Kritieke materialen zoals kobalt, lithium en nikkel zijn essentieel voor de ontwikkelingen van windmolens, zonnepanelen, batterijen en dus voor de energietransitie. De materialentransitie en energietransitie zijn daardoor onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Elmer Rietveld (senior onderzoeker bij TNO op het gebied van kritieke ruwe materialen) en Francesco dalla Longa (senior wetenschapper bij TNO) gaan in op de mogelijkheden om de afhankelijkheid van landen voor de toevoer van kritieke materialen te minimaliseren, zoals diversificatie, substitutie en recycling.

⁠⁠⁠⁠De transcriptie van deze podcast is hier beschikbaar⁠⁠⁠⁠⁠.

Verdieping

• Themapagina (Kritieke) grondstoffen
• Grondstofrisico’s voor het Nederlands energiesysteem in verschillende toekomstscenario’s
• Behoefte productiegroei metalen
• Energietransitie leidt tot ongekende groei in vraag naar kritieke grondstoffen

Kernenergie is complex: het heeft veel voordelen, maar er zijn zeker ook nadelen te benoemen. De energietransitie en de discussie over onze afhankelijkheid van buitenlands gas en olie hebben de bouw van nieuwe kernreactoren in Nederland weer bespreekbaar gemaakt.

Kevin Broecks (innovatiewetenschapper bij TNO) en Aart Kooiman (adviseur energietransitie bij TNO) verkennen de verschillende dimensies van dat vraagstuk. Aan de hand van de vijf kernwaarden van de Raad voor leefomgeving en infrastructuur - betaalbaarheid, energiezekerheid, duurzaamheid, veiligheid, rechtvaardigheid - brengen zij de complexiteit in kaart.

⁠⁠⁠De transcriptie van deze podcast is hier beschikbaar⁠⁠⁠⁠.

Verdieping

• Integratie kernenergie in het energiesysteem
• Publiek vertrouwen in kernenergie vraagt om flexibele beleidsaanpak
• De behoefte aan regelbaar vermogen in 2030-2050
• Impact van nieuwe kerncentrales op de kosten van het energiesysteem
• De mogelijke rol van SMR’s in het Nederlandse energiesysteem

In 2030 moet de 16% slechtst presterende utiliteitsbouw verduurzaamd zijn. Denk aan scholen, kantoren, winkels, horeca en musea. Een concrete, maar ook uitdagende opgave.

Marijke Menkveld (senior onderzoeker klimaatbeleid bij TNO) en Maarten van Schie (consultant warmtetransitie in de gebouwde omgeving bij TNO) gaan in op het aandeel van utiliteitsbouw in de uitstoot in Nederland en op de huidige ontwikkelingen binnen de utiliteitsbouw. Waar liggen de uitdagingen en waar liggen de kansen?

⁠⁠De transcriptie van deze podcast is hier beschikbaar⁠⁠⁠.

Verdieping

• Energiekengetallen utiliteitsgebouwen
• Verrijkte BAG2.0
• Utiliteitsbouw in VvE's
• Hotspots en beleidsadviezen voor verduurzaming horecapanden
• Wat beweegt verschillende typen eigenaren?

Als beleidsmakers beleidsmaatregelen willen introduceren die de levens van mensen beïnvloeden, of het nou om belastingmaatregelen, eigen risico in de zorg of om klimaatmaatregelen gaat, dan moet je dat goed kunnen uitleggen.

Klimaatcommunicatie richt zich op die vraag: op welke manier kunnen we klimaatmaatregelen dusdanig communiceren, dat deze maximaal begrepen, en geaccepteerd worden?

Geerte Paradies en Luise Schlindwein van TNO doen uit de doeken hoe de boodschap zo goed mogelijk landt.

⁠De transcriptie van deze podcast is hier beschikbaar⁠.

Verdieping:

• Welk verhaal vertellen we over een klimaatneutrale toekomst? - Analyse van narratieven in nieuwsartikelen over klimaatbeleid
• Communicatie over klimaatbeleid - Vergroot waardegerichte communicatie het draagvlak voor een toeslag op fast-fashion?
• Urgentie benadrukken vergroot draagvlak voor klimaatbeleid - Wat is er nodig voor effectieve communicatie over beleidsmaatregelen tegen klimaatverandering?

Door systeemintegratie verloopt de energietransitie sneller, beter en goedkoper.

Joris Koornneef van TNO en Floris Taminiau van de Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) leggen uit waarom systeemintegratie belangrijk is, op welke vlakken dit speelt en hoe dat er in de praktijk uit kan zien. "Het gaat over de vorm, de tijd en de ruimte". Idealiter zwemmen we synchroon naar een nieuw energiesysteem.

De transcriptie van deze podcast is hier beschikbaar.

Verdieping:

• Uitwerking van systeemintegratie voor warmteopslag: ⁠Innovatieroadmap warmteopslag voor de gebouwde omgeving⁠
• Uitwerking van systeemintegratie voor energieopslag: ⁠Routekaart energieopslag⁠
• Voor het beoordelen van de mate van systeemintegratie: Dashboard voor systeemintegratie

• Een praktische handreiking over systeemintegratie

Wie betaalt de prijs van de energietransitie en wie profiteert ervan? In deze aflevering gaan we in gesprek over verdelingsvraagstukken die opduiken als gevolg van de energietransitie.

