DE BIEB IS MEER

Wat is de bibliotheek vandaag nog? Veel meer dan een plek voor boeken, zo blijkt in dit gesprek met Daniëlle Arets, lector Designing Journalism. Vanuit haar onderzoek naar de toekomst van journalistiek schetst ze de bieb als de huiskamer van de stad: een "derde ruimte" die niet privé en niet volledig publiek is, en juist daarom zo wezenlijk voor ons samenleven. We bespreken hoe bibliotheken vrijwel al hun programmering bottom-up laten gebeuren, hoe de democratische code als leidraad dient, en waar de grenzen liggen als er politieke stromingen een podium vragen. Daarnaast praten we over de groeiende samenwerking tussen lokale journalistiek en bibliotheken en over de spanning die ontstaat wanneer journalistiek haar rol als tegenwicht moet vervullen tegenover een partner. Tot slot zoeken we naar wat bibliothecarissen en journalisten elkaar te leren hebben over polarisatie, schurende gesprekken en het opbouwen van vertrouwen in een verhard publiek debat. Want zoals Daniëlle zegt: de basis van de democratie is dat we van elkaar verschillen en dat verschil moeten we met elkaar leren bespreken.

In deze aflevering spreekt Irene Harmsen met Erna Winters, netwerkmanager bij de KB en president van EBLIDA, over de toekomst van bibliotheekwerk in Europa. Centraal staat het OMC-rapport, dat in oktober in Dublin wordt gepresenteerd en aanbevelingen doet voor bibliotheken om maatschappelijke uitdagingen zoals eenzaamheid, laaggeletterdheid en de digitale kloof aan te pakken.

Erna benadrukt het belang van democratie als paraplu: bibliotheken spelen een cruciale rol in het bevorderen van vrije toegang tot informatie, informatievaardigheden en kritisch denken. Ook komt de WSOB-wet met zorgplicht ter sprake, die in Nederland helpt om bibliotheken als essentiële publieke dienst te verankeren.

In deze aflevering duikt Irene Harmsen in de Broeiplaats van Bibliotheek Deventer: een experiment in radicaal luisteren.

Lydia Hazelaar en Kasper Scholten vertellen hoe ze in een wijk zonder sociale voorzieningen (geen buurthuis, maar wel armoede, eenzaamheid en laaggeletterdheid) een community hub opbouwen. Centraal staat: eerst luisteren naar behoeften, dan pas aanbod creëren. 

Bibliotheken staan voor enorme uitdagingen: van AI en digitale soevereiniteit tot maatschappelijke opgaven als democratische weerbaarheid en inclusie. Maar hoe zorgen we ervoor dat bibliotheekmedewerkers hierop voorbereid zijn?

In de nieuwste aflevering van De Bieb is Meer stelt Math Göbbels samen met Janneke van Santen, Jonne Vulperhorst, Anke ten Brinke, Frank Huysmans en Irene Harmsen vragen die elke bibliotheekprofessional zou moeten beantwoorden:

- Hoe creëren we een echte leercultuur in een sector waarin de voormalige bibliotheekacademie verder weg is dan ooit?

- Wat is de basiskennis die elke bibliotheekmedewerker in 2026 moet beheersen? Moet een bibliothecaris nog weten hoe een catalogus werkt? Of is mediawijsheid en AI-geletterdheid belangrijker?

- Hoe voorkomen we dat we de traditionele kennis over het vak verliezen en wat betekent dat voor de kwaliteit van ons werk?

- Hoe balanceren we openheid en veiligheid als bibliotheken steeds vaker geconfronteerd worden met polariserende gesprekken? Moeten we hierin beter getraind worden?

Deze aflevering gaat niet over of we moeten leren, maar over hoe we dat doen in een tijdperk waarin iedere dag weer nieuwe kennis wordt toegevoegd aan wat we al denken te weten. De gasten delen praktijkervaringen, kritische reflecties en toekomstvisies die je aan het denken zetten.

