De Ladder van Jacob

Afl. 1 | Willem Nuyens werd geboren in 1823 en stierf in 1894, zijn leven overbrugt dus een belangrijk deel van de 19e eeuw. Hij geldt als de eerste Nederlandse katholieke historicus in de moderne tijd die vaak genoemd wordt in het rijtje van grote negentiende-eeuwse katholieke emancipatoren als Le Sage ten Broek (vóór hem) en Alberdink Thijm en Herman Schaepman (tijdgenoten die hij beiden goed gekend heeft). Dat roept de vraag op hoe een historicus een rol gespeeld kan hebben in de strijd om de verheffing van het eeuwenlang achtergestelde katholieke volksdeel. Onder de titel Willem Nuyens en het Herwonnen Vaderland wordt in drie uitzendingen gepoogd die vraag te beantwoorden.

Aflevering 1: Protestantse mythes

Aflevering 2: Een katholieke reconstructie

Aflevering 3: Historische ruzies

Ik bespreek zijn twee belangrijkste werken:

Geschiedenis der Nederlandsche Beroerten in de XVIe eeuw (Amsterdam 1865-1870)

Algemeene Geschiedenis des Nederlandschen Volks (Amsterdam 1871-1882)

De belangrijkste geraadpleegde literatuur:

G.C.W. Görris S.J., Dr. W.J.F. Nuyens. Beschouwd in het licht van zijn tijd. (Nijmegen 1908)

Albert van der Zeijden, Katholieke Identiteit en Historisch Bewustzijn. W.J.F. Nuyens (1823-1894) en zijn ‘nationale’ geschiedschrijving (Hilversum 2002)

Informatie over de gebruikte muziek: www.camerata-trajectina.nl/

‘De Ladder van Jacob’ is een cultuurhistorisch programma van Radio Maria Nederland waarin Theo Parlevliet, oud-docent geschiedenis, op sprekende wijze u als luisteraar dieper meeneemt in de rijke geschiedenis die de samenleving en Kerk in Europa kent.

Afl. 7 | In deze laatste aflevering staat Pärts Kanon Pokajanen centraal. Het is een omvangrijk boetegezang met een eeuwenoude tekst uit de orthodoxe liturgie. Het is door Pärt getoonzet voor vierstemmig koor dat a capella zingt. Kanon Pokajanen werd in opdracht geschreven ter gelegenheid van het 750-jarige bestaan van de kathedraal van Keulen.Belangrijkste geraadpleegde literatuur:• Twan Geurts, Componist van de stilte. In het spoor van Arvo Pärt (Amsterdam 2026)• Aartspriester Silouan Osseel, Mijn ontmoeting met archimandriet Sophrony (z.pl, 2021Muziek:• Arvo Pärt, Lamentate: III. Fragile          Radio-Sinfonieorchester Stuttgart o.l.v. Andrey Boreyko• Arvo Pärt, Kanon pokajanen         Capella Amsterdam o.l.v. Daniel Reuss• Arvo Pärt, Drei Hirtenkinder aus Fatima          Vox Clamantis o.l.v. Jean-Eik Tulve

‘De Ladder van Jacob’ is een cultuurhistorisch programma van Radio Maria Nederland waarin Theo Parlevliet, oud-docent geschiedenis, op sprekende wijze u als luisteraar dieper meeneemt in de rijke geschiedenis die de samenleving en Kerk in Europa kent.

Afl. 6 | In deze aflevering zien we eerst hoe het leven van de componist zich na 1980 voltrekt. Twee composities staan vervolgens in deze aflevering centraal: “Het Lied van Silouan” uit 1990 en “De Klacht van Adam” uit 2010. Dit alles met aandacht voor twee twintigste-eeuwse orthodoxe heiligen die invloedrijk waren in het leven van Pärt: De Heilige Silouan de Athoniet en de Heilige Sophronius van Essex.

