سواد رسانه‌ای | وقتی بوی جنگ می‌آیداین روزها فضای رسانه‌های فارسی‌زبان متشنج‌تر از قبل شده.تحلیل‌های پشت سر هم، پیش‌بینی‌های قطعی، سناریوهای فوری، و سؤالی که مدام تکرار می‌شود:آیا درگیری نظامی نزدیک است؟در اپیزود اول گفتیم سواد رسانه‌ای یعنی مکث؛ فکر کردن پیش از واکنش.در اپیزود دوم گفتیم پشت خبر کیست؟ کدام رسانه، کدام سیاست؟و در اپیزود سوم گفتیم شهروند آگاه فقط مصرف‌کننده نیست؛ در زنجیره عرضه و تقاضای اطلاعات نقش دارد.حالا، در فضایی که بوی جنگ می‌آید، این سه اصل - اگر بشه گفت، بیش از همیشه معنا پیدا می‌کند.جنگ فقط در میدان نیستوقتی احتمال درگیری نظامی مطرح می‌شود، رسانه‌ها هم وارد وضعیت اضطراری می‌شوند.سرعت بالا می‌رود. قطعیت‌ها بیشتر می‌شود. سناریوها جای تحلیل داده‌محور را می‌گیرند.رقابت برای «اول گفتن» از رقابت برای «دقیق گفتن» جلو می‌زند.و طبیعتا سیاست‌های اسپانسرها هم چه حزبی چه دولتی به سهم خودشون فضا رو مه‌الود تر می کنندر آغاز جنگ اوکراین، حجم پیش‌بینی‌ها از داده‌ها جلو زده بود.کی‌یف ظرف ۷۲ ساعت سقوط می‌کنه«رژیم اوکراین تمام است»«این یک عملیات ضربتی و کوتاهه اما بسیاری از آن قطعیت‌ها و قاطعیت‌ها چند هفته بعد اصلاح شد.این الزاماً نشانهٔ سوءنیت نبود؛ بلکه نتیجهٔ فشار سرعت در شرایط بحران بود.و همین به ما یادآوری می‌کند:در فضای پر تنش، حتی خبرنگاران و تحلیل‌گران هم زیر فشار هیجان و رقابت قرار می‌گیرند.در فضای بحران چه اتفاقی می‌افتد؟در شرایط تنش:احتمال به قطعیت تبدیل می‌شود.سناریو به جای تحلیل می‌نشیند.هیجان از دقت جلو می‌زند.و مخاطب، که نگران است، از همیشه برای واکنش آماده‌تر.اینجاست که شهروند مهم می‌شوداگر در روزهای آرام سواد رسانه‌ای یک مهارت محسوب میشه در روزهای تنش یک ضرورت مدنی است.وقتی بوی جنگ می‌آید، بازنشر هر جملهٔ قطعی می‌تواند اضطراب عمومی را تشدید کند.هر تیتر هیجانی می‌تواند فضای عمومی را ملتهب‌تر کند.و هر قطعیتِ بی‌پشتوانه می‌توانددرک و فهم ما رو از شرایط محدودتر کند.واکنش طبیعی است؛ عقلانیت انتخاب استترس طبیعی است. نگرانی طبیعی است.اما واکنش سریع به اطلاعات لزوما به ما کمک نمیکنه.شهروند آگاه در چنین فضایی: مکث می‌کند. منبعو منابع را بررسی می‌کند. و میان «احتمال» و «قطعیت» فرق می‌گذارد.می‌پرسد: این گزارش است؟ تحلیل است؟ یا فقط سناریوی هیجانی؟و مهم‌تر از همه: من با بازنشر این خبر به چه چیزی کمک میکنم؟ فهم؟ یا ترس؟رسانه بدون شهروند آگاهگفتیم رسانه ذاتاً به سمت واکنش می‌رود. بحران این میل را تشدید می‌کند.اما حضور شهروند آگاه می‌تواند ریتم را آرام‌تر کند.می‌تواند سرعت را از دقت جدا کند. می‌تواند فضای عمومی را کمی قابل‌تنفس‌تر کند.جمع‌بندیوقتی فضا جنگیه جامعه بیش از هر چیز به عقلانیت جمعی نیاز دارد.و عقلانیت جمعی از تصمیم‌های کوچک فردی شروع می‌شود:مکث کردن، پرسیدن، و انتخاب آگاهانه.اگر قرار است برای فردایی بهتر آماده باشیم، باید امروز بتونیم در برابر هیجانات با آرامش بیشتری بایستیم.برای فردایی بهتر، بیاندیشیم و هوای همدیگر و ذهن همدیگر رو داشته باشیم