarıda İslam felsefesiyle etkileşimine bakıyoruz: Mutezile ve Eşari kelamı, Gazzali, kötülük problemi ve Spinoza'ya uzanan etkisi.

⏱ BÖLÜMLER

00:00 Giriş

01:59 İçindekiler / Bu Bölümde Neleri İzleyeceksiniz?

09:54 İbn-i Meymun nasıl bir coğrafyada ve hangi koşullarda doğdu?

11:39 İbn Meymun'un kardeşi Davut ve ailesiyle ilişkileri nasıldı?

13:38 Tevhid ehli Muvahhidlerin Şeriat dayatması ve sürgün yılları

16:47 Fas yıllarında yaşanan zorluklarla kripto Yahudiliğe geçiş ve gizlenen kimlikler

19:05 Sabetay Sevi gibi Kabala Mistisizmi savunan Yahudilerle Rambam'ın felsefi farkı neydi?

21:04 Ötekini Tekfir eden Yahudilere karşı İbn-i Meymun nasıl mücadele etti?

23:06 Kuran ayetinin Talmud'da ne işi var? "bir insanı öldürmek..."

25:04 Kimliğini gizleyen Yahudilerin Tekfir edilmesi hangi Rambam fetvasıyla durduruldu?

27:19 Judeo-Arabic diliyle Yahudi Besmelesiyle fetva veren İbn-i Meymun

31:30 Mısır Yılları ve Selahaddin Eyyubi'nin sarayında başhekim olmak

36:16 İslam'da ve Yahudilikte İmanın 13 Esası adlı metinde İbn-i Meymun ne anlatıyor?

48:06 İbn-i Meymun'un Tekfir edilmesi ve Yahudilikten dışlanması - Apikoros süreci

51:21 İkinci Tevrat veya Mishne Torah

01:06:44 Şaşkınlara Klavuz ve Kötülük Problemi (Teodise)

01:20:10 İbn-i Meymun'a göre Eşariler nerde haklıydı ve nerelerde yanılıyorlardı?

01:25:12 İbn-i Meymun ve İmam Gazali üzerinden din ve felsefe çelişkilerinden biri

01:29:02 Mutezile Ekolü ve Rambam hangi konularda uzlaşır hangi konularda ayrılırlar?

01:35:51 İbn Meymun ve felsefesi tam 500 sene sonra Spinoza'yı nasıl etkileyebildi?

01:45:32 İbn Meymun'un akılcılığı Skolastik düşünceyi ve Akinolu Thomas'ı nasıl etkiledi?

01:48:44 "Rambam" kelimesinin Yahudi akrostiş yönteminde açılımı ve Türkçe anlamı

01:50:28 Yahudiler ve bazı akılcı felsefeciler için İbn-i Meymun/Rambam'ın anlamı ve önemi

01:52:25 Samimi bir sohbet ve Kapanış

🎬 Bu bölümün videolu versiyonu YouTube'da: https://www.youtube.com/watch?v=JxoBr4MrFGY

Aykırı Kültür YouTube: https://www.youtube.com/@aykirikultur

X: https://x.com/Aykiri_Kultur

Instagram: https://instagram.com/aykiri_kultur

İslam ve Yahudilik Belgeseli toplamda 6 farklı konu üzerinden İslam ve Yahudilik arasındaki benzerliklerin ve farklılıkların ele alındığı, yakından incelendiği, farklı argümanların kaynak ve belgeleriyle ortaya koyulduğu bir seridir.

Belgeselin üçüncü bölümünde, İslam ve Yahudilik inancında ve geleneklerinde erkek çocukların sünnet edilmesi, abdest ve temizlik ritüelleri, helal/koşer gıda ve beslenme alışkanlıkları, bekaret, zina ve kanlı çarşaf geleneğinin kökenleri, aile, kadın, evlilik, boşanma, miras hukuku, cuma/şabat gününün kutsallığı, faiz yasağı, zekat ve sadaka, cenaze, yas ve defin ritüellerindeki benzerliklerle ilgili çok detaylı bir inceleme yapıyoruz. Din kökenli gibi görülen bazı geleneklerin kültürel yansımalarını sorguluyoruz.

