สภาพอากาศทั่วโลกกำลังเปลี่ยนไปอย่างเห็นได้ชัด เดี๋ยวแล้งจัด เดี๋ยวฝนมาผิดฤดูและตกหนักต่อเนื่อง จนระบบระบายน้ำไม่สามารถรองรับได้ทัน อย่างในกรุงเทพฯ เมื่อปริมาณน้ำฝนตกลงมามหาศาลพร้อมกัน ระบบท่อระบายน้ำที่วางไว้แต่เดิมก็ไม่เพียงพอ ทำให้เกิดปัญหาน้ำท่วมซ้ำๆ

.

เมื่อพูดถึงปัญหาน้ำท่วม แบ่งได้สามประเภทคือ น้ำเหนือ คือปริมาณน้ำที่ไหลจากภาคเหนือของประเทศไทย ไหลลงสู่ลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาในภาคกลาง น้ำฝนในพื้นที่ที่ระบายไม่ทัน และ น้ำหนุนจากทะเล คำถามสำคัญจึงไม่ใช่ว่าเราจะหยุดฝนได้ยังไง แต่เป็นเราจะเตรียมรับมือกับฝนที่ตกหนักได้ยังไง

.

วิธีออกแบบเมืองให้รับมือกับน้ำท่วมจากฝนตกหนัก ทั่วโลกจัดการกับปริมาณน้ำฝนยังไง และน้ำฝนมีประโยชน์กว่าที่คิดเมื่อเราจัดการน้ำได้ดี ‘รศ. ดร.พนิต ภู่จินดา’ ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วในพ็อดแคสต์ Capital City EP.65 ตอนนี้

หลายคนอาจไม่รู้ว่า ‘รถราง’ เคยเป็นระบบขนส่งมวลชนสายหลักของประเทศไทย และบ้านเรายังถือเป็นประเทศแรกในทวีปเอเชียที่มีการใช้รถรางอีกด้วย

.

รถรางเริ่มมีในกรุงเทพฯ ตั้งแต่ปี 2430 แม้ในระยะแรกจะเผชิญกับปัญหาและอุปสรรคหลายด้าน แต่ก็พัฒนาต่อยอดจนได้รับความนิยมอย่างกว้างขวาง กลายเป็นการเดินทางที่สะดวก รวดเร็ว และทันสมัยที่สุดในยุคนั้น จนถึงสมัยรัชกาลที่ 7 รถรางในกรุงเทพฯ ได้ขยายเส้นทางให้บริการครอบคลุมถึง 7 สายหลัก สร้างรายได้ดีและเป็นสัญลักษณ์ของการพัฒนาเมืองในยุคนั้น ก่อนที่บทบาทจะค่อยๆ ลดลงและเลือนหายไปตามกาลเวลา

.

รถรางมีประวัติความเป็นมายังไง วิ่งจากไหนไปไหนบ้าง และทำไมทุกวันนี้ถึงเลิกวิ่งไปแล้ว? ‘รศ. ดร.พนิต ภู่จินดา’ ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วในพ็อดแคสต์ Capital City EP.64 ตอนนี้

ผลสำรวจในปี 2024 พบว่า กรุงเทพฯ เป็นเมืองที่มีค่าครองชีพอยู่ในอันดับ 235 ของเมืองทั่วโลก และไทยค่าครองชีพอยู่ในลำดับที่ 94 เมื่อเทียบกับ 146 ประเทศทั่วโลก แต่สิ่งที่น่าสนใจคือค่าครองชีพของคนไทยยังไม่ขยับขึ้นมากพอจะตามทันค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน

.

เมื่อค่าแรงต่ำ แต่รายจ่ายสูงขึ้นเรื่อยๆ คุณภาพชีวิตที่ดีก็น้อยลงไปด้วยเช่นกัน ซึ่งสิ่งเหล่านี้ไม่ได้แก้ด้วยการประหยัดอดออมหรือต้องบริหารการเงินให้ดีเพียงอย่างเดียว แต่ต้องอาศัยโครงสร้างทางเศรษฐกิจและนโยบายมาประกอบกัน เช่น การปรับขึ้นค่าแรงให้สัมพันธ์กับค่าครองชีพ มีขนส่งสาธารณะหลากหลาย ราคาเป็นมิตร ค่าเช่าที่อยู่อาศัยไม่แพงจนเกินไป ไปจนถึงสวัสดิการในการรักษาพยาบาล เพื่อให้คนไทยไม่เพียงแค่อยู่รอด แต่ยังมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นด้วย

.

