NT:  Tôi nói điều này; có thể bạn sẽ không đồng ý.  Đối với tôi, ca sĩ hát hay trên thế giới thì hằng hà sa số.  Nhưng ai hát hay nhất, cho dầu là người đó được bầu lên vì số dĩa bán được, hay là được ban giám khảo chọn lựa, hay vì lý do gì khác, thì vẫn là chuyện tương đối.  Ai hát hay hơn ai, vẫn chỉ thuộc về cách thưởng lãm chủ quan.  Bằng chứng là nhiều thính giả trẻ không chịu nỗi nhạc opera, và ngược lại, bao nhiêu người lớn tuổi thưởng thức nhạc metal?

Tôi rất thích giọng hát của Carole King của thời 70.  Một bài phê bình về cô cho rằng, cô rất thành công vì chất giọng ấm áp, mộc mạc như đang trò chuyện thân tình, không màu mè, không luyến láy, để ca từ và giai điệu tự nó nói lên những cảm xúc cần thiết.  Bài viết nhấn mạnh là giọng cô không điêu luyện, và cũng không đầy nội lực, nhưng dễ cảm vì cô không phô trương từ giọng hát cho đến cách trình diễn, cách ăn mặc trên sân khấu.  Những ca khúc nổi tiếng của cô đã được rất nhiều ca sĩ “cover” và có rất nhiều phiên bản cũng rất được thính giả yêu chuộng, ví dụ như You’ve Got A Friend của James Taylor, (You Make Me Feel Like) A Natural Woman của Aretha Franklin…

Một ca sĩ trẻ hơn cũng rất nổi tiếng vào cùng thời điểm, Linda Ronstadt, có một kỹ thuật hát rất cao kỳ, âm vực rộng, hơi thở kiểm soát chính xác, giọng hát sáng.  Cô cũng không luyến láy biểu diễn, mà thường hát rất tự nhiên để cảm xúc bộc phát theo lời ca.  Cô chuyên hát nhạc của nhạc sĩ, ca sĩ khác.  Nhưng phiên bản của cô thường được biết đến nhiều hơn, chẳng hạn như Blue Bayou của Roy Orbison, You’re No Good của Dee Dee Warwick, Desperado của The Eagles, It Doesn’t Matter Anymore của Buddy Holly.  Những bài hát trên cũng đã được cover sau này bởi nhiều ca sĩ thành danh khác như Chris Isaak (Blue Bayou), Kelly Clarkson (You’re No Good), Diana Krall (Desperado), Eva Cassidy (It Doesn’t Matter Anymore)…

Và câu hỏi lại quay trở về vấn đề, tại sao mà cover?  Nếu một bài hát đã quá nổi tiếng, thì lý do gì khiến những ca sĩ đã thành danh hát lại một bài hát tưởng chừng như không ai có thể “qua mặt” được?  Một bài bình luận đã nhận định rằng, mỗi ca sĩ có chất giọng, kỹ thuật , trải nghiệm sống cũng như cảm xúc rất riêng tư.  Từ đó mang lại cách “kể chuyện” khác nhau, dù là cùng một bài hát.  Hơn nữa, họ không bao giờ ngần ngại thay đổi phần hòa âm, tiết tấu, nhịp điệu và đôi khi cả ca từ.  Ví dụ như ca khúc Hallelujah của Leonard Cohen có hơn 300 bản cover, từ buồn thảm (Jeff Buckley) đến mãnh liệt và cầu kỳ (Pentatonix) hay rất thiêng liêng (k. d. lang).  Nhiều bài hát vì thời cuộc lại mang đến cho thính giả cảm xúc khác với bản chính, v.v…

Đó là chuyện cover ở Mỹ. 

Qua đến chuyện dịch nhạc.  Ca khúc, như anh Ngu Yên nêu ra, là nhạc để hát, và vì vậy, ca từ chiếm một vị thế rất quan trọng.  Nếu bạn hiểu được nhiều thứ tiếng thì có lẽ cảm nhận của bạn sẽ khác với người chỉ hiểu tiếng Việt, chẳng hạn.  Tôi biết thời trước 75 có ca khúc Trưng Vương Khung Cửa Mùa Thu rất được yêu chuộng qua tiếng hát rất dễ thương của Thanh Lan.  Ca khúc này được nhạc sĩ Nam Lộc phóng tác từ ca khúc Tell Laura I Love Her của Ray Peterson mà sau này qua đến Mỹ tôi mới được nghe.  Phải nói là tôi không thích bản tiếng Anh chút nào, nhưng tôi biết ca khúc này đã một thời làm mưa làm gió trong làng nhạc pop thời 60. 

Không biết bao nhiêu phần trăm của “tôi không thích” là vì không trải nghiệm giống người Mỹ thời 60, và bao nhiêu là vì sở thích nghe nhạc riêng tư, hoặc bao nhiêu là vì tình cảm tôi dành cho bản Việt vì đó là thời điểm mơ mộng của đời tôi. 

Suy đi nghĩ lại nhiều lần đã khiến tôi quyết định rằng, âm nhạc là âm nhạc, nó đến với từng người khác nhau.  Vì vậy, tôi sẽ chẳng bao giờ khẳng định là bản này hay hơn bản kia, ca sĩ này hát hay hơn ca sĩ nọ.  Chỉ có mỗi chuyện là thích hay không thích.  Chuyện cá nhân.

Thế nên bạn sẽ chẳng bao giờ nghe tôi nói rằng nếu không hát được đặc biệt như ca sĩ gì gì đó thì đừng hát.  Hoặc nếu như chẳng dịch cho hay bằng bản gốc thì thà đừng dịch.

Thế nên, tôi thành thật cổ võ chị Lê Thu Hiền trong ca khúc Chuyện Tình Xưa, bản tiếng Việt của I Don’t Know How to Love Him từ vở nhạc kịch, Jesus Christ Superstar.

Hát đi chị.  Cứ mãi hát.  Hát cho mình… đã đời…

Chuyện Tình Xưa

I Don’t Know How to Love Him