Türkiye Cumhuriyeti bir din, mezhep, etnik kimlik ve ırk devleti değildir. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk de Türkiye’yi ve Türk milletini, din, mezhep, etnik kimlik, ırk ile değil, anayasal düzen ve vatandaşlık bağlamında tanımlamıştır. Anayasanın 10. maddesinde de buna uygun olarak şu ifade yer alır: “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.”

Bugün 19 Mayıs 1919’un yıldönümü.

Türkiye Cumhuriyeti için bu kadar

anlamlı bir gün zor bulunur. Bir

kurtuluşun başlangıcı. Arkasından zafer,

daha sonra kuruluş ve Cumhuriyet

gelecek.

Kuruluş başlı başına bir destandır,

kurtuluşun zaferi kadar.

Belki daha da zordur! Uzun

solukludur, bir milletin ayağa kalkış

mücadelesidir. Eğitim 1 nolu sorundur.

Yetişkin insan, toplam nüfusun bir avucu

kadardır. O insanı yetiştireceksiniz,

sonra o insan çocuklarımızı, gençleri

nüfusu yetiştirecek.

Atatürk 1924’re Muallim Mektepleri

Birliği’nin Ankara’daki genel kurulunda

hedefi koymuştur:

“Öğretmenler, yeni kuşak sizin

eseriniz olacaktır. Cumhuriyet sizden

fikri hür, vicdanı hür, irfanı hür

kuşaklar ister.”

Çağdaş uygarlığa ulaşılacaktır.

Suriye’de bugün çeşitli aktörlerin

güç mücadelesine dönüşen iki

temel mesele var:

1) Suriye’nin İsrail’le anlaşması

konusu.

2) Suriye’nin kuzeydoğusundaki

PYD bölgesinin geleceği konusu.

ABD’nin Suriye’ye yaptırımları

kaldırıp kaldırmayacağından

Ankara’nın PKK ile yürüttüğü “silah

bırakma” sürecine kadar pek çok

mesele, bu iki konunun geleceğini

belirleyecek nitelikte.

Azerbaycan’daki

İsrail-Suriye görüşmesi

ABD için iki konu da kritik önemde

ve ikisi de birbirini etkileyecek

nitelikte. Washington yönetimi

o nedenle, HTŞ lideri ve Suriye

Cumhurbaşkanı Ahmet eş Şara’yı

yaptırım kartı ile sıkıştırıyor bir

süredir.

Sunduğu şartlara bakılırsa Beyaz

Saray’ın yeni önceliği, Suriye’nin

İsrail’le normalleşmesi. ABD

Başkanı Donald Trump bu amaçla

Suudi Arabistan ziyareti sırasında

Şara ile görüştü ve Suudi Veliaht

Prens Muhammet bin Selman

ile Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın

da katıldığı dörtlü zirvede masaya

şartlarını koydu. ABD’nin beş

şartından biri yaptırımların

kaldırılması karşılığında Suriye’nin

İbrahim Anlaşması’nı imzalayarak

İsrail’i tanıması. Hatta Trump

görüşmenin ardından “Kendisine

(Şara’ya) anlaşmaya katılmasını

önerdim, o da kabul etti” dedi.

Nitekim Trump’ın “Suriye’ye

yaptırımları kaldırdık”

açıklamasını, Azerbaycan’da

yapıldığı belirtilen “İsrail-Suriye

görüşmesi” haberi izledi. Şara

da “arabulucular aracılığıyla”

İsrail ile görüştüklerini kabul etti

zaten. İsrail medyasına göre ise

İsrail Ordusu Harekât Dairesi

Başkanı Tümg. Oded Basyuk’un

Suriye yönetiminden temsilcilerle

Azerbaycan’da yaptığı görüşmede,

Türk yetkililer de yer aldı!

ABD ve Türkiye’nin

Colani’yle ilişkisi

Şara’nın, yani HTŞ terör örgütü

lideri Colani’nin, dünyayı şaşırtacak

şekilde kendisini 8 Aralık 2024’te

Şam’da cumhurbaşkanı olarak

bulmasının, bugün yürüyen

politikaların ön hazırlığı olduğu gün

geçtikçe daha iyi anlaşılıyor.

