Bęc Radio

Algorytm, ekonomia uwagi, technofeudalizm, cyfrowe ogrodnictwo, prywatność i sprawczość – to kilka spośród 42 haseł składających się na „Makroskop. Jak patrzeć na technologie?”. Ten ilustrowany leksykon wydany został przez Grupę Roboczą, interdyscyplinarny kolektyw projektowo-badawczy zajmujący się nowymi technologiami. Książka pomaga zrozumieć mechanizmy cyfrowego świata, który coraz silniej organizuje nasze życie, relacje i wyobrażenia o przyszłości. Pokazuje też, że technologie są wynikiem konkretnych decyzji projektowych, ekonomicznych i politycznych, a więc możemy mieć wpływ na ich rozwój. Dlaczego papierowa książka o cyfrowej rzeczywistości to dobry pomysł i o tym jak odzyskiwać sprawczość w świecie zdominowanym przez cyfrowe platformy, rozmawiamy z Mają Starakiewicz – projektantką, ilustratorką i redaktorką prowadzącą „Makroskopu”, oraz Magdą Starakiewicz – analityczką danych i współautorką książki.

Rozmawiała: Bogna Świątkowska, www.nn6t.pl

Zamów książkę: https://sklep.beczmiana.pl/pl/p/Makroskop.-Jak-patrzec-na-technologie/10687

Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana jest beneficjentką programu własnego Instytutu Książki „Certyfikat dla małych księgarni 2025-2026”.

Ilustracja: „Makroskop. Jak patrzeć na technologie?”, wnętrze książki, fot. Grupa robocza, https://grupa.robocza.org

Kępa Mieszczańska we Wrocławiu przez dziesięciolecia była terenem wojskowym i przemysłowym. Dziś wyrastają tam osiedla mieszkaniowe, a w budynku dawnej piekarni garnizonowej działa 66P – niezależna instytucja sztuki współczesnej. Nowe mieszkania szybko zapełniają się ludźmi, lecz z sąsiedztwa nie powstaje automatycznie społeczność. 66P postanowiło lepiej poznać tych, którzy mieszkają tuż obok, ale rzadko zaglądają do galerii. Tak narodził się projekt „Kępa Mieszczańska. Kultura z potrzeb”, oparty na koncepcji Porozumienia bez Przemocy Marshalla Rosenberga. Potrzeby odpoczynku, bezpieczeństwa, ruchu, natchnienia, bycia widzianym i branym pod uwagę stały się punktami wyjścia do sześciu warsztatów. W ewaluacji warsztaty oceniono bardzo wysoko, ale wzięły w nich udział przede wszystkim osoby już zainteresowane sztuką. Najbliżsi sąsiedzi nadal pozostają dla 66P w znacznej mierze nieznani. Wśród zgłaszanych potrzeb powracały miejsca i okazje do zwyczajnego bycia razem – spotkania, rozmowy, wspólne spędzanie czasu. O tym jak te doświadczenia mogą zmienić sposób działania instytucji sztuki, rozmawiamy z Anną Krukowską, dyrektorką 66P i inicjatorką projektu.

Rozmawiała: Bogna Świątkowska, www.nn6t.pl

Ilustracja: spotkanie z sąsiadami, 66P Subiektywna Instytucja Kultury we Wrocławiu, fot. Wojciech Chrubasik

Materiał powstał we współpracy z 66P Subiektywną Instytucją Kultury we Wrocławiu, www.66p.pl

