मित्रांनो, जर आज तुम्ही एखाद्या वेगळ्या धर्माच्या मित्रासोबत किंवा परदेशी माणसासोबत हॉटेलमध्ये जाऊन चहा प्यायलात, तर तुम्हाला कोणी घरातून हाकलून देईल का? किंवा तुमच्यावर वाळीत टाकल्याचा शिक्का मारेल का? अजिबात नाही! पण अठराशे नव्वदच्या दशकात पुण्यात एका साध्या चहाच्या कपावरून असा काही भयंकर मोठा भूकंप झाला होता, की ऐकून तुम्ही थक्क व्हाल! ही गोष्ट आहे पुण्याच्या 'पंच हौद मिशन' ची. तिथे एका ख्रिश्चन मिशनरी माणसाने एका कार्यक्रमाचे आयोजन केले होते आणि लोकमान्य टिळकांसह पुण्यातल्या काही मोठ्या नेत्यांना तिथे बोलावले होते. कार्यक्रम झाल्यावर तिथे सर्वांना चहा आणि बिस्किटे देण्यात आली. टिळकांनी आणि इतरांनी तो चहा शांतपणे प्यायला. पण ही बातमी जेव्हा पुण्यातल्या जुन्या आणि कर्मठ सनातनी ब्राह्मणांना समजली, तेव्हा त्यांनी अक्षरशः आकाश-पाताळ एक केले! ते रागाने ओरडू लागले, 'आमचा धर्म बुडाला! टिळकांनी ख्रिश्चन माणसाच्या हातचा चहा पिऊन भयंकर मोठे पाप केले आहे!' त्या काळातल्या लोकांनी टिळकांवर आणि त्यांच्या मित्रांवर थेट बहिष्कार टाकला. त्यांच्या घरी ब्राह्मण जाईनात, त्यांच्या मुला-मुलींची लग्ने ठरेनात. संपूर्ण पुण्यात प्रचंड मोठी दहशत निर्माण झाली होती. पण ज्या माणसाने संपूर्ण ब्रिटिश साम्राज्याला आव्हान दिले होते, तो माणूस या जुन्या विचारांच्या लोकांपुढे कसा झुकेल? टिळकांनी अजिबात घाबरून जाऊन माफी मागितली नाही. त्यांनी थेट शंकराचार्यांच्या दरबारात जाऊन अत्यंत अभ्यासपूर्ण आणि लॉजिकल युक्तिवाद केला. त्यांनी जुन्या संस्कृत ग्रंथांचे दाखले देऊन सिद्ध केले की, 'एका साध्या चहाच्या घोटाने आपला महान हिंदू धर्म कधीच भ्रष्ट होऊ शकत नाही! आपला धर्म इतका कमकुवत नाहीये!' टिळकांनी त्या कर्मठ लोकांचा खोटा अहंकार त्यांच्याच कायदे-पुस्तकांनी मोडून काढला. स्वतःच्या समाजातील चुकीच्या आणि बुरसटलेल्या परंपरांविरुद्ध जेव्हा लढायची वेळ आली, तेव्हाही हा माणूस एखाद्या सिंहासारखाच छाती काढून उभा राहिला. समाजाच्या विरोधात जाण्याची ही ताकद खऱ्या अर्थाने 'माईंड ब्लोइंग' होती...