Belli ki hem Ankara hem de

Washington, terör örgütü lideri

olarak başına ödül koydukları

zamanlarda bile Colani’ye bugünler

için yatırım yapmışlar. Kimin daha

çok yatırım yaptığı ve kimin Colani

üzerinde daha çok etkisi, gücü, kozu

olduğu kritik mesele elbette.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan,

Colani’yle 8 Aralık’tan önce de

temaslarının olduğunu belirtmiş,

hatta bir Fransız kanalına yaptığı

açıklamada, “HTŞ yıllardır bizimle

işbirliği içinde oldu” demişti. Benzer

şekilde ABD’nin eski Suriye Özel

Temsilcisi James Jeffrey de “görevi

devraldığından beri Colani’yle

dolaylı ilişki yürüttüklerini, onu

Esad yönetiminden koruduklarını”

açıkladı.

ABD-İsrail-Türkiye

üçgenindeki gelişmeler

Bu ilişki ağı hem terör örgütü

HTŞ’nin 8 Aralık’ta Esad’ı devirerek

nasıl cumhurbaşkanı olduğunu hem

de Esad’ın yıllardır direndiği Atlantik

taleplerinin nasıl sıra sıra yerine

getirildiğini açıklıyor.

O süreçte de söyledik: Türkiye,

HTŞ’nin Esad’ı devirmesinde

İsrail’le dolaylı ortaklık yapmış oldu.

Zira İsrail ordusu, HTŞ’nin Şam’a

ilerlemesini kolaylaştırmak için yolu

üstündeki Suriye ordusu mevzilerini

hava saldırılarıyla temizledi sürekli.

Nitekim bunu sonradan İsrail

Başbakanı Netanyahu da açıkladı.

Böylece ABD, İsrail, Türkiye

üçgeninde, başta belirttiğimiz iki

temel konu düzleminde önemli

gelişmeler başlamış oldu:

1) Suriye İsrail’le Azerbaycan’da

görüşmelere başladı. Görüşmelerde

Türkiye de yer alıyor. ABD İsrail’le

İbrahim Anlaşması imzalaması

karşılığında Suriye’ye yaptırımları

kaldırıyor.

2) Şam yönetimi PYD/YPG/SDG

ile anlaştı. Ankara’yla yeniden Açılım

başlatan PKK, bu isimle mücadeleyi

bırakıp silahlarıyla Irak’tan Suriye’ye

geçiyor. Bugüne kadar PYD’yi

PKK’nin Suriye kolu sayan Ankara,

bu tutumundan geri adım atıyor;

örneğin Milli Savunma Bakanı Yaşar

Güler PYD/YPG yerine, artık SDG

ismini telaffuz ediyor.

Sorun şu ki aslında olanlar, ABD

ve İsrail’e daha çok yarıyor.

19 Mayıs kutlu olsun! Mine Esen 19 Mayıs 2025

Bugün ulusal egemenlik tarihimizin destansı yıldönümlerinden. 19 Mayıs 1919 büyük önder Atatürk liderliğinde bir ülkenin, ulusun işgalden kurtuluşa, Cumhuriyete uzanan zorlu mücadelesinin başlangıcı, bağımsızlık ateşinin yakıldığı gün. Bu öyle bir zafer yolu ki ümmetçi değil, ulus birliğinin bilinciyle, bağnaz değil, akıl bilimden yana bakışla, padişahı, kadıyı, halifeyi, tarikatı değil, halkın egemenliğini esas aldı. TBMM’si ve Atatürk ilkeleri izindeki Cumhuriyetiyle, tüm karanlık zihinlere karşı en kritik zamanlarda ayağa kalkmasını bilen Kuvayı Milliye ruhuyla aydınlandı.

19 Mayıs 1919 Türk İstiklal Savaşı’nın başlangıcı ve dönüm günüdür. Atatürk Nutuk’ta şöyle diyor:

“1919 yılı mayısının 19’uncu günü Samsun’a çıktım.” Atatürk’e Anadolu’da verilen görev gereği bir yetki kararnamesi düzenlendi. Bu kararname geniş yetkiler içeriyordu. Günümüzün Vahdettincileri ve halifeciler, bu yetkileri Mustafa Kemal’e padişahın verdiğini söylerler. Tarihi saptırmak isterler. Atatürk bu yetki kararnamesi için yine Nutuk’ta “Yetki konusu ile ilgili talimatı ben kendim yazdırdım. Hatta Harbiye nazırı olan Şakir Paşa bu talimatı okuduktan sonra imzalamaya çekinmiş, anlaşılır anlaşılmaz bir biçimde mührünü basmıştır.

Fazıl Say bu kitaptaki şiirlerimi

bestelemek istemişti. Şimdi yeniden

okuyup buraya aktarmalar yaparken

“İyi ki yapmamış, tutuklanırdı” diyorum.