🎬 Bu bölümün videolu versiyonu YouTube'da: https://www.youtube.com/watch?v=GRKTitvUH3g

📌 SERİNİN DİĞER BÖLÜMLERİ

✅ 1. Bölüm / Filoloji ve Dilbilimsel Argümanlar

✅ 2. Bölüm / Tevhid Öncesi Çoktanrılı Dönem, Mutlak Tevhid ve Tektanrıcılık İnancı

✅ 3. Bölüm / Gelenekler ve Dini Ritüeller, Evlilik, Abdest, Sünnet ve Helal-Koşer Gıda

✅ 4. Bölüm / Ortaçağ Yahudi filozofu Rambam-İbn Meymun felsefesi ve İslam'la etkileşimi

✅ 5. Bölüm / Ortak peygamberler, aynı coğrafya, ortak tarih ve kültür anlatısı (yakında)

✅ 6. Bölüm / Final: Serinin son bölümünde yeni sorular ve bütün bu argümanlara bir ateist okuması yapılmasının sonucunda varabileceğimiz sonuçlar, çıkarsamalar ve genel bir değerlendirme (yakında)

📚 KAYNAKÇA

Akademik, Antropolojik ve Tarihsel Kaynaklar (Academic & Anthropological Sources)

Mary Douglas – Purity and Danger: An Analysis of Concepts of Pollution and Taboo (Kutsallık, kirlilik ve beden tabuları analizi)

David Graeber – Debt: The First 5,000 Years (Antik Doğu, Yahudilik ve İslam'da borç silme, faiz yasağı ve sosyal adalet)

Marvin Harris – Cows, Pigs, Wars, and Witches: The Riddles of Culture / Good to Eat (Orta Doğu'da domuz yasağı ve beslenme tabularının ekolojik kökenleri)

Julian Pitt-Rivers – Honour and Grace: Anthropology of the Mediterranean (Akdeniz toplumlarında bekaret, namus ve örfi gelenekler)

Germaine Tillion – Le Harem et les Cousins (Akdeniz ve Mezopotamya'da kabile yapısı, kadın ve akraba evliliği)

Shaye J.D. Cohen – Why Aren't Jewish Women Circumcised? Gender and Covenant in Judaism (Yahudilikte sünnet, ahit ve toplumsal cinsiyet)

Judith E. Tucker – Women, Family, and Gender in Islamic Law (İslam hukukunda kadının fıkhi ve iktisadi statüsü)

Abraham Joshua Heschel – The Sabbath (Şabat ve kutsal zaman mimarisi)

Philippe Ariès – Western Attitudes toward Death: From the Middle Ages to the Present (Kadim geleneklerde ölüm, beden ve toprağa dönüş)

Aykırı Kültür YouTube: https://www.youtube.com/@aykirikultur

X: https://x.com/Aykiri_Kultur

Instagram: https://instagram.com/aykiri_kultur

📱 Uzun videolarımdan kısa ve dikey shortslar üretmek için kullandığım OpusClip programını web ve mobil üzerinden ücretsiz deneyebilirsiniz. Bu linkten giriş yaparak Aykırı Kültür'e destek de olabilirsiniz: https://tolt.link/aykiri

İslam Ve Yahudilik Belgeseli toplamda 6 farklı konu üzerinden İslam ve Yahudilik arasındaki benzerliklerin ve farklılıkların ele alındığı, yakından incelendiği, farklı argümanların kaynak ve belgeleriyle ortaya koyulduğu bir video serisidir. Şu an İzlediğiniz belgeselin ikinci bölümünde, önce İslam ve Yahudilik öncesi çok tanrılı dönem detaylarıyla incelenmiş ve ardından Fatiha suresi ve sonraki bölümlerde de Tevhid inancının İslam ve Yahudilikte birbirine benzeyen ayetleri ortaya konmuştur. Tevhid öncesi putperestlik, pagan, çoktanrılı dönem ilginizi çekmiyorsa aşağıdaki zaman çizelgesini kullanarak direkt ayetlerden ve Tevrat, Zebur ve Kuran'daki benzerlikleri izleyebilirsiniz.

⭐️ Bu bölüm için Time stamp (Zaman Damgaları)

00:00 - 05:11 | Giriş ve Özet

05:12 - 07:54 | İçindekiler

07:55 - 10:16 | El Shaddai ve El İlah benzerliği ve "El" takısının anlamı

10:17 - 21:05 | İsrailoğulları ve Araplar "Çoktanrılı dönemde" hangi tanrılara inandılar ?

21:06 - 24:04 | İsrailoğulları Tanrıça Asherah için hangi ritüelleri yaptılar ?

24:05 - 24:59 | Baal nasıl bir tanrıydı ve tanrıça Asherah ile iktidar mücadelesi

25:00 - 26:57 | Moloch nasıl bir tanrıydı neden bebeklerin kurban edilmesini talep ediyor ?

26:58 - 29:02 | Altın Buzağı Musa öncesinde neyin sembölüydü ?