ค่าครองชีพไทยแพงจริงไหมเมื่อเทียบกับเมืองทั่วโลก และจะออกแบบเมืองยังไงให้ผู้คนมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น รศ. ดร.พนิต ภู่จินดา ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วในพ็อดแคสต์ Capital City EP.63 ตอนนี้

ในภาวะปกติ เมืองคือศูนย์รวมของการใช้ชีวิตและกิจกรรมทางเศรษฐกิจ แต่เมื่อสถานการณ์เปลี่ยนไป จากความปกติสุขสู่ความขัดแย้ง บทบาทของเมืองก็ย่อมเปลี่ยนไปด้วยเช่นกัน การวางแผนและการจัดการเมืองในพื้นที่ที่มีความอ่อนไหวทางภูมิรัฐศาสตร์อย่างชายแดน จึงเป็นโจทย์ที่ซับซ้อน เพราะต้องพิจารณาทั้งมิติทางเศรษฐกิจ สังคม และความมั่นคงไปพร้อมกัน

.

จากสถานการณ์เมืองแถบชายแดนที่เกิดขึ้น มาพร้อมกับความท้าทายด้านการวางผังเมืองอย่างเลี่ยงไม่ได้ และทำให้เห็นถึงความจำเป็นในการพิจารณาการวางผังเมืองตามแนวชายแดนอย่างรอบด้าน ซึ่งแนวคิดในการวางผังเมืองชายแดน คือ 'เมืองหลักชายแดน (Anchor Town)' และ 'เมืองชายแดน (Border Town)' ที่ถูกออกแบบมาให้ประชาชนทุกคนสามารถใช้ชีวิตได้อย่างปลอดภัยทั้งในยามปกติและยามที่เกิดความขัดแย้งขึ้น

.

เมืองชายแดนมีการก่อร่างสร้างตัวอย่างไร เปลี่ยนแปลงไปตามสถานการณ์โลกอย่างไร ผลจากการเปลี่ยนแปลงเหล่านั้นส่งผลกระทบต่อชีวิตผู้คนอย่างไร และเราจะออกแบบเมืองยังไงเมื่อความขัดแย้งเกิดขึ้นได้ตลอดเวลา ดร.พนิต ภู่จินดา ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วใน Podcast Capital City EP.62 ตอนนี้

บนท้องถนนบ้านเรา หลายคนน่าจะคุ้นชินกับภาพเสาไฟฟ้าที่เต็มไปด้วยสารพัดสายไฟพันกันยุ่งเหยิง บางเส้นห้อยลงมาใกล้ศีรษะ บางเสาก็เอนจนกลัวจะล้มลงมาในวันฝนตกหนัก จนหลายคนอาจจะตั้งคำถามว่า ‘ทำไมไม่เอาสายไฟลงดินให้หมดไปเลย เมืองจะได้สวยและปลอดภัย?’

.

การเอาสายไฟลงดินมีประโยชน์มากกว่าการทำให้ถนนดูสะอาดตา แต่เป็นการเพิ่มความปลอดภัย ลดความเสี่ยงจากไฟฟ้าลัดวงจร และอัคคีภัยต่างๆ แต่ในอีกมุมหนึ่ง เมืองไม่อาจเอาสายไฟลงดินได้ทุกที่ในทันที เนื่องจากต้องใช้ต้นทุนสูงมาก และยังต้องจัดการกับสิ่งที่ซ่อนอยู่ใต้ถนน ทั้งท่อประปา ท่อระบายน้ำ หรือระบบสื่อสารอื่นๆ แถมการขุดถนนเพื่อวางสายไฟยังสร้างผลกระทบต่อการจราจรและชีวิตประจำวันของผู้คนไม่น้อย 

.

การเอาสายไฟลงดินคุ้มค่าแค่ไหน เกณฑ์การเลือกถนนที่จะเอาสายไฟลงดินคืออะไร และทำไมบางย่านถึงเอาสายไฟลงดินได้ ทำไมบางย่านถึงทำไม่ได้ ดร.พนิต ภู่จินดา ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วใน Podcast Capital City EP.61 ตอนนี้

ในอดีต เมื่อเราพูดถึงอาคารหนึ่งหลัง เรามักนึกถึงสิ่งปลูกสร้างที่มีจุดประสงค์เพียงอย่างเดียว เช่น อาคารสำนักงานมีไว้ทำงาน ห้างสรรพสินค้ามีไว้ช้อปปิ้ง หรือคอนโดมีไว้พักอาศัย แต่เมื่อเมืองขยายมากขึ้น วิถีชีวิตของผู้คนในสังคมก็เปลี่ยนแปลงตาม

.