O zaman rahatlıkla yayımlanmıştı

kitap. Size aktarma yaparken

hepsini alamıyorum buraya. Çünkü

sansür ülkesiyiz biz artık. Bir iki tane

yumurtlayalım şuraya:

Ey şevh’i nevhar olan zebun

Sana bednam-ı bigan olayım

Bu şiiri ben yazdım ama

Yine ben anladımsa Arap olayım

Kitabın son şiiri şöyle:

Kendi kendimle yarıştım

Ve ben kazandım.

Öğrencilerime sıklıkla söylediğim

bir şeydir bu. Fazla hırs iyi değildir.

Kendinizle yarışırsanız ve her yıl bir

önceki yıldan daha güzel işler yaparsanız

size iyi gelir. Son bir şiir daha vereyim.

Gerisi “Allah Kerim”.

Alkış aldım şiştim

Hapse girdim piştim

Ben bir kuruyemiştim

Mısır Çarşısı’ndaki kavanozlarda

Daha doğrusu

Şu kavanoz dipli dünyada.

Enflasyon karşısında kredilere yüklenen yurttaş ödeme yapamıyor: Borca battık

Atatürkçü Düşünce Derneği’nden terör örgütü PKK’nin fesih açıklamasına tepki: BOP’a hizmet ediyor

Erdoğan’ın adını taşıyan fakülte, 10 yıldır sağlıkçıların kronikleşen sorununu anlatıyor: Çalışan saygınlığı kalktı

‘Çocuğun beyanına itibar edilmeli’

İsrail’in Gazze’ye geniş çaplı saldırılara girişmesi sonrası müzakereler yeniden başladı: Amacı topyekûn işgal

Mart 2025 itibarıyla, tasfiye edilecek kredi kartı borçlarının oranı yüzde 3.9’a ulaştı: Kartta ‘batık’ hızlandı

Antandros gün ışığına çıksın

Kayseri’yi ağırlayacak Galatasaray 1 puan alırsa 5. yıldızı takacak: Şampiyonluk için

* Bu podcast yayınları, Cumhuriyet gazetesinden derlenen haberlerin yapay zeka tarafından seslendirilmesiyle oluşturulmuştur. Güncel haberler için cumhuriyet.com.tr adresini ziyaret edebilirsiniz.

Danıştay saldırısında şehit olan ve AKP hükümetinden kalabalık nedeniyle kimsenin katılamadığı Mustafa Özbilgin’in cenazesinde fenalaşan, daha sonra da evinde beyin kanaması geçirdiği için GATA’ya kaldırılan Bülent Ecevit’in haftalar-aylar sürecek koma uykusuna yatmasının bugün ilk günü.

16 yaşında lise öğrencisi iken Hintli (ve Nobelli şair) Tagore’un destansı ilahisi Gitanjali’yi Türkçeye kazandırmıştı.

Gitanjali “ruhun sunumu” demek.

Ruh, çok şey. Sunuluşu ise her şey.

İşte Ecevit’in kaleminden o mısralar:

“- Bu ayrılış gününde bana bol şans dileyin, arkadaşlarım!

Beraberimde ne götüreceğimi sormayın.

Seyahatime boş eller ve ümit eden bir kalple çıkıyorum.”

Türkçeyi yazarken de konuşurken de olağanüstü özenliydi.

Gücünü şiir ve edebiyat sevgisinden alıyordu.

Onu son elli-altmış yılın siyasetçilerinden ayıran ve seçkin kılan belki de buydu.

Benzetmek gibi olmasın, bugünkü ardılı da şiire meraklı.

Ama sadece okumaya, dinleyenleri coşturmaya meraklı. Elbette bu da bir şey.

Bu ikisi arasındaki farkı açık yüreklilikle şöyle anlatmıştı:

“Şiir yazmak, benim için bir iletişim aracı, bir düşünce açıklama biçimi değil, bir düşünme yöntemidir!”

“Düşünme yöntemi” şiir olan bir siyasetçi elbette kaçınılmaz olarak idealist olacak.

İdealinin de karşılığı 50 yıl siyaset, 4 kez başbakanlıktan sonra ancak arkasında bıraktığı bir tek daire ile raflar dolusu kitaplar ile şiirleri.

1954’te Çankaya ilçesine üye oldu. O günlerde en bilinen şiirlerinden “İnsan”ı yazdı:

“elbette senden güzel

olacaktı

çizdiğin resim

yaptığın heykel

senden büyük olacaktı

senden yakışıklı

elbette senden doğru söyleyecekti

yazdığın şiir”

Düşünce ve gönül dünyasında şiirle siyaset hep el ele oldu.