Belangrijkste geraadpleegde literatuur:

Muziek:

Sinfoniette Riga, Vox Clamantis o.l.v. Tönu Kaljuste

 Estonian National Symphony Orchestra o.l.v. Paavo Järvi 

 Sinfoniette Riga, Vox Clamantis o.l.v. Tönu Kaljuste

‘De Ladder van Jacob’ is een cultuurhistorisch programma van Radio Maria Nederland waarin Theo Parlevliet, oud-docent geschiedenis, op sprekende wijze u als luisteraar dieper meeneemt in de rijke geschiedenis die de samenleving en Kerk in Europa kent.

Afl. 5 | In deze aflevering vervolg ik mijn behandeling van het thema “stilte” aan de hand van een boek van de orthodoxe theoloog en musiciloog Peter Bouteneff.

Belangrijkste geraadpleegde literatuur:

Muziek:

Estonian Philharmonic Chamver Choir o.l.v. Tönu Kaljuste

‘De Ladder van Jacob’ is een cultuurhistorisch programma van Radio Maria Nederland waarin Theo Parlevliet, oud-docent geschiedenis, op sprekende wijze u als luisteraar dieper meeneemt in de rijke geschiedenis die de samenleving en Kerk in Europa kent.

Afl. 4 | In deze aflevering verlaat ik het chronologische kader van Pärts leven voor een meer thematische benadering van het fenomeen “stilte”. Die paradoxale verbinding tussen de muziek van Arvo Pärt en de stilte werd door beschouwers van zijn muziek heel vaak gelegd.

Belangrijkste geraadpleegde literatuur:

Muziek:

Pianist: Marcel Works

Estonian Philharmonic Chamber Choir o.l.v. Tönu Kaljuste

Estonian Philharmonic Chamber Choir o.l.v. Tönu Kaljuste

Estonian Philharmonic Chamber Choir o.l.v. Tönu Kaljuste

          Nederlands kamerkoor o.l.v. Risto Joost

          Wiener Philharmoniker o.l.v. Karl Böhm

          Capella Brabant o.l.v. Marc Versteeg

‘De Ladder van Jacob’ is een cultuurhistorisch programma van Radio Maria Nederland waarin Theo Parlevliet, oud-docent geschiedenis, op sprekende wijze u als luisteraar dieper meeneemt in de rijke geschiedenis die de samenleving en Kerk in Europa kent.

Afl. 3 | In deze aflevering vertel ik hoe Pärt in de jaren na 1968 een nieuwe muzikale klankwereld ontdekt. Ik maakte daarbij vooral gebruik van de woorden van de componist zelf en zijn vrouw Nora. In het midden van de jaren zeventig begon Pärt stukken te schrijven in een stijl die hij zelf aanduidde met de term tintinnabuli, muziek die als het geluid van bellen of klokjes klinkt. Ik besluit deze aflevering met een beschrijving van een dramatische gebeurtenis uit 1980. In dat jaar dwongen de communistische autoriteiten Pärt en zijn gezin Estland te verlaten.

Belangrijkste geraadpleegde literatuur:

Muziek:

Ests Nationaal Symfonieorkest o.l.v. Paavo Järvi

Hortus Musicus

Tasmin Little en Martin Roscoe

Ests Nationaal Symfonieorkest o.l.v. Paavo Järvi

Mati Turi, Tiit Kogermann, Tönu Kaljuste

The Brass Ensemble Staatsorchester Stuttgart o.l.v. Dennis Russell Davies

‘De Ladder van Jacob’ is een cultuurhistorisch programma van Radio Maria waarin Theo Parlevliet, oud-docent geschiedenis, op sprekende wijze u als luisteraar dieper meeneemt in de rijke geschiedenis die de samenleving en Kerk in Europa kent.

Afl.2 | Centraal in zijn componistenleven staat een gebeurtenis die op allerlei manieren kan gelden als een keerpunt in zijn leven. Daarom wil ik er in deze aflevering uitvoerig verslag van doen. Het betreft de première van Credo in 1968. Het stuk kunnen we achteraf zien als zijn afscheid van het modernisme. Na 1968 volgt een lange periode van stilte. Zijn artistieke heroriëntatie is nauw verbonden geweest met zijn geestelijke heroriëntatie. In 1972 treedt Pärt toe tot de orthodoxe kerk.