Elektrownie przez dziesięciolecia były symbolami postępu, który miał przynieść dobrobyt, uwolnić ludzi od ciężkiej pracy i zapewnić im lepszą przyszłość. Wystawa „Traktor czy reaktor. Energia, praca i utopia po postępie” w Studio BWA Wrocław przygląda się modernizacyjnym marzeniom Europy Wschodniej, ich społecznym osiągnięciom, sprzecznościom i kosztom. Archiwalne dokumenty i prace współczesnych artystek i artystów pokazują, jak kolejne wizje rozwoju zmieniały krajobraz, organizowały życie społeczne i kształtowały wyobrażenia przyszłości. Dziś, w sytuacji kryzysu klimatycznego, wojen i rosnących nierówności, potrzebujemy nowych pomysłów na wspólne życie. Sztuka może w tym pomóc. Pozwala łączyć odległe doświadczenia i eksperymentować z ideami, które dopiero szukają swojego miejsca w rzeczywistości. Tworzenie utopii staje się pracą nad poszerzaniem pola tego, co uznajemy za możliwe. O roli sztuki w czasach kryzysu i odzyskiwaniu wyobraźni przyszłości przez zanurzenie się w wiedzy o tym co minęło, rozmawiamy z Jakubem Gawkowskim i Joanną Sokołowską, kuratorami wystawy, którą można oglądać do 10 stycznia 2027.

Rozmawiała: Bogna Świątkowska, www.nn6t.pl

Ilustracja: Saodat Ismailova, To the Throat of the Sun, dzięki uprzejmości artystki i Studio BWA Wrocław

Materiał powstał we współpracy z BWA Wrocław Galerie Sztuki Współczesnej, www.bwa.wroc.pl

Zapis dyskusji "Duma i bez/wstyd" z udziałem kulturoznawczyni Moniki Borys i socjologa Przemysława Sadury, które odbyło się 29.10.2026 w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie w ramach wydarzeń towarzyszących wystawie „Edward Dwurnik. Duma i wstyd”.

Wystawa prac Edwarda Dwurnika odczytuje twórczość artysty przez doświadczenie awansu społecznego i przemian klasowych. Cykle „Sportowcy” i „Robotnicy” ukazują codzienność ludzi, ich aspiracje, słabości i walkę o uznanie. Połączenie zaangażowania i ironii w jego pracach pozwala przyjrzeć się napięciu między solidarnością z bohaterami obrazu a poddawaniem ich ocenie.

Monika Borys w książce „Bezwstydne obrazy” analizuje reprezentacje klas ludowych w polskiej kulturze popularnej po 1989 roku – od disco polo i „Świata według Kiepskich” po kino Patryka Vegi i patostreamy. Pokazuje, jak oceny estetyczne splatają się z wartościowaniem ludzi, a masowy obieg obrazów narusza inteligenckie hierarchie smaku. Widoczność może jednak zarówno wzmacniać podmiotowość, jak i utrwalać stereotypy.

Raport „Ludzie bezwstydni” Przemysława Sadury, Julii Szostek i Michała Sutowskiego przenosi uwagę na polityczne skutki zagrożonej dumy i wstydu. Autorzy opisują mechanizm przenoszenia wstydu na inne grupy oraz sytuacje, w których zawstydzanie wzmacnia solidarność z jego adresatami, a stan silnego spolaryzowania całkowicie neutralizuje "pedagogikę wstydu" .

W nagraniu zarejestrowane zostały także wypowiedzi Łukasza Rondudy – kuratora wystawy „Edward Dwurnik. Duma i wstyd”, Poli Dwurnik – artystki, córki Edwarda Dwurnika oraz Jakuba Depczyńskiego – kuratora programu publicznego MSN.

Moderacja spotkania: Bogna Świątkowska, www.nn6t.pl

Zamów książkę "Bezwstydne obrazy. Klasy ludowe w polskiej kulturze popularnej po 1989 r." https://sklep.beczmiana.pl/bezwstydne-obrazy

Nagranie zostało zarejestrowane dzięki współpracy z Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie.