De bibliotheek geldt steeds vaker als succesverhaal: meer bezoekers, meer activiteiten, meer maatschappelijke betekenis. Maar wanneer wordt dat succesverhaal ook een risico?

In deze aflevering spreekt Irene Harmsen met Ronald van Steden, bestuurskundige en onderzoeker aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Samen onderzoeken ze de stille revolutie van de bibliotheek: van collectie naar connectie. Een beweging die veel heeft gebracht, maar ook scherpe vragen oproept.

Blijft de bibliotheek nog herkenbaar als bibliotheek wanneer zij steeds meer taken krijgt rond eenzaamheid, digitale overheid, burgerschap, veiligheid, welzijn en community building? Waar ligt de grens tussen bibliotheekwerk en sociaal werk? En wat gebeurt er met belezenheid, collectie, kennis en literaire bemiddeling?

Ook veiligheid komt indringend aan bod. De open, gastvrije bibliotheek is van grote waarde, maar vraagt steeds vaker om professionele begrenzing.

Dit is geen lofzang en geen afrekening, maar een kritisch gesprek over publieke waarde, identiteit en professionele moed. Over wat de bibliotheek is, voor wie zij er is — en wat zij vooral niet moet kwijtraken.

In gesprek met Jantien Borsboom, directeur van PublicSpaces, gaat het geheel en al over digitale soevereiniteit en hoe we aan de greep van Big Tech kunnen ontsnappen. We bespreken ook hoe bibliotheken en individuele burgers kunnen bijdragen aan een digitaal leven met minder invloed van Big Tech. 

Voor praktische tips hoe je als organisatie of als individu kunt beginnen met digitale autonomie, kun je een kijkje nemen in de Kennisbank van PublicSpaces. 

In deze aflevering duiken we dieper in de impact van het Boekenspektakel in Bibliotheek Utrecht. Het is een verhaal over het onverwachte succes, hoe de eerste inleverdag tot een bruisende schrijverscommunity leidde en hoe persoonlijke, en soms ook emotionele verhalen mensen motiveert om te schrijven. Het Boekenspektakel toont hoe verhalen mensen verbinden, of het nu als schrijver, lezer of vrijwilliger is.

In deze aflevering staat het Boekenspektakel in Bibliotheek Neude centraal.

Het Boekenspektakel is een unieke bibliotheek met onuitgegeven manuscripten, waar schrijvers hun werk kunnen delen en lezers onverwachte schatten ontdekken.

We spreken met o.a. Deirdre Carasso, directeur van Bibliotheek Utrecht, over de totstandkoming van het idee en hoe het werkt in de praktijk. We spreken ook met vrijwilligers en een van de schrijvers vertelt zijn levensverhaal. 

In deze aflevering gaan we in op actuele ontwikkelingen op het gebied van book banning in de Verenigde Staten en op de patriottisering van het Russische onderwijs. Daarnaast blikken we terug op discussies naar aanleiding van vertoningen van de film The Librarians bij de OBA en in gesprek met David Lankes in Nootdorp. 

Link naar artikel ‘Verboden boeken in Nederland in boekhandel en bibliotheek. Een deelgeschiedenis’ van Renzo Verwer. 

Als iedereen het zo belangrijk vindt, waarom roept diversiteit en inclusie dan toch zo vaak weerstand en ongemak op? En hoe zorg je dat het geen goed voornemen blijft, maar echt onderdeel wordt van je organisatie? Je hoort het in deze podcast.

Wetenschappelijke bronnen 

Naar een inclusieve werkomgeving!

Waarom diversiteitsprogramma’s falen

Het effect van inclusief leiderschap

Relevante literatuur

De inclusiemarathon – Zoë Papaikonomou & Kauthar Bouchallikht

Als alle breinen werken – Saskia Schepers

Het antiracismehandboek – Chanel Matil Lodik

Bronnen van organisaties

Inclusief leiderschapstraject VOB

Word partner – De Normaalste Zaak

Wat is inclusief werkgeven? – De Normaalste Zaak

Kennisplatform inclusief werkgeven – De Normaalste Zaak

Top-10 publicaties – De Normaalste Zaak