ทุกวันนี้ ผู้คนใช้ชีวิตซับซ้อนมากขึ้น การทำงานไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในออฟฟิศ ร้านกาแฟกลายเป็นที่นัดพบและที่ทำงานชั่วคราว ที่อยู่อาศัยต้องใกล้กับสิ่งอำนวยความสะดวกในชีวิตประจำวันมากกว่าเดิม อาคารที่ให้บริการเพียงอย่างเดียวจึงเริ่มไม่ตอบโจทย์วิถีชีวิตของคนรุ่นใหม่อีกแล้ว.จากแนวโน้มแบบนี้ เมืองทั่วโลกจึงเริ่มหันมาใช้แนวคิดการออกแบบเมืองให้เป็น mixed-use การใช้พื้นที่แบบผสมผสาน หรือก็คืออาคารหนึ่งหลังไม่ได้ทำหน้าที่เพียงอย่างเดียวอีกต่อไป แต่มีกิจกรรมหลากหลาย เช่น เป็นออฟฟิศ ห้าง โรงแรม และคอนโด รวมอยู่ในที่เดียวกันได้

.

mixed-use คืออะไร ดีต่อคุณภาพชีวิตและเศรษฐกิจเมืองยังไง และทำไมทั่วโลกถึงหันมาพัฒนาเมืองด้วย mixed-used ดร.พนิต ภู่จินดา ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วใน Podcast Capital City EP.60 ตอนนี้

บ้านเรือนญี่ปุ่นสีเดียวกันเรียงรายดูเป็นระเบียบเรียบร้อย ปารีสมีเฮ้าสมานอพาร์ตเม้นต์ (Haussmannian-style apartment) อาคารสูง 5-6 ชั้นที่สร้างจากหินสีครีมอ่อนและระเบียงเหล็กดัดอันเป็นเอกลักษณ์ หรืออย่างเกาะซานโตรินี ประเทศกรีซก็ออกแบบอาคารบ้านเรือนเป็นทรงกล่องสีขาว ตัดกับกรอบประตู-หน้าต่างด้วยสีฟ้าสด การกำหนดสีและรูปร่างหน้าตาของตึกให้ไปในทิศทางเดียวให้ความรู้สึกเป็นโทนเดียวกัน สวยงาม และเป็นระเบียบเรียบร้อย

.

แนวคิดแบบนี้เรียกกว่า ‘urban design guideline’ หรือกฎระเบียบในการออกแบบเมืองที่ต้องเป็นโทนเดียวกัน หรือใช้แบบแผนเดียวกัน ซึ่งหลายเมืองทั่วโลกใช้เป็นเครื่องมือกำหนดเรื่องสัดส่วนอาคาร สี วัสดุ ไปจนถึงรายละเอียดเล็กๆ อย่างรั้ว ป้าย หรือโคมไฟถนน เพื่อสะท้อนความต้องการของพื้นที่ สะท้อนตัวตน และสร้างคาแร็กเตอร์หรือภาพจำที่ดีให้กับเมืองนั้นๆ .พอเห็นแบบนี้แล้ว หลายคนอาจจะรู้สึกว่าตัดภาพมาที่บ้านเรา อาคารส่วนใหญ่ไม่ได้ไปในทิศทางเดียวกัน บางตึกสีอ่อน บางตึกสีสด บางตึกมีทุกสีรวมกัน หรือบางตึกก็ออกแบบคนละสไตล์แต่อยู่ใกล้กัน แต่รู้หรือไม่ว่าจริงๆ แล้ว ประเทศไทยมี urban design guideline มาตั้งแต่รัชกาลที่ 5 แล้ว

.

จะคุมโทนเมืองให้สวยงามต้องทำยังไง ที่ไหนของบ้านเราที่ออกแบบโดยใช้ urban design guideline และการคุมโทนเมืองนั้นดีต่อเศรษฐกิจและคุณภาพชีวิตยังไง รศ. ดร.พนิต ภู่จินดา ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วใน Podcast Capital City EP.59 ตอนนี้

เมืองน่าอยู่ของทุกคนเป็นแบบไหน? คำตอบอาจจะออกมาหลากหลาย  บางคนอาจฝันถึงเมืองที่มีสวนสาธารณะใกล้บ้าน บางคนอยากได้เมืองที่มีขนส่งสาธารณะที่ค่าเดินทางถูกและมีคุณภาพ บางคนอยากได้เมืองสวยงามสะอาด เพราะเมืองน่าอยู่สำหรับแต่ละคนอาจไม่เหมือนกัน

.