Podwórko przy Ruskiej 46 we Wrocławiu skupia galerie, pracownie artystyczne, kluby, rzemieślników i organizacje społeczne. Dla jednych jest miejscem pracy, dla innych przestrzenią spotkań albo przystankiem na zdjęcie pod neonami. Jak z tej różnorodności powstaje wspólnota? I co sprawia, że ludzie działający pod jednym adresem zaczynają działać razem? Takie pytania stoją za „Sztamą”, projektem Wrocławskiego Instytutu Kultury. Sześć związanych z podwórkiem organizacji i grup twórczych połączyło się w trzy pracownie, z ktorych każda poszukiwała własnego języka opowieści o Podwórku. Efekty zostały zaprezentowane 25 września 2026 podczas finałowego Happeningu Wspólnot Sąsiedzkich.. O idei Sztamy rozmawiamy z Agnieszką Jamroszczak, która w WIK zajmuje się sieciowaniem społeczności podwórka Ruska 46, Magdą Gołdą z Otwartych Pracowni Plastycznych oraz Rafałem Skwarkiem, fotografem, który badał przestrzeń, historię i społeczność podwórka Ruska 46.

Rozmawiała: Bogna Świątkowska, www.nn6t.pl

Materiał powstał we współpracy z Wrocławskim Instytutem Kultury, www.instytutkultury.pl

Ilustracja: Finał projektu "Sztama. Budowanie wspólnoty podwórka Ruska 46", fot. Marcin Dominiak, archiwum Wrocławskiego Instytutu Kultury

Złą książkę da się napisać naprawdę dobrze, niedobra literatura może być schronieniem przed kanonem i zasadą podobania się, a niechęć do grafomanii może służyć pilnowaniu hierarchii. O Konkursie na Najgorszą Książkę im. Timothy’ego Dextera rozmawiamy z jego pomysłodawcą Piotrem Puldzianem Płucienniczakiem – artystą, socjologiem, tłumaczem, wykładowcą ASP w Warszawie i kierownikiem oficyny Dar Dobryszyc. Pierwsza edycja, poświęcona awansowi społecznemu, wyłoniła dwa zwycięskie teksty. Tematem drugiej jest neuroróżnorodność. Do 10 października 2026 można zgłaszać anonimowe, niepublikowane propozycje liczące od 40 do 120 stron.

Rozmawiała: Bogna Świątkowska, www.nn6t.pl

Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana jest beneficjentką programu własnego Instytutu Książki „Certyfikat dla małych księgarni 2025-2026”.

fot. Dar Dobryszyc, www.dardobryszyc.pl

Co psy wiedzą o mieście, czego nie widzą projektanci? Czy codzienny spacer tworzy własną urbanistykę? Jak w jednej przestrzeni połączyć potrzeby ludzkich i nieludzkich użytkowników? I dlaczego opowieść o pieskach prowadzi także do komarów, kotów i miejskich klifów zamieszkiwanych przez gołębie? O tym rozmawiamy z Zofią Piotrowską – architektką, urbanistką, badaczką, radną i redaktorką kwartalnika architektonicznego „RZUT”. W najnowszym numerze tego czasopisma zatytułowanym „Pieski”, redakcja przygląda się anatomii relacji psa, człowieka i przestrzeni, historii udomowienia, sieciom spacerowym, wspólnototwórczej roli psów, schroniskom, psim cmentarzom i wszystkim nieoczywistym wątkom epoki „psiocenu".

Rozmawiała: Bogna Świątkowska, www.nn6t.pl

Zamów „RZUT": https://sklep.beczmiana.pl/pl/c/Rzut/82

Fot. Zofia Piotrowska

„NowHere” to fotograficzno-tekstowa opowieść o londyńskim osiedlu Heygate, które w latach 70. XX wieku miało być nowoczesną odpowiedzią na potrzeby mieszkaniowe południowego Londynu. Z czasem – na fali krytyki urbanistyki późnego modernizmu – został uznany za porażkę społeczną i architektoniczną. Książka ukazuje historię jego powstania, społecznej degradacji, polityki mieszkaniowej kolejnych brytyjskich rządów oraz ostatecznego wyburzenia. Zdjęcia z 2012 roku, przedstawiające opustoszałe osiedle, są pretekstem do refleksji nad utopijną wizją modernizmu i nostalgią estetyzującą ruiny. O książce i o czynniku ludzkim w słynnych wyburzeniach osiedli mieszkaniowych rozmawialiśmy w przeddzień Kongresu Architektury Polskiej z autorem książki wydanej przez Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki, Krzysztofem Koszewskim, dziekanem Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej.