Is het eerlijk als één buur rijk wordt van een windmolen op zijn land, terwijl de ander zonder eigen grond met lege handen staat? En wat nu als je voor de verduurzaming vanje huis afhankelijk bent van een huisbaas, die op zijn beurt niet profiteert van de lagere energierekening die dat oplevert? Hoe gaan we daar als land mee om?

Peter Mulder (TNO) en Petra van der Kooij (PBL) gaan in op energierechtvaardigheid en hoe je daarnaar kunt kijken. Met een verrassende metafoor – wie heeft er recht op de fluit? – maken ze duidelijk waarom deze vragen ingewikkelder zijn dan je denkt.

De transcriptie van deze podcast is hier beschikbaar⁠⁠.

Verdieping

• Afschakelende zonnepanelen en energierechtvaardigheid
• Afschakelen van zonnepanelen niet gelijk verdeeld
• De energietransitie en vervoersarmoede
• Monitor RES 2024 met een hoofdstuk waarin wordt besproken hoe afwegingen over rechtvaardigheidspelen bij de Regionale Energiestrategieën.
• Aardgasvrij: een goed idee, maar ... waarin een deel gaat over het belang van betaalbaarheid en een eerlijke verdeling van de kosten voor de ervarenlegitimiteit/acceptatie van het aardgasvrijbeleid.

Waterstof als alternatieve energiedrager kent een lange geschiedenis, maar uiteindelijk kwam het nooit echt van de grond. In de energietransitie krijgt waterstof inmiddels een belangrijke rol toegeschreven, onder andere als brandstof voor productieprocessen en als buffer.

In deze aflevering van 'De energietransitie uitgelegd' vertellen René Peters (business director energy infrastructure bijTNO) en Marcel Weeda (expert op het gebiedvan waterstof bij TNO) over de rol van waterstof in de energietransitie en waarom waterstof nu wel echt tot ontwikkeling zal komen.

⁠De transcriptie van deze podcast is hier beschikbaar⁠⁠.

Verdieping

• Inzicht in toepassing van waterstof in kleine en middelgrote industrie
• Inzet van groene waterstof in de vervoerssector
• Kosten voor de productie van hernieuwbare waterstof in Nederland
• Vraag naar waterstof Noordwest Europese industrie

Energieopslag is een essentieel onderdeel van een energiesysteem dat werkt met hernieuwbare energie. Om de momenten van veel of juist weinig energieopwek te overbruggen zijn niet alleen batterijen, maar ook grotere energiereserves in de vorm van warmte en waterstof nodig. Hoeveel opslag hebben we het eigenlijk nodig? En wie gaat ervoor zorgen dat die opslag er komt?

In deze aflevering van 'De energietransitie uitgelegd' gaan Floris Uleman en Joris Koornneef in op de verschillende soorten opslag en de functies die zij hebben in het energiesysteem.

Floris Uleman is onderzoeker bij TNO. Hij houdt zich vooral bezig met het flexibiliseren van de energietransitie voor de industrie, waar energieopslag een belangrijk onderdeel van is. Joris Koornneef werkt ook bij TNO. Hij is specialist op het gebied van systeemintegratie en energieopslag.

De transcriptie van deze podcast is hier beschikbaar⁠.

Verdieping

• ⁠Bekijk hier de routekaart Energieopslag (voorjaar 2023)
• Overzicht industriële warmteopslagtechnologie en toepassing
• Goede mogelijkheden ondergrondse waterstofopslag op zee
  

Nu steeds meer energie uit wind en zon komt, is het nodig om de beschikbare energie anders te gebruiken. Dus de wasmachine aan als de zon schijnt. Maar ook dan zijn er momenten waarop een disbalans ontstaat tussen vraag en aanbod. Flexibiliteit kan helpen om pieken, maar ook tekorten af te vlakken. Hoe kan flexibiliteit worden geleverd vanuit de gebouwde omgeving?

Hanna van Sambeek (senior consultant bij TNO) en Joke Kort (senior onderzoeker bij TNO) vertellen waarom flexibiliteit in de gebouwde omgeving belangrijk is - onder andere aan de hand van de pizzatest - hoe die flexibiliteit kan worden gerealiseerd en wat de rol van huishoudens daarin is.

De transcriptie van deze aflevering is hier te vinden⁠.

Verdieping

• ⁠Meer informatie over flexibiliteit en netcongestie
• Onderzoek: Gebruikerservaring slimme apparaten
• Onderzoek: Hoe flexibel willen mensen zijn?

Hoe kunnen we de energietransitie voltooien en klimaatdoelen behalen? Oftewel: welke wegen leiden naar Rome? In scenariostudies worden verschillende opties berekend. Daarmee vormen scenariostudies belangrijke input voor beleidsontwikkeling, maar ook netbeheerders en de industrie maken gebruik van scenariostudies om investeringsbeslissingen te nemen.

Bert Daniëls van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en Martin Scheepers van TNO zijn dagelijks in de weer met scenariostudies. Zij leggen uit wat scenariostudies zijn, hoe ze worden opgebouwd en wat ze bijdragen aan de energietransitie.

De transcriptie van deze aflevering is hier te vinden.

Verdieping

• Overzicht van verschillende scenariostudies