
Sign up to save your podcasts
Or


Trafikte biri önüne kırdığında aklından geçen ilk şey ne? Muhtemelen ne kadar kaba biri olduğu. Peki o arabanın içinde kim var, nereye yetişmeye çalışıyor?
Bu bölümde temel yükleme hatasını konuşuyoruz: başkalarının davranışlarını karakterlerine bağlayıp, o davranışı doğuran koşulları gözden kaçırma eğilimimizi. Yeşilçam'ın kötü adamlarından kovulan teknik direktörlere, zihnin önce etiketleyip sonra düzelttiğini gösteren bir deneyden işe geç gelen iş arkadaşına uzanıyoruz. Sonunda da sorunun yönünü değiştirmeye, eski bir öğüde ve Mevlana'nın karanlıkta tanınmaya çalışılan filine bakıyoruz.
Bölümde geçenler:
00:00 Tanıtım
00:46 Trafikte önüne kıran araba
01:38 Yeşilçam'ın kötü adamları
03:12 Teknik direktör
04:22 Sert konuşan çalışan ve soru soran
05:48 Neden böyleyiz
08:34 İş hayatı
10:17 Ne yapabiliriz
11:48 Kapanış: Karanlıkta fil
Kaynaklar:
- Jones, E. E., & Harris, V. A. (1967). The attribution of attitudes. Journal of Experimental Social Psychology, 3(1), 1–24.
- Ross, L. (1977). The intuitive psychologist and his shortcomings. Advances in Experimental Social Psychology, 10, 173–220.
- Ross, L., Amabile, T. M., & Steinmetz, J. L. (1977). Social roles, social control, and biases in social-perception processes. Journal of Personality and Social Psychology, 35(7), 485–494.
- Gilbert, D. T., Pelham, B. W., & Krull, D. S. (1988). On cognitive busyness: When person perceivers meet persons perceived. Journal of Personality and Social Psychology, 54(5), 733–740.
- Gilbert, D. T., & Malone, P. S. (1995). The correspondence bias. Psychological Bulletin, 117(1), 21–38.
- Malle, B. F. (2006). The actor-observer asymmetry in attribution: A (surprising) meta-analysis. Psychological Bulletin, 132(6), 895–919.
- ter Weel, B. (2011). Does manager turnover improve firm performance? Evidence from Dutch soccer, 1986–2004. De Economist, 159, 279–303.
- Mevlana, Mesnevi, III. cilt: Karanlıkta fil.
Müzik endüstrisi Napster'ı kapattı, binlerce dava açtı, kendi servislerini kurdu. Yine de gelirleri on yılda kabaca yarıya indi. Sorunu çözen ise bir bilgisayar şirketi oldu. Fark, sorunun nasıl kurulduğundaydı.
Atölye bölümlerinde bir yanılgıdan çok bir düşünme yöntemine bakıyoruz. Bu bölümde problemi doğru kurmayı konuşuyoruz: belirtiyle teşhisi ayırmayı ve Cracked It! kitabındaki TOSCA yöntemini (Trouble, Owner, Success criteria, Constraints, Actors). Neden çözüme bu kadar hızlı atladığımıza, iş hayatında soruya gömülü gelen çözümlere ve yarın toplantıda deneyebileceğin birkaç soruya da değiniyoruz.
Bölümde geçenler:
00:00 Tanıtım
00:36 Ağrı kesici isteyen hasta
01:13 Korsanı nasıl durdururuz
02:21 Belirti ve teşhis
03:33 TOSCA
07:04 Neden zor
07:46 İş hayatı
08:45 Ne yapabiliriz
09:36 Kapanış
Kaynaklar:
- Garrette, B., Phelps, C., & Sibony, O. (2018). Cracked It! How to Solve Big Problems and Sell Solutions Like Top Strategy Consultants. Palgrave Macmillan.
- Napster (1999–2001), PressPlay ve MusicNet (2001), RIAA'nın bireysel dinleyicilere açtığı davalar (2003–2008), iTunes Music Store (2003) için haber ve sektör kaynakları; ayrıntı `bolumler/atolye-01-tekses.md` doğruluk kontrolünde.
