De Gedachtestreep

Johan Braeckman spreekt met Koos Knol over zijn boek 'Ik droomde dat je kwam' (Uitgeverij Noordboek, 2026).

Over het boek:Na het succes van 'Papua Blues' (2024) keert antropoloog en schrijver Koos Knol met 'Ik droomde dat je kwam' terug naar zijn geliefde Papua. In dertig nieuwe verhalen reist de lezer met hem door deze Indonesische provincie: van de Raja Ampat-eilanden naar de Asmat en van Yapen naar de Vogelkop, op zoek naar mooie etnografische objecten, oude vrienden, goede verhalen en bovenal avontuur. De diepe liefde en het respect voor West-Papua en haar inwoners spat van de pagina’s. Met zijn terloopse stijl en aanstekelijke vertelplezier neemt hij je mee naar een onbekende wereld en lijkt het alsof Knol je de verhalen persoonlijk vertelt. Met een fotokatern van gerenommeerd kunstenaar Roy Villevoye.

Over de auteur:Koos Knol is antropoloog. Hij verzamelde in Nieuw- Guinea niet alleen etnografica maar ook verhalen.En verder?:Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.

Johan Braeckman spreekt met Lode Lauwaert over zijn boek 'AI, wat niemand ons vertelt' (Uitgeverij Prometheus, 2025).Als AI nóg krachtiger wordt, hoe zal de toekomst er dan binnen vijftig jaar uitzien?Het is niet uitgesloten dat Trump en Poetin beslissen om slimme technologie te gebruiken voor kernwapens. Terroristen kunnen met AI virussen maken die niet te detecteren zijn en wanneer slimme technologie fouten maakt in de financiële sector is de schade mogelijk niet te overzien. De ontwikkeling van zogeheten Artificial General Intelligence (AGI) door bijvoorbeeld OpenAI kan leiden tot ongeziene machtsconcentratie en dus tot ongezien machtsmisbruik. En is het nog altijd nonsens dat we mogelijk controle verliezen over AI? Slimme systemen kunnen zich nu al vermenigvuldigen en chanteren mensen wanneer ze ‘vermoeden’ te worden afgezet.Volgens Lode Lauwaert mogen we ons niet blindstaren op de voordelen van AI, maar ook niet op problemen rond discriminatie en privacy. Hij beroept zich daarvoor op filosofie, wetenschap en sciencefiction. Hij zoomt in op de AI-race, de geschiedenis en recente doorbraken. De rode draad is de gelijkenis tussen de wereld van AI in de eenentwintigste eeuw en de wereld ten tijde van Oppenheimer en de Koude Oorlog.Lode Lauwaert is professor techniekfilosofie aan de KU Leuven, waar hij houder is van de Chair Ethics and AI. Hij was gastonderzoeker in Boston, Stellenbosch, Wenen en Hongkong. Met zijn boek 'Wij, robots' won hij de Prijs voor Wetenschapscommunicatie.Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.

Johan Braeckman spreekt met Jan De Meyer over zijn boek 'Maak kennis met Laozi' (Otheo Books, 2025).Niet-doen zodat alles wordt gedaan. Vertrouwen op de sterkte van het allerzwakste. Steeds meer bezitten door steeds meer weg te geven. Vooraan komen te staan door jezelf achteraan te plaatsen. Het zijn enkele van de paradoxaal aandoende technieken die worden aangeleerd in de Laozi, ook bekend als de Daodejing, het Schrift van de Weg en de Kracht.Al ruim drieëntwintig eeuwen fascineert de Laozi, genoemd naar de schimmige figuur – de Oude Meester – die als zijn auteur wordt beschouwd. Oorspronkelijk bedoeld als handleiding voor de heerser, is het boek ook een onuitputtelijke inspiratiebron bij het cultiveren van de eigen persoon. Met zijn nadruk op vrouwelijke waarden, op spontaneïteit, op geweldloosheid en niet-storend ingrijpen in natuurlijke processen, is de aforistische wijsheid van de Laozi actueler dan ooit.Jan De Meyer (1961) is sinoloog en literair vertaler. Hij schreef 'Leyuan. De tuin van het geluk' en 'Wat kan ik leren van de taoïsten?' en vertaalde onder meer de daoïstische klassieken 'Liezi' en 'Wunengzi' ('Nietskunner').Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.