Rozmawiała: Bogna Świątkowska, www.nn6t.pl

Zamów książkę: https://sklep.beczmiana.pl/pl/p/NowHere/9578

Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana jest beneficjentką programu własnego Instytutu Książki „Certyfikat dla małych księgarni 2025-2026”.

Fot. Krzysztof Koszewski, osiedle Heygate, z cyklu „NowHere” 2012, fragment książki „NowHere”, wyd. Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki 2026

Dawniej las był przestrzenią sacrum i pośrednikiem między światem ludzi a światem duchów. Dziś jest plantacją, zasobem, granicą, laboratorium technologii nadzoru. „Żywica* Splot słoneczny” w Zachęcie – pierwsza indywidualna wystawa białoruskiego artysty Jury Shusta w Polsce – prowadzi przez krajobrazy, w których dawne wierzenia spotykają sztuczną inteligencję, przemysłową eksploatację środowiska i cyfrowe sieci komunikacji. Jak odzyskać duchową relację z żywym krajobrazem, nie uciekając od jego politycznej teraźniejszości? O tym rozmawiamy z Michaliną Sablik, kuratorką wystawy.

Rozmawiała: Bogna Świątkowska, www.nn6t.pl

W materiale wykorzystano fragmenty kompozycji dźwiękowych „Außerkörperliche Erfahrung: Wandering Spirit" oraz „Neophyte Ⅲ: On the Eve of the Shortest Night", autorstwo: Jura Shust i Hleb Hnevashau

Fot. Jura Shust, Pozacielesne doświadczenie. Wędrujący duch, 2026

Dwie sale w kamienicy przy Rynku Starego Miasta 2 od siedemdziesięciu lat są miejscem eksperymentów i artystycznych debiutów. Historia Galerii Promocyjnej rozpoczęła się w 1956 roku od Sekcji Plastycznej Klubu Krzywego Koła i wystawy Grupy 55, tworzonej przez Mariana Bogusza, Zbigniewa Dłubaka i Kajetana Sosnowskiego. Prowadzona przez Bogusza Galeria Krzywe Koło była pierwszą galerią sztuki nowoczesnej w powojennej Warszawie. Pokazywała nowe zjawiska po latach socrealizmu, a zarazem była miejscem dyskusji i wymiany idei, miejscem, z ktorego sztuka wychodziła w życie społeczne.

Galeria zmieniała nazwy i sposób działania, ale zachowała zainteresowanie tym, co nowe. Od 1987 roku nazwa jasno określa misję: wspieranie młodych artystek i artystów na początku drogi.

Jubileuszowa wystawa „Historia towarzyska” nie zamyka tej historii w archiwum. Do jej przygotowania zaproszono młode osoby artystyczne, kuratorskie i studiujące na warszawskiej ASP. Dokumenty i wspomnienia stały się punktem wyjścia do nowych prac, performansów, spotkań i dyskusji – kontynuujących tradycję galerii jako żywego środowiska, w którym sztuka reaguje na rzeczywistość i tworzy relacje.

Jubileusz przypada na czas przemiany: od stycznia 2027 roku Staromiejski Dom Kultury stanie się Staromiejskim Domem Kultury Słowa, skupionym głównie na literaturze i czytelnictwie. O jubileuszu, wystawie i przyszłości galerii rozmawiamy z kuratorkami wystawy „Historia towarzyska” – Zuzanną Andruszko i Kingą Cieplińską oraz z kierowniczką Galerii Promocyjnej – Kają Werbanowską.

Rozmawiała: Bogna Świątkowska, www.nn6t.pl

Fot. zespół Galerii Promocyjnej podczas wernisażu wystawy „Historia towarzyska. 70 lat galerii przy Rynku Starego Miasta 2", 2026, fot. Karolina Jackowska