- ABD kayıtlı müzik geliri: RIAA yıllık verileri (yaklaşık değerler).
El âlem ne der. Peki el âlem bize gerçekte ne kadar bakıyor?
Bu bölümde spot ışığı etkisini konuşuyoruz: başkalarının bizi, görünüşümüzü ve hatalarımızı gerçekte olduğundan çok daha fazla fark ettiğini sanma eğilimimizi. Utandırıcı bir tişörtle yapılan bir deneyden spor salonlarına, görüntülü toplantılardaki kendi yüzümüze ve sorulmayan sorulara uzanıyoruz. Sonunda da bu yanılgıyı bilmenin neden işe yaradığına ve Nasreddin Hoca'ya mal edilen eşek hikâyesine bakıyoruz.
Bölümde geçenler:
00:00 Tanıtım
00:43 El âlem ne der
01:30 Utandırıcı tişört deneyi
03:04 Spor salonu ve görüntülü toplantı
04:32 Neden böyleyiz
05:35 İş hayatı
06:33 Ne yapabiliriz
08:09 Kapanış: Hoca, oğlu ve eşek
Kaynaklar:
- Gilovich, T., Medvec, V. H., & Savitsky, K. (2000). The spotlight effect in social judgment. Journal of Personality and Social Psychology, 78(2), 211–222.
- Gilovich, T., Kruger, J., & Medvec, V. H. (2002). The spotlight effect revisited. Journal of Experimental Social Psychology, 38(1), 93–99.
- Gilovich, T., Savitsky, K., & Medvec, V. H. (1998). The illusion of transparency. Journal of Personality and Social Psychology, 75(2), 332–346.
- Savitsky, K., & Gilovich, T. (2003). The illusion of transparency and the alleviation of speech anxiety. Journal of Experimental Social Psychology, 39(6), 618–625.
- Boothby, E. J., Cooney, G., Sandstrom, G. M., & Clark, M. S. (2018). The liking gap in conversations. Psychological Science, 29(11), 1742–1756.
- Bailenson, J. N. (2021). Nonverbal overload: A theoretical argument for the causes of Zoom fatigue. Technology, Mind, and Behavior, 2(1).
Gelecek bölüm: #05 Fundamental Attribution Error · Temel yükleme hatası
Açıklama: Büyük bir depremden sonra herkes sigorta yaptırıyor. Birkaç yıl sonra çoğu yenilemiyor. Oysa risk hiç değişmedi.
Bu bölümde son dönem yanılgısını konuşuyoruz: en son yaşadığımız şeye, olması gerekenden fazla ağırlık verme eğilimimizi. Sel sigortası verilerinden, buz gibi suyla yapılan bir deneye, ikramiye çıkan "şanslı" bayilere ve yıl sonu performans görüşmelerine uzanıyoruz. Sonunda da pencereyi genişletmeye, not tutmaya ve zirve-son kuralını kendi lehimize kullanmaya bakıyoruz.
Bölümde geçenler: 00:00 Tanıtım 00:43 Deprem ve sigorta 02:37 Soğuk su deneyi ve zirve-son kuralı 04:24 Şanslı bayi ve fonlar 05:58 Neden böyleyiz 07:07 İş hayatı 08:17 Ne yapabiliriz 10:00 Kapanış
Kaynaklar:
Gallagher, J. (2014). Learning about an infrequent event: Evidence from flood insurance take-up in the United States. American Economic Journal: Applied Economics, 6(3), 206–233.
Kahneman, D., Fredrickson, B. L., Schreiber, C. A., & Redelmeier, D. A. (1993). When more pain is preferred to less: Adding a better end. Psychological Science, 4(6), 401–405.
Redelmeier, D. A., & Kahneman, D. (1996). Patients' memories of painful medical treatments. Pain, 66(1), 3–8.
Guryan, J., & Kearney, M. S. (2008). Gambling at lucky stores. American Economic Review, 98(1), 458–473.