Johan Braeckman spreekt met Vincent Scheltiens Ortigosa over zijn boek 'Onvoltooid verleden' (Ertsberg, 2025).Over het boekVijftig jaar geleden overleed de Spaanse generaal Francisco Franco, een van de langst regerende dictators van Europa. Na een burgeroorlog en bijna vier decennia dictatuur werd Spanje na diens dood een parlementaire monarchie. Winnaars en verliezers van de burgeroorlog waren stilzwijgend overeengekomen om het traumatische verleden achter zich te laten. De zwarte bladzijde werd omgeslagen zonder dat ze collectief gelezen was.Internationaal werd deze overgang geroemd als een volwassen consensus tussen twee daarvoor pal tegenover elkaar staande Spanjes. Binnen Spanje leidde die consensus ook tot straffeloosheid voor de misdaden die werden begaan tijdens de burgeroorlog en de dictatuur. Daarnaast ligt het aan de basis van systeemfouten waar het land nog steeds mee worstelt.Vandaag zijn er weinig landen waar het onverwerkte verleden zo vaak en fel opspeelt in de politieke en maatschappelijke actualiteit als in Spanje. Om dat te begrijpen moet dat traumatische verleden, de in het buitenland grotendeels vergeten dictatuur, verteld worden. In 'Onvoltooid verleden' blikt Vincent Scheltiens terug op dat overgangsproces van midden jaren 70 tot begin jaren 80, met alle mogelijke uitlopers tot vandaag.In een tijdsgewricht waarin democratische en sociale rechten en vrijheden wereldwijd door autocratische krachten geviseerd worden, stelt zich de vraag of een transitie zoals de Spaanse zich ook in omgekeerde richting kan voltrekken: door amnestie en amnesie consensueel van democratie naar dictatuur schuiven.Over de auteurVincent Scheltiens Ortigosa (1962) is doctor in de geschiedenis, als postdoctoraal onderzoeker verbonden aan het Power in History-Centre for Political History van de Universiteit Antwerpen waar hij ook gastprofessor is. Hij schrijft over nationalisme en rechtsradicalisme, politieke geschiedenis van België, de geschiedenis van de linkerzijde en de hedendaagse geschiedenis van Spanje.En verderLees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.

Johan Braeckman spreekt met Kristof Smeyers over zijn boek 'Uitdrijven' (Otheo Books, 2025).Over het boekMet de Verlichting dreef West-Europa zijn demonen uit. Demonische bezetenheid werd als bijgeloof verbannen naar de vuilbak van de geschiedenis. Maar dat was buiten de duivel gerekend. Zoals paus Franciscus in 2024 zei: 'Door de deur verdreven, is de duivel door het raam teruggekeerd.'Alle wensdromen van de moderniteit ten spijt bleef de vraag naar exorcisme – de rituele uitdrijving van de duivel en zijn dienaren – sinds de negentiende eeuw gestaag toenemen. In de laatste twintig jaar zag de katholieke wereld een ongeziene heropleving van de controversiële rite.Om te begrijpen waarom dit gebeurt, moet je 'Uitdrijven' lezen, een cultuurgeschiedenis van het exorcisme. Uitdrijven gaat over de kracht van een rite en de macht van een Kerk, maar ook over de limieten van die macht. Tussen rite en praktijk toont zich een geloofswereld in beroering. Vanuit de marges raakt deze geschiedenis aan een aantal grote vraagstukken die de moderniteit aanstuurden: over goed en kwaad, over lichamelijke en geestelijke autonomie, over geloof en twijfel.Over de auteurKristof Smeyers is historicus aan de KU Leuven. Hij doet er onderzoek naar de geschiedenis van religie, magie en wetenschap. Hij schrijft ook over fauna, flora en folklore.En verderLees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.

Johan Braeckman spreekt met Herman de Regt & Hans Dooremalen over hun boek 'Metaforen die ons het bos in sturen' (Uitgeverij Noordboek, 2025).Over het boekAls iets de mens uniek maakt, dan is dat niet het denken, maar het gebruik van metaforen. De mens is het enige wezen dat in metaforen spreekt. Vreemd eigenlijk. Waarom gebruiken we zo vaak metaforen? Wat leveren die metaforen ons op?In dit boek bespreken de wetenschapsfilosofen Herman de Regt en Hans Dooremalen hoe metaforen werken, hoe we onszelf, als mens, op metaforische wijze beschrijven, en wanneer metaforen ons tot last worden. Tot slot waarschuwen ze voor misbruik van metaforen. Wie in argumentaties en conclusies metaforen gebruikt, zit per definitie fout. Metaforen zijn immers onwaar.Over de auteursHerman de Regt en Hans Dooremalen zijn als wetenschapsfilosofen verbonden aan Tilburg University. Ze schreven onder meer het wetenschapsfilosofisch handboek 'Exploring Humans' en 'Het snapgevoel. Hoe de illusie van begrip ons denken gijzelt', dat een vervolg is op 'Wat een onzin!'.En verderLees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.

