तुम्हाला जर कोणी सांगितलं की तुमच्याच देशात, तुमच्याच शहरात तुम्हाला एका ठराविक भागात जायला बंदी आहे, कारण तुमचा रंग गोरा नाही! तर तुमची काय अवस्था होईल? रागाने डोकं फुटेल ना? लोकमान्य टिळकांना नेमकी हीच चीड यायची. ही गोष्ट आहे त्यांच्या एका परदेश प्रवासातली. जेव्हा त्यांची बोट 'पोर्ट सैद' नावाच्या बंदरावर थांबली, तेव्हा तिथे त्यांना एक अतिशय भयंकर गोष्ट पाहायला मिळाली. त्या पूर्ण शहराचे दोन वेगळे भाग करण्यात आले होते. एका भागाला 'मॉडर्न टाऊन' म्हणायचे, जिथे फक्त गोरे आणि युरोपियन लोक राहायचे. आणि दुसऱ्या भागाला चक्क 'नेटिव्ह टाऊन' किंवा 'ब्लॅक टाऊन' असं नाव दिलं होतं, जिथे मूळचे स्थानिक आणि काळ्या रंगाचे लोक राहायचे! हे बघून टिळकांच्या डोक्यात संतापाची तिडीक गेली. पण ते फक्त त्या परक्या देशातल्या लोकांवर रागावले नाहीत, तर त्यांनी आपल्या भारतीयांच्या मानसिकतेवर एक खूप मोठा प्रश्न उभा केला. टिळक आपल्या मित्रांना म्हणाले, 'अरे, आपण त्यांच्या नावाने काय बोटं मोडतोय? आपल्या हिंदुस्थानात तरी इंग्रजांनी वेगळं काय करून ठेवलंय? आपल्याच शहरांमध्ये हे गोरे साहेब 'कॅन्टोन्मेंट' नावाचे वेगळे आणि व्हीआयपी भाग बनवून राहतात. आणि आपण भारतीय लोक गुपचूप आपल्याच शहरात एका बाजूला दाटीवाटीने राहतो. जोपर्यंत आपण त्यांच्यात मिसळून त्यांना हे दाखवून देणार नाही की आपणही त्यांच्याच बरोबरीचे आहोत, तोपर्यंत आपला हा अपमान असाच होत राहील!' विचार करा मित्रांनो, आपण आपल्यावर होणारा अन्याय कधीकधी इतक्या सवयीचा करून घेतो की आपल्याला त्यात काहीच गैर वाटत नाही. पण टिळकांसारखा खरा लिडर तोच असतो, जो तुम्हाला तुमच्या गुलामगिरीची जाणीव करून देतो आणि तुमच्यात तो 'अॅटिट्यूड' निर्माण करतो की 'कोणीही माझ्यावर राज्य करू शकत नाही!' स्वतःचा आणि आपल्या देशाचा अभिमान कसा बाळगायचा, याचा हा एक सर्वात मोठा मास्टरक्लास आहे...