29:03 - 31:28 | Arapların islam öncesi dönemleri - Hubal ve fal okları

31:29 - 35:44 | Kabeyi çıplak tavaf etmek

35:45 - 37:24 | Takvimi manipüle ederek günah işleme yasağı olan dönemi para karşılığında değiştirmek

37:25 - 38:34 | Kesilen kurban kanlarıyla beslenen putlar

38:35 - 41:26 | Diri diri gömülen kız çocukları

41:27 - 43:22 | Bu putperest ritüellerin dönem insanına etkileri

43:23 - 47:55 | Bölgesel kabile tanrılarının ticaret ve şehirleşme ile uyumsuzluğu ilk tek tanrı fikri

47:56 - 49:51 | Çok tanrılı inançların yerleşik hayata geçen insan için maliyeti

49:52 - 53:58 | Kaybeden tanrılara güvenin sarsılması yerine herşeyi kuşatan ve kapsayan evrensel tanrı ve evrensel hukuk fikri

53:59 - 59:43 | Ezilenlere ve fakirlere ve kölelere umut olarak gelen ötehayat ve tevhid fikri

59:44 - 01:01:38 | Dönemin iktisadi ve sosyal koşullarının tek tanrılı tevhid inancına elverişli olması

01:01:39 - 01:03:39 | Nonteist arkadaşlarıma not / neden alay etmeden anlatıyorum ?

01:03:39 - 01:06:33 | Fatiha suresi neden önemli ve zebur neden tanrı kelamı değil ?

01:06:34 - 01:23:26 | Fatiha suresi ve Kuran/Tevrat/Zebur üzerinden tevhid benzerliği ve karşılaştırması

01:23:27 - 01:31:44 | Tanrıya ortak/şirk koşmanın İslam'da ve Yahudilik'de büyük günah olmasının ayetler üzerinden benzerlikleri ve karşılaştırması

01:31:45 - 01:42:29 | Tanrıyı görselleştirmek, cismani bir varlığa dönüştürmek ve tanrının "yaratıcı" sıfatını üstlenerek kibirlenmek, putlaştırmak ve sanat yasağı

01:42:30 - 01:45:35 | Serinin bir sonraki bölümü hakkında ipuçları ve Kapanış

Serinin diğer bölümleri yayınlandıkça aşağıdaki bağlantılardan direkt olarak istediğiniz bölüme geçiş yapabilirsiniz. ✅ 1.Bölüm / Filoloji ve Dilbilimsel Argümanlarhttps://youtu.be/tUcgjKG1M0o✅ 2.Bölüm / Tevhid Öncesi Çoktanrılı Dönem, Mutlak Tevhid ve Tektanrıcılık İnancı (yayınlandığında video linki burada olacak)✅ 3.Bölüm / Gelenekler ve Dini Ritüeller, Evlilik, Abdest, Sünnet ve Helal-Kosher Gıda (yayınlandığında video linki burada olacak)✅ 4.Bölüm / Ortaçağ Yahudi filozofu Rambam-İbn Meymun neden arapça eserler yazdı ? / Mistisizm ve Kabala, ötedünya algısı, ezoterizm, Ebced, Cifr (yayınlandığında video linki burada olacak)✅ 5.Bölüm / Ortak peygamberler, Aynı coğrafya, Ortak tarih ve kültür anlatısı (yayınlandığında video linki burada olacak)✅ 6.Bölüm / Final, Serinin son bölümünde yeni sorular ve bütün bu argümanlara bir ateist okuması yapılmasının sonucunda varabileceğimiz sonuçlar, çıkarsamalar ele alınacak, genel bir değerlendirme yapılacak. (yayınlandığında video linki burada olacak)

İslam ve Yahudilik Belgeseli toplamda 6 farklı konu üzerinden İslam ve Yahudilik arasındaki benzerliklerin ve farklılıkların ele alındığı, yakından incelendiği, farklı argümanların kaynak ve belgeleriyle ortaya koyulduğu bir seridir. Bu bölüm, serinin ilk bölümü olan filolojik, etimolojik ve dilbilimsel argümanları kapsıyor.

⏱ BÖLÜMLER

00:00 Belgeselin tamamına dair sorular ve intro

01:25 Sorgulama çağrısı

02:08 Ortak kültürel altyapıya dair sosyolojik ve antropolojik değerlendirme

04:04 Belgeselin tüm bölümleri hakkında ayrıntılı açıklama ve içindekiler

11:44 1. argüman - Triliteraizm (üç sessiz harfli kelime kökleri) argümanı ve örnekler

18:28 2. argüman - Gramer - Arapça ve İbranice gramer kurallarının aynı olmasının insana etkileri

23:43 3. argüman - İki dilde kutsal kelimesi ve kutsal algısı

30:24 4. argüman - İki dilde de var olan, esirgeyen, bağışlayan, rahman ve rahim olan doğurgan ve yaratıcı olan anaç ve şefkatli merhametli bir tanrı algısının kökeni

35:04 Kaynakça ve kapanış

🎬 Bu bölümün videolu versiyonu YouTube'da: https://www.youtube.com/watch?v=tUcgjKG1M0o

📚 KAYNAKÇA

1- Bernard Lewis - İslam Dünyasında Yahudiler: Lewis, bu kitabında iki toplumun dil, kültür ve sosyal yaşam bağlarını, tarihsel belgelerle çok net bir şekilde ortaya koyar.