Belangrijkste geraadpleegde literatuur:

Muziek:

Bamberg Symphony o.l.v. Neeme Järvi

          Amsterdam Sinfonietta o.l.v. Candida Thompson

          Estonian Festival Orchestra o.l.v. Paavo Järvi

          Piano: Ralph van Raat

Estonian Philharmonic Chamber Choir o.l.v. Tonu Kaljuste

‘De Ladder van Jacob’ is een cultuurhistorisch programma van Radio Maria Nederland waarin Theo Parlevliet, oud-docent geschiedenis, op sprekende wijze u als luisteraar dieper meeneemt in de rijke geschiedenis die de samenleving en Kerk in Europa kent.

Afl. 1 | Behalve over de jeugd van Pärt in deze aflevering veel over de moderne geschiedenis van Estland en de opmerkelijke muzikale tradities van dit land . Aandacht met name voor twee invloedrijke Estse componisten van wie Pärt les kreeg: Veljo Tormis en Heino Eller.

Belangrijkste geraadpleegde literatuur:

Muziek:

Piano: Sergei Babayan

Piano: Marcel Wormsviool: Ursula Schoch

Estonian Philharmonic Chamber Choir o.l.v. Tönu Kaljuste

Tuulisbrass o.l.v. István Baráth

Estonian National Symphony Orchestra o.l.v. Paavo Järvi; Ellerheim Girls’Choir

‘De Ladder van Jacob’ is een cultuurhistorisch programma van Radio Maria Nederland waarin Theo Parlevliet, oud-docent geschiedenis, op sprekende wijze u als luisteraar dieper meeneemt in de rijke geschiedenis die de samenleving en Kerk in Europa kent.

Afl. 3 | In deze aflevering staat zijn Derde Symfonie centraal. Dit is de symfonie waarmee Gorecki in de jaren negentig ook buiten Polen beroemd werd.

De belangrijkste geraadpleegde literatuur:

Adrian Thomas, Gorecki (Oxford 2002)

Maja Trochimczyk, Gorecki in Context. Essays on Music (z.pl. 2017)

Muziek

           Pools Kamerkoor o.l.v. Jan Lukaszewski

           Pools Kamerkoor o.l.v. Jan Lukaszewski

           London Sinfonietta o.l.v. Davis Ziman

Piotr Majerczyk

           Schönberg Ensemble o.l.v. Reeinbert de Leeuw

Anna Gorecka

‘De Ladder van Jacob’ is een cultuurhistorisch programma van Radio Maria Nederland waarin Theo Parlevliet, oud-docent geschiedenis, op sprekende wijze u als luisteraar dieper meeneemt in de rijke geschiedenis die de samenleving en Kerk in Europa kent.

Afl. 2 | In deze aflevering maak ik met u een excursie door het werk van Henryk Gorecki aan de hand van het thema “Moeder en kind”.

De belangrijkste geraadpleegde literatuur:

Adrian Thomas, Gorecki (Oxford 2002)

Maja Trochimczyk, Gorecki in Context. Essays on Music (z.pl. 2017)

Muziek

Piano: Ewa Guz-SerokaAlt: Jadwiga Rappe (CD Gorecki: Art Songs Dux 2020)

Choeur de chambre Versija (CD Totus Tuus 2010)

Piano: Anna Gorecka (CD Gorecka plays Gorecki: Piano Works 2019)

Polish National Radio Symphony Orchestra en Polish Radio Chorus of Krakow o.l.v. Antoni Wit (CD International Rostrum of Composers 1955-1999 Donemus Records 2020)

‘De Ladder van Jacob’ is een cultuurhistorisch programma waarin Theo Parlevliet, oud-docent geschiedenis, op sprekende wijze u als luisteraar dieper meeneemt in de rijke geschiedenis die de samenleving en Kerk in Europa kent.