Johan Braeckman spreekt met Edgard Eeckman over zijn boek 'Marijke begrijpt het niet' (Borgerhoff & Lamberigts, 2024).Over het boekHet verhaal van de 70-jarige weduwe Marijke is exemplarisch voor de manier waarop wij vaak met patiënten omgaan. De auteur laat je haar moeizame tocht doorheen de zorg mee beleven. Het draait allemaal rond de manier waarop het zorgsysteem en de zorgverstrekkers (thuiszorg, ziekenhuizen, artsen, woonzorgcentra) met zorgvragers omgaan. Hoeveel aandacht voor en empathie met hebben we voor mensen die moeten worstelen om de juiste weg te vinden naar waar ze recht op hebben?Ons zorgsysteem kraakt in zijn voegen. Het wordt stilaan onbetaalbaar, de zorgnood stijgt en er is een tekort aan zorgverstrekkers en financiële middelen. Experts en beleidsmakers zijn het erover eens: er is nood aan een grondige hervorming. Het schaakbord van de zorg lijkt ondoorgrondelijk. Maar zou niet in de eerste plaats de patiënt, de cliënt, de resident aan zet moeten zijn? Is het belangrijkste schaakstuk niet de mens op het kwetsbaarst van zijn bestaan, als hij hulpbehoevend is?Over de auteurEdgard Eeckman (68) werkte lange tijd als communicatiemanager van het UZ Brussel. Hij behaalde een doctoraat in de media- en communicatiestudies en is gastprofessor aan verschillende onderwijsinstellingen. Hij is ook voorzitter van de vzw Patient Empowerment, toneelregisseur, acteur, schrijver en veelgevraagd gastspreker. Hij is lid van de humanistische denktank Kwintessens.En verderLees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.

Johan Braeckman spreekt met Jan Balliauw over zijn boek 'De droom van Poetin' (Borgerhoff & Lamberigts, 2025).Wat dreef Poetin toen hij besloot om in februari 2022 Oekraïne binnen te vallen? Velen konden niet geloven dat een dergelijke grootschalige oorlog nog mogelijk was in het Europa van de 21ste eeuw. Poetin greep terug naar het aloude machtsdenken in de internationale politiek. Zijn poging tot verovering van Oekraïne was essentieel om zijn ultieme droom te realiseren: van Rusland opnieuw een machtige staat maken die dominant is op het Europese continent. In De droom van Poetin onderzoekt Rusland-expert Jan Balliauw waarom Poetin de confrontatie met het Westen heeft opgezocht.Jan Balliauw werd geboren op 29 december 1959 in Beveren. Hij stampte met onder meer Stefan Blommaert Radio Centraal in Antwerpen uit de grond. Deze Vlaamse journalist ging in 1983 aan de slag als freelanceverslaggever over Oost-Europa en Rusland voor VPRO-radio. Zeven jaar later ging hij studeren in Leningrad en uiteindelijk bleef hij plakken in Moskou. Als Rusland-correspondent voor de toenmalige BRT kon hij twee liefdes combineren. Hij maakte er de val van de Sovjet-Unie mee en zag Gorbatsjov de macht verliezen. In 1993 nam hij het vliegtuig richting Brussel waar hij zich op de VRT-redactie specialiseerde in internationale politiek, Rusland en de Verenigde Staten.In 2011 reisde hij met Stefan Blommaert terug naar Rusland. In het boek Back in the USSR, naar de gelijknamige reeks op Canvas, maakten ze de balans op van twintig jaar Rusland na de val van de Sovjet-Unie.Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.

Johan Braeckman spreekt met Farah Focquaert over haar boek 'Beter leven zonder vrije wil' (Borgerhoff & Lamberigts, 2025).De vrije wil is een illusie. Al onze daden, gedachten, gedragingen zijn gedetermineerd door een combinatie van nature en nurture. Maar als dat zo is, wat betekent dat dan? Zijn mensen dan niet meer moreel verantwoordelijk voor wat ze doen? Kunnen we mensen dan nog wel bestraffen of terechtwijzen? En bestaat er dan ook geen verdienstelijk gedrag meer, geen reden voor erkenning of bewondering? Of moeten we vrije wil dan gebruiken als een nuttige fictionaliteit? De auteur is elk geval zeker: het leven is beter zonder vrije wil. Het noopt ons om ons leven (de opvoeding van onze kinderen, het omgaan met je partner, het inrichten van een samenleving) zo te organiseren dat ons gedrag er positief door wordt beïnvloed.Professor en filosofe Farah Focquaert werkt als hoofddocent wijsgerige antropologie en onderzoeker aan de Vakgroep Wijsbegeerte en Moraalwetenschappen van de Universiteit Gent. Ze is een experte in o.a. het onderzoek naar de vrije wil en morele verantwoordelijkheid, bestraffing en detentie.Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.

Johan Braeckman spreekt met Yves T'Sjoen over Breyten Breytenbach.Yves T'Sjoen (°1966) is hoogleraar moderne Nederlandse literatuur (Universiteit Gent) en voorzitter van het Arkcomité van het Vrije Woord.Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.