Ama biri ötekine gölge etmesin diye özen gösterdi:

“Topluma bir mesajım olacaksa bunun için şiirden yararlanmam. Yine de yazdığım şiirde bir bildiri bulunabilir.

Çoğu kez ben de o bildiriyi şiirden çıkarmaya çalışırım...”

Belki siyasal yaşamındaki temizliğin, duruluğun, arılığın sırrı da burada...

Şiirden, duygudan beslenen bir siyasetin herhalde başka türlü olması da mümkün değildi.

Şu sözler de Ecevit’in:

“- Şiiri özel eylemim saysam bile, bunun siyasal eylemimden büsbütün kopuk olmadığını da biliyorum. Siyasete girdim diye şiir yazmayı, şiir çevirmeyi bıraksaydım, siyasette ben, ben olamazdım.”

Ülkemizde “sol” sözcüğünü meşrulaştırıp iktidara taşıyan ilk (ve ne yazık ki hâlâ) son siyasetçi.

Solu gündelik yaşama sokan, kamusal alanda ona yer bulan, yasalaştıran, yasallaştıran kişi.

Türk toplumu dinsel, tarihsel, geleneksel olarak “sol”u terslikle, kötülükle hatta günahla ilişkilendirmeye teşnedir.

Terslik edene “Solundan mı kalktın” diye sorulur.

İyilik ve kötülüğün tutunak kâtiplerinden “sol” omuzda oturanı, “günah”ları kaydeder.

Sol el ise “taharet” tahsisli olup bu el ile yemek yenmez vs. vs.

Bu çarpık algı, geniş kesimlerin “sol”a sempatisine uzun yıllar set çekti.

“Ortanın solu” deyimiyle bu ve benzer önyargılar belli ölçüde yumuşadı ve giderek sol sözcüğü benimsenir oldu.

Sağ siyaset cenahı ise “sol”u, yani “caiz olmayanı” siyasal yaşama soktuğu için Ecevit’e hep husumetle baktı.

* Dünyada belki de 60’ından sonra, baba evini satıp parti kuran ve bu partiyi ülkesinin 1. partisi yapan ve 75’inde de başbakan olan tek siyasetçidir.

“-Doğa yasaları gereği- toprak işleyenin, su kullananın!”,

“Ne ezilen ne ezen, hakça insanca bir düzen!” haykırışıyla Türkiye’yi ayağa kaldırmış, adını dağa taşa yazdırmıştı.

4 kez başbakan oldu. 3 kez hapis yattı.

Ne yazık ki bir kez olsun Meclis’te çoğunluğa sahip olamadı.

Her şairin “en insafsız ay”ı ayrıdır!..

Ecevit’in en insafsız ayı hangisidir?

“İktidar olduk!” diye yanlışlıkla balkona çıktığı haziran mı?

O uzundan da uzun uykuya yattığı mayıs mı?

Yoksa “Gitanjali”yi tattığı kasım ayının 5’i mi?

Çankaya ilçesi üyeliği ile 1954’te başlayan siyaset yaşamını eski başbakan olarak 2006 yılında GATA’da noktaladığında arkasında lise aşkı Rahşan Aral ile biri kütüphane olan iki daire bırakmıştı.

Aziz Sancar’ın beyinde tehlikeli kanser Glioblastoma üzerinde farelerde yaptığı araştırmaların çok olumlu sonuçlar verdiğini ve fare ömrünü iki kat uzattığını yazmış, şimdi ikinci bir fare grubu üzerinde deneyi kontrol amaçlı tekrarlama hazırlığı içinde olduğunu belirtmiştim.

İki ay içinde bu deneyi de bitirebileceklerini belirten Sancar, “İnsan üzerinde klinik çalışmaları başlatmak için 2 milyon dolar bir finansmana ihtiyaç var, şu sırada ABD’de bilime getirilen kısıtlamalar nedeniyle bu finansmanı bulmakta zorlanıyoruz” demişti.

Bu yazılardan sonra Türkiye’den Sancar’a klinik deneyleri için çok sayıda yardım çağrısı geldi.

Bana iletilen iki ciddi ve önemli destek isteğini Sancar’a ilettim. Aziz Hoca, “Başka destekler de var” dedi. Hoca, bu beni hem mutlu etti hem de büyük sorumluluklar yükledi omuzlarıma diye ekledi. Önümüzdeki hafta Macaristan’a gidecek ve Türk Devletleri Teşkilatı’nın Türk dünyasına hizmeti ve Türk birliğini teşviki için hocaya layık gördükleri Ali Şir Nevai Ödülü’nü ve madalyasını alacak.