2- Wittgenstein, L. (1921). Tractatus Logico-Philosophicus. (Dilin ve düşüncenin sınırları üzerine)

3- Wittgenstein, L. (1953). Felsefi Soruşturmalar (Philosophical Investigations). (Dil oyunları ve aile benzerlikleri kavramı)

4- Chomsky, N. (1957). Syntactic Structures. Mouton & Co. (Derin yapı ve Evrensel Gramer teorisi)

5- Chomsky, N. (1951). Morphophonemics of Modern Hebrew. University of Pennsylvania. (İbranice ve Sami dilleri morfofonetik incelemesi)

6- Celâledîdn es-Süyûtî (Süyûtî) - Mısır (15. Yüzyıl). Temel eserleri: "el-İtkân fî 'Ulûmi'l-Kur'ân" ve "el-Müzehir fî 'Ulûmi'l-Luğa". Kur'an'da yer alan ve aslı İbranice veya Aramice olan onlarca kelimeyi (Tevrat, İncil, Cebbar, Melekût, Mâ'ûn, Rabbânî, Tûr gibi) listeler ve Arapça ile akrabalığını inceler.

7- TDV İslam Ansiklopedisi - "Sâmî Diller" ve "İbranice" maddeleri. Yazar: Prof. Dr. Ahmet Hikmet Eroğlu (Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi).

8- Sabatino Moscati - An Introduction to the Comparative Grammar of the Semitic Languages (Sami Dillerinin Karşılaştırmalı Gramerine Giriş).

Aykırı Kültür YouTube: https://www.youtube.com/@aykirikultur

X: https://x.com/Aykiri_Kultur

Instagram: https://instagram.com/aykiri_kultur

📱 Uzun videolarımdan kısa ve dikey shortslar üretmek için kullandığım OpusClip programını web ve mobil üzerinden ücretsiz deneyebilirsiniz. Bu linkten giriş yaparak Aykırı Kültür'e destek de olabilirsiniz: https://tolt.link/aykiri

Aykırı Kültür sizin desteğinizle varolan ve sizin katkınızla ayakta kalan bir girişim. Yaklaşık bir haftayı aşan "kısa" bir aradan sonra hem teşekkür etmek hem bilgilendirmek hem de yeni dinler tarihi serisi hakkında haber vermek istedim.

"İslam, Yahudiliğin çakması mıdır ? Benzeri midir ? Bu iki köklü inancın dini ritüelleri arasında ve gelenekleri arasında benzerlik nerden geliyor ? gibi sorulara yeni serimizde ayakları yere basan, somut argümanlar üretecek ve cevaplar arayacağız.

Behe ve Dembski'nin sıkça üzerinde durduğu ve yaratılışçıların bugün bile savunduğu Akıllı Tasarım argümanını masaya yatırıp detaylıca konuyu işliyorum. Hem bilimsel verileri hem de felsefi argümanları kapsayıcı biçimde ele aldığım videoda insan gözü üzerinden tasarım argümanını ve hassas ayarı inceliyorum.

Deniz Göktaş meselesiyle ilgili en sahici görüşlerimi tüm samimiyetimle paylaşıyorum. Din hakkında espri yapmanın suç sayılması ve hukuk adı altında insanların kafasında Demokles'in kılıcını sallayan otorite hakkında görüşlerimi izleyebilirsiniz. TCK 216 size ayrı bize ayrı işletilemez. Kişiye göre kanun işletilemez. Bu yapılana hukukun üstünlüğü değil, üstünlerin hukuku denir.

Putların Enkazı serisinin ilk bölümüyle karşınızdayım. Bu bölümde putun ne olduğunu putperestin kim olduğunu ve arkaik inançlarda insanların inandıkları putlar uğruna neler yaptıklarını anlatırken, günümüz insanını putlarına dair bazı ipuçları veriyorum.

Yahudiliğin içine doğdum ve ilk maruz kaldığım din Yahudilik olduğu için, sorgulama sürecim yahudiliği araştırarak başladı. Bu videoda en başından günümüze gelene kadar önce yahudilikten başlayarak dini inançları ve geleneği sorgulama sürecimin nasıl geliştiğini, ne gibi sorular sorduğumu ve aslında yolculuğun en başında dinden çıkış sürecimi detaylarıyla anlatıyorum. Bu hikayede kendinizden de bir parça bulabileceğinizi düşünüoyorum. Keyifli Dinlemeler :)