แต่เมื่อพูดถึงภาพรวมของความน่าอยู่ที่สามารถเปรียบเทียบระหว่างเมืองต่างๆ ทั่วโลกได้ Economist Intelligence Unit (EIU) ผู้นำด้านการวิเคราะห์เศรษฐกิจมหภาคและภูมิรัฐศาสตร์ที่ได้รับความไว้วางใจมากว่า 75 ปี ได้พัฒนาเกณฑ์ Global Liveability Index ขึ้นมาเพื่อจัดอันดับความน่าอยู่ของเมืองโดยใช้ตัวชี้วัดที่ครอบคลุมทั้ง 5 ด้าน คือ ความมั่นคง สาธารณะสุข การศึกษา วัฒนธรรมและสิ่งแวดล้อม และโครงสร้างพื้นฐาน

.

ทำไมเมืองโคเปนเฮเกน ประเทศเดนมาร์ก ถึงขึ้นมาเป็นอันดับ 1 ล้มแชมป์ 3 สมัยซ้อนอย่างเมืองเวียนนา ประเทศออสเตรียได้ และสองเมืองใหญ่ของบ้านเราทั้งกรุงเทพฯ และเชียงใหม่ อยู่อันดับที่เท่าไหร่ รศ. ดร.พนิต ภู่จินดา ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วใน Podcast Capital City EP.58 ตอนนี้.

เมื่อก่อนถ้าอยากซื้ออาหาร เครื่องดื่ม ของใช้ เราต้องเดินไปที่ร้านค้าหรือซูเปอร์มาร์เก็ต แต่ทุกวันนี้แค่ไม่กี่คลิกผ่านโทรศัพท์มือถือ ทุกอย่างก็มาส่งถึงหน้าบ้านได้ภายในเวลาไม่กี่นาที ความเปลี่ยนแปลงนี้เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว พร้อมกับการเติบโตของแพลตฟอร์มเดลิเวอรีที่ตอบโจทย์วิถีชีวิตคนเมืองในยุคที่ทุกอย่างต้องรวดเร็วและสะดวกสบาย

.

แต่เบื้องหลังความสะดวกเหล่านี้ ธุรกิจเดลิเวอรีก็กำลังเปลี่ยนแปลงเมืองและวิถีชีวิตประจำวันของพวกเราไปด้วย ทั้งในเรื่องของพื้นที่ใช้สอย ทางเท้า การจราจร การออกแบบอาคาร นวัตกรรมใหม่ๆ มลภาวะ ไปจนถึงสร้างงานสร้างอาชีพมากมาย

.

เดลิเวอรีมีข้อดี-ข้อเสียยังไง เมืองต้องปรับตัวยังไงเมื่อผู้คนหันมาใช้เดลิเวอรีกันมากขึ้น รศ. ดร.พนิต ภู่จินดา ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วใน Podcast Capital City EP.57 ตอนนี้

นอกจากปัญหารถติด และพื้นที่สาธารณะน้อย อีกหนึ่งปัญหาที่คนกรุงเทพฯ เจอกันอยู่ทุกวัน น่าจะหนีไม่พ้นเรื่องความแออัดคับแคบ ที่ทุกคนรู้สึกแบบนี้ไม่ใช่เรื่องแปลกอะไร เนื่องจากกรุงเทพฯ มีประชากรมากเกินไปกว่าโครงสร้างพื้นฐานจะสามารถรองรับได้ 

.

แต่ถ้าวัดความแออัดด้วยวิธีการทางวิทยาศาสตร์ อย่างการวัดจากความหนาแน่นของประชากร การสร้างอาคารบนพื้นดิน และอาคารคลุมดินเป็นพื้นที่เท่าไร กลับเจอผลลัพธ์ที่น่าสนใจว่ากรุงเทพฯ ไม่ได้แออัดแต่อย่างใด และแออัดน้อยกว่านิวยอร์กหรือสิงคโปร์เสียอีก

.

ทั้งที่กรุงเทพฯ ไม่ได้แออัดอย่างที่คิด แต่ทำไมเราถึงรู้สึกว่าเมืองนี้คับแคบเหลือเกิน และจะดูยังไงว่าเมืองไหนแออัดหรือไม่แออัด รศ. ดร.พนิต ภู่จินดา ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และหัวหน้าศูนย์สร้างเสริมสุขภาวะเมือง (Healthy Space Forum) พร้อมเล่าให้ฟังแล้วใน Podcast Capital City EP.56 ตอนนี้