मित्रांनो, स्वातंत्र्यलढा म्हणजे फक्त मोठ्या नेत्यांची भाषणं किंवा राजकारण असा आपला समज असतो. पण लोकमान्य टिळकांचं 'व्हिजन' एकदम वेगळं होतं. त्यांना माहित होतं की जोपर्यंत सामान्य माणूस, शेतकरी आणि कामगार या लढ्यात उतरत नाही, तोपर्यंत हे गोरे साहेब आपला देश सोडून जाणार नाहीत. अठराशे नव्वदच्या दशकातली ही गोष्ट. मुंबईमध्ये तेव्हा कापड गिरण्यांमध्ये हजारो मजूर काम करत होते. त्यांना अतिशय कमी पगार मिळायचा आणि त्यांच्याकडे कोणाचंच लक्ष नव्हतं. पण टिळकांनी बरोबर ओळखलं की या मजुरांच्या हातांमध्ये देशाचं नशीब बदलण्याची ताकद आहे. त्यांनी थेट मुंबईतल्या गिरणी कामगारांमध्ये जायला सुरुवात केली. ते त्यांच्यात मिसळून जायचे, त्यांच्या अडीअडचणी समजून घ्यायचे. त्यांनी मजुरांना समजावून सांगितलं की, 'अरे, तुम्ही फक्त या मिलमध्ये राबणारे गुलाम नाही आहात, तर तुम्ही या देशाचे खरे मालक आहात!' टिळकांनी त्यांच्यासाठी 'स्वदेशी'चा एक जबरदस्त प्लॅन तयार केला. त्यांनी कामगारांना सांगितलं की आपण आपल्याच देशात तयार झालेल्या वस्तू वापरल्या पाहिजेत. त्यांनी चक्क 'पैसा फंड' नावाची एक भन्नाट आयडिया काढली. 'दररोज एक पैसा देशासाठी द्या,' असं आवाहन त्यांनी केलं. आणि तुम्हाला आश्चर्य वाटेल, ज्या कामगारांना स्वतःचं पोट भरायला पैसे नसत, त्यांनीही आनंदाने या फंडात पैसे दिले. टिळकांनी या छोट्या छोट्या पैशांमधून चक्क स्वदेशी कारखाने उभे केले! विचार करा, त्या काळातल्या एका मोठ्या नेत्याने गरिबातल्या गरीब माणसाला असं फील करून दिलं की 'तुझा एक पैसासुद्धा देशाला स्वातंत्र्य मिळवून देऊ शकतो.' याला म्हणतात खरी 'लीडरशिप'! टिळकांनी फक्त श्रीमंतांना नाही, तर रस्त्यावरच्या माणसाला स्वातंत्र्यलढ्याचा हिरो बनवलं. त्यांनी गरिबांना इज्जत दिली आणि त्यांच्या मनातला न्यूनगंड कायमचा काढून टाकला. म्हणूनच तर त्यांना नुसतं 'टिळक' नाही, तर खऱ्या अर्थाने 'लोकमान्य' म्हटलं जातं...