Tversky, A., & Kahneman, D. (1973). Availability: A heuristic for judging frequency and probability. Cognitive Psychology, 5(2), 207–232.
Bu bölüm yatırım tavsiyesi içermez.
Gelecek bölüm: #04 Spotlight Effect · Spot ışığı etkisi
Filmin yarısında sıkıldığın halde, sırf bilete para verdin diye neden kalkamıyorsun?
Bu bölümde batık maliyet yanılgısını konuşuyoruz: geri alamayacağımız bir harcama yüzünden, artık mantıklı olmayan bir şeye devam etme eğilimimizi. İngiltere ile Fransa'nın yıllarca bırakamadığı Concorde'dan, bir tiyatro deneyine, market kuyruklarına ve "bunca yıl okudum" cümlesine uzanıyoruz. Sonunda da Intel'in kaderini değiştiren tek bir soruya ve işe başlamadan bir çıkış koşulu koymaya bakıyoruz. Zararın neresinden dönülse kârdır.
00:00 Tanıtım
00:47 Sinema salonu
01:50 Concorde yanılgısı
04:33 Kuyruklar ve "bunca yıl okudum"
06:23 Neden böyleyiz
07:58 İş hayatı
08:42 Ne yapabiliriz: Intel'in sorusu ve çıkış koşulu
11:01 Kapanış
Kaynaklar:
Arkes, H. R. & Blumer, C. (1985). The psychology of sunk cost. Organizational Behavior and Human Decision Processes.
Dawkins, R. & Carlisle, T. R. (1976). Parental investment, mate desertion and a fallacy. Nature.
Staw, B. M. (1976). Knee-deep in the big muddy. Organizational Behavior and Human Performance.
Janakiraman, N., Meyer, R. J. & Hoch, S. J. (2011). The psychology of decisions to abandon waits for service. Journal of Marketing Research.
Duke, A. (2022). Quit: The Power of Knowing When to Walk Away.
Grove, A. (1996). Only the Paranoid Survive.
Gelecek bölüm: #03 Recency Bias · Son dönem yanılgısı
Kazanın doğurduğuna hiç sorgulamadan inanan komşu, öldüğünü duyunca neden birden şüpheci oluyor?
Bu bölümde doğrulama yanlılığını konuşuyoruz: zaten inandığımız şeyi destekleyen bilgiyi daha kolay görme, daha iyi hatırlama ve daha kolay kabul etme eğilimimizi. Nasreddin Hoca'nın kazan fıkrasından başlayıp psikolog Peter Wason'ın 1960'taki 2-4-6 deneyine, oradan geçmiş ilişkilere, ilk izlenimlere ve toplantı odalarına uzanıyoruz. Sonunda da bin yıl önce yaşamış İbn Heysem'in bugün hâlâ işe yarayan tavsiyesine bakıyoruz: okuduğuna hasım ol, ona her yönden saldır ve kendinden de şüphelen.
00:00 Tanıtım
00:54 Kazan doğurdu
01:29 Doğrulama yanlılığı ve Wason'ın 2-4-6 deneyi
03:39 Bunu gündelik hayatta nerede yaşıyoruz
05:24 Neden böyleyiz
06:38 İş hayatı: toplantıda ilk konuşan
07:13 Ne yapabiliriz: İbn Heysem'in tavsiyesi
10:43 Kapanış: Diagoras ve duvardaki resimler
Kaynaklar:
Wason, P. C. (1960). On the failure to eliminate hypotheses in a conceptual task. Quarterly Journal of Experimental Psychology.
Klayman, J. & Ha, Y.-W. (1987). Confirmation, disconfirmation, and information in hypothesis testing. Psychological Review.
Nickerson, R. S. (1998). Confirmation bias: A ubiquitous phenomenon in many guises. Review of General Psychology.
İbn Heysem, el-Şukûk alâ Batlamyus, 11. yüzyıl.
Cicero, De Natura Deorum, III.37.
Gelecek bölüm: #02 Sunk Cost Fallacy · Batık maliyet yanılgısı